Hoyz-fraynd a hisṭorish-liṭerarishes bukh

תג מ8מ1.ן חאפו1ומתמ1נצ 41,ד1611ם 6תע2עמ8מ/2ע21עפ אע צע1פ

6 .סאו

12 אצ וע-/ צ60ם)

צצפצט,ז4,ע 48 זא /1נ1
08 1,261 01:) טמ אעשידג, 111 מופ!נפמסזצ

2

אה דאוםי) 8668 ופוטסנ1צ, זא א116,/וו

פ5דזדעפטע1,8559861א , 51 111 ג,

אט דאעס צססם תמפנסטפנצ 41 א10דע, א
פדדעפט4-4 ,59 1א , 1דפ עט 1ד דע

60 881124מ19110פסנצ | 250-4900 413

)תע0ס. מע ויאע6אצ0ס80מגפ1נסמ1צ. ציעלעץ

עתד תסע ספאזספתאש? עס ןא,זא
צתע4א תמ1ן1 תפ1וממנצ }ג,;11טסו1ם סתע8 ןעפ אק צ4ע1פ

;צם פעפונצסעע ,לע

4 1 01960ט) .ם 1006 1

1 1זט06ץט) 106 67 4716/
/ד111זזם1 11811ט711ב) זזוסנוזש6פ 1116
101111601101 1 ז111/50//10 .ם חזחטזסם הוח 100016
8160 208
06 +ז6ט10
1ס1011110011 16/3008 151911160118
0561 .כן /161

1010111115/6 800 614 5001
101111601101 679ט0111/'ש 160116116 8114 /רזזהבן
2 עס פמתאטזםץ סא פּמתעמזאתזא זא
ז6116) 000 310615/1 8 1101

{ססתץפ 1201010021 8 68000/4.18קן 201060 עס ,6טחט 6װ00/66 סת 1
זסז1 002068 תסתק010ס עטס ע10 תסחהז1קפת1 סת 1 . ש016811014 100150 04
.151261 ,0ז16:05216 }0 1ת11202 600161/' 2084 0ס1סת 406 שט 4692 8

1285 /?זסקןסענק 4611606021ת1 סת8 +12עץעקסס 106 16506048 /6016-) 8008 ת310015 21ת14210 סת 1
תזגמנסס ססטק סח} ת1 /6ח614 18 4106 415 ,1606טשסתא עטס 04 0684 106 10 .פאססט ;טס תז
-1460414160 06 גס ז106ס0 124עץעקסס +תסעזטס סת חס1תטצ 104 אעסטץ תגםקזס תג 15 +1 עס
-- 0068 סתטז ששסחא טסץ 14 עס - צעסטצ 4018 0 +18צץקסס 6ע2061 תג 0(סת טסץ 1
.18061ט0ץ8ע01981121110 21 11גתזס צט עס ,153א 413-256-4900 24 סתסתק עט 5ט 024204ס 16256קן

; דער אוצר פוּן קלאַסישע לימעראַמוּר

אַ היסטאָרישלימעראַרישעם בּוּך

1) עֶרצעֶהלוּנגעֶן, סקיצען, געריִפֿטץ,
ראָמאַנעָן און פֿעליעטאָנען פֿיַן דעם יודיִשען
לעֶבּעֶן, |

2) היסטאָריִשע אוּן װיִסעַנשאַפֿטליפֿע
אַרמיִקלעֶן, ‏ רײַזעַ בּעשרײַבּוּנגעֶן איַן די
װײַטע לעֲנדעֶר, עֶרצעָהלוּנגעֶן פֿוּן דער
נאַמוּר?געָשיפֿטע, נוּצליכֿץ ידיעות װאָם

יעֶרעֶר מענש דאַרף װיִסעֶן אין זײַן הֹיו,
אוּן פֿאַמיליע,

3 לעבּעֶנם:בּעֶשרײַבּונג פֿון גרויסע
לײַט,

4 נײַע שֶרפֿינדונגעֶן, - אַנעֶקראָטעֶן ,
שעֶהנץ מעשיות, גלײַבֿע װועָרטלעֶך, שכלי
דיגע רײַר פֿון גרוֹיסע לײַט אוּן פון תלמוד,

רעדאַנירט פֿון

מ. ספעקטאר,

ו-טעס | בּוּך 9

טערט טיור
א וט 205 8004 -יר.

מ' ח ז+ז 77 2 ? 6 3 ע 4 יז מ'ם ט ;

.0 24 2 :
עס שאט

מ'זצמ000:" 16עצדט דיי סיז 1..- 0 דצמ סעסזע
1 מחם1

? 1009 118 1000 .31 צנומקיסעצחע' טית , פאנסאוסקיזסזז

אינהאַלט פֿון ערשטען בּוך !

די יוּריִשעָ שפּראַכֿץ אוּן איהרע שרײַבּעֶר-י, דיַנעָזאָהן

עֶרינעֶרוּנגעֶן וועֶגעֶן אברהם מאַפּ-ש, פֿריעדבּעָרג
אַז מעֶן פֿלעָגט צוטרעמעֶן פֿאַר צײַטעֶן (געֶריפֿט)--ט, אַכּראַמאָוויטש

מײַן צואה (געדיפֿט)--ם, גאָרדאָן . ,
מײַן לעבּענם צײַט געֲדיפֿט)--ט, נאָרדאָן
דאָס יורישע קינר (געֶריפֿט--ש, פֿרוג ,

דֹעֶר גט, אַ קאָמעדיע אין 3 בּיִלדעֶר--שלום:עליכם

אַ גביריש גוּט האַרץ (געדיכֿט)-א, מ, ה, ,
אַ גוּטעֶר דאָקטאָר--װ, זאַטולאָװסקי ,

אײַן אמת דיִנעֶר חלום י- | :
דעֶר יתום נאָו עֶללא)--אווזאַבּעלא '

ֹעָה די װועֶרבּעֶט װײַנעָן קלאָגעֶן (געריפֿט--מ, אַבּראַמאָװויטש

בּילרעֶר פֿון לעֶבּעֶן (געָריבֿט)--פ, זאַ מאָשט שין
טאַקי שוֹין 1 (עֶרצעֶהלוּנ-הנ"ץ , '
דֹעָר פּאָרטרעט-חמ"ץ , ' :
בּײַם רב איַן שטובּ (קאָמעָריע-י, מוח ,

! וועֶר עֶר אי געֶרעֶפֿט (געָדיכט)--זאַטולאָוסקי
: : נֹעָהט ניִט האָטש צוּרײַם זיך--מ, ספּעֶקטאָר

ם נײַע מתזור"ל-י, !; לונעצקי :
ביאנראפוע ש, י, אַבּראַמאָװויטש-ם, ס, /,
קירצְע אראפ א, גאָלדפֿאַדען--וואָהליָנעֶר

צוּ אברהם גאָלרפֿאַדען (געֶריִכֿט)--פ, ואַמאָשט שין

בּעָריִהמטץע יוּריִשעַ פֿרוֹיעֶן--נ אָמבּעֶרג :

אַז אוך זֹעָה אַז אײַנעֶר שׂמעָקט-- ז
דֹעֶר רַעֶגעֶן אוּן די װאַיהײַס-שר של ים
די נביאים-ג, ר, האָפֿפֿמאַן ‏ , '
דאָס פֿלעשעֲלעָ מן-י, כ חן :

אַ דײַזע איַן מאָרגעָנלאַנד--נ, ד, האָפֿפֿמאַן
דאָס לַעֶבּען פֿון די בֹּיִנעֶָן-י. טרוּבניק ,
אַ װועָלט מיִט קוֹילעָן-מ, ווֹעֶבּעֶר '
מאָולען--דאָקטאר מ, זוסמאַנאָוויִטש '

1 פּאָקעֶן | 0 ש
שקאַרלאַטינע ,

מוּסר פֿאַר אַלץָ-אלעזר צווייפעל ,
אַ קלײַן בּיִנדעָל בּלוּמעֶן--מ, ווייסבעֶרג
אַפֿאָר;זטעָן, לצנות, גלייך:וועֶרטליך :

6

0

1

9

ס

ט

ט

ט

ט

9

8

פ

6

9

8

9

ט

3

6

6

9

4

, 9

ג

9

8

6

9

6

9

109
108
109
121
126
141
144
147
152
152
158
171
177
184
191
197
206
219
2208

230 {

234

די יודישע שׁפְּרָאכְקן אי איילל שְׁרייבֶּער,

6654

זשַארְנָאן" ְׁרֵייבֶּער אִין אַמַאהְלִיגֶע ציימען ?

ד' יעקב ב"ר יצחק מחנר פֿון דעם ,צאינה וראינה" , ר' אליה בחור
מוזבר פֿון דער ;בבֿא-מעשה" אוג נאך אנדערע חכמי ישראל ,
זְשַׁארְגֶאן שְׁרֵייבֶּער אִין אוּנזערע צֵייטֶע -

ח"ז א, מ, דיק ; אקמענפֿעלד , ד"ר ש, עטינגער, א. צװײפֿעל,
א, ב, גאָמטלאָבער , ש"י אבראמן אוויטש , א, גאָלרפֿארען , מ, ר
א, צונוער ,‏ אי צערערבוים , ט, ראבינאָוויטש מ, ל, /לי ליענבלום

,שלשום בר יענטע", יי פנעצקי , מ, א, שאצקעט, י"ל נאָרדאָן ;
מ, זײפֿערט , ט, מפּעקמאָר , ,שלום עליכם" ,, אוג נאָך אנרערע---

אוּנוֶערֶע עֶרשְׁמֶע חֲכָמִים אוּג מוּפְרִים וֶענֶען על פִּי רוב גֶעווֶעזֶען אּנזֶערֶע גְדוּלִים אוּצ
עליגיַאנְִילֶעזרֶער, זֵיי הָאבֶּען גֶעמַאט אַ כִּוְנָה רְצוּיָה וְקדוֹשׁה צוּ לֶערְנֶען דֶעם יוּרֶען
זֵיינֶע חובות בֵּין אָדֶם לַמָקום , אִיהם מוּמֶר לֶערְגֶען אִין עַנְינִים שֶׁבֵין אָדֶם לָאָדֶם, אוג זי
האבֶּען זייֶערֶע דְרָשׁוֹת אוּג סְפָּרִים וָואס אִיו נוגע צוּ דֶעם הֲמוֹן שְׁטֶענְדִיג גֶעשְׁרִיעבֶּען אִין רֶער
פַּאלִקְסְׁפְרַאבֶע , חָאמְשׁזֵיי זֶענֶען צוּ לָשׁוּן הקוֹדשׁ פיעל גֶעהענְמֶער אוג פיעל גֶעלֶערֶענְטֶער
גֶעוועוֶען ‏ אֵלם אִין אוּנוֶערֶע צֵיימֶען אוּנוֶעכֶע שְׁריבֶּער . נְמָרָא אוּנ מֶרֶרֶשׁ לְשֹׁן, וועלְבֶע
איז נִיט ריין לָשׁוֹן חַקוֹרֶשׁ אוּג נִיט רֵיין אָרַמִית , אִיז גָעוִים צו יֶענֶער צייט אַזױ אַ. וְשַׁארְגָאן
גֶעוועזֶען וִוי אּנְזֶערֶע עבְרִיידיימְשׁ. אִיך האב נִים דֶעם רוים אוּג מַאגְלִיכְקייט אִין דֶעם אַרײ
טיקעל אוֹיספִיהלֶען צוּ אױפְוַייוֶען דֶעם חִיסְטַארִישֶׁען גאנג אוּג ענמוויקלונג פון פֶערשִׁיערֶענֶע
ְשַׁארְגַאנֶען אִין אוּנְזֶער לִיטֶערַאמוּר, נוּר אֵיינְם אִיז מִיר קלאר, אַז אוּנזֶערֶע אַלמֶע חַכְמִים
הָאבֶּען נִים גֶעשְׁרִיעגֶען אוּם כָּבור סוֹפָרִים, ָאנְדֶערְן זייֶערֶע בְרִירֶער מִיט יֶער שְַׁייכֶען
צו' לֶערְנֶען אוּג צוּ פִיהרֶען בְּדֶרֶך תיָשֶׁר .

וֶעלבֶּסְט אוּנְזֶער זְשׁארְגָאן. רֶער עבְרִיירייטְשׁ אִיז קיין גַייֶעם , אוג נִיט גֶעכְמֶען הָאצֶען
מלוּנֶע אוּג עַהרלֵיכֶע מֶענְשֶׁען אִין אִיהם אָנגֶעהֵייבֶּען צוּ שְׁרייבֶּען. א גֶעוִויסֶער גָרוֹל ִיְראֵל
רַבָּי נֶעקֹב בְּרַבִּי יִצֶחָק. הָאט מִיט דְרֵיי הוּנְדֶערְט וְאחר צוּריק גֶעשְׁרִיעגֶּען דֶעם אִיבֶּערְאֵלל
בֶּעקַאנְטֶען צְאֶינָה וּרְאֵינְהױ מֵייטְשׁ חוּמֶשׁ , אויךְ רֶעם (הַמַנִידיי. רֶעם דַייטְשֶׁען פֵיוּשׁ פון
נְבִּיאִים וּכתוּבִיט , אוג אוּנְנֶערֶע בָּאֶּעם אונ עלְמֶערבָּאבֶּעס הָאבֶּען גֶעלִייֶענְט הוּנְדֶערְמֶער
ָאהרֶען צוּרִיק דֶעם ם הַייליגֶען מֵפֶר יֶערֶען שִׁבָּת וי אוּנְגֶערֶע מוּמֶערִם . אוּנוֶערֶע וַוייבֶּער אוּג
ָא אַנְדֶערֶע פוּן אוּנְזֶערֶע טָאכְמֶער ער חַיֹם הִזָה .

אִין יֶענֶע צִייט אוּנ גָאן פִיעל פְרִיהֶער וֶענֶען פֶערפָאסט אוּנ איגֶּערוֶעצְטגֶעוָוארֶען פִיעל ‏
רישע מוּמֶר אוג רֶעלִיגיַאנְם סְפָרִים אין אוּנזער היינטִיגֶען וְשַׁארְגַא , אַנדֶערֶע ין חַרּוים אִין
רִיפמען מִיט פַיינֶע מְשָׁלים אונ מְלִיצוֹת פון אוּנזֶערֶע הֲכָמִים , פון יֶענֶע נְדוֹלִי הָדוֹר וואט וענעג
גֶעוִיש גֶעוֶעזֶען די לֶעחרֶער אוג פִּיהרֶער ןויער פָאלָקי,

5
יטיס : 6נגעט

זיי הָאבֶּען צוּ טָחוּן גֶעהַאט מיט רֶעלִיגַאנְט)אַנגֶעלֶעגֶענְהֵיימֶען מעהר אלם. ימי
וֶועלְטְלִיבֶע וַאבֶען וַוייל יֶענֶע וָאהרֶען וֶעגֶען אַנְדֶערֶע גֶעוֶעוֶען . צוּ עקְקענֶען דִי וֶועלְט אוב
וויססֶען ואס אִין אִיהר קוֹמְט פָּאר. הָאבֶּען יוּרֶען אִין יֶעגֶע פינסְטֶערֶע צֵייטְן גֶעהַאט אַנדֶערֶע
לֶעהרֶער אוּג עֶרצֵיילֶער . מִיט פייֶער אוּנ מִיט וַואסֶער , מִיט בּלוּט אוּג מִיט אֵיוֶען הָאט מֶען
זי מִיט דֶער ווֶעלְט בֶּעקֶענְט . גֶעוִויזֶען זֵיי וִוי אַזױי מִיט מֶענְשֶׁען אוּמצוּגֶעהן הָאט מֶען זֵיי נוף.
אֵיין בְלַל גָדול אוֹיסגֶעלֶערְנְט : צוּ קוּשֶׁען יֶענֶע הֶענְט וָואס שְׁלָאגֶען אוג רויבֶּען זֵיי, זײַעף :
פלֵיישׁ אוג בְּלוט אָבּצוּגֶעבֶּען יֶערֶען הוּנְגֶערִינֶען וָאלְף אוּג דוּרסְטִיגֶער חַיָה הָעה . מֶען הָאמוּ
זיי פון זִייֶערֶע צָרוֹת אוּנ צוֹרָרִים נִיט בֶּערַארפְט ערצֵיילֶען-זֵיי חָאבֶּען זֵיי גוט גֶעקֶענְט . אוב
אֶפְּשַׁר הָאט מֶען מִיט מַכָּנוֹת נָפָשֹׁת מוֹרָא גֶעַאט זָא וָאס נָאר צוּ שְׁרַייבֶּען . קיין זאך אִין.
דֶער וועלְט ואר רֶעם יוּרֶען אִין יֶענֶע צֵיימֶען נִים פֶעסְט אוג נִיט זיכֶער , נִיט זַיין הויז, נִים יי
הָאבּ אוּג גוּמֶם , נִיט זַיין קינְד אוּג נִיט זיין אֵייגֶענֶעם לֶעבֶּען, אַללֶעס אִיז אִיהם גער הַאנְגֶעך.
אויף אֵיין הָאר אוּג עֶר הָאט אויך דֶערפַאר פִּיר קיין זַאךְ נִיט גֶעקאָמפּפט אוּנ גֶעשְׁטְרִיטֶעף
נוּר אֵיין אֵיינצִיגֶען הֵיילִינטְהוּם הָאט עֶר טְהַייֶער גֶעהַאלְמֶען אוּנ גֶעוָאלְט בֶּעהַאלְטֶען : זייך
אֵיין אֵיינְצִיגֶען נָאמְט אונ זַיין רֵיינֶע אָמוּנָה אִין אִיהם, פִּיר אִיהם הָאט ער בְּחֲרֶף נָפֶשׁ גֶעײ.
שְׁטְרִימֶען וִוי נָאךְ ‏ קיין צְוייטֶער הָעֶלֶר אִין דער וֶועלְט , אַן דֶעם ִיעבֶּען גָאמט נָיט צוֹ פַאר".
גֶעסֶען הָאבֶּען אִיזם זֵייגֶע הֶעלְדֶען-אַנפיהרֶער דֶערמָאנְט מִיט זִייֶערֶע אוקאזֶען אוג פָּאריי
שְׁרִיפּמֶען חֲדָשִׁים לבְּקרִים, ער זָאלל זַיין גֶעועהר תְפָלָה . תֹּרָה אוּנ מָעֲשִׂים מוֹבִים, פוֹ האנד.
ניט אַווֶעק לָאוֶען אוֹיף אַ מִינוּם, אוג וי זֵיי הָאבֶּען אַיינגֶעוֶעהֶען אַז מָרוֹב צֶרָה וּתְלְאֵה קֹצֶרָח נָפְשׁ
הָעם צוּ פֶערשְׁטֶעהן זיֶערֶע רֵייר אִין אוּנְזֶער הַיילִיגֶער מוּמֶערשְׁפְראבֶע, הָאבֶּען זי בַּאלְד צוּ
דֵיירֶען אֶנגֶעהֵייבֶּען מיט אִיהם אוֹיף זיין לְשׁון שָׁהוּא שׁוֹמֵע, אוג אַװי אִיז צוּ אַללֶע צֵיימֶען
אוימנֶעבִּילְדֶעט גֶעוארֶען אַלִימֶערַאטוּר אִין א גְעווִיסֶער וְשַׁארְגָאן-שְׁפְּרַאכֶע, אונ אַזוֹי אויך אִיך
אוּנזֶער זְשַׁארְגָאן , | | האר

| == הוּנרֶערְטֶער מְפָרִים אוּג הַעתָּקוֹת אִין זְשַׁארְגָאן דֶערמָאנט דֶער ‏ מֵרֶר תַדוֹרוֹתו, וָואס הָאט.

גֶעלֶעבְּט מיט צְווֵיי הוּנְדֶערְט וְאחר צוּרִיק, אויך מַאנְכֶע אַוֶעלְבֶע מפרים , וֶועלְבֶע וֶענֶען יעצְ.
יְקירֵי הַמְציאוֹת , וָואס רֵיידֶען פון מעשׂות אוּג ֶערצָאהלוּנְגֶען וָואס גֶעהֶערֶען זִיךְ מִים זדֶען-
אִין זּרִישְׁקֵייט בִּמֶעט גָאר גִיט אָן, לִמֶשֶׁל + רֶער בֶּערִיהמְטֶער מִדְקֶרֶק אונ אָדט גְדוּל בְּחַדְמי.
הַתּוֹרָה וְהַחֲכְמָה רַבִּ אָליחו בָּחוּר זל הָאט גֶעשְׁרִיעבֶּען ‏ לֹבַד אַנְדֶערֶע ענְנִים וִויכטִיגֶע אִין דער .
פָאלְקם. שְׁפְּרַאֶע, אויך דֶעם ספּור בָּבָא מֶעשָׂהיי וָואס אִיז דֶער וועלט גֶּעקֶענְט. גָעוִים אִיז.
אַזוֹי אַ אָדֶם גְדול ניט אוֹיסֶען גֶעוֶעזֶען דֶער מִיט דֶעם וֶעלְבֶען צְווֶעק, וָָאס אַ היינמי: ער
זְשַׁארְנָאנִיסְט אִיז מִיט זַיינֶע פּּסְמֶע עַנְיָנִים אוֹיטֶען , ער הָא וואל רֶעם הֲמוֹ { נעמֶּען
מִיט וָואס צוּ ערהַיימֶערֶען זַיין מְרִיבֶּעס גֶעמִיהט, יער זָאלל בֶּעסֶער לֶעזֶען דָבָרִים לט
וֶועלְבֶע יֶעםענְְהַאלְמֶען דָאךְ אַ מעט מִזָעִיר אין זִיךְ. איידֶער דֶער הֲמוֹן זָאלל אִין ניין.
פָרייֶער צַייט זַיין אַ הוֹלֵךְ בְּטָל. אוּנ קוּמֶען רֶערצוּ לִידִי עֲבִירָה וּמָבְשׁול , דִי ועלְבֶּע בּוֹנָה מָא8;
נָאךְ הַיינְט אוֹיך ניין א כִּונָה רְצוּיָה , דֶער. המון זָאלל אין זֵיינֶע שַׁגְּתִים אוג יָמִים טוּבַים.
נִים אוּמגעהן לֵיידִיג אוּנ פְּרֵיי אִין די גַאסֶען , קוּמֶען דוּרֶ דֶעם לִיָדִי תַּרְבּוֹת רעה , צוּ שָׁל לָאג.
אוּג מקאנְדַאלֶען וָואם בְּרֵיינְגֶען אָפּט צוּ דִי עֶרְנְטְטֶע אוּג גֶעפַּאהרְליִכְסְמֶע פָאלְנֶען . יי פָאד.
גְרָאמֶען אוּג עֲלִילות אונ אַללעם וָואס אֵיז גְלויך דֶערצוּ .

נָאךְ אַללֶעם דֶעם , וָואס מִיר הָאבֶּען רָא גֶעלֶעוֶען, דַארְפֶען זיך אוֹנוֶערֶע שְטַאלְצֶען

2
כקאנ אמט 7 יאאספגיאיג

לָשייהַקרְש-שְׁרֵייבֶּער נִיט שֶׁעמֶען פאר וייֶער בֶּעפְּרֶעמְדֶען זיך פון זַיֶערֶע קלֶענֶערֶע בּרִירָע
אוג שְׁוֶועסְמֶער, צוּ רֵיידֶען אִימֶער וו עג ען זֵיי אונ ‏ קיינמָאל מִיט זֵיי ? אָדֶער צו רֵיידֶען מִים זי
דוה אַ מלִיץ וי יוסף מִיט זֵיינֶע בְּרִידֶער וֶועלְבֶע עס הָאנֶּען אִיהם פֶערקוֹיפְט, אום צוּ
ְׁנִיעלֶען אַ רָאללֶע פוּן אַהֶעגֶענֶען סָארְט מֶענְשׁ. מֶען זאל זי נִיש,ֶערקֶענגֶען וֶוער זי
גֶענֶען!... קוּמְט רָאס נִיט פָּאר , וִוי עס מֶהתָגן ‏ יֶעגֶע נַאהרישֶׁע קינדֶער אִין הַיינְטִיגֶע צֵיימֶען .
וֶעלְכֶע קומען פון דִיגִימְאועם אוּנ אוּנִיוֶערזִיטֶעטֶען . וָוא זֵיי הָאבֶּען אויף זייֶערֶע עֶלְטֶערֶענְם
הֹצֵאוֹת גֶעשְׁמוּדִירֶט , צוריק צוּ וייֶערֶע גֶעלְטֶערְן . די פְּשּׁמֶע נִיט-גֶעקִינסְטֶעלְמֶע יודֶען, אוּג
זיי, דִי קינְדֶער, וִויללֶען מִיט זֵיי איין יודישׁ וָוארט מָעהר נִיט אוֹיכְדיירֶען , חָאטְשׁזֵיי ווייסֶען
גַאנֶץ נוּמ אז דִי עעלְטֶערֶען זייערֶע קענֶען נִיט , נאוג וֶעגֶען ניט שׁוּלְדִיג אין דֶעם! אוג הער"
שְׁמֶעהֶען נִיט זייִער רוססיש, פְרַאנְצֵיין אָדֶער אַנְדֶערֶע שְׁפְּרַאבֶען וָואם זֵיי הָאבֶּען פון פֶּערשִׁיעי
דֶענֶע מְקִימוֹת מִיטגֶעבְּרַאכְט? בֶּעלִירִיגְט נִיט אַזֹי א בֶּעגֶעהמוּנְג פון גֶעבִּלְדֶעטֶע קִינְדֶע.
גֶעלְבְּסְט דֶעם אִיש פַּשׁוט וָואס {ער וֶעהט עִם צוּ ? אָדֶער קענן אַזֹי א ערְשֵׁיינוּנְגי ווָאם פַּאסִירְמ
לֵיירֶער אַזױ אֶפֶט בַּיי אוּנְז אין. אִיצְטִיגֶען פַאמִיל;ֶעילֶענֶּען , סוֹבֵל זַיין אֵיין נָפָשׁ יָפָה. צױּ
וֶעדן דֶעם צער פוןגֶעלְטֶערֶען וֶועלְכֶע עס קֶענען נִיט מיט זִייֶערֶע.קינְדֶער זִיך צוּזַאמֶען רֵיירֶען
אוג נִיט פֶעראַנמֶען אוֹג פֶערהַאסְטֶען יֶענֶע הִינְדֶער אוג זייר נַארְרישֶׁען גים גֵיימהִיגֶען
שְׁטָאלְץ ?! | |

אִיו דֶען דֶער הֲמוֹן נִיט אוּנער פַאמֶער 9 זֶענֶען מִיר דֶען נִים זֵיינֶע קינדער . זַיין בּלוּם אוּג
כְלֵיישׁ וָאם נוּר אוֹיף זיין רֶעכנוּנְג , אויף זיינֶע מִיהֶע אונ צְרוֹת זֶענֶען מִיר הֶעבְּרייַער גֶעוָארֶען
מַשְׂכָּלִים אוג חֲבָמִים זי א נַאמֶען גֶעגֶעבֶּען +-- וֶעלְבֶע רֶעכְטֶע הָאבֶּען מִיר זי גְרֶעסֶער
צו הָאלְמֶען פַאר איהם ! מַאקִי פַאר דֶעט חַמוֹן? אונ וָואס איז אוּנזֶער הַשְׂבְּלָה אוב נִימ פִיר
איהם 1 וּרִישֶׁע. הַשְׂנְלָח אִיז אֵייגֶענְטְלִיך אִים פָאללֶען וִיננֶען דֶעם וארְמֶעם--נוּר יוּרִישֶׁע
הַשׂבְּנָהו גִיט א הַשְׂנְלַת חַחַיִם ! וי אִיַז אֵיינֶע סְפֶּעצְיֶעללֶע גֶעלֶעהרוַאמקֵייט, וֶועלְבֶע דארְ
גֶעמֶערֶען דֶעם גַאנְצֶען יוְדֶענְמְהוֹם! וָואס מִיר וֵייסֶען דַארְף אוּג מָאג וִויסֶען יֶערֶער אַיינפַאכָעױ
יד לְפֵי עערְכּוֹ גַערֶך הֲשְׂנָתוֹ, מִיר זֶענֶען ערָבִים זִה בָּוִה אונ רָאס;וואס מִיר;עררייבֶען בִּהְכָמַת
עמנוּ אִין אוּנוֶער הַשְׂבְּלָח, גֶעגֶען מִיר מְחלָּב צוּ טְּהילֶען י. קיין פְּרַאפֶעסְָאן רֶערפוּן מַאבֶען .
וָואם עין אישׁ צֶרה בְּשָל.רַעהוּ . אוּג װי אגְדערם, קֶעגֶען מִיר דֶעם הֲמוֹן אַיינְטְהֵיילֶען ניין מלק
בַעת אוּג נַחַת רוּחַ וָאס מִיר הָאבֶּען וֶענן נִיט אִין דֶער שְַּׁרַאכֶע וָאס ער רֶערְט זי

וֶעלְבְּסְט ; וֶענן נִים דוּרְךְ אוָֹיוֹת מַחֲכִּימוֹת , דָאס הֵיימְטוּדוּרֶךְ שְׁרֵייבֶּען אִיהם מִיט אַזױי איין

לְשׁוֹן אונ וָואָרמֶער , וָואס ֶענֶען אִיהם בֶּעקָאנְט אוּנ ,ער דארף קיין פֶערדייטְשָׁער אוֹיף בעם
נִיט הָאבֶּעןל : :

אֵייבּיג וֶועל אִיך נִיט פֶעגֶעפֶען דֶעם אֵיינדְרוּק ווָאם הָאט אמאהל אוֹיף מיר גֶעמַאכָּמ
אוּג די לֶעהרֶע וָואס הָאט מִיר אַמָאהל גָאר אוּמְגֶערֶען גֶעגֶעבֶּען אֵיינֶער אֶש טאקי פון דֶעם
המוֹן מֶענְשֶׁען אוּג וועל עס צוּ גֶעדֶער גֶעלֶעגֶענְהֵייט רֶערצֵיילֶען , וי אִיך הָאב שָאן
גֶערֵייטְט מֶעהרֶערְן ;ערְצֵיילְט וֶוען מען הָאט מיף גֶעפְרֶענְט + פַאר וָואס בִּין איך גֶעוָוארֶען
אַזשַאהנַאנישׁער שרייִבּעה. אוג גיט גֶעבְּלִיעכֶּען א הֶעבְּריאִישֶׁר מְחַכָּר וי אִיך הָאבּ אָנְגֶעהֵייבֶען
אזעלבער צוּ זַיין אוג צוּ וֶוערְן , אוג שְׁרֵייבּ לִיבֶּערְסְט זְשַׁארְנָאן. חָאמְשׁ מִיר אִיז ליעב וִוי ‏ רָאם
לֶעבֶּען די הַיילִיגֶע שְׁפְּרַאכֶע.וְלֹבֶל בָּה חײַ רוחי ! | |

דָאס וַואר מִיט מיר , אִין דֶער שְׁמָארְט מִיר. איך בִּין דַאמָאלְט 8 יּנְגֶעל גֶעווֶעוֶע .
מִיט דֶער הַשְׂכְּלֶה נוּר וָואס בֶּעקָאנְט . הֵייס וִוי אַפַייֶער הָאבּ אִיךְ גֶעבְּרֶענְט צוּ דֶער שֶׂפֶז
הָעבְרְיָה אוּנ צו דֶער הַשְָּלָ בַּבְלֵל, גֶעאַרְבֵּייטֶעט מִיט ַלֶע כּוֹחוֹת נוּר חֲבָרִים צוּ בֶּעקוּמֶעי
לעשׂות נְפָשׁוֹת לַתּוֹרָה ּויָה אוּג וֶוענן עס וָאלְט אַמָאהל אִין מֵיין שְׁמָארְט גֶעקוּמֶען מַאפּוּ ‏
שולמאנן אָדֶער אַזוֹי וֶוער עֶס אִיו פון רִי הֶעבְרייֶער וָואס אִיךְ הָאבּ דַאמַאלם גֶעוואוּסְט אָנצוּ
רוּפֶען מִיט זִיֶער מִיר גֶעלֶיעבְּמֶען נָאמֶען, וָאללְט אִיך מִיט מֵיינֶע חֲבֵרִים גֶעוֶעהן אֶת פֹּנֵיהֶם
וָאֶת חָנְמָתָם הַמָאֲיָרה בְּרְאוֹת פְּנֵי מַלְאֲבי אֶלהִים ! אוּנ ;עם אִיז קיין חָדוּשׁ, דָאס דִי לֶעמצְמֶע
קאפּיקע מֵיינֶע הָאבּ אִיך אויסגֶעגֶעבֶען אוֹיף ‏ מְלִיצָה ספָרִים לֶעדַי זי הָאט מֶען דַאמַאלְס
זי אָנגֶערוּפֶעןו. אִין יֶענֶע צייט , בִּין אִיך אֵלֶם חַבֶר אָנ-גֶעקומֶען צו לֶערְגֶען צוּזַאממֶען מִיט
אַ זיהן פֿון אִיינֶעם א גֶעוִימֶען רַבִּי שִׂמֶחָח. א אוױיפּגֶעקַאמֶענֶעם נָגִיד , זְעחר אֵיין פְרוּמֶערו
אָבֶּער אוֹיך זָעהר אַ גוּמֶער אוג אויפְּרִיכְטִיגֶער יוד.ער אוג זיין חויז-געוינְד זֶענֶען אַללֶע גֶעווֶעוֶען
הָאטְשׁ פַּשוּטֶע גֶעשֶׁעפְטְט-מֶענְשֶׁען. אָבֶּער זֵיי הָאבֶּען אַ אונאױיטדריקלִיבֶע לִיעבֶּע אוג אַבמוּנְג
גֶעהַאט צוּ אַלֶץ ואס גֶעבִּיללֶעט אוג גֶעלֶערֶענְט . גֶעלד דֶערצוּ, זייֶער קֵינְד וָאלל קיין. עם
הָאֶרֶץ בְּלייבֶּען. הָאבֶּען זִיי ניט גֶעוְשַׁאלֶעוֶעט , אוּנ רִי עֶרְשְׁמֶע נַייֶעם , וָואס אִיךְ הָאבּ בַּיייי
אַץ הז אַיינגֶעבְרַאבְט אִיז גֶעוֶעוען אי בִּיבְּלאטֶעקֶע אַשֵיינֶע, טווילגֶער שַׁים אַ שי גֶע-
בּּנְדֶענֶעם . הָאבּ אִיךְ גֶעקויפְט , מִשְׁנַיֹתן . מָדְרָשִׁים . מִקְרְאוֹת נְדוֹלוֹת . אונ נָאךְ פון דֶעם מין
מָפָּרִים , וָואס אִין קיין יּדִישׁ בֶּעלֵייבַּתִּיִישֶׁע חויו פֶּעהלֶען זֵיי בְּרוּך הַשָּׁם נִיט, בִּיטלֶעכוַיי
הָאב. אִיךְ צוּגֶעקויפְט נִייֶע מְפְרִים אוּנ סְפְרִיטילֶעך אוג אוּנָז הָאט נוּר גֶעפֶעהלם אַ צֵיימוּנְג
אַ הֶעבְּריֶעשֶׁע אוים צוּ שְׁרייבֶען ‏

' = אַזאִיך הָאבּ דֶעם רִבִּי שִׂמֶחָה'ן ול גֶעבֶּעמֶען דָאס על אוֹים צוּ שְׁרַייבֶּען דֶעט ‏ הַמַנִירע
הָאט.ער מִיר גֶעזָאנְט בְּזֶה הַלְשׁון;

מֵילֶא אוֹיף שׁים אוּנ אַנְדֶערֶע סִפָרִים אַז אִיך הָאבּ גֶעלְד אויסגֶעגֶעכֶען, מָאטְשׁ אִיך
לֶערְן אִין זֵיי נִים אוג מֵייגֶע אֶלמֶּערֶע קִינְרֶער פֶערשְׁטֶעהֶען אִין זֵיי אויך וֶוענִיג . הָאבּ. אִיך
קיין חֲרָמָה, מָאמֶער ווֶעט מִיר גָאט מְוִכָּה זיין מֵיין יּנגֶערֶער זָאהן וֶועט וֶועלֶען לֶערנֶען אוּג
גוּמְצֶען הָאבֶּען פון זֵיי. וויערֶער , אוֹיבּ חֲלִילֶח נִיש! וי זָאנְט מֶעף שֵׁיינֶע סְפָרִים אִין א יּרִישׁ -
שְׁטוּבּ זֶענֶען אַ צִירוּנְג אַ שֵׁיינֶער וײ אוּנ מַיין הַארְץ פרייהעט זִיף דֶערְמִיט ! אַז אִיך גֵיי פָאר"
בַּיי פַּאר דֶעם סְפָרִים--אַלמֶער אונ גִיבּ אקוק אויף זֵיי, איך דַאנְק דַאנן גָאמט וָואם ער הָאט -
מיף מְַכֶּה גֶעוֶועוֶען צוּ הָאבֶּען דָאס וָואס אי הָאבּ בַּיי מֵיינֶע גֶעלְמֶערְן נִיט גֶעזֶעהן . אִיז דָאם
אַלְץ גֶערֶערְט וֶועגֶען סִפָּרִים , אֶבֶּער אוֹיסנֶעבֶּען גֶעלְר אוֹיף צֵיימוּנְג . וָואס זֶענֶען נוּר
בְּלָאמֶער אוּג נִיט קיין מְפָרִים , אוּנ וָואס פֶּערשְׁמֶעהן אַלליין אִין יי פֶערשְׁמָעה איך מיט מַיינֶע
קִינְדֶער אי נִיט. צוּ ואס זָאלל אִיף גֶעלֵר אַרויסוַארפֶען לי

אוב דוּ װילְסְט איך זָאלל רִיר דַיין פֶערגֶענִיגֶען ניט אוועק גֶעמֶען, אונ דיר דָאס גֶעלְל
גֶעבֶּען זָאללְסְט דוּ אוֹיף זיף מִקבֵּל זַיין, אַז אַללֶע פַרֵיימָאג צוּ נַאכְט, אָדֶער אַזױ וֶוען; וָואס
אִיך מִיט מֵיין וַוייבּ אוּג קינד וֶענֶען פויי , אוג זיצֶען אִין אֵיינֶעם אַרוּם מִישׁ , וֶועסְט רוּ נֶעמֶען
דָאט בְּלַאט אוּנְז פַארלֶעזֶען אוּנ פֶערדַייטשֶען וי עס גִיהֶער צוּ זַיין. זָאללֶען מִיר אַללֶע פער"
גֶענִיגֶן הָאבֶּען אוּנ וִויטמֶען וָואס פַּאטֶירְט אִין נָאטטט וֶועלְט !

: - אֶיךְ הָאבּ דאמַאלם גֶעמֵיינְט , דִאם אִיז אַקליינינקייט { אוג מֶען דָארִף דֶערצוּ נוּר קענען

פֶערדַיימשֶען , אִיבֶּער טְרָאגֶען מִקונְשׁ זל מַחוֹל , אוג הער הָאט נָאךְ אַוֹי אללע שְׁוֶערֶע
הֶעבְרֵייאִישֶׁע וָוארְמֶער גוּט גֶעקֶענְט פֶּערדֵַייטְשֶׁען וִוי אִיך? אִיך הָאבּ. צוּ גֶעזָאגְט גָאר אֶהן
שוב חבטת ! אוּג הָאבּ גֶענוּמֶען זעקְס בעל אוג אַוֶעק גֶעשִׁקְט קֵיין לִיק, אוּג אמאג צֶעהן
| אָרוּס הָאבּ אִיך דֶעם עֶרְשְׁטֶען נוּמֶער עֶרְמַאלְמָ עף אֲשֶׁר עוֹדו בְּכַפִּי בְּלְעתִיו , פרייטאג צוּ נַאבְט
הָאבֶּען זי זי ווירְקלִיד אַרוּם מִישׁ אַרוּמגֶעוֶעצְט . אִיך בִּין גֶעוֶעסֶען אױיבּענ-אָן כְּמֶקֶ בִּנְדוּר
אוג אָנגֶעהֵייבֶּען פָאר צו לֶענֶען אוּג פֶּערדַייטשֶׁען דֶעם לְשׁוֹן הַקוֹרֶשׁ,

צו פִיעל תָּמִים אוג אֵינפָאללטִיג בֵּן אִיך גֶעוֶעֶען אי וֶעגֶע גלקליבֶע אוְֶּעפְלַקטֶע
מֶּעג. רֵיין אוג גַאנְץ ואר דאנן נָאך מיין קֶערץ, ליעב אונ הֵיילִיג אִיו מִיר גֶעוֶועוֶען יֶעדֶעם
הֶעבְּרֵייאִישׁ וָוארְם או זִילְבָּע , אונ חָאבּ גֶעדֶענֶעגְט פאר אַ פֶערבְּרֶעכֶען אוּג נְנבַת דעת
דורבצו -לָאזֶען אַוֶעלְכֶע. מְלִיצוֹת אוג אִיגֶערִינֶע וָארְמֶער , וָואם זֶענֶען אֶפֹּשׁר גוּם אוג פער-
שְׁמַאנְדְלִיךְ אִים הֶעבְּרֶייאישֶׁען . אָבֶּער פְרַעמְד אוג נַאנֶץ אִיבֶּערִיג אִין זְשׁאדְגָאן , אָדֶער עבָריי
דֵיימְשׁ, וְדֶעם נָאמֶען זְשׁארְנָאן הָאבּ אִיך נָאךְ דַאמַאלְט ניט גֶעואוּסְטו, מָלָה בּמלָה הָאבּ אִיף
פֶשיְרֵייטשְׁט , נִים גֶעפִיהלְט די גְרוֹיסֶע מֶר וָאפֶען שְׁוייס וָאס זֶענֶען מִיר ויא פון אַ שְׁוֶערֶע
מִיו { אוֹיף דֶעם שְׁמֶערְן אַרוֹים גֶעמְרֶעמֶען. קרימֶענְדִיג אוּג קלֶעמֶערֶענְדִיג אַזוֹי אוֹיף אל די פִיר ,
כַּארג אַרָאפ אוג אַרױף, אִיבֶּער דֶערנֶער אוג גְרִיגֶּער . וֶוֶעלְכֶע ;עס האקֶען מיר שִׁיעוֹר דֶעם
צונג פון דע אק ען אוֹים גֶערְדֵייט , איף הָאם נִיט ֶעסֶערק א אוג נִים בּעקימערט זי וָאס

;2

א : אויך איער אַכְממָא אוג אַז ייטֶער ! ִּיו צוּם סוֹף ז יור

הָהּ ו כַּמָח אֶרֶןך אַכַּים הָאבֶּען דִיעזֶע אױפריכטינע - בע מֶענשֶען גֶעהָאט , זִף
פון מִיר אַזֹי פּיעל קוועלן אוּג פַּיינִינֶען צו לָאזֶען מרי שְׁנוּע בִּשְבוע. זִיטְּצֶען אִין גאנצֶע
אוֹיף אֵייןאֶרֶט שׁעֹתגַאנְצֶע, מִיךְ זָעהן וֶערֶע טינוט אין פֶערֶעגֶענַייט ‏ וי דֶער צתּג וֶעלְט
מִיר אֶבּגֶענוּמֶען פֶערטְשֶׁעפֶענְדִיג זף אין די געדְרֵייטֶע וילע ליצ ָא גערגעץ 8 שׁומָה
אַ שְׁרֵייבֶּערְל הָאט אָנגֶעפְּלוידֶערְט אָדנֶע וֶעלבְּסְט צוּ וִויסְטֶען וָואס עֶר הָאט גֶעמֵיינְט וֶער-
מִיט צוּ זַאגֶען, אַװֹי פֶּערלֶעגֶען מיך צו וֶעהן אוּנ טאק נִים אַ לאך מְרוּן . מִיר מיין
פֶּערגֶענִיגֶען נִיט צוּ שְׁמֶערְן הָאטְשׁ זֵיי הָאט יעם אֶפָשַׁר גֶעקָאסְט גֶעוּנָד--דָאס ואר צוּ פיעל
גוּמָם פוּן זי | |

דֶער יאה אִיז גֶעלוֹיבְּט גָאט אַרִיבֶּער . אונ איך בִּין גֶעקוּמֶען רָבִּי שִׂמְחְחֹן בֶּעטֶען גִייֶע
גֶעלְד אי אַ גייֶען יאהריציימוֹנָג ו

יב יט

נִיש, נוּר אִיך ִּ דִיר מְחויב צו ערקלער? א אונזער פראיאהריגער 3 מִסְֶר , אויסביימע וּ מומֶענֶע
עקערבְּלִיךְ אויף פֶערדַייטשֶענֶעס איז גֶעוֶוענֶען אַ מַקח מֵעוֹת . אִין מִיר הָאבֶּען זיך בֵּיידֶע
גֶעננארְרט. נִיט דו. בִּיזְט שוּלְדיג חֲלֵילָה . דו הָאסְט דיין מַרְחָח נִיט גֶעוְשַאלָאווֶעט אוג הָאסְט
עֲהרלִיך פֶערְדֵייטשְׁט וָוארְט אִין וָוארְט , הָאמְשׁ דִיר פלֶענם עס נִיט אַװֹי גְרִינָג אָנקוּמֶען .
שׁולִָיג וֶענֶען אֶפְשַׁר יֶענֶע וָואם שְׁרֵייבֶּען אַוֶעלְכֶע ענְינִים ואס זֶענֶען נִים אִינטֶערֶעמאגְט. -
אוג אַזֶעלְבֶע מְלִיצוֹת מִיט פֶערדְרֵיימֶע וָוארְטֶער וועלְב ע עס לָאוֶען זיך גָאר נִיט פֶערדַייטשֶׁען,
זֵיי שְׁרייבֶּען אֶפְשֵׁר נָאר נִיט פיר אַזֶעלְכֶע יוֶדען וי אִיך אוג טי { קינדֶער זֶענֶען. אוּג אִיף

{סאמאכטאללר (+ =

נְלֵייבּ אַז פּיר מַבִינִים וי דוּ אוג וי זײַ אַללין זֶענֶען הֵייסְט עם אָפְשַׁר גוט אונ קָלוּג גֶעשְרִיע-
בֶּען. אבֶּער וָואס הָאבּ אִיך דֶערפוּן ? אוג וָאס הָאבֶּען מֵיינֶע קינְדֶער גֶעלֶערְנְט פון רִי
צַייטנְג פַאר אַ גַאנץ יָאהר ? בִּין אִיךְ בָּאֶמֶת כְרִיהֶער אוּנגְלַיִלִך גֶעוֶועזֶען אַז אִיךְ הָאבּ נִיט
גֶעוואוּסְט אַוֶערְגֶעץ גַאנְץ װַייט אִיו דָא א שְׁטֶעטְל מארדארָאונקעי אונ אַז דָארְט זִיטצְט א
רָכל א מִין שֹׁמָה רַחֲמָנָא לִיצְלְן, אונ ;ער קְריענְט זיך כְּכֵדֶר מִיט דֶעם מָארְדַארַאוקֶער שׁוֹחֵט ,
מַאכְט מֶרְפָּה זַיינֶע קֶעלבֶּער בְרוֹמָה ? אוער וֶענֶען מֵיינֶע קינדער גְליקלִיף דֶערְמִיט אנ הוֹיף
גֶעבִּילְדֶעם גֶעוָוארֶען . אַז יי וויימֶען אִיצְט אַז אִין קַארְפִילָאוקֶע הָאם מֶען גֶעוּבְט חֲמָאִים או
מֶען האט גֶענוּמֶען אַ אונשוּלְדיג וַייבֶּעל אוּג זי גֶעפִיהרְט מיט פֶעדֶרְן אָנגֶעשְׁמֶעקְט ‏ אונ
גֶעשׁריֶען פַאר איהר + בָּכֶה יַעֲשָׂה לנָפֶש ט חַחוֹמַאַת ! גלייבּ מיר , אַוֶעלְכֶע נַייֶעם ואל פִיר
מֵייגֶע קינדֶער גֶעוִינְטֶער זַיין גָאר נִיט צו ויסְמֶען + נֵייטֶער פון אוּנְזֶערֶע יְדִיעוֹת אִיז מִיר נוד
דָאס גֶעבְּלִיעבֶּען + אַז אִין פְּרַאנְצוֶֹען-לַאנְד אִיז בֵּיי אַ פַּאסְטוּךְ גֶעבָּארְן גֶעוָארְן אַ קאלב
מִיט צְוֵֵיי קאפ . אוג אַן אוּנְגֶער שׁטָּארְט-בַּעליטַאקסֶע. דֶער פְּרָאצֶענמְנִיק אוג עוֹבַר יִשְׂרָאֵל
בֶּעריל לֵייבּ , אִיז אַנְרוֹימֶער רַך לב אוג מְהיט דֶער שְׁטָארְט אוג אָרֶעטֶע לייט דִי גְרֶעסְמֶע
טוֹבוֹת,. חָאמְשׁ מִיר וֵייסֶען אַללֶע אַז דָאס אִיז שָָׁא וְשׁקֵׂר . נוּר ניינֶער 8ַ מְלֵמַר הָאט אִיהם
אַװי שֵׁיין בֶּעשְׁרִיעבֶּען פַאר א שֵׁיינֶע תֲנֶּה"גֶעלְד ! אִיז מִיר דָאס כָּרֵאוּ גֶעוֶעוֶען צוּ בֶּעצַאהלְן
זֶעקֶם רוּבָּעל אַ וָאהֶר ? וַייטֶער דִי הוֹיכֶע אונ רֶע ענְיגִים וָאס שְׁרֵייבֶּען זִיִךְ אין די
ְלאמֶער יו יט פִּיר אוּנוֶערֶע מוֹחוֹת , אוּג מִיר פֶערשְׁמֶעהן זֵיי גָאר נִים, אונ אַזֹי אִיך אונ
אַזױי מֵייגֶע קינדֶער פְלֶענֶען בַּיי דַיין פָארלֶעונָג רוִּיג לע . אוֹיסֶער מֵיין אַלְטָע . דִי פְרוּמֶע
גִיטֶעל , זִי פְלֶעגְט נִיט א דְרֶעמֶעל מְהוּן אֲפָילוּ. וַייל זי מֵיינְט אַז נור וָואס לָשׁוֹן הַקוֹדֶשׁ
אִיו הּוֹרָה אונ קודֶשׁ קָרָשִׁים אוג מֶען גִיבּ עוּלֶם הַבָּא פיר דֶעם צוּ"הערְן . נְלֵייבּ מִיר - צַוי
מֶענְייו פְּלֶעג איך דיין צער נִיט קֶענֶען צוּזָעהן וִוי דוּ שְׁוִימסְט אונ בַּאדֶעסְט זִיך אין דֶעם
יִם מְלִיצוֹת אוּנ ;קענסְט נִיך צוּ. אַבְּרֶעג נִים צו שְׁלָאנֶען ו איף פְּלֶעג בַּיי זי אליין פרֶענֶען
לְמִי אַתָּה עמֵל ?

נִים דָאס הָאבּ אִיך גֶעמֵיינְט. איך הָאבּ גֶעקְלֶערְם + מֶען דַארְף נור ;קענֶען פערדַייט-
שֶׁען וֶועט דֶער עענָין מְמֵילָא פֶערשְׁטֶענדִיג זַיין . אִיצְט זָעה אִיךְ אַז לְשׁוֹךְהַקוֹרֶש--צֵיימוְּגֶען
זֶעגֶען גור גֶעשְׁרִיעבֶּען פִיר לְשׁון-הֲקֹרְשִׁימ ענְשֶׁען . פִיר מִיר אָבֶּער . פִּיר מַיין וַוייבּ אוּנ קינ"
דֶער וָאלְט גוּט זַיין וֶוענן עֶס זָאל נַיין אַזֹי אַ מִין צייטוּנְג.. וָואס רֶערְט פונקט אַזֹי וי מִיר
רֵייוֶען . אוּג שְרַייבְּט אָהן מְלִיצָה, צִי מִיט בְּרִיללֶען צִי אָהן בּרִיללֶען זָאלל אִיך אַלליין לֶעזֶען
הענֶען אָדֶער לֶען וֶען חֶערְן וי מֶען לֶעזְט מִיר פָאר אַ בְּרִיעף פוּן א קלוגֶען שְרֵייבֶּער , וֶועל-
בֶען אי פֶערשְׁטֶעח אוּג הֶער מִיט פֶערגְִיגֶען ! וָואס מֵיינֶע אויגֶען זֶעהן אִיז מִיר קְלֶעהדֶער ,
אוג אִיך פֶערשְׁמָעה בֶּעסֶער וִוי יֶענֶער מָאהלט ;עס מִיר אוֹיס מִיט וָוארְטֶער. בָּבֵן אִיז מיין
רָצוֹן , אִיז עֶרְנֶעץ דָא אַזױי אַ מין צֵייטוּנג וָואס שְׁרַיינְּט אִין פְּרָאסְט עבְרִידַייטְשׁ. אָדֶער הָאטְשׁ
אַ פֵּירוּשׁ אוֹיף קִבְרִיידַיישְשׁ . וֶעל אִיך נִיט זַאל;וֶען צוּ בֶּעצָאהלֶען דרי מָאהל זֶעקס
בעל אוג אַזי א צֵייטוּנְג רֶע מאמֶער איז ז א ָא , . יי אַזױי גוּם אוג

פערנגיגֶען אוּג דֶער יינ שרינֶער ן וֶועט אן אונן גוּט ֶּעררינמֶע "
וי אָפ9פֶענהֶערצִיג אוג ‏ קלוג האבֶּען מִיר דִיענֶע ווָארְמֶער אוֹיסגעוִיוֶען דַאמַאלֶם אוג

:ור לְ אט

דֶעבְט אוּג פְּרַאקְטִישׁ ערְשׁיגֶען ִי מִיר נָאךְ עד חַיוֹם 1 איך הָאבּ אְָגֶעהֵייבֶּען יד ערְקינְרִיגֶען
בַּיי בּעקַאנְטֶע אונ געלטֶערֶע מִשְבִילִים, צִי איז רָא גֶערְנֶעץ אִין דֶער וֶועלְט א צֵייטוּנְג. וָאם
וָאלל גֶעשְׁריבֶּען זַיין אוֹיףעבְרִידַייטְשׁ , דַאנְן ערְסְט חָאבּ. איך עֶרְפַאחֶרְן . או;עם אִיז אַמָאל
אַזֵא צֵיימוּנְג גֶעווֶעזֶען . מִיט דֶעם נָאמֶען קוֹל מְבַשֵׂריּ, אֶבֶּער גְדַאדֶע נִיט לאנְג הָאם דִי
צֵיימוּנג אויפְנעהערט צו עֶרְשִׁיינֶען,

דֶער געהְרֶענְטְוִירְדִיגֶע ר שִׂמְחָה זל הָאט מִיר מיין פֶּערְנְִיגֶען דֶעננאך נִיט גֶעווָאלְט
דייבֶּען, אוג מִיר די זעקט רובעל אוֹיף דֶעם הֲמֵנִיד גֶעגֶעבֶּען, אַבֶּער מִיט דֶער בֶּערִינְגוּנְג: נִיט
אֵיהֶם אוּנ נִיט זיין וַייבּ אוּג קִינְד מָעהֶר דֶעם קאפ נִיט צוּ פֶערְדְרִייֶען מיט די פֶערְטַייטְשֶׁענֶעם .ּ

אָ. וי שְׁוֶער אוג בִּימְמֶער וַואר מִיר צוּ יֶענֶע יָאהְרְן דִינֶע בֶּערִינגוּנְג 1 מִקבֵּל זיין פון
טמַאנְדֶען אַװי פּיעל גוּמֶם איג גליק אוּג אֵיהֶם פוּן דֶעם גוּמם אוג גָלִיק דָאס מִינְרֶעסְטֶע נימ
קענֶען אַיינְדְטהֵיילֶען ! צוּ אֵיירֶעל וַאר מֵיין הֶערְץי צוּ רֵיין וואר מֵיין גֶעוִיסמֶען דַאמַאלְט דָאס
צוּ עערְטְרָאגֶען, אונ חָאבּ דַארִיבֶּער פיעל גַאנְגֶעדַאכְט אפְּלָאן צו גֶעפִינֶען מיין פֶערְגְנִיגֶען
מִיט מֵיינֶע בֶּענְליקֶער טְהילֶען צוּ קֶענֶען - אַז מֶען זיבְט גֶעפִינְט מֶען , זָאנְט די ווֶעלְט וּרְאַח
נָה מִצָאתִי ‏ | |
מימְוָואך פקענְט דֶער בְּרִיפְטְרָאגֶער דִי צֵייטונג בְּרִינְגֶען אונ מִיר זֶעלְבְּסְט אִין הַאנְד
דֶערְלַאנְגֶען. וִוי ר' שִׂמְחָה זל הָאט אֵיהֶם, גֶעוִים נִיט אֶהֶן א בּעואָנְרֶערֶע בַּנָה. אָנְגֶעזָאגְט +
בִיו נאכְט פְּלֶעג איך ;עס אִיבֶּער לֶעוֶען עמליכע מָאל אוג אַרַיין גֶעמֶען גום אין זִיננֶען אַללֶע
ענְיִָים אוג אינְטֶערֶעמַאנְטֶע מַאֲמָרִים וָואט פְלֶעגֶען פָארְקַאמֶען אִין זי ז אִין רֶער נַאכְט ‏ אוג
אויף מָארְגֶען רָאנגֶערְמְטָאג בֵּיי נַאכְט פְלֶעג איך דִי בְּלֶעמֶער אִיבֶּער שְׁרייבֶּען אִין עבְרִיי
טֵיימשׁ , בֶר דבור על אֶפָניו . מַמְתִּיק זיין מאנָבע עֲנִינִים מִיט אֵייגֶענֶע;ֶערְקלֶערוּנְגֶען, מִסְבִּים
יי יֶערֶע נאך מִיט אַלייכְמֶע אוג קלָארֶע שְׁפְרַאכֶע. וָואם יֶערֶער ווַאר אִים שְׁטַאנְדֶע צוּ פָּערי
ְֵׁייהְן . נון הָאט וֶוער, עם אִיז פון אוּנגֶערֶע הייְטִיגֶע שְׁמָאלְצַע הֶעבְּרייֶער בּערארפט צו זֶעחְן
דַאמַאלְם מַיין גְלִיק אוג מְרִיאוּמְף . וָאס אִיך הָאבּ. בֶּעקִימֶען , יֶערֶעם מָאל וִוידֶער פְּרייטָאג
צוּ נַאכְּט בַּיי מֵיינֶע פַארְלֶעוונְגֶען , מִיט וָאם פַאר אַ אוֹיפְמֶערְקזַאמְקֵייט אונ פֶערְנְנִיגֶען פלענמ
מֶען ִיצֶען אוג הֶערְן וי אִיך לֶעוֶע אוג וָואס אִיך לֶענֶע !

ֵּיתו שֶׁל ר'שִׂמְחָה יל הָיָה כְּבַיתוֹשֶל אַבְרָהֶם אֶבִינוּיעלָיי ַשָלום,אָפּפֶען פִיר אַלֶע שׁבנִים.
אַרום אוג פִיר יֶערֶען . אוּג עס פְלֶעגֶען זיך אָנְקלייגּען די אַרוּמֵיגֶע שֵָׁנִים יוג ונ אַלְט הֶערְן
די גִינֶעם וָואס מֶען שְׁרֵייבְּט אִין די גַאזֶעמֶען , אַזי וי מֶען גֶעהְט הֶערְן א מֵגִיד אַ בֶּערִיהמְטֶען
וָואם דרְשָׁנִיט גָאר אַ הַפְּלֵא + דָאס בְּלַאט פְלֶענְט נָאךְ שִׁבֶּת אִיבֶּער-גֶעשְׁרִיבֶּען וֶוערְן אִין -
מֶעהְרֶערֶע ;קאפְּיִעם אוּג. פִיעלֶע פַלֶענֶען עס לֶעוֶען דִי גַאנְצֶע וָואךְ . אִין איין יאהר צַיים.
הָאבֶּען מֵיינֶע אָפְּמָע אוב נָאהֶענְטֶעסְטֶע. צוּיהֶערֶער אֵיין אַנְרֶער פָּנִים בֶּעקָאמֶען . זיערֶע
בֶּעגְרִיפָע הָאבֶּען זי אױיס-גֶעבֶּעמֶערְט. זִייֶער לוּמְט צוּ וִוימֶען וֶעלְטְלֵיכֶע נַייאִינְקייטֶען האט:
זיף עענְטְיְקֶעלְט . אַללֶע הָאבֶּען שָׁאן גֶעוואוּסְט וָאס פָּאלִימִיק אִיז אוג װאו זִי הַאלְט אִין
דֶער צייט, זִיך גוט בֶּעקַאנְט מִיט בִּיסְמַארְקֶען, אוּג זי גֶעפְרֵייט מִיט דֶעם וָואס לָאסְקער אִיז אַ יד
אוג אִין מְנַצַם מִיט כָּבוֹר אַללָע ַיינֶע גֶענְגֶער אֵין דֶעם דייטְשֶׁעשִׁין ַיְפְטָאג . זי גֶעפְרֵייהְט מִיט'
יֶערֶען אָרְדֶען א עהרֶען-אויסצַייכנוּנָג. פון וישע גְרויסֶע לייש ‏ אין פֶּערשִׁיערְנֶע לָאנרֶער .
אוּג אַזױ הָאט זִיך בי יי א פַּאמְרְיְאסִיוִם גֶעיַאוועם צוּ זײַער נַאצְיַאן אוג יוּרֶעשְׁקייט ואם.

8 5 5
פּרִיתֶער הָאבֶּען זיי ָאר פוּן רֶעם נִיט גֶעוואוְּט . גֶעלבְּסְט דֵי שְׁפְרַאכֶע אין דֶעם הויו הָאט וִיף-
אוים"גֶעבֶּעסֶערְט ! אוּג זֵיי הָאבֶּען מִיט מֶענשֶׁען גֶעקֶענְט ריירֶען פַיין אוג אַנשְׁמָאנְדִיג. אִיך וואד
גליִקלִיך פוּן דֶעם רֶעולְטַאט ‏ אוג רָבּי שׂמְחָח זיל מִיט מיינֶע אִיכֶּערִינֶע. צוהֶערֶער וַארֶען
הַעכסְט צוּרפְרִידֶען, נוּר אֵיין יאהר הָאט דָאס גְלִיק אוּג דִי צוּפְרִירֶענְהַייט גֶערויאָרְט;יֶערֶער מֶענְשׁ
האמ זַיין שִׁיקְוַאל , אונ וָא זַיין שִׁיִקוַאל טְרֵייכְּט אִיהם רָארְט אַחִין גֶעהט דִי גוּמֶע זַאכֶע ויינֶע
מִיט אָהֹם מִים , או זֵין פַארהַאבֶּען נֶעהט אֶתֶּט צו גְרוֹנֶר גֶענֶען נַיין אֵייגֶענֶעס
וִויללֶען ו

דָאס גְלִיק הָאט זִיך גֶעענְִיגְט אוג גֶערְגֶערֶע צֵייטֶען נֶענֶען אוּנְטֶערגֶעקָאמֶען , מיר דֶעט
- קָאפּ. מִיט דֵאנַת פַּרְנֶסָה פֶּערדְרֵייט . אוּנ אִיך חָאבּ גֶעמוּוְט מיין גֶעלֶיעבְּטֶע פֶערֶער
אַוֶעק לייגֶען אוּנ גֶעמֶען וָאם אַנדֶערְשׁ אִין הַאנְד אַַיין דֶערִ"מִיט מַיין רוט צו פֶערזינֶען.
פון דֶעסטְוֶועגֶען הָאבּ אִיך נָאךְ אִין יֶענֶע צֵייטֶען נִיט פֶערגֶעסְקֶען, אוּנ אִיךְ הָאבּ נָאן עד חַיוֹם

די תֹּרֶה וָואס אִיז מִיר פוּן דַאמַאלְס גֶעבְלִיעגֶּען. היינוּ ‏

וויקֶען אוֹיף דֶעם הֲמוֹן ,ער זָאלל קֶערְן אונ מְהוּן וָאס מֶען לֶעדְט צוּ אִיהם י קעגן מֶען
אַם גֶעסְטֶען נור מִיט דֶער אֵיינפַאכֶען יּדִישׁען שׁפְרַאכֶע. ווארוּם דֶער הֲמוֹן לָאוְט זי בֶּעלֶעתרְן אונ
וילל זיף לָאזֶען פיהרען אִין רֶעבְמֶע וֶוענֶען , וֶוענן זייגֶע פִיהרֶער זָאללְן נוּר עֲהרְלִי אוג אוּנָפַאר-
מייאִישׁ זי וֶועגן וייגֶע פָארשְׁרייבֶּער זָאללן בֶּעגַאבְּמֶעץ אוג ויסְסֶענְדֶע מֶענְשֶען זיין . דִבְרִים
הַיוֹצְאִים מִן הֵלֵב נִכְנְסִים אֶל הַלֵב דָאס איז אַ כְּלֵל גדוֹלוּ עס דַארְף אָבֶּער מלב אֶל לב קיין
שׁוֹם מֶסֶף מַבְרִל י קיין שׁם מְחֵיצָה אוג קיין חֲציצָה זַיין .קיין מָאלְמַאטְשׁ איג קיין פער-
רַייטשֶׁענִים , וָוארוּם רִי גֶּעמְטֶע הַעתָּקֹה אִיז נָאךְ אוֹיךְ גֶענוּג וייט פון דֶעם אָרִגיגַאל 1,.,

=

דָאס וָואם אִיךְ הָאבּ דָא גערצֵיילְט הָאבּ אִיך רִיכְטִיג וֶעלבְּסְט אִיבֶּערלֶעבְּט, מָאג זיף
יֶעדֶער אֵיינצִינֶער דִיעוֶע בֶּעגֶעגֶּענהֵייט אוּרְמהֵיילֶען וי גֶָר פֶערשְׁטֶעהט אונ וִוי אִיהט אִיז בָּעִי
לעממ אִיך הָאבּ דורך דֶעם אַלליין אָנגֶעהֵייבֶּען שְרייבּען אינפאך ּרִישׁ, פִיר מֵיינֶע אָרֶעמֶע בְרִ-
דֶער אוג שְׁוֶעסְטֶער. חָאטְשׁ בּאָמֶת לֶעוֶע אִיך וֶעלבְסְט פיעל גֶערגֶער הֶעבְּרֵייצִישׁ אַלֶם ווָאס
אַנְרֶערֶם. אונ מְרַאבְט אוּנ דֶענְק זֶעלבְּסְט אִין-אונ-פון הֶעבְּרֵייאִישׁ פִילִיכְט מִיט מעחר אַחֲבָה
צו אוּנוֶער הֵיילִיגֶער שְׁפְּרַאכֶע אַלָם פִּיעלֶע פון אוּננֶער הֶעבְּריֶער וֶעלְגֶע שְׁריֶען כָּל חַיוֹם ;
אַוּ הִיא וּלְכֶל בּח חײַ רוּחָם !

אִיךְ וָאלְט וֶועלִין מיין אֶבּהַאנְדְלנֶגענְדִיגֶען מִיט אֵיין אויס-פִיחרליבֶען אִיבֶּער-בְלִיק
אִיבֶער מֶעהרֶערֶע סְפָּרִים אוּג סִפּוּרִים אִין זְשַׁארְגָאן ואס זֶענֶען בִּיו אִיצְט שָׁאן גֶעדְרוּקְט אוּנ
אוֹיף וֶועלְבֶע דֶער עולם פֶערבֶריינְגט גֶעלֶר אוּג צֵייט גֶענוּנ זיי דורך צוּ לֶעֶען. איף וָאללְט
גָאר קיין מוֹרָא הָאבֶּען אָנ-צוּירִיחרְן דֶעם אוּמְוִיסְמֶען כָּבוֹר ווָאם מַאנְבֶע נִיט-בֶּענַאבְּמֶע אונ
גִיט-עררְלִיכֶע שְרייבֶּער הָאבֶּען ִיךְ פון וְיֶערֶע סִפָרִים גֶענוּמֶען , הֶאמְשׁ איך בִּין אַללין אַ
אַ יוּדִישֶׁער פַאלְקס--שְׁרֵייבֶּער אוּנ;קענן זִיבֶער ערְוַוארְטֶען פון זִייֶער וַיימֶע טויוֶענרְפַאך בֶּעצַאהלְט
צוּ וֶוערְן מִיט דֶעם זֶעלְבֶּען בָּבוֹר וָואס אִיךְ וַוילל זֵיי אִיינטְהַילֶען. אויך מיין הֶערְץ אוג מִיינֶע
גֶעויטֶען זָאללְט מִיךְ נָאר יט שֶׁמרָאפּפֶען.. ֶועגן דורך מיין אִיבֶער-בְלִיק וָאללְט מַאנְֶע
פון זי אָבִּיגֶענוּמֶען וערְן זִיֶערֶע פֶערדֶיענסְטֶע ואס זֵיי הָאבֶּען פון זייֶער שְׂרייבֶּען . הָאְשׁ
אי פֶערנִיְנֶע גֶערן נֶערֶען זַיין לֶעבֶּען אוג זיין גְלִיק. אִין אַזױ אַ ענין אָבֶער מוז מֶען שְׁמֶענְדִיג אין

כס

זינגן הָאבֶּען דֶעם אַלְניען מְשָׁל !

בַּעת מֶען הָאט אָנגֶעהֵייבֶּען דִי איינֶעןבַאדנֶען צו בּוֹוֶען , הָאגֶען דִי חָבְרֶה , צער גל
הַחַיִָםיי שְׁטַארְק פְּרָאמֶעסטִירְט גֶעגֶען דֶעם פְּרֶאיֶעקְט דִי אייֶענבַאהנֶען--הָאכֶען זיי גֶעשְׁרְיַען--
= אָב גֶעפֶע פַּרְנָסָה בַּיי די ,הנה אוּג בי ויֶענְרֶער ֶועלְֶע עס !לע א

הנה 2

פְרֶאיֶעקט אִיבֶּער דֶער מעֲנָה. אוֹיף אי מִינוּט אוך נִיט, , מֶען הָאט גנ עש, :
וָאלל דֶענן אִיבֶּער דֶעם אַלליין וָואם מַאנְכֶע פֶּערְד וֶועלְן נִיט הָאבֶּען וָואס צוּ עסֶען .

| על אונ דִי מֶענשְהֵייט זיך אֵייבּיג פֵּינונֶען לָאזֶען פון בַּעלִי וְזענָלָה + אוג, קיינמָאלל אע
גִייַע עֶערְפִינדוּנְגֶען נִיט אַרוֹים בְּרֵיינְגֶען מִכֹּחַ אֶל הַכּוֶעל?

אלל רֶענן דֶער הֲמוֹן שֶׁמֶענְרִיג אַזױ אויסגענַאררְט אוג בֶּעטְרָאנֶען זיין אִינֶּער דע
ָואם מאנְבֶע שְׁריגֶערְלֶעף פֶערְד הָאבֶּען בְּרויט אוּנ פַּרְנָסָה דֶער-פוּן ? דֶער גְרֶעסְטֶער כַּבוֹף
פַאר ֵיי אִיז אַז אִיך גְלייך יי צוּ פֶּערְר, רִיכמִינֶער הָאט מֶען זי גֶעקֶענְט גְֵייכֶען צו וַאנְצֶען

אוּנ פַּארַאזִים טֶען יו , אוּג רענ אל מִיר וי דֶענן אַייבִיג פון זי אי אוער בֶּעמֶע ןא אוּג

נָבֶר, , פוּן רֶעוֶענֶען טָאר ימע זֵיי אייבִג אִן זייֶערֶע- פִשִָׁים נִיט לאו אוּנ מֶען מָאג גֶעוִים"
פֶענהַאפְט רַאטְהֶען דֶעם אַנְדֶערְן נַיי זיין גֶעלֶד נִיט צו גֶעבֶּען . איג מֶען מָאגזיבֶער זָאנֶען, אַז
מֶען וֶועט זֵיי דָאס בְּרוֹיט אָבּנֶעמֶען וֶועלְן יי מזען וּכֶען אוג גֶעפִנֶען אַ עו הרְליבֶען שְׁטיקֶעל
ְּרויט , פַאר דֶעם הָאבּ אִיך כְּשֲׁנִי לַעצְמִי גָאר קיין מוֹרָא, נוּד אִיךְ מְהוּ דָאם פָארְט ומ איבָער
אַגַאנְץ אַנדֶער כַבֶּה ‏

אוּנְזֶער יורִישׁ-ֵיימְשׁ הָאט פּונקְט דֶעם פֶערְקֶעהרְטֶען מוט פוּן דֶער שְׂפָה העבריח, וֶֶעויענְני

לְשֹׁן הַקּוֹדֶשׁ שְרייבְּט מֶען אונ מֶען אִיז מְכון עִם זָאללְן רִי סְפָרִים אוּנ מַאֲמָרִים לע גוּף
הֶעבְּרַייֶער, נוּף אוֹיך אַוֶעלְכֶע שְׁרַייגֶּער אוג מַשְׁכִילִים וִוי דֶער בַּעל מְחַבֵּר זֶעלְבְּסֶם . אין
יוּרִישׁ-דֵיימְשׁ אקוראט דֶער הַפֵּךְ. קיין שְׁרַייבֶּער קלֶערְט נָאר נִיט צִי אַוֹי צִי אַנְדֶערְט , אז אֵיהם
עֶרְוַוארְט אַ כָּבוֹר אָרֶער אַ חָרְפָּח פון גֶערְגֶעץ א צְוֵייטֶען שְרייבֶּער וֶועלְכֶער עם וֶועט אֵיהֶם
אִין זַיין מִפָּר קרִיטְיקִירְןאוּנ בְּאֲמֶת לֶעזְט דֶער שְׁרֵייבֶּער פון יוּדיש--לשׁוַֹויינִיגֶער אִין דֶער שְׁפְּרֵאײי
כֶע זי אַללֶע אַנְדֶערֶע ,‏ אונ. אִיך אַללֵיין בִּין אִין דֶעם הִינְזיכְט בִּיז אִיצט נִיט בֶּעסָעױ
גֶעועוְן אַלֶם אַיין אַנְדֶערֶער, על כֵּן פֶעהְלְן מִיר פָּשׁוּט דִ יְדִיעוֹת צו וִויסְמֶען אַקורַאט, וֶוֶעלְכֶע
גוּמָט סִפרִים זַיינֶען אין די לֶעצטֶע עמְליבֶע יָאהֶר אַרוֹים אִין דֶער שׁפּרַאכע. וָואס זיינֶען ראוּי

-- 10 --

אונ וֶוערְט צוּ לֶען וֶען אוב פרימיקירן . די אַללָע וֶעלְבֶע אִיד בֶּעגֶעגֶען מאג מָאנְלִיך בַּיי
פֶערְשִׁירֶענֶע פּאקעןמרָאנֶער , וִויפִיעל אִיך הָאבּ. פון וי גֶעלִייענְט, הָאב. אִיך אֵיינְגֶעוֶעהן

או זי זינֶען אוּנְטֶער דֶעם וֶוערְמָה פון קרִימִיק, אוג די אֵינִיגֶע גוּמע וָואס אִיך הָאבּ גֶעלֶעוֶען
כְּשׂום לב . זֵיינֶען שׁוין דֶעם עולם מְבִינִים גוּט בֶּעקַאנְט אוּג לִיבּ אַנְגֶענוּמֶען , יל זֵיי שְׁמַאמֶען
ויתקליך פון מֶענְשֶׁען בֶּעגַאבְֶּע אונ עהְרְלִיכֶע אוּנ ‏ אוּמָארִימֶעטְן גְדֶעמֶערֶע אַלס אִיך,
דֶערְמַאגֶען זייר נָאמֶען צוּם גוּמֶען . אוג חי מיין בַאנְק אֵיימֶערֶן, דָאסט זֵיי שֶׁעמֶען זִיך נִיט
טיט דֶעם וְרִישְׁ לָשׁ וי אַנְדֶערֶע. מוז אִיך חיר אונ דִי לֶענֶע- ול מִיר גענְְשׁלרִיגֶע אַז
!איף מִיסְסבּרוֹיכֶע פיללייכְט ער גֶעדוּלֹד צוּ פיעל + זײ

לֶער עֶרְשְׁטֶער יוּרִישׁ--דַייטְשֶׁער מְחַכֵּר , וֶוֶעלְכֶער עס הָאט מֶעהֶר גֶעשְׁרִיבֶּען אוג מֶעהֶר

ּמְצֶען גֶעבְּרַאכְט דֶעם יוּרִישֶׁען הָמוֹן , וָאס פֶערְשְׁמֶעהְט קיין הֶעבְּבַייעשׁ. אִיז גֶעוִוים הֶחָכֶם
ד' די וכ מֵאִיר דיק ניי. ער הָאט רֶעם לָשׁוֹן אוֹיפְגֶעהייֶען מִשׁמְלוֹתו. אוּג מיט ערֶענְסט
אוּג רֵיין גֶעוִויססֶען . אוג,ער מָאג זִיךְ פְרֵייהֶען מִיט דעם רֶעוולְטַאט וֶועלְבֶען עֶר וֶעהְט זֶעלְבְּסְט
בְּייו אִין זיין אֵיינֶענֶער שְׁמָאדְט וִוילָנָא, אַזױי גוּט וִוי ;עס זֶעהְן אֵיהֶם אַללֶע מַבְינִי דָבֶר. אִין
פיעל שְׁמֶערְט אִין נָאהֶענְטֶע אונ וויימֶע גוּבֶערְנֶעם, וי גום מען וָאלל אִיהם נִיט נָאךְ-אהמֶען.
אָדֶער אָרְנינַאל שְׁרֵייבֶּען . בְלַייבְּט ער שְׁמֶענְדִיג דֶער ערְשְׁמֶער אִין דֶער יּרִישׁ-דֵיימְשֶער
ליטערַאמוֹר אוּג יֶעדֶער וֶועלְכֶער עִם הָאט גֶעלֶעוֶען ִיעֶע וֶערְקֶע אונ וַייים פיעל וענִיג דֶעם
רוֹשׁם וָָאס זֵיי הָאבֶּען אִין זייַער צַייט אִין יוּדִיֶען לֶעֶּען גֶעמַאכְט, פֶערְנִינְט אֵיהֶם דֶעם
בָּבוֹד גֶערְן, דֶענְן עֶר אַללֵיין הָאט אֵיהֶם פֶּערְדִינְט אונ אֵיהֶם קוּמְט עֶר !

אַזױ גְרוֹים וי החי' דִיק אִין גֶערֶענְסְט אונ וִיטְטֶענְלֶעהְרֶע, אַזױ גְרוֹיס וַאר אִין קוּנסְט
אונ מַאלֶענְט החי אַקְמֶענְפֶעלְד. ֶער ;עס הָאט גֶעלֶעוֶען זיעֶע מְהֶעאַטֶער-שְׁטִיְקע, / רֶער
-קבּצְן עוֹשֶׁר שְׁפִּיל אָדֶער ,די גענַארְרמֶע וֶועלְי יֶענֶער אוֹיבּ ער אִיז נוּר אִמָבִין עה דֶעם
;מֵייסְמֶער אִין זיינֶע רִיכְטִיגֶע לֶעבֶּערִיגֶע טִיפֶּען. אונ וי אֵינְגֶעהַאלְמֶען אוּג אָבְּיֶעקְטִיוְונָא זיר
הָאט זֵיי גֶעשְׁרִיבֶּען. מִיר אִיז זיין לֶעבֶּענְסיגֶעשִׁיכְטֶע וֶוענִיג בֶּעקַאנְט. איף וֵוייס נור, דָאסט
עִם אִין נִיט וֶוענִיגֶער יֶערֶענְפַאלְלט אַלס עֶמְלִיכֶע אונ פִינְפְצִיג וָאהֶר זייט ער הָאט זי
תֶערְפַאסְסט, אִין יֶענֶער צייט אִיז וירְקָלִי גֶעוֶענֶען אנ בְלִיהֶענְרֶע אוּנ גֶערֵייהֶענְדֶע צייט
;פִיר אוּנְזֶער יוּרִישׁ = , דַאנן הַימֶּען מֶענְשׁ ען גֶעבִּילְרֶעמִי ג. פוּן הֶעבֶערְן שְׁטַאנְד זיך בֶּעגֶעבֶּע
מימ דֶעם, אוג אַגַאנְצֶע בֵייהֶע פון בְהֶעאַמֶער-שׁ ְטִיֶע זיינען פֶערְפַאסְט גֶעווָארְן. קאטש 5
יּרישֶׁע פַארְשְׁטֶעלונגֶען אָפֶענְטְלִיךְ הָאט נָאךְ נָאר קֵיינֶעם גֶעמְרוֹימְט, צוּ יֶענֶער צַייט אָדֶער
נִיט פִּיעל נַאבְהֶער וַיינֶען פֶּערְפַּאסט גֶעווָארְן די בֶּעקַאנְטֶע הַאמֶערִיֶען סֶערְקֶעלְעי פוּן דייר
-ש. אֶמִינְגֶער ‏ חַיִם על קצִיןי, יִרְחֶלֶיע דיא זָאנְגֶערִיןי אוג נָאף. מֶעהְרֶערֶע וועלְבֶע ;עס ויינֶען
אִיצְט נִיט ְּנמְצָא, אָבֶּער מֶען גֶערֵיינְקְט זֵיי נָאךְ. אוּג וֶווער עס הָאט זֵיי גֶעלֶעוֶען וַיים דעֶרֶע
וויבְמִינֶע אוג צו ייֶער צַייט פִּיעל בֶּעוואוּסְטֶץ אוּג גֶעעהְרטֶע מְחַבָּרִים, וֶועלְבֶע זייא הָאבֶּען
זִיף דַאטַאלְס בֶּערִיהְמְט אונ בֶּעקָאנְט גֶעמַאכְט מִיט זייֶער חָכְמָה אוּג דַעת אִין אַנְדֶערֶע עֲנְינִים
גְדוֹלִים , אוּנ הָאבֶּען זִיךְ פון דֶעסְטוֶועגֶען מִיט דֶעם יוּרִישׁ לָשׁוֹן יט גֶעשֶׁעמְט, אוּג גֶעשׁריִבּען
מיט מאלענט, מיט ערֶענסְט אוּג אַרצוֹן אַהֵיילִיגֶען זֶעלְבְֶּט זייֶערֶע חִבּוּרִים אִין יורִישׁ--דַיימשׁ,

:= ייט

אוֹיך דֶער בֶּערִיהְמְטֶע יוּרִישֶׁער גֶעלֶעהְרְטֶער . הַחָכֶם צְוֵוייפֶעל ניי אוּג דֶער גֶעלִיבְּטָע
משׁוֹרֶר אוּג הֶעבְּרִייֶעשֶׁער מטיליסט הֹ נָאטְלָאבֶּער . הָאבֶּען זךְ זֶעהֶר אֶתֶּט פוּןַייֶער לע

0 גאגענט

זַאמְקֵייט אין חוֹיכֶען אָרֶם אִין דֶער הֶעבְרִייֶעשֶׁער לִיטֶערַאטוּר אַרָאבְגֶעלַאזֶען אויך צום פָאלְק,
ויֶערֶע לִידְלֶעךְ תּוֹכַחַת חַײִַם אוּג מוּסֶר גע וננע י פִילֵייכְט ינינע יי אִין דיא אײַערְן

פוּן ויֶערֶע אָרֶעמֶע פֶערְחוֹשְֶׁטֶע בְּרידֶער . זי גֶעמְרֵייסְט. װִי עס מְרֵייסְט אפאמער זיין = :
אִין ַיין שְׁפְּרַאכֶע . אין דֶעם בֶּענְרִיף וָואס יער פֶּערְשְׁטֶעהְט.. קיין רֶעכְטֶען שְׁרֵייבֶּער אִיו מִיט
דְרֵייסִיג פֶערְצִיג וָאחֶר צוּרִיק ניט אַינְגֶעפַאלֶען ְּדָעה, צוּ שֶׁעמֶען זיך מִיט יּדִישידַייטְשׁ, אויף
הֶערר שיי אַבּרַאמַאווִיץ ניי האט זיַן כּח אונ מַאלֶענְט ט בֶּעווִיוֶען אין זײַן יורִישׁידֵיימְשֶׁען
חַבּוֹּר ,די טאקסע", אוג הֶערֶר אַבְּרַאמְאוויטְשׁ וֶועט קיין פַארְאִיבֶּעל הָאבֶּען , אַז איך.ערְלוי
זיך אָפְפֶען צוּ וָאגֶען , אז.קיין חַבּוּר זַיינֶער אוג מֶעהְרֶערֶע חַּוֹרִים פוּן אַנְרֶערֶע הֶעבְּרִייֶעשֶׁע
מְחַבָּרִים . הָאבֶּען אין אֵינֶעם אַזוֹי פיעל נִיט גֶעוִירְקְט אוֹיף דֶעם הֲמוֹן קוֹרְאִים פון אַללֶע
קלאטמען מֶענְשֶׁען וִוי עִם הָאט גֶעוִוירְקְט / די מַאקסָעי וַיינֶע בְּשַׁעמֶּה אוּנ נאף עד חיום
הַזָה . אוֹיף אַללֶע לֶעוֶער + דַארִיבֶּער ְלֵייבְּ ;די מאָקסָעײ אַלליין דָאם בֶּעמְטֶע וֶוערְק וָואס

הָאט בִּיז אִיצְט גערְשֵׁיינְט פוּן זיין פֶערֶער, אונ מֶען מָאג ;עס אָנְרוּפּפֶען אִיין קלאמטיש? עס
וֶוערְק . הי אַבְּרַאמַאוִיטְשׁ הָאט נָאךְ פיעל מָאל זיךְ אוֹיסְגֶעצֵייכֶענְט מִיט זֵיינֶע יוּרִישׁירַיימשֶׁע
וֶוערְקע, אונ וֶוער וַויים נִיט די קלַאמְשֶׁע אוּנ זַיין יורֶעלי 3 אָבֶּער וָאלל מִיר הי אַבְּרַאמָאוִיטְשׁ
מוֹחֵל זַיין , אַו אִיף וֶועל דֶעם אֲמֶת אָפּפֶען וָאגֶען : אַז די גֵּיירֶע סְפָרִים הָאבֶּען זיין צְוועק
גִיט עֶררֵייכְט. אוֹיבּ זַיין צְועק איז וירְקלִיך גֶעוֶועוֶען בֶּעקַאנְט צוּ מַאכֶען דֶעם יּדֶען מִיט
ינֶע אִיצְטִינֶע צָרוֹת אוג צוֹרָרִים, וִוי מֶען;קענן מֵיינֶען לִייֶענֶענדִיג די קלַאטְשֶׁע , אָרֶער אֵירֶם
צוּ בֶּעוִינְגֶען אוג עֶערְצֵיילֶען מִיט מהרֶערְן אִין דִי אוֹיגֶען זיין הִיסְטָארִישֶׁע מָארְטִירֶער -גֶע-

שִׁיכְטָע . אוּנ אֵיהֶם דֶעם. מוּמָה גֶעבֶּען וֵייטֶער צוּ דוּלְרֶען אונ ויימֶער צו לֵיירֶען פִיר זיין
הֵיילִ גֶער אָמוּנָה , וי גֶערֶער פֶּערְשׁטָנְריגֶע קֶענֶער ;קענן פון דֶעם ‏ ירֶעלו אַרוֹיסיזֶעהְן,
אוֹיבּ דֶאם אִיז גֶעוֶועוְן זַיין צְוֶעק. האט הי אַבְּרָאמָאוִיטְשׁ ַּמְחִילַת ' כְּבוֹדו גֶעאַרְבֵייטֶעט
אוּמֶזָאנְסט, דֶענְן דָאס פָּאלְק איז נָאךְ אִין זיין לג צוּ דֶער ענְטוויקלנג נִיט גֶעקוּמֶען אום
עִם צוּ פֶערְשְׁטֵייהֶען אוּנ ואס דֶערפוּן צוּ לֶערְנֶען .' אוב דִי בֵּיירֶע סְפָרִים . דִיא קלַאטְשע
אוג , יורֶעלי הָאֶען זִיךְ אַגֶּערִימְמֶען נָאמֶען גֶעמַאכְט. איז דער נָאמֶען נִיט פון דֶעם הֲמוֹן
אֶבָּער נוּר פוּן זַיינע חֲבָרִים. דִי מַשְׁנָילִים אוּנ ‏ מְחַבְּרִים אִין. לָשׁוֹןהקוֹדְשׁ. דאס פָּאלְק
קוֹיפְט זֵיִי נִי אוּנ לֶעוְט נִיט . אוג זֶעלְבְּסְט וֶוענְ מֶען לֶעוְט אֵיהֶם פָאר, פֶערְשְׁטֶעהְט אֵיינֶער
פוּן טוֹיוֶענְד וָואס דַארִין הַאנְדֶעלְט זי . אונ אִיך גְלֵייב נִיט אוב ה' אַבְּרַאמָאוִיטְשׁ אִיו
גֶעוֶעוְן אַזױי פֶערְנַארְרט צוּ גְלֵייבֶען, דַאנְן וענְן ער הָאט די סְפָרִים גֶעשְׁרִיבֶּען, או עַר
יכ עִם פַאר דֶעם הֲמוֹן אוג דֶער הָמוֹן וֶעט זײַ פֶערְשׁטֶעהְן. בְּלֵייבְּט מִיר אלא רִי
פְּרַאנֶע 1 פִיר וֶועמֶען הָאט ;ער די ! קלַאטְשֶׁע אוּנ ידֶעל גֶעשְׁרִיבֶּען אִין זְשַׁארְגָאן 7 אִיבֶּער-
הוֹיפָּט בֶּעמֶערְק אִיךְ לְפִּי רָאוֹת יעֵינַי וְרָגֶשׁ לִבְבי , אַז ה' אַכְּרַאמָאוִיטְשׁ הָאט אוֹיפְגֶעהֶערְט
בַּאלְד נָאךְ זַיין גֶערְשְׁמֶען טְרִיאוּמְף פון דֶער טַאקסֶע . עֶערֶענְסְט צוּ. זיין אִין זיין שְׁריבֶּען
וּרִישׁירַייטְשׁ אונ. ערֶענְסְט צוּ דַיינְקען פון דֶעם לָשׁוֹן וֶעלְבֶּט, אִין אַללֶע זיינֶע לֶעצְטֶע
וֶוערְקע . אִיז דֶער הוּמָאר אונ מַאטירֶע צוּ פִיעל אונ צוּ דיק אִיינְגֶעוויְקֶעלְט אין איינְפַאבֶע
אוג אָפט נִיט נֵייטהִיגֶע אוּנ נִיט גָאר וִויצִיגֶע לִיצָנוֹת וועלכֶע עס פערְשֶׁע דֶעם טְרָאפֶּען
מוֹסָר אוּג דַעַת . אונ וֶוענְן אִיךְ לֶעוֶע זייגֶע לֶעצְטֶע יּרִישטייטשֶׁע וֶוערקע . וי לִמָשָׁל,

מַסְעוֹת בִּנְיִמִין הַשְלִישִׁי, גֶעקְאם איך אַנָעֹפִיהל, זִי דֶער מְחַבָּר ְׁפִילְט זי אוּנ. מַאכְט
קינסט גֶעבְּרֶענֶע . אונ שֶׁפָּאט אונ לַאכְט, אוּג מַאנְצְט אוֹיף אַשְׁמְרִיק פִיר זֵיינֶע חֲבָרִים אוּג
מְַבְרִים ַעלְבָפֶט + אונ בֶּעקִימֶערְט זיךְ וֶוענִיג אום דֶעם בָאלְק וָואס נוּמְצֶען צו בְּן רֶענְגֶען ‏

=- 19 =

זֶעלבְּסְט אִין דֶער שְׁפְּרַאכֶע אונ אוֹימְרְרְיקֶע פון דֶעם ישילש זייס אִיךְ נִיט וִוי זִיף צו
ערְקלערְן די אַרֶם אוּג נַויזֶע װִי ער גֶעבְּרויכְט טִיחם , אִיף יְלייבּ נִיט. ער זָאלל אַזי
תֶּערַאנְמִישׁ זיין אנ האלְמֶען דֶעם לָשׁון אַלם אֵינֶע גֶעשְׁטֶעלְמֶע שְפְּרַכָע. וָואס יֶערֶעם
וָוארְט הָאט אֵיהֶר שָׂרֹשׁ אוּנ מָקוֹר אִין רֶער שְׁפְּרַאכֶע זֶעלְנְּסְט , אוּג ער אִיז פִּיר דִי שָׁרְשִׁים .
אוּנ מְקוֹרִים אַזֹי פִּיעל אֵינֶענוּמֶען . אַז אֶלֶץ וָואס, ער גֶעפִינְט נִים אִין זי אִיז נִיט הייליג
אוּג נִיט נוט צוּ גֶעבְּרוֹיכֶען, או שְׁרַיבֶּט דַארִיכֶּע רֵיין װדיש ‏ װי מַאנְכֶער הֶענְּרַיֶער 8
פֶּעדַאנְט שׁרֵייבּט אוּנ װיל אַז אַנְדֶערֶע זָאללְן אוֹיךָ שְׁריינֶּען נור רֵיין בִּיבְּלִישׁ, אָרֶער ער
אִיז לְבַהּחִיָה דעם זְשַׁארְנָאן אַפַיינֶד, אוג וִויל אֵיהֶם אוּנְמֶערְגְרָאבֶען בכָרִי אַרֹים צו שְׁמֶעלְן
זיין פּרָאפטקייט אונ פֶערלָארְבֶענְתייט. ;ער זָאל זִיךְ שֶׁעמֶען פַּאד לֵייטֶען,

אִיף עערְלוֹיבֶּע זִיך אֵיהֶם דִיזֶע פַארְוַויִרפֶּע צוּ מַאכֶען ווייל אִיך אכְפָיי זיין מַאלענט אוג
וִויסֶען מָעחֶר , אוּנְצֶאתְלִיג מָאל מֶעחֶר , אֵלם יֶערֶען אָנְדֶערְן הַינְטימַאדִישָען וְשַׁארְגָאגִישֶען
מְהַבָּר , פיללייבט. װעט, ער אלם וֶעעלױ-קעננֶער. אוֹיף יֶערְקֶעגֶען רָאם געפיהל וָואס זײַנֶע
לֶעצְטֶע ווֶערְקֶע הָאבֶּען גֶעמַאכְט אִין הֶערְצֶען פון דֶעם וָואס מֵיינְט עֶרֶענְהְט מִיט זיין ‏ יּדִישׁ
שְׁבֵייבֶּען . דֶעם פָּאלְק וָואם שָׁאנֶעם אוג נוּמְצִיגֶעם צוּ גֶעבֶּען . אוג אַז אִיך בִּין ועמְצֶט אִין
דֶעם ענין אַרױס פוּן מיין גָדֶר, נִיט צוּ גֶּערִידְן חָלִילָה יֶעמַאנְרֶען אִיבֶּער זיין שְׁלֶעכְטֶעם
שְׁרַייבֶּען . אוּג בֶּערִיהרֶע דֶעננַאךְ פִיללֵייבְט ,‏ אָדֶער וי אַנְדֶערֶע קענֶען מִיט אַטָעוֹת מֵיינֶען..
הֶעררְן אַבְּרַאמָאווִיטְשׁ, הו אִיך דָאס וֵוייל ;ער אִיז דֶער גרֶעסְטֶע אוג בֶּעסְמֶע זְשַׁארְננִיסמי
עֶר אִיז דֶער אֲרִי שַּׁחבוָרה וי גדוֹל לֵנוּ ממנו? דאריגער איז רֶעכְט מִיט אֵיהֶם מְדלרָק צוּ
זַיין כְּחוּט הֲשׂעֲרָה אוּנ בּפּרֵט אַוֶעלְבֶע פֶּעהלֶער וָָאס זײַנעֶן כעבות הֶענְלה בַּיי דֶעם וָואם קוקט
געין יָפה אויף דֶעם לָשֹׁן אוג אוֹיף דִי פְפרִים ווא וֹפָרִים מְתיּנָנִיט שְׁרייגֶּען . אִיך
הָאנפּע ה' אַבְראמָּאזִיטְשׁ וֶעט מִד ניט שֶׁלֶעכְט פֶערְשׁטֶעהְן ‏

אוֹימֶּער סִפּוּרִים , דְרַאממֶען. קַאמֶעדיֶען אוּג מוּמֶר סְפָרִים אִין ענְרִיידַייטְשׁ, הָאבֶּען מיף
- פון ‏ פֶערְשׁירֶענֶע מַאלֶענְטְפַאללֶע מֶענְשֶׁען פיעל שֵׁירִים. פָּאֶעמֶען אוג לִידֶער אִין אוּנוֶער
פָאלְקם-שְׁפְרַאכֶע ונ ֶעְן ר בְטרִיהֶמְטֶעסְטֶע אַיירָאפִייֶעשֶׁע לִימֶערַאטוּרְן ריהמֶען זי איג זֶענֶען
שְׁמָאלְץ אוֹיף זייֶערֶע פָּאלְקס-רִיבְטֶער . קענן ‏ אוְנֶער לָשׁוֹן. זי פִיעל מֶעהֶר רִיהמֶען מימ
אוּנוֶערֶע פַאלְקס-רִיכְמֶער . חָאמְשׁ מִיר זֶענֶען נִיט שְׁטָאלץ צו זָאגֶען, אַז אוּנְזֶער יּדִישׁידַיימְשֶׁע
לימֶערַאמוּר שׁמֶעהְט זָא הוֹיך, וי אִירְגֶענֶר אֵיינֶע אַנְרֶערֶע . אָבֶער אוּנְוֶערֶע פָאלְקֶם לִירֶער ,
מַאנֶען מִיר אוֹיפְריכְמִיג זֶאנֶען אַז זיי שְטִייהֶען הויך גענוּג. אונ זי וָאלְטֶען נָאך הֶעכֶער
זיין אוג קלינגֶען אִין רֶער וֶעלְט . ווֶענְן יּדִישֶׁע שְׁרֵייבֶּער ‏ וָאלְטֶען נִיט צו מְהֵילְט זיין אִין
צוֵיי הוֹיפּמקלאסמען, אִין הֶעבְּריֶעשֶׁץ אוג וְשַארְנָאנִישֶׁע . אוג אין גֶעבֶּען קלאסְסֶען אִין יֶערֶער
לַאנְד. וָאם אַללֶע אין אֵיינֶעם שְׁטְרִימֶען שְׁמֶענְרִיג מִיט אִיינַאנְדֶער , אוג מאכֶען אַללֶץ אָפָם
צוּ זַאממֶען דָאס יּדיש-דַייטְשׁ אוּג זיינֶע גו ּמֶע שְׁרַייבֶּער צוּ קליין גֶעלֵר . --

בּיי אַוֵא פינְסְטֶערֶע לֹאנֶע פון רֶער שִׁפְּרַאבָע, װאו אוּנְגֶערַע מְבֵינִים וֶענֶען פון פָע
שִׁידֶענֶע אוּרזַאכֶען נִיט אוּנְפַּארְטְהֵייאִישׁ צוּ זָאגֶען רי מַעְלָה יְתֵירָה פוּן אוּנְזֶערֶע פָאלְקְם-
לִירֶער , אָדֶער זֵיי שְׁוֵייגֶען נָאר אוּג וִוילְן ניט דֶערמָאנֶען אוּנְוֶער לָשׁוֹן בְַּּלֵל אוג זַיינֶע
שְׁרַיינֶּער בִּפְרֵט . בַּיי אַזֵא לַאגֶע רוּפֶען מִיר דֶעם חֲמוֹן . וֶעלְבּסְט דִי לֶעוֶער,. וָואס פִּיר זֵיי
וֶענֶען רִי מְפָּרִים גֶעשְׁרִיבָּע ן, אוּנ מִיר הֶערְן זי צוּ מָה בְּפָיו -- וָואם זאגְט דער הָמוֹן אוֹיף

י

"0 184 --(

דִי לִידֶער פוּן אּנוֶער בֶּערִיהמְמֶעסְטֶען א בֶּענַאבְּמֶעסְטֶען ירִישען פַאלקְפ-רִיכְמֶע ה' אַנְרָהֶם

גָאלְדֶענְפַאדֶען! אִיו דָא אַקינד. אֵיין אַלְטֶער יד ארַייבֶע יודישע דאמע בִּיז אַדִנְסְט מַיירֶעל

עֶרְגֶעץ אִין א קיך י אַ סְטוּדֶענְט אִין אוּנִיוֶערְוִימֶעט בִּיז אַחָסִיד בַּיים רַבֵיין -- צוּ אִיז רָא גַעמַאנְד

אִין רוססלאנד רוּמִינְֶען נַאלִיצְיֶען אונ לֶעצטֶערֶע צייט אויף אִין פַּארִיז אונ לַאנְדָאן. וי אויף

אִין אַמֶעריִקֹא אוּג אויסְמְרַאקיֶען , ווֶעלְכֶער .עס הָאט זִיךְ אִין אַ יורִישׁ הויז עֶרְצָאגֶען אוג קאט

אַמָאל אוֹיף יורִישׁ גֶערֶערְט, ואס הָאט וֶעלְגְפְט יט גֶעוּנְגֶען אָרֶער ניט גֶעהֶערְט זִינְגענְִי .
גַאלְהָאנְפַארֶענְם פאלקסילידלעך ? , וָואס הָאט זיף גִיט ערְקוַיקְט אַמָאל מִיט וַיינֶע רִיפְּמֶען

נִיט גֶעפִיחְלְט בָּעֵת מַעַשֶׂה א לִיבָּע צוּ זַיין פָאלְק. נִיט מִיט גֶעקְרֶעכְצְט מִיט גַיין קרֶעכְץ

אוּג זי נִיט גֶעפְרֵייט מִיט זיין טְרֵייסְט ‏ וִיפיעל מוּטְטֶערְם פֶּערוִויגֶען וייֶערֶע וַייגֶענרֶע
קִינְדֶער אט מִיט רִי גָאלְרֶענֶע לִירֶעלֶעך . אוג וִויפִּיעל בֶּעמְרִיבְּטֶע הֶערְצֶער ערְהֵיימֶערְן גי
אויף מויזֶענְדֶער מֵיילֶען וייט וָוא יוּרֶען זֶענֶען צוּ נייֶעט אוג צוּ שְׁפרֵיימוּגָעוִוים וַויימֶען מיזֶענְדֶער
נִיט וֶועמֶענִם לִידֶער זֵיי זינְגֶען אָרֶער זי הֶערְן וִנְגֶענְרִיג. אָבֶּער נֵיי וַיימָען נַאנְץ גום. דֶעם
אֶינְהַאלְט פוּן זֵיי, אוּג נֶעהְמֶען דָאס צוּ לָרָצוֹן אונ זֵיי ווֶערְן זי אֵיינֶען , וָארוּם רֶער מְהַבֵּר
זייערֶער. דָשֵׁר פָאלְקְם-דִיכְטֶער אִין וֶועמֶענְס גֶעפִיהְל פָאלְלען הֶערְצֶען יי גֶעגֶען צום ערְשְׁמֶען
מָאל גֶעבָארְן גֶעוָארְן . דורך אֵיינֶע גָאטטְלִיבֶע בֶּענֵייסְטֶערוּנג. הָאט זיי, אויף דָאס פַּאפִּיער
גֶעשְׁרִיגֶען נִישׁ פאר זי נור פיר זיין פאלק . פירזֵיינֶע בְּרִידֶער אנ שׁוֶעְטֶער וֶועלְבֶע ער,
לִיכֶּט וי דָאס לֶעבֶען אונ אָפְּפֶערְט זַיין מִיה פִיר יי -

מיין כַּוְנָה אִין דֶער אֶבְּהַאנְדְלוּנְג אִיו נִים אויף אֵיינְצֶעלְנֶע מַחַבּרים אָדֶער חַנוּרִים זיף
אבְּוּשְׁטֶעלְן אונ אַאימְפְִלִיבֶע רֶעצֶעניַאן צו מַאכֶען װאוּ רִיוֶע הָאבֶּען גֶעפֶּעהְלְט אָרֶער
זיך אויפְגֶעצֵייכֶענְם, נוּר צוּ דֶערְווייען. אַז יּדִישירֵייטְשׁ הָאט אויך שְׁרֵייגֶּער אוּג מִפָּרִים וָואס
הָאבֶּען זי אַנּטֶען אוג אַנֶעעהֶרְמֶען נָאמֶען גֶעמַאכְט צְוִוישֶׁען זייֶערֶע ייִּישׁע לֶעזֶער. וֶועלְכֶע
עִם הָאבֶּען שְׁטֶענְרִגגֶעוואוּסְט אוים צו צֵייבֶענֶען זייֶערֶע אוֹימֶערְוֵייהלְטֶע מֶענְשֶׁען ואס הָאבֶּען
פאר זִייֶער גֵייסְטיעֶע עֶנְמְויקלוּנְג גֶעזָארְגְט. דִיזֶע אויסגֶעצֵייגֶענְטֶע צו רֶערְמָאנֶען אוג זֵיי אִין
דֶעם נָאמֶען פון פִיעלְן צוּ דַאנְקֶען פַאר זייר גוּמְסִימְהוּן מִיט זִייֶער מַאלֶענְט, הַאלְט אִיף

פַאר א חוֹב . אוג דָאס מְהוִע אִיך גֶערְן + |

נָאךְ אֵיירֶער די וֶועלְט הָאט גָאלְרפַּארֶענְט לִידֶער גֶעקֶענְט + וֶענֶען שָׁאן בֶּעקָאנְט
אוג מִיט לִיבֶּע אָנְגֶענוּמֶען גֶעוָארְן די לידֶער פון אונזֶער,עלְטֶעמְטען אונ געהרלִיבְסְטֶען פָאלְקם
ִיכְמֶער הַחָכֶם הַיְּשִׁישׂ ה' מִיכֵל גָארְדָאן נ"י . אוּג וֶוֶער הָאט נָאךְ הַיינְט פֶערְגֶעְן יגֶע לִיבֶּע
אוג קלוגע לִידֶער וָואס זֵיי זֶענֶען שָאן אַלְט אִיבֶּער פֶערְצִיג יאהֶר ? וֶוער וִויים נִיט דָאס לִיר
רעד יל אֵין גלוֹתי אוג וֶוער הָאט עעִם נִיט גֶעוּנְגֶען אָרֶער װֶעִינְסְטֶען יט גֶעהֶערְט עס
זִינְגֶענְרִיג אִין אַ יּרִישׁ הױז? אִין דֶעם וָאהֶר ווו בִּין אִיך אִין גֶערְלִין גֶענֶעוְן אונ דָאס גְלִיק
גֶעהַאט אַ פְריינרְלִיךְ אֵיינְגַאנְג צוּ הָאבֶּען בַּיי רֶעם וֶועלְט-בֶּערִיהמְטֶען גֶעלֶעהְרְטֶען אַנָרְהֶם
גיגֶער זיל, אִין פְרַייּע שְמוּנְדֶען הָאט;ער מִיט מִיר גֶערַעֶרְט פון פֶערְשִירֶענֶע יורישֶׁע מְחַבָרִים
אוג גֶעלֶעהרְטֶע אִין רוּסְסלַאנְד . אֵיינְמָאל הָאט ;ער מיך אפְרֶעג גֶעמְחוּן צוּ אִיךקענן דָאס
ְשַׁאְגַאנִישֶׁע לִירֶעל ידֶער יור אִין גְלוּתי ? צוּ מֵיין פְרֵייר אוג גְלִיק הָאבּ אִיך דָאס לִירֶעל
גֶעקֶענְט, וָואחוִם איך הָאבּ עִם פון מֵיינֶע אלְטֶערֶע שְׁוֶעסְטֶער זינְגֶענְרִיג אֶפָט גֶעהֶערְט. אוּג
אִיך הָאבּ איהם דָאם ליד פַארגֶעמְרַאנֶען . דֶער גֶעלֶעהרְמֶער וואר רֶערְמִיט אַזױי צוּפרִירֶען.
זי פֶערְנְנִיגְט, רָאסט ער הָאט מִיך גֶעבֶּעמֶען איך זָאלל עס אויפְשְׁרייבֶּען , וָואס אִיךְ

{הויופייערן {'

בַּיי א הט גֶעוֶעו: האם ר ימי גֶעגֶענְנֶעט מִיט דֶער שְׁטְרָאפֶע פון דֶעם ז לִבּ ר 8{

ין דעם זֶעלְבֶּען לירֶע
: זָאגֶען זי וֶוע על | אֵיהֶם לֶעשֶׁען דָאם פַייער . ער זָאלל נור זָאנֶען דֶער אֵיינְט איוו ובו", יו
אע שְְרָאקֶ מאג א יור אין וט הָאפֶען , האט דֶער בֶּערִיהמִפֶּער א

האבּ מִיט פֶערניגֶען נַאמִירלִיך בַּאלָר גֶעמְהוִן. אִין אַפָּאר טֶעג אַרוּם או אִיך בִּין וִוירֶע"

!א 35

אויב' אִיך קאנגע דֶעם רא מע דִיכְטֶער עג , אוּג אַז אי הָאבּ איתם =
עֶרְצֵיילְט . דָאסט אִיךְ הָאבּ אֵלס קינֶר וַיינֶע לִיבֶּע גֶעפוּנֶען אונ ;ער הָאט מיף אױף דַינֶע

הענד גֶעטְרַאנֶען אוּנֶד מֵיינֶע ֶעלְמֶערְן הָאמֶּען מִיט אִיהם אִין איין חויז אוּנְטֶער אֵיין רַאְ
גֶעוָאחנְט , זִי מִיר הָאט נַאכְהֶער מַיינֶע מוּטטֶער עֶערְצֵיילְט-- בִּן איך וֶעלְכֶּסְט אִין דֶעם
גֶעלֶעהרְטֶען פְּרָאפּפֶעטָארט אוֹיגֶען מְהַייֶער רֶער גֶעווָארְן. אונ עֶר הָאט מיין הַאנְר פְּרַיינְלִי
גֶעדְרַיקְט + הֶחְכֶם גֵייגֶער זיל אִיז אַרייטְשֶׁער וד אוּג א יורִישֶער גֶעלֶעהרטֶער גֶעוֶעוְן. רזע
בֵּיידֶע אִייגֶענְשַׁאפְּטֶען וֶענֶען קיינְמָאל אוּנְוֶער פֶערְדַארְגֶּענֶעם לְשוֹן ‏ קֵיינֶע נוּמֶע פְּרֵיינֶר
גֶעוֶועוְן, אוּג דֶעננָאךְ הָאט הַמְשֹׁרֵר מִיבֵל גַארְרָאן אֵיינֶע מִיפָּע אִינגֶערְלִיכֶע אַבְמוּנג
גֶעפוּנֶען בי אִיהם אִין הֶערְצֶען אוּג נוּר דוּרֶף יי וּדִישׁ לִירֶעל ידֶער ר אִין גְלוֹתוּ!. .,

בֵיי אנ אִין רומסלאנר וֵוייטֶען אוּנֶעיֶע בְּרִידֶער נָאךְ נִי װי אַפָאלְקְט-רִיכְטֶּער צוּ
פֶּערַעְהרְן, אוג ם הן דֶעסְְוועגֶען איז מִיר אַ וואוּנְדֶער , וי פֶערְגֶעסְט מֶען עס אַװױי פּיעל דֶעם
זֶעלְבֶען אוג מֶען הָאט בִּיו איצט כִּמעם אֵיינְטָאל אִיהם אוּנ זיינע לִידֶער אוג וִוירָקען אִין
דֶעם יּדִישֶׁען עולם אָפְפֶעְטְלִי נִיט דֶערמָאנְט ? אַללֶע ווייסֶען זֵייגֶע לִירֶער , אַללע זִינְגֶען
נַאךְ עד הַיוֹם ידָאס לִיר פּוּן דֶער שְׁמִיפְּמוּטֶערי.דאס לִיר פון דֶער מִשְׁקְה"יידֶאם לִיר פוּן
דֶער חֶבֶרָה בָּארְשְׁטשִׂי |דָאם לִיד פוּן די צְבוּעקעסי אויך כון ,דער בָּארְדי, זַיין אִירָאנִישׁ
מַאטִיו ויע"ליר פוּן דֶעם וָרוי אוּג נאך אַוֶעלְבֶע ואס וֶענֶען דֶעם פאלקס אֵייגֶענם גֶעָאך יִן.
אויך הָאט דָער ֶעלבֶּע מְשֹׁרר צוּם וערְשְׁמֶען מָאל רָאט לִיר 1 שִׁטָעה אויף מַיין פָאלְקיי געד.
זוּנְגֶען , אונ נָאךְ אִיהם הָאגֶען רזַע וָארְטֶער לע אַנְדֶערֶע מְשֹׁרְרִים צוּ גֶענוּמֶען אוג
זייֶערֶע רִיפְּמֶען גֶעמַאכְט וֶעדֶער אויף זיין אַרט , חח' מִיֵבֵל גָארְדאן הָאט זִיך נִיט נוף -
אוֹיסְגֶעצֵייבֶענְט מִיט פָאלקס-לִירֶע נד, אָבֶּער אוֹיךְ עערֶענְסְטֶע לֶעהרֶע-סְפְרִים האט נער אין
ידֶעם ייִישׁירֵייטְשׁ גֶעשְׁרִיבֶּען . אונ זיין בּוך ‏ דִי רוּסְסִישֶׁע גֶעשִׁיכְטְעוו וזִימְטַאהַישׁ הָאט -
טוֹיוֶענְדיער בְּרִירֶער אוג שׁווֶעסְטֶער אוּגֶערֶע בֶּעקַאנְט געמַאבְט מִיט דער חִיְאְרִיע פון רעם
מּאלְק אִין לַאנד אִין וֶועלְבֶען מִיר זֶעֶנען גֶעבָּארן אוּג לֶעבֶּען ; נאך פִיעל פְרִיהֶער אֵייהֶער -
אונֶערֶע הֶעבְּריישֶׁע שְׁריבֶּער הָאבֶּען אָנְגֶעֵייבֶּען וֶוענֶען דֶעם צוּ מְרַאכְטֶען . אִנְרִיגֶעגִם
דַארף דיע אוּנְדַאנְקבַּארְקֵייט פון אוּנְזֶערֶע קריטיקער איג סופרים , אוּנגֶער לִיבֶּען פאלק = |
דִיכְטֶער החי'. מִיכֵל נָארְדָאן, , נִיט בַּאנְג מְהוּן .|עם אִיז שָׁאן לַאנג בֶּעוואוּמְט אַו רִי וֶועלְט
פְרֵייהט זיף אוג בֶּעקֶענְט זִיך גִיכֶער מִיט דֶער קוּנְסְט אֵלֶם מִיט דֶעם קינס טְלֶער, אוג יֶעֶער
קינְסְטלֶער ווינשט זיך דֶערְפַאר . אַז וַיַינֶע קוּנְסְט - אַרביט זָאלל ער בַּכוֹר. אוג פּרסום.
הָּאבֶּען אֵלם ער וֶעלְבֶּסט, אוּג וי אוּנגֶערֶע חָכְמִים, ֶערְצילֶען ; הא על דער אַלִלְעֲרי -
האכסטער אונ גרָאסטער קינסטלער,נאמט אליין זיך אוימגֶעשפרַאכֶען: הַלואי אוֹתִיְבו וְאֶת -
ורתי שְׁמָרֹושּ - 0 ;

}
החָכֶם נָארְדָאן וַיים זֶעלְבּסְט אַז פִּיעל פון די וָואם זֶענֶען הַיינט מוֹפָרִים אוג מכַקרִים.

8

גֶעוָוארְן צו. אורמהיילען אֶפֶנְלִיך ֶעך דֶען מְחַבֵּר טֶעהר וי גַיין מבור, זֶענֶען נָאף גע /

2 18 ---

אוֹיף זײַנץ ליַרעָלעֶך אוֹיסג עָהאָדעֶוועֶט = געֶװאָרן , אונזעָר ליִטעָראַטוּר אִיז ניִט לאַנג
עֶרשט בּעֶניַעֶט געװאָרן אוג אֵיהר יוּנג סטע צווײַג אִיז קריַטיק, װעָלבעָ עֶס
לאָוט ויַך נאָך בּײַגעֶן וװואָהיִן דעֶר וינד בּלאָום... זאָל זי עֶלטעֶר
וועֶרן . זאָללן אוּנזעָרעָ מבינים געזעֶטצטעֶר װועָרן , אוג מעֶן װעָש זיף מים ליעבּע
אוג אַכטונג אוּמקעָהרן צוּ דו װאָס שײַנעֶן יעֶשצט פעֶרנעֶסעֶן צּ זײַן !..,

לײַט װאָם ליַעבּעֶן פריִשעָן יונגעָן װײַן מעָהר װי גוטעָן אַלטעָן װײַן, פּיעל זעָנעָ

אוֹיךְ המשורר הנפלא ה' אָליקים צוּנזעֶר פּעֶרדיֶענם פאַר זײַנע לעטצטע שירים
,די סאָכע" אוּנ {שיבת ציון' זײַן אָרט בּכּבוֹר צווישעָן אונזעֶרעָ פאָלקם-רוכטעֶר . ָם
אִיז נוּר ‏ צוּ. פּעָרלאַנגען פון אִיהם װאָם אֵייגעֶנאַרטיְגעֶס צוּ זיִנגעֶן, אוּג ניט הוֹיבע
פּאֶעָזן אַלס אַ מגיד אֶרעֶר אַ פּרעֶדיְגעֶר דעָם עוֹלם זײַנעַ ליִדעֶר פאָר-צויטראָגעֶן . די
- פאָלקס-פּאָעָזי געָהט נוּר פוּן פאָלק זעֶלבּסט אַרוֹים , + זי בּעזיִנגט זײַן אִיננעָרעֶם לעבַּעַן
מעָהר אַלם דאָם אֵייסעֶרעָ אוּנ יעֶדעָ געֶקיִנסטעֶלטעָ אַרבּײַט אִין דעָם אַרט פּאָעֶז. פעָרדאַר במ
אִיהר װעָרטה אוּג געֶשמאַק , דעֶר װאָם אִיז אַ פאָלקס-ריִכטעֶר פוּן נאַטוּר געָפִנט זײַנע
געגעֶנשטאָנרֹעָ צו בּעֶזיִננעֶן פאַר זײַנֹעָ אויגעָן, אונ בּרוֹיכט ניִם נאָבפּלוהעַן אַחרי
הנשר בּשמים , וי מעֶן כּעֶמעֶרקְט לײַדעֶר אִין העֶררן אָליקום'ם פּריַהעֶרסטעָ לורעֶר {=--
יעֶרעֶנפאַלס אַנטעָם דאָס פאָלק זײַן טאַלעָנט אוּג זײַנעָ פֿעָרפּאַססונגען ,
ִם נֶעם 8 גְרוֹיסֶע אוּנרֶעכְט ניין גֶעגֶען מיינֶע לֶעזֶער וֶוענן אִיךְ זָאלל דֶערמִיט אַללױן
שְׁלימֶען וועלְן ריענען אַרטְֶעל אוג נִים בֶּערִיהרְן חָאטְשׁ משׁ 8 קירצֶען אִיבֶער-בְִיק די
נייָע מֶפָּרִים פוּן נִייָע יוּרִישידֵייטְשֶׁע שְׁרֵייבֶּער , וֶועלְכֶע הָאבֶּען זִיֶערֶע סְפָּרִים אָדֶער וִייֶערֶע
מֶפָרִים הָאבֶּען זי גֶּעקֶענְט גֶעמַאכְט בַּי דעם חֲמוֹן קיראִים . וָואס? הָאבֶּען קיין אֵייגֶען גע-
שְׁמַאק אוּנ אוּרְמְהייל אוֹיף דָאם װָאס זי לֶעוֶען י אוג ‏ מיין ‏ אֵייגֶענֶעס ‏ גֶע-
ימע נֶעם מֵיר נִים פֶּערצייהֶען וֶענן איך וָאלְט חְלֵילָח מִיט אַבֶּעוּנרֶערֶע כּנָה וֶעלְן
הױיבָקן דֶעם כָּבוֹד אוג פֶּערדִיענמְט. וָאס מַאנְבָע עלְמֶערֶע מְהַגְּרִים הָאבֶּען זיף גֶעמַאכְט
א דער יּדִישׁירֵייטשֶׁער לִימֶערַאמוּר . דַארִיבֶּער . וי ויינִיג אִיךְ בִּין אויך בֶּערִייט גֶעווֶענֶען
פֶּערגגֶען אנ אֵינצֶעלע סִפָרִים צוּ דֶערמַאנֶען . מוו אִיך זִיך אַבִיסֶעל אוּמקעהרן צורִיק .
דֶעם כָּכווי אַבּיצו"גֶעבֶּען גֶעגָע ואס הָאבֶּען שׁוין דֶעם כָּבוֹד לַאנְג פֶּעררִיענְט , אוג פֿון זֵיי
זי צראפּ;ָאנֶען צו יע מְהַמּרִים וָואס שְׁמעהן לֵיירֶער אויף אֵיין לָעֹחר נִים בּכּבור'ן פְּלַאמץ
אִין גֶעדֶער הִינוֵיבְט וָואס גֶעהֶער צו קְרִיטִיק . 2 |
| די אַלְמֶערֶע בעריחמטע מְחְַּרִים . וָואס עֶערֶער יּדִישׁדֵיימְשֶער לֶעוֶער דֶערמַאנְםצ.
נִים זִייֶער נָאמֶען אֶהן ערע אוג דאנק . גֶעהֶער גֶעוִיס הֶערר אַלַכְֵּנְדֶר צֶערֶערבּוֹים ניי .
דֶער רֶערַאקְטָאר פוּן דֶעם הַמְלִיץ. פוּן דֶעם , קיל מְבִשֵׂרי וַאַמָאהלן אוּג פֿון ורִישֶׁען פָאלָקם-
בְּלֵאמו וְכָיו נִיט לאנג, וֶוער עִם גֶעהֵיינְקְט רֶעם, קוּל מִבשָׂרױ אוּג זַיינֶע וִיכְטִיגֶע שְׁרֵייגֶּער אוג
לֵיימֶענְדֶע אַרְמיקלֶען צו יֶעגֶער צַייט, נויים וו גָרוֹים דִי נוּמְצֶען זֶענֶען גֶעוֶועוֶען אויף טויזענ-
דֶער לֶענֶער . וָואס נוּר דוּרך אֵיהם וֶענֶען זי עֶנְטויְקֶעלְט אוג גַייסטִיג גֶעשְׁפִיוְט גֶעוָוארְן .
צו גוּמָע אִיבֶּערְצַיינוּנְג צו קוּמֶען , אונ פוֹן א וֶעלְט אוג גוּמֶע זִימטֶען אוג יְרִיעוֹת ‏ צוּ
ערפַּאהרן . ואס אֶהן דֶעם קיל מִבר הָאבֶּען נייקיין אַנָדֶער מִימֶעל אונ מָאנלִיכְקייט גֶעקָאט
רָאם צוּ עֲררֵייכֶען , | יי |

אייגע גְליקְלִיכֶע אונ פְרוכטְבַּארֶע פעלֶר אִיו רַאמַאלָם רער , קיל מִבשָׂרו גֶעוֶעוֶען פַאר.

ש :

--- 160 ---

דעָם המון אוּנ פיר זײַנץ שרײַבּעֶר דאָס המון-לשון . װאָס מעֶן רופט הײַנט אָן מיט
דעָם נאָמעָן ,יודישעָר זשאַרגאָן" אִיז נאָך אִין אַזוֹ שלעָכמעֶן רוּף נים געשטאַנעָן, אוּג
מעָן האָט זיך מים אִיהם נאָך ניט געֶשעָמט . וי מעָן שעֶמט זיך מיט אִיהם הײַנט. בֹּעָ
ריהמטע חכמים, געֲלעָהרטעָ משכּילים אוּנ רי פײַנסטץ העְבּרַעֶר זעֶלבּסט זענעֶן
דאַמאַלט קאָררעספּאָנדעֶנטעֶן אוג מיט-אַרבּײַטער געָוועֶזעֶן אִין דעָם יוריש-רײַטשען ,קוֹל
מבשׂר" : אִין אֵיהם האָבּעֶן געֶשריעבּעֶן ה' נאָטטלאָבּעֶר , ה' צװײַפּעָל, ה' צבי הכּהן
ראַבינאָװויטש, ה' ראָזעָנבּלוּם, אַ געָװויססעֶר טאַלאַנט-פאָללעֶר משכּיל בּעֶרנשטײַן אוּנטער
דעֶם פּסעװודאָנים , שלשום בֹּר יעֶנְטעָ', אויף אוּנזעָר געליעבּטעֶר פאָלקס-דיכטעָר העָרר
גאָלדפאַדעֶן האָט זײַנעַ עֶרשטעָ פאָלקס-לידעֶר אָפט דוּרך דעָם ,קול מבשׂר" דֹעָם פּאָלק
אַ מתנה געֶשׁוקְט, אונ וי גיִך אוג װי גוּט האָט ראָס פאָלק דיזע לוַדעֶר צוּ גנוע
אוג זײַ געֶזוּנגען אִין זאַלאָנען אוּנ אִין אַיינגעָפאַלעֶנעָ הײַולעֶך, אוֹיף אַ שׂמחה, אִין אַ
פּרײַליִבץָ געֶזעֶלשאַפט , אוּנ אַ טרויעָריְגץָ שטונרע עֶרגעֶץ אַיינזאַם אונ אַללײַן, אונמומה
צוּ פּעֶרטרײַבּען אונ דורף זײַ דאָם געֶבּײַנטעָ נעָמיִהט צוּ שמיִצעָן! װי בעקענט אוּג
בַּעֶליֶעבּט האָט זיך דוּרך דֹעָם ,קוֹל מבשר' נעֶטאַכט דעֶר טאַלאַנפאָללע סאַטיָריִשע
שרײַבּעֶר ה' ליִנעֶצקעָ ‏ מיִט זײַן בּיאָגראַפּיִשעָ עֶרצײלוּנג ,דער פּויליִשעֶר יוּנגעָל", אוּג
זי נײַטהיג זעָנעֶן דאַמאַלם געֶוועָזעֶן בּכלל װאָס אִין דעֶם ,קוֹל מבשׂר" אִיז צוּ לעו
געָװועָועָן !

אַן מעֶן בּעֶטראַכט די נוּמצעֶן פוּן יעֶנעָ װעָרְקץָ צו יעָנעֶר צײַט, געָפינט מען ‏
אוֹיך דאָ רעִם אונטעָרשײַד פון יוריִשידײַטש אוג העבּרײַעֶשׂ, װעָרעָנד לשון-חקורש-לעזעֶר
האָבּעֶן פון רעָם לעֶזעֶן זעָלבסט זיך געֶבּיִלְדעֶש , דאָס הײַסט : פוּן לַעָזעֶן לשון-הקורש-
בלאָטעֶר זעֶנעֶן זײַ געָװואָרעֶן געַבּיִלרעֶטע, האַלב אוֹיפג עֶקלעֶרְטץָ בּעלי בּתִּים , משכּילים
אוג גלאַט יוננץ לײַט װאָס האָבּעֶן פון הַעבּריַעֶשׁ געֶרעָדט אוּג געָטרוֹימט, אוּנ װאָס
מעָהר אַלס גײַן צעָנטהײַל פוּן זײַ ועָנעָן בּײַ דֹעָר השׂכּלה געֶנּליעבּעְן בּײַ זײַעֶר
העבּריעֶשׁ, אוּנ בּעויַנעֶן על פּי רוֹב זײַעֶרעָ מיִה , זײַעֶרעָ יאָהרעֶן אוּג זײַעֶר השכּלה---
האָט אִין דעֶר צײַט דאָס יּדיִש-דײַטש עֶלְטעָרעָ בּעלי בֹּתּים אוּג פּשומע יּדען די
וינעֶן געֶעֶפּעֶנט זיִך אַרוּם צוּקיקעָן אויף פיעל פֹעָהלעֶר אוּג אֵיינעֶנעָ נאַררעָשקײַטעֶן,
אוג האָבּעָן װײַניגסטען אֵיינגעָזעָהן זײַעֶרעָ קינדעֶר אִין אַ בּעֶסעָרן אוֹפ'ן צוּ עֶרציְהעָן .
מוּמעָרם האָבּעֶן מאָגליכקײַט געֲפוּנעֶן צוּם שכל צו קוּמען אוּן צוּ עֶרקעַנעָן, אַז זײַעָרץ.
קינדעֶר װועֶלעָן בּרויבעָן לֹלָבּעֶן אִין אַ קליגעָרע צײַט װאָס וועָט פון זײַ אַנדעֶרעָ יריעות
פּאָרדעָרן, אַלם די, װאָס זײַ, די מוּטעָרם האָבּעָן אִין זײַעֶר עָ יונגעָ יאָהרעֶן בּעֶקוּטעֶן ,
פּאָטעָרם אוּנ מוּטעָרס האָבּעָן זיִך. פון פּאָראוּרטהיַל בּעֶפּרײַט אונ מעָן האָט זיך מיה
געֶנעֶבֹּעֶן מעָנשעָן צוּ וועֶרן פאַר דֹעֶר וועֶלט אוּג צײַט אִין װעָלבעֶר מעֶן לַעֶבּט, אוּג
קײַנעֶר קעֶנן ניט פּעָרלײַקענעָן, אַז דעֶר קוֹל מבשר האָט צוּ דֹעֶר בּעֶוועֶנוּנג פיעל מָט.
געװויִרקט , אוּנ אַז אִיךְ װאָלט ניט מורא האָבּעֶן אָפּפעָן מגלה צוּ זײַן װאָס מיר האָ
דעֶר נסיון געֶלעֶרנט , װאָלט אִיך זאָגעָן אַז דאָס יודיִט-טײַטש האָט זײַן צוועָק ֶרריבט
זיִבעָרעֶר אַלס אוּנועָר פיעל שְעֶנעָרעֶר אוּנ בַּעֶסעָרְעָרּ לשון הקוֹדשׁ, װאָרוּם לשון
הקורש האָט זײַנע אֵייגעֶנע אָפּפעֶר פּעָרלאַנגט, אוּג פּיִעל זעֶנעֶן צוּ אִיהם פערקויפט גע
װאָרען זאָ צוּ זאָגעֶן : : לעבדים עברים, אוּן פון אִיהם ועֶלמעֶן װעֶלכעָ לֹעֶבּעֶנס
נומצעֶן געָהאַט , פּרײַ צוּ זײַן אִין דעֶר װעָלט, טיִט דעֶם לשון המרינח , ײ עָר יריעות
אוּג חכטות װאָס זעָנעֶן מחיה אוּנ פּפרנם די װאָס זענעֶן זיַך עוסק טיט זײַ, דאָם אָבּעֶר

= 17

האָט לשון הקורש ניִם געֶטהון, ‏ חאָטש מיר ועֶנעֶן ניט מכחיש, אַז פּיעל העֶבּרייעֶר
האָבּעָן מעורר געֶוװעָעֶן דערצוּ, עֶם האָט אֶבֹּעָר ועֶלטעֶן װעֶמעָן געָהאָלפעָן, אַם-
מײַנסטען האָט לשוֹן הקורש אָפֹּנעֲצוֹינעֶן יונגץָ לײַט אוּג יוג יּדיִשׁעָ בּחוּרים פון
דעם ים ההלמור , פוּן ים װאָס האָט ‏ קײַן גרוּנד און קײַן. בּרזג , אוּנ האָט זײַ אַרײַנגע:
טריבּעֶן אִין דעָם ים פון השכּלה, צוּ פעֲרוּכעֶן אוֹיף אַ שפּיִט'ן מעֶסעֶר פוּן אַללֹעָ
חכמוֹת , אוג צוּ קײַן גרוּנד אוּג בּרעָנ צוּ. קײַנע פון זײַ ניִם צוּ קוּמען ! אונ װיפֿיעל
אַזעֶלבעַ װאָס זעֶנעֶן בּײַ וײַעֶרץָ העבּריַעֶשׁ געֶבּליִבּעֶן, אוּג זעָגעֶן אִיצט צווישעָן היִמעָל
ונ עָרֶר, ניִם צוּ נאָטט ניִט צוּ לײַט, ניִם צוּ דער אונ ניִם צוּ יעָנעֶר װעָלט, גי
פנען זיַך נאָך עד היוֹס אִין יעֶדעֶר שמאָרם , אִין יעָדעֶר יּריִשעָר קהילה !
יוּרִישׁירֵייטְשׁ אָבֶּער הָאט וָאלְכֶע אָפַּפֶּער נִיט פֶערְלַאנְגְט . פִיר זִי זֶעלְבְּסְט הָאט דֶער
לָשֹׁן נִיט גֶערֶערְט אוּג נִיט גֶעהַאם וָואס צו רֵיידֶען , דַארִיבֶּער אִיז אַלְץ וָואם מֶען הָאט אִין
אִיהם גֶעשְׁרִיבֶּען . נוּר גֶעוֶועזְן אוֹיף צו וֶוֶעקֶען. צוּ ערִקְלֶערְן אוּנ אֶנְצוּוַוייזֶען אַוֶעג . אוּנ דִי וָואם
הָאבֶּען געפָאלְגְט אס וָואס זֵיי הָאבֶּען גֶעלֶעון . זֶענֶען צוּ אַבֶּעסֶערְן תִּכְלִית גֶעקוּמֶען. אֵלס
יֶענֶע הֶעבְּרִייֶער. דֶער גקוֹל מָבַשֵרֹ" הָאט גֶעוִוים אַ גְרוֹיִסֶע צָאהל לֶעוֶער גֶעהַאט אוּנ הָאם
ַנְרוֹימֶען חֵלֶק אין לֶעבֶּען פון פיֶעלֶע ווָאס זֵיי זֶענֶען דוּרך זיֶער לֶעזֶען איפגֶעוֶועקְט גֶעווָארְן
דָאם גְלִיק צוּ זוֶּען אונ צוּ גֶעפִינֶען , חָאטְשׁ זֶעלְמֶען וֶוער ;עם וֶעט אִיהם אִיצְט דָאס מוֹרָה
ין 1 וֶער קענן עס אָבֶּער אָבְּיְקֶענֶעןְ. אַו אָהֶן דֶעם אֵלֶף בֵּית צוּ קֶענֶען. קענן מֶען צוּם
לֶענֶען נִיט קוּמֶען . אָהֶן דֶעם.ֶערְשְׁטֶען מְרִיט קענן מֶען דֶען צְוייטֶען נִיט מַאכֶען, אוג וֶוענן
דֶער קוֹל מְבַשֵׂר הָאט בֶּעלֶעחרט די נִיט-ווימֶענְרֶע ‏ אוג גֶעוִיזֶען דֶען עֶרְשְׁמֶען שְרִימְט צוּ
שְׁמֶעלֶען אִין וֶועג פון לֶעבֶּען , זָא אִיז זיין פֶערְדִינסט אוֹיך שׁוֹין גְרָאס גֶענוּג טָכֶר עוֹלָם צוּ
בְלִיעָבען אין דער גֶעשִׁיכְֶטֶע פון אוּנזֶער פּאלְקֹם אוֹים-בִּילְדוּנָג אִין אוּנזֶער לַאנְד .

נָאךְ דֶעם .קול מְבַשֵׂרי אִיז אצייט שָׁמִיל גֶעוָארְן אִין דֶער רישירײיטשער לִיטֶערַאור,
נור פְּלוּצָלִיךְ . מיט אַ וָאהֶר צֶעהְן צוּרִיק , הָאבֶּען אַרױם גֶעשְׁפְּרָאצְט מְחַבְּרִים מִיט רָאמַאנֶען
אוּג שִׁירִים . אִין גְרוֹיסֶע אוּג אִין קליינֶע בִּיכֶער אוּנ בִּיכְלֶעך. אוג הָאבֶּען פֶערְפְלֵייצְט אַוֶעלְט
וי אַשׁמְרֶאם וַואסמֶער וָואס מֶען וֵייס נִיט פוּן וַואנֶען ער קוּמְט אוּנ וָואהִין ער שֶטרָאמְט
אַזֶעק - מַאנְכֶע וֶעחֶר פְּלָאדְאוויטֶע מְחַבּרִים הָאבֶּען מִיט וִיֶערֶע רָאמַאנֶען אוג מַפּוֹרִים אִין
ְשַׁארְגָאן וִוי גֶערֶעגֶעגְט אויף דֶעם הֲמוֹן לֶעזֶער אוג רֶענֶענֶען נָאף ;עד הַיוֹם אוֹיף זי אללע
טָאג מיט גײַע אָרֶער אַלְמֶע אוּמְגֶענימְצֶעוֶעמֶע בִּיבֶער וִייֶערֶע . אָבֶּער נִיט װי אַרֶעגֶען אִין
פְּרִיהְלִינְג ווא בֶּעפֶּאהֶוְט רי עֶרֶר גוּטע פְרוּבְטַע צוּ גֶעבֶּען, רֶעגֶענֶען דיזע נִייֶע מיט זייֶערֶע
רָאמַאנֶען ‏ נוּר וי ארֶענֶען נַאךְ סֶכּוֹת אִין הֶערְבֶּסְט צֵייט, נוּר קוֹימָה אוּנ בְּלָאטֶע צג
מַאכֶען אִין יוּרִישֶׁע גַאסמֶען אוּנ נָאסְלִיךְ . צייט צוּ פֶערְשְווֶענְדֶען אונ אפּעמיט צוּ פֶערְדֶערְבֶּען
בי ִיֶערֶע אָרַעמֶּע פְשטע לֶעזֶער, וָואם גוּמעם נִיט צוּ מְהוּן אִין וָאס נִימְצִינֶעם נַאכְהֶער
גי לֶעזֶען צוּ וֶעלְן! | |

עלועזיע עג יה
!

הי = אזי שְׁמֶעהְט עֶס מִיט אוּנוֶערֶע טוּפָרִים. מְחַגְּרִים אִיבֶּערְהוֹיפֶּט אוג מִיט דִי נייַע
ייוּרִישׁידַיימְשֶׁע רָאמַאנְן-שְׁרֵייבֶּער אִינֶם-בֶּעזַאנְדֶערְן , נִיט אויף זַיינֶע אֵייגֶענֶע גַיגוּנְג, טאלען

אונ וִוִיסמֶען , קוּקְט דֶער רוב פון בֶעם מָארְט שְׁרַייבֶּער, פָּע, וְָאצוּ בְּריךְ מֶען דָאס נָאר
זי צו צוקוקען ? מֶען בְּרוֹיךְ נור זֶעהְן וָאם יֶעגֶער מְהוּט . אוג וָואס וֶעגֶעם הָאט גֶעלְגָעו .

-- 18 --

= נון הָאט אֶפָשַׁר מִיט צֶעהְן יאהְר צוּרִיק וֶועמֶען אִנְלִיק גֶעטְרָאפֶּען עם הָאט איהט גֶעלוּנְגֶען
אַרָאמַאן אָדֶער זַאנְסְט ווָאס אוֹיף צוּ ריב ען אין יוּדִישׁ, ואס הָאט אויף זִיךְ אויפמערקיי
ַאמְקֵייט גֶעצוֹיגֶען . אונ װִי דֶער שְׁמֵייגֶער איו,. האט מֶען מסחמא טויזֶענדְפאַף ‏ מָנום
גֶעוֶועון דֶעם שֵׂכַר אוּנ דֶעם כָּבוֹר פוּן דֶּעם גְלקְלִיבֶען מְחַבֵּר, אט אִיז דֶאם אַנְליִקליך אוּנ אַײ
עהרְנֶסיגֶעשֶׁעפְט גֶעוָוארְן פַּאר מוֹיזֶענְד אַנְדֶערֶע, אוּג וֶער עִם הָאט גֶעקֶענְט אַצוּרַת הָאוֹתָיוֹת
פון יודִישֶׁען אַלֶה בֵּית אוֹיפְשְׁרֵייבֶּען הָאט אַפֶערֶער אִין הַאנְד, אַנְשְׁמַאמְט אַנַָאדֶעל. א דְרַאמְוֶע.
אָדֶער אַ האמער גֶענוּמֶען, אוּנ יּרִישידֵייטְשָׁע רִיפְטְשְׁטֶעלְלֶער מְחַבְּרִים. רַאמַאנֶען-שְׁרֵייבֶּער ,
זֶענֶען אַרוֹיסגֶעוַואקסן וי שְׁוֶעמְלִיךְ נָאך גּוַארִימֶען רֶעגֶען פון רֶערְגֶער אוּנ העקען וואוּ
מֶען הָאט קֵיינְמָאל גֶעויֶעט אוג יט געפְלַאנְצְט, אוּנ בָּאֶמֶת וָואס,קענן גְרִינְגֶער זיין וי אַמַעֲשֶׂה
אויף עעבְרִיירַייטְשׁ אוֹיפְשְרייבֶּען ? וֶוער קענן וֶועמֶען אֵינְוַיינֶען אַז ער וִיל פַאפִּיר מִיט מִינְט
פֶּערְאוּנֵיינִיגֶען ז וֶוער פְרֶענְט אַקִשְׁיָא אויף א מַעֲשֶׂה ? דָאס הֵייסְט : ווֶער קוקט אוֹיף דֶעם
הֲמוֹן גייָע מְחַבְרִים אוּג אוֹיף דָאס ואס זֵיי שְׁרַייבֶּען ? אָבֶּער וִויפִישְל ליידט דער הֲמוֹן עִם
דוּרְך הֶעם דֶערְוַוייל, אוג וי פֶּערְדארְבֶּען ווערְט זַיין מעס אוּנ זַיין רֵיח , אונ וִויפִיעל גְעלר
אוּג צֵייט פֶערבְּרִינְגְט גֶער גֶעבִּיךְ אוֹיף דִי רְבְרִים בּמלִים וָאס זֶענֶען איהם מָעהר מוִיק
אַלְס מועילון.

0

קר 25::341, אי

7

נּטֶע אָבֶּער הָאבֶּען מיר גֶעצֵיילְטֶע מֶענְשֶׁען אונ גֶעצֵיילְמֶע סִפְרִים פון דער לֶעטְצְטֶער
צֵייט צוּ רֶערמָאנֶען . וָואט דֶער גֶעעְהרֹטֶעסְטֶע אִיז פון זי הי ר' מֹשָׁה אַהָרן שַׁאצְקֶעם ניי ,
רֶער גֶּערִיהמְטֶער אוג בֶעוואוּסְטֶער מְחַבּר וּן דעם צהמפּתַחי וואס הָאט אוֹיך אִין דֶער פָאלְקט-
שְׁפָּרַאכֶע זִיךְ בֶּערִיהמְטפגֶעמַאכְט מִיט זַיין אוֹיסגֶעצֵייבֶענְטֶעס ס וֶוערְקוּ אדֶער יּדִישֶער ירב פָּכַה',
ה' שַׁאצְקעם אִיז קיין, קינסְטְלֶער נִים אבּנִין-מְפוֹאָר אוֹים-צוּיבּוֹוֶען אִין דֶעם הָמוֹן לָשׁוֹן אִין
אַ גֶעשְׁטַאלְט פון אַ סִפוֹר, נָאךְ אַללֶע רֶעגֶעלֶען נָאךְ וִוי עם פַּאסְט פַאר אַזֹי אַ אִישׁ נִכָבֶּד וי
;ער ; אָבֶּער דֶער אִינהַאלְט אִין יֶערֶער קָאפִּיטֶעל אַן אוּג פיר זי , אִיז עכְט פון יורִישֶען לֶעבֶּען
גֶעגְרִיפֶען . נִיט אִיבֶּערטְרִיבֶּען. אונ נִיט פוֹן אַפְּרָעמְר ווֶעלְט אַרינגֶעשְׁלֶעפְּט וִוי עס טהנען
אַנְדֶערֶע, אוּג וֵוי עִם אִיז אִין אַנְדֶערְנֶם וֶוערְקֶע צוּ גֶעפִינֶען. יֶערֶער יוּד, ער יודֶענֶע ווָאם
הָאט דֶעם עֶרֶב פַּסחי גֶעלֶעזֶען. . הָאבֶּען בַּאלְד רֶערְמָאנְט אוג אַיינְגֶעזֶעהְן אַו די אֵייגֶענֶע
סְצֶענֶען זֶעהֶען יי טַאקִי בַּיי יי ער הַיוֹם . אוג זֶעלְבְּסְט דִי ווָאם זֶענֶען הַיינְט ארְטַאַא ע
גֶעוָארֶען -- וי מֶען רוּפָּט. מיט אוּגְרֶעכְט. דִי וָואס לֶעבֶּען פְרֵייהֶער--אוּג הָאבֶּען שָׁאן רִינֶע
נַארְרִישֶׁע גֶעבּרוֹיכֶע אבְּגֶעשַׁאפְט פוּן זיֶער ָבוּל, י הָאבֶּען ;עס נָאך עערְשְׁט נִיט לאנג בַּיי
זייָערֶע עלְטֶערְן גֶעזֶעהְן אונ וֶעהְן נָאךְ בי זִייֶערֶע שְׁנֵנִים עד הַיוֹם , אוּנ וִויפיעל מָאל אִיז
מִיר פָארְגֶעקוּמֶען צוּ הֶערְן מַאנְכֶער בַּעליהַבַּיִת אָדֶער בָּעֹלַת הַבַּיֹת. וֶוענן זֵיי גֶעבֶּען אַקִיק
וָואס טְהוּט זיך וירְקְלִיך בַּיי זֵיי אִים-הויזע אִין דִי וָאכֶע פוּן פַאר פֶּסַח, אוֹיף דֶעם הּהיּ
ָבוֹהוּ פון שׁייֶערְן אוג כַּשָׁרְן. פון נקֶעהְרְן אוג רֵיינִיגֶען. פוּן צִימֶערְן אוג שְׁרֶעקֶען זי פַאר
אַפִיצֶעל חָמֵץ אוּנ פַאר אַזֶעלְכֶע עֲנָינִים ואס דִי תּוָרה הַקְרוֹשָׁה הָאט.עם נָאר ניט גֶעבַּאמֶען,
ּכְדוֹמָה. וִוי זיִי שׁרייֶען פוּן דֶעם תּהוּ וְבוֹהוּ אַרוֹיס דִי וָארְמָעֶר : יאַקוּרַאט אַזי וי אִין דֶעם
יּעֶרֶב פָּסַחיי אִיו בֶּעשְׁרִיבֶּען יי אָטידי ווָארְטֶער אַללין זעֶנֶען דִי בּעסְטֶע מינונגסגעבּער אויף
דֶעם בֶּערִיהמְמֶען ווֶערְק , אוּנ אִיךְ הָאב נָאף זֵיי .קיין הֶעכְטרֶען אונ בֶּעסֶערְן שֶׁבַח נִיט צוּ
צוּלֵייגֶען ! אוֹיפלר דֶער קינסְְליכֶע זייְט; פון דֶעם ירב פָּסחי אִיו חי שַאצְקֶעם פיעל דַאנְקְ
אוג בְּרָכָה וֶוערמָה פַאר נַיינֶע קְלוּגֶע ערקלֶעהרוּנְגֶען פוּן כַּמֶה עֲנְינִים גְדוֹלִים אִין רֶעלִיגָיאן;זַאכְןו.

= 19 =

מִנִהָנִים אוּנ דֵינִים , אוּנ אִיבֶּערהויפְּט בֶּעמְרַאכְטוּננֶען פון דֶעם מַצֵבּ הֶעם אִין זַיין נְלוינֶּען*
וָוא עֶפֶּענֶען וירְקְלִך מַאנְכֶע לֶעוֶער דִי אויגֶען אויף אָמַת פון שָׁקֹר אונְטֶערשִׁירֶען ש
קֶענֶען + אוג דֶער קערֶב פָּסַח' אִיז רָאוּי וְָגּן. ער זָאלל זיך גֶעפִינֶען בּיי יֶערֶען יוּדֶען אין
שְׁמוּבּ אוּג מֶען מָאג אִיהם לֶעוֶען בַּיי וערֶען אָנקוּמֶענְדֶען ראש הוֹרֶשׁ נִיסֶן . פוו ראש חוֹרֶשׁ
כִּיו אִסָרוּ חַג ! |

אוֹיך אוּננֶער גֶערִיהממֶעכְמֶער מְשׁוֹרַר אִין לְשֹׁׂן הַקדֶשׁ, ח' יְהוּדָת ליבּ גָארְדָאן. הָאט אוּגְד
מִים אַיָאחר צוריק אקליין בִּיבֶעלֶע אִין עברייריימש גֶעשֵׁיינְקט. שִׁירִים אַנגֶענֶעהמֶע . המא"
רִיס'טִישֶע, אויף מיט ג וַייגֶענְדֶער סַאמִירֶע אוג אִירָאנְיֶע גֶעשְׁרִיעבֶּען ישִׂחַת חולין" הֵייסְט
דָאס בִּיבֶעל, צווַאמְמֶענִיגֶעקְלִיגֶּענֶע לִידֶער פון פינפ-אונ"צְווַאנְצִיג אָדֶער דְרֵייסִיג יָאהר צַייםי
וָואלְמֶען דִי לידֶער גִיט אַזֹי גוּט זַיין. אוג מִיר נִיט אַוֹי גֶעפֶעהלְן מימץ יּרִישָׁען פָּאֶעטִישֶׁען
אִינְהַאלְט, ואלְט אוֹיך ה' נָארְדָאן רָאוּי לִתְהֶלָה זיין . ואס אין אַ צייט פון דְרַייסִיג יאהר קאט
ער אזוי וַויינִיג גשׂיחוֹת חוּלִיןי אַרױס גֶערֶערְט... וַוייל אָבֶּער די לִירֶער זֶענֶען אויסגֶעצֵייבֶענְט
| גוט אוּג גֶעפֶעהלֶען מִיר זְעהר, בֶּעדוֹוֶערֶע איף נוּר דֶעם אָרֶעמֶען חָמוֹן, וָאס זייֶערֶע תִּלְמִירִי

כָּמִים הַאלְטֶען אִיהם. דֶעם הֲמון , פאר אַזוֹי אַ מִין חוּלִין , אונ אִין נַאנְצֶע דְרייכיג יָאהר צייט
בֵיידֶען זי אַזױי וֶענִיג שִׁיחוֹת חוּלִין ! וָואס ער וָאלל פֶּערשְׁטֶערן . אַז ;עס קְלוֹיבְּט זיךְ קוים
עעטְלִיכֶע בְּלַאמְלֶעך צוַאמֶען ,ער זָאלל דַע שִׂיחוֹת חילין פון אַ סֵפֶּר לֶערְנֶען... נוּר בֶּערוי-
ערְְְוירְִיגֶער פַאר דֶעם הֲמוֹן איז דֶער תַּלְמִיר חָכֶם . דֶער מְשֹׁרֵר וֶעלבּסְט ואם ער רוּפט
זִיף יפַאלְקם-רִיכְטֶע" , דאטס רָאם פַאלְק הָאט בִּיז דִי לֶעצְמֶע שִׂיחוֹת חולִין זיינֶע , גִיט גע
ואוּסט פוּן אֵיהם , זַיין תּוָרה נִיט גֶעהֶערְט , אוּג וֵויימֶען נָאךְ זֶעלבָסְט נִיט פַאר וָאס הָאט עָר .
אָט דֶער נִייֶער מְחַבֵּר פון יּרִישדַיימְשׁ ! דָאס הֵיילִיג שֵיין בִּיכֶעלֶע אַ נָאמֶען גֶענֶעבְּן שִׂיחוֹת
חוּלִין" ? אִיך ווילל הָאפְפֶען אַז אוּנְזֶער אַללֶערבֶּענְטֶער אוּנ עֶרהַאבֶּענְסְמָיור מְשׁוֹרֵר , הָאמ
שׁוין זַיין אוּנְרֶעכְט ערְקֶענְט . אוּנ ווֶעט פון אִיצְט אָן מִיט זַיינֶע אָרֶעמֶע פְּשׁוּמֶע בְּרִירֶער זִיף
שׁוֹין נִיט מָעֵהר שֶׁעמֶען. אִין דִי קֵינפַּטִיגֶע יָאהרְן זי מעהר שִׂיחוֹת חוּלֵין גֶעבֶּען . זיי צו
לֶערְנֶען, זי צוּ טְרֵייסְטֶען מִיט דֶער גַאטטלִיבֶער גַאבֶּע: מִיט דֶעם הֵיילִיגֶען רוּח הֲשִׁיר וָאס
ער הָאט פַאר זַיין פָאלֹק . מִיר בֶּעמֶען עס--אוג רָאס ארֶעם פָאלק מָאג געם פוּן אִיהם
פֶּערלַאנְגֶען ‏

פון מִפּוֹרִים אִיז צוּם גוּמֶען צוּ דֶערמָאנֶען דֶעם רָאמַאנן יאַהֲבָה בַּתַּענוּנִיטיי אדֶער
יבְּלוּמֶען אוג דָארְנֶער פון הֶעררְן זֵייפֶערְט , וויינִינְסְטֶען הָאט דֶעֶר סִפּוּר אונ דֶער וויסעני
דֶער מְהַבֵּר מָעחר וֶוֹערְמָּה אין יֶעדֶער גֶּעצִיהוּנְג פוּן דֶעם גַאנְצֶען הָמוֹן מְחַבְּרִים אִין ספּוּרִים
הַבּאִים אֹחֲרְיוֹ .;{עם אִיז נוּר שַׁאדֶע ווָאס דֶער הי זֵייפֶערְט מֵיינְט אֶפְּשַׁר יוֹצֵא צוּ זַיין מִיט רֶעם
ערְשְׁטֶען אי אֵיינְצִיגֶען גֶערֶאטֶענֶעם סַפּוּר זֵיינֶעם, אונ הָאט אִין אוּנְוֶער פָאלקְס-שְׁפְּרַאכֶע
צוּ שְׁרֵייבֶּען אוֹיפגֶעהֶערְט . דָאס אֵיצְט עֶרְשֵׁייגֶענְרֶע יפָאלקס-בּלאטי' הָאט נִייֶע אוֹיך ערְנְסְטֶע
שְׁרֵייבֶּער אִין אוּנְזֶער עוֹלֶם בֶּעקֶענְט גֶעמַאכְט, אוּנדמִיר וָאלְט וֶוערמָה זַיין דִי מיה -זיך אכּ"צוי
שְׁטֶעלְן מָעהר אֵלֶם אוֹיף גֶערְגֶעץ אֵיין אַנדֶער גִייֶען יּרִישֶׁען שרֵייבֶּער . אויף רִי אַללֶע מַפוּרִים
וָואם זֶענֶען אין דֶעם פאלקם-בְּלַאט גֶעדְרוקְט גֶעוֶועזֶען פּן הי מי פְפֶּעקְטָאר ; ווייל, אָבֶער
זיער גוֹרֶל פוּן מיין מַאֲכָר אִיז אוֹיסגֶעפַאלֶען אַרַיינצוקוּמֶען אִין יּדֶעם הויז-פְרַיינְדי וָואם
וערְט פוּן אִיהם וֶעלְבֶּסְט אַרוסגֶענֶעבֶּען , מיז איך זִיך הִיער אָבּהַאלְטֶען אונ מִיר פְּלַאטְץ

= 20 --

לָאזֶע זֶען פוּן זי צו יידען אִין אַיין אַנְדֶער אֶרֶט, מֶען זָאל נִים ָאגֶען עָעֲלוּבָה עֵיסָה שָׁהַנַהְהּוֹם
מעיד עֲלִיהָי יי -

אִיךְ וִויל מְסַיִָם זיין מֵיין אַרטיִקעל מִיט גוּמֶם , אוּג הַארִיבֶּער דֶערמָאנן אִיך צום לֶעמי
צְמֶען דֶעם אוֹיסגֶעצֵייבֶענְטֶען פָאלקס-שְׁרייבֶּער ח' .שָׁלוֹם עֲלֵיכָם', וָואס אִיז אִיצְט אוֹיךְ גֶענוּי
בֶּעקֶענְט אונ בֶּעלִיעבְּט גֶעוָוארְן בַיי די אַללֶע וָאס לֶעזֶען דָאם ‏ יוּרִישֶׁע פאלק בלאטו,ייגֶע
בְַּרֶער הָאבֶּען אַללֶע פַארְבֶּען אוֹג שַׁאמֶען פון יורִישֶען לֶעבֶּען ' אוּג דֶערמַאנֶען יֶערֶען לע"
זֶער אֵייגֶענֶע אִיבֶּערלֶעבְּטֶע צֵיימֶען אונ בֵּייגֶעוָואהנְטֶע בֶּענֶעגֶּענְהֵיימֶען , אויך דִי שְׁפְּרַאבֶע
ֵיינֶע אִיו נוּם אוג פַּאסקֶענְד צוּ דֶעם אִינְהַאלְט וָואס ער שְׁרַייבְּט ,ער אִיז קיין רא מַאנִקְט
אוּנ מַאכְט אוֹיך קֵיינֶע אַנְשְׁפְּרִיבֶע אַלס אַזֶעלְבֶער זִיךְ פַארצושְׁטֶעלְן ; אָבֶּער ער אִיז דֶענֹנָא
איין זְעהֹר בֶּענַאבְּטֶער אוֹיגֶעצֵייבֶענְטֶער אוּג קלוּגֶער שְׁרַייבֶּער , אוּג מִיט פֶערְנגִיגֶע לט
זיך אֶלְץ ואס עֶר שְׁרַיבְּ אוֹיף אַוֶעלְבֶע שְׁרִיבֶּער אִיז יֶעדֶען מַבִין מִתְפַלֵל צוּ זַיין + זי
זָאללְן זִיךְ מֶעהרְן, אוּנ שְׁרֵייבֶּען פַאר זייֶערֶע בְּרִידֶער וָואס מָעהר ! יִיהִי בְּרוך מעמו וּפועל יָדָיו
ִלְצוּ אָחָיו תָּמִיר !

- = פא 22 = 05 3205804./*

ייעקב. דינעמןאהן

7 ,1 5 יקאר שארש אלש ,יט לאר יעיאוושלער אל 5

ִכְרוֹנוֹת.

ערענערונגען וועגען אַבְרָהֶם מאפּוּ ע"ה !

ײ

נָאךְ אִיצְט וענן אִיך בֶּעטְרַאנְטֶע דָאם בִּילֶד פון אוננֶערֶם בֶּערִיהְמטֶען הֶעבּרַאישֶן
גֶערְפַאסְסֶער . אַבְרָהֶם מֵאפּוּ . שְׁמֶעללְט זיך מִיר לֶעבְּהַאפְּט פָאר מֵיין מְהיֶערֶער פְרַיינְד, מִיט
זיין שַאנֶע עֶרְלֶע שְׁטַאטוּר װואָקס , נַיין סִימְפַּאטְהִישֶעם גֶעוִיכְט מִיט רֶעם הוֹיכֶען שְׁמֶערְן
מי דִי צְוַיי מִיעפָּע וִינְקֶעלְן וָואס הָאבֶּען גֶערֵייבְט כּמַעט ִּיו צוּם שֵׁיימֶעל, זיין בְּרִינֶעם-
בְּלֵייבֶע כַּמַעט פַּארמֶע גֶעלְבַע צוּרָה, מִיט דֶער שָׁאנֶען שְׁמאלֶען נָאוּ , מִיט זיינֶע גוְּמִיטהִיגֶע
כִּמֶעט קינְדֶערְשׁ -אונשוּלרִיגֶע גְרוֹיַע אוֹיגֶען . מִיט דֶעם פַיינֶעם ;קליינעם מױיל, מִיט זיַן
שְׁטִילֹלֶע זיססע שְׁמִיממֶע--אַלֶעס אִין אֵיהֶם אַוֹי לֶעבְּהַאפְט אוג רִיבְטִיג וִוי בְַּׁעַת אִיךְ הָאב
אִיחם גֶעוֶעהֶען מִיט מֵייגֶע אוֹיגִין אִים-זּמְמֶער פוּן דעם יְאהֶר 63 + אֵלֶם אִיך בִּין בַּיי איהם
גֶעווֶען צו אסְט אִין קאונָא = אוּג ‏ אֵיינִינֶע ‏ מֶעג מִיט איהם צוּ. זַאממֶען פַּארְלֶענְּט. דָאס
אַגְרֶעגְקען אָן רי אֵיניגֶע טעג וועל אִיךְ אֵייבִּיג נִי פֶּערגֶעסֶען, נָאר לײַרֶער בּלייבְּט מיֶר פון
דִי אֵיינִיגֶע טֶעג אַ פֶּעהְלֶער וָואס אִיז נִיט מָעהֶר צוּ תֶּערְרִיכְטֶען א זי ; וואס חָאטְשֶׁע אִיךְ
בֵין דַארִין נִיט גַאנְץ שולדיג, ;קען אִיך מִיר דָאך אֵייבּיג נִיט פֶערְצֵייהֶען . רֶער פֶּעהְלֶע
אִיז, וָואס אִיךְ הָאבּ זַיין בְּיָאנְרַאפַיֶע נִיט גְלֵייך פאר נָאמְיְרט , וי ור הָאט זִי מִיר נֶערְצָאהְלְט
פון אֵלֶף בִּיו תָּיו ; גַאנְץ שולְיג בִּין אִיך אִין דֶעם נִיט, וויל ער הָאט .עס מִיר ערְצָאהְלְט
פַארִין שְׁלָאף . מִידֶע פון אוּנֶערְן אַלַאנֶען שְׁפַּאציֶער-גַאנְג בִּין אִיך צו בּעמט גֶעַאנְגֶעז
אוּג ער הָאט זִיךְ גֶעוֶעטְצְט גֶענֶּען מִיר אוּג ערְצָאהְלְט אַללֶעס פון ויין לֶעבֶּען. ווען מי-
הָאבֶּען זִיח די אוינֶען גֶעקְלֶעבְּט אוּג דִי גֶערַאנְקֶען זֶענִין גֶעוֶעוֶען גַאנְץ אבְּגֶעשְׁפַּאנְנט .
אִי הָאבּ דַארִיבֶּער פִיעלֶע פַאקְטֶען אוּנ דַאמֶען פַארהָארְט אוּג פֶּערגֶעסֶען . מַיין זִינֶר אִיז
וָואס אִיך הָאבּ אִיהְן נַאכְהֶער נִיט אִיבֶּערְגֶעפְרָאנְט . אונ אוֹיך דָאס וָואס איף הָאבּ רוּכְט
זי גיט גֶעהַאלְמֶען אִין זִכָּרון נִיט גְלייךְ פַארצייבִינְט צום גֶעוותֶען גֶערֶענְקען + --

נָאךְ מַאפּוּים טירט האבֶּען אִינֶגֶע פון זֵיינֶע פֶערֶעהְרֶער , וואס הָאבֶּען גֶעוואוּסְט

פון אוּנְזֶערֶע גְרוֹימֶע פְּרִיינְרְשַׁאפּטְלִיכֶע פֶערְבִינְדוּנְג . זיך אן מיך גֶעוֶוענְדֶעט אִין בְּרִיעף אונ
אִין צֵייטְשְׁרִיפְטֶען וְהַמַלִיץ . הַשֵׁחֵרו. אִיך זָאל שְׁרייבֶּען יי בִּיאָגָרַאפְיֶע . די פֶּערְזָאן פון
מיין ליעבֶּען פֶערְשְׁטַארבֶּענֶעם פְרינד אִיו מִיר אָבֶּער גֶעוֶועוֶען צוּ טְהַייֶער , אִיךְ זָאל פֿון
אֵיהם שְׁרֵייבֶּען וַאכֶען , אֶהֶן רַאמֶען , אָחֵן הִימְטָארִישֶׁע פִּנְקְטְלִיכְקֵייט . וי אַ בַּאנְרַאפְיֶע פון
אַזֵא בֶּערִיהְמְטֶען מֶענְשֶׁען בֶּערַארְף צוּ זיין . איך הָאבּ גֶעהָאפְט, -רָאם פוּן זֵיינֶע פֶיעלֶע
בֶעקַאננְמֶע אוּג פְּרִינְרֶע וֶועלְן זִיך גֶעפִינְגֶען מַאנְבֶע ואס וֶועלְ פוּן אֵיהֶם רִיכְטִינֶער אונ
פינְקְטְלִיבֶער שרייבּען וי איך . אוּנ ווירקליף הָאבֶּען א פָּאאר פוּן זַיינֶע נָאחנטֶע בֶּעקַאנְטֶע
מַאנְבֶעם פון זַיין בְּיאגְרַאפָיֶע גֶעדרוּקט. - והַמָלִיץ 1906 -- נוי 11, פַאן ח. א, מֶערַאלְיֶע, חײַ
אַבְרָהֶם מֵאפּוּ--אַ בֶּעזוּנְדֶער בְּרִאשׁוּרֶעץ, פוּן א. קאפְּלַאן, , וויען וזינ, אָבֶּער געם פֶעהְלְט נָאן
נָאר פִּיעלֶעם ! 2 יין פַאלְשְׂטָאנְדִיגע לֶעבֶּענט-בֶּעשְַׁיינּנֹג אִיז פוּן איהם גִיטדָא.ער הַיוֹם הַזָּה,

אוּם ָעִם זָאל נִים פֶעקְגֶעסֶע ֶוערִין. אויך רָאם וֶענִיגֶע וואס אִיךְ וַיים פון אִיהם,

29 --

עֶרְלויבֶּע אִיך מִיר צוּ דֶעם מאמעריאל וָואם אנְדֶערֶע הָאבֶּען גֶעלִיע פערט אויף דאם
וֶוֶענִינֶע מַיינֶע וְ רְזייטְס בֵייצוּגֶעבִּין , 7 |

א א
*אי 62
3

ה' אַבְּרָהֶם מֵאפּו וואר גֶעבֶּאלֶען אֵיסִיחוֹדֶשׁ שכט אִיט-וָאהָר תקס"ח 300 אין
ִוילְיאמְפָּאלִי נכְלַאב בָּארְקֶע--אֵיין טְהֵייל פון דֶער שְׁמָאדְט קָאוְנָא, וָואס לִיענְט יֶענְוייטֶם פוּן

דֶעם טייך וִוילֵיאז . זיין פַאטֶער ר' יְקותִיאָל. הָאט דָארְט גִיקְנֶעלְט אוג אִיז גֶעוֶען פַאררֶעכְנֶעט
אַלם אֵיינֶער פון דִי גְרֶעמְטֶע קָאוְונֶער מוּפלנִים, אַז רָאם קֵינְר הָאט אָנְגֶעהוֹיבֶּען לֶערְנֶען.
הָאט עֶר גֶעלֶערְנְט בַּיים גְרֶעסְמֶען נִטְרָאימלמד---מאקע בַּיי ניין אֵייגֶענֶעם פָּאמֶער, אונ.האט
בַּאלְר גֶעקריגֶען א שֵׁם פַאר אַ עי צוּ אַללֶע זַיינֶע מעלות אִיז עֶר אויך גֶעוֶוען א גְרויקְע"
מַחְמִיד , אוּנ הָאט פון דֶער ווֶעלְט מֶעֲהֶר נישט גֶעקֶענְט וי זיין עֶלְטֶערְנ-הויז אונ-אִיבֶער-
הוֹיפָּט דָאס בַּית הֲמְדֶרֶשׁ . ר' יְקוּתיאֵל אִיו אָבֶּער אוֹיך גֶעוֶועוֶען אַ שְׁטִיק מְקוּבָּל , נוּ--הָאט
אוּנְגֶער אַבָרָהֶם. וִוי ער אִיו נָאר,עלְמֶער גֶעוָארֶען אוֹיךְ רָאס פון אִיהם גֶענַאשְׁט, או: הָאט זִיך
שְׁמַארְק ארַיינְגֶעלָא זֶען אִי ן קבְּלָה-מְָרִים . פון וֶועלְט וַאבֶען האט ;ער מֶעהֶר נִישְט גֶעקֶעגְט
וי חָכְמַת ההֶשְׁבּוֹן, אוֹיף דָאס הָאט ער רענ פון פָאמֶער , כָּדֵי צוּ פַארְשְׁטֶעהן רי
מַאטְהֶעמַאטִישֶׁע אוֹיפְגַאבֶּען נַארַאטְשֶׁעס וָואס גֶעפִינֶען זיך אִין מַאנְכֶע אָרְטֶּער פון תַּלְמוּד
פוּן תַּענוּנִים הָאט יער נָאר אֵיינֶם גֶעוָואסְט 1 הֶערִין אנומען מון דַאווגֶען--וייל ;ער הָאט
אֵלֵי | אויף זֶעהֶר גוּט גֶעוּנְגֶען נֶער הָאט גֶעמאט א זֶעֵהֶר אַנְגֶעגֶעהמֶע שְׁמִימָע . אום צוּ
הֶערִין זִנְגֶען פְלֶעגְט ער שַׁבֶּת וְיוים לויפֶּן אִין דִי גקאוונֶער בְּתִּי מָדְרָשִׁים . וִי נָאר אֵיינֶער
פוּן דִי אַרוּם-רִישֶענְדֶע חוֹנִים אִיו גֶעקוּמֶען מיט מִשררִים אַוֶועק צוּ לֵייגֶען פַארֶען עולם
אַ דאווגֶען--אַ יודִישֶׁען קַאנְצֶערְט. אָט אַזאַ קַאנְצֶערְטִל הָאט אִיהם אַמָאל צוּ שְׁלָאגֶען ניין
ַאנְצֶע בלה

אִין יֶענֶער צייט הָאט.ער זִיךְ שְׁטַארְק אַריינגֶעמחוּן אִין דִי גִבְּלְהִיכְפָרִים . אִין סַפֵּר
זְבִירָהוּ ‏ ) מִפָּעֲלוֹת אֶלָהִיםי אוג דֶערְגְלֵייבֶען מֶעהֶרערֶע הָאט גער גֶעוֶעהֶען. אַו עם אִיוּ
דָא גֶעוִיסֶע סְנולות אוג וואוּנְדֶער וָואס מֶען קֶען אוֹיפְמְהָאן רוּרֶף חֶכְמַת הקנּלה. עֶר הָאט
זי שְׁטַארְק גֶענוּמֶען די פְּארְגֶעשְׁרִיעגֶּענֶע פְּרָאֶען צו מַאכֶען . אֵיין ארם הָאט ער דַאצוּ
גֶעהַאט אוֹיף קָאווְגֶער בּארְג, וֶועלְכֶער לע ם צְוִוישֶׁען די בַּייִדֶע מֵייכֶען. דֶעם נְיֶעמֶען אוּג
דֶער וִויליַע . וְוָאס קוּמֶען זיך דָארְט צו וַאממֶען. אין דֶעם בַּארְג גֶעפִיגֶען זיך פיעל גְרִיבֶּער
פון זֵאמְד אונ לָ עהֶם וָואס וֶוֶערְט אַרויס גֶעגְרָאבֶּען צוּם בֶּעדַארְף דֶער שְׁטָארט , אָפֶט פַאלְט

דָארְט ‏ א שְׁטִיק בַּארְג אֵין , אונ-ווי רֶער שְׁמֵיינֶער אִיז-גֶעפינְנען זיך דאנן פִיעלֶע יֶער

פון מֶענְשֶען . פון אַלְמָע קבָרִים אָדֶער פון א פַארְצֵייטִינֶע מִלחְמָ, דָארְט הָאט אוּנוער
אַבְרָהֶם זיך אוֹיסגֶעקלִיבֶּען אַ פַּארבַארְנֶען אָרט, צוּ מְהוּן די סגולות אוּנ מַאכֶען די פְּרַאבֶעם,
וי אין רִי סֹפְרִים גֶעשְׁרִיעבֶּען אִיזֶט + דָאָרט הָאט.ער אַמָאל גֶעפַּאקְט א מוֹירְטֶען מֶענְשָׁענ-
קאפ טְשֶׁערֶעפְ) אוּנ האט {עס אַנגֶעשׁטָאפְּט מִיט עֶרֶר , פַארְוייֶעם מִיט לִינוען, אַענגֶעשְטֶעלְם |

אִין זיין ַאמֶערֵא-ַבְּסְקיראוו ודֶער. פַארבֶּאגֶענֶער אֶרְט צוּ מַאכֶען די גֶעהֵיימֶע קיּנְצִין .

! אוּג. אִין א קוּרצֶע צַיים הָאם עֶר װכה גֶעוֶעוֶען צוּ זֶעהֶען. וי עס הָאט אַרוֹיס גֶעשְׁפְּרֶאצְטּ

א גְרִין גְרַאזֶעל וָואס הָאט גֶעוַאקְסֶען הֶעבֶער אוּג הֶעכֶער: גֶערַאטְהִינֶער אונ גֶערַאמהִינֶער ,
הַמַּלֹף --.עס וֶענִין אַרוֹיסְגֶעוואקְסֶען לִנֶען 1 דִיֶערְשְׁטֶע פְּרָאבֶּע הֶאט וי אַ פָּנִים אֵינְגֶעגֶעבֶּען,

--- 28 ===

הײַנט דאַרף מעָן שוֹין מאַכעָן עָפּיִם אַ רעָכטעָן קונץ. אֶט כּדוומה למשל וֹעָרעֶן אַ
נוַעָװויִדיִמקאַ . אַ ,רואה וְאינוֹ נראה" ואַללעָמען זעָהען און פוּן קײַנעם נויִשט געֲזעהטְן
ועֶרעָןו . וועֶן דאָס זאָל געָליִנגען, אִיז דאָך טאַקי בּאמת אַ גליַק! דאַמאַלם קעֶן מעֶן
דאָך פּשום אַללעס אוֹיספּיְחרעָן װאָס מעֶן וויָג . עָםס פּעְהלט עָר --= קען מעֶן געָהן
אִין קאַזנאַטשײַסטװאָ אוּנ נעֶהמעֶן פיעל מעָן װיל, אוּנ דֹעֶר טשאַסאָװאָי אוּנ רי
פּריִסיאַזֹשנעָ סטראָושעָס שְׁמעָהעֶן דעֶר בײַ וי נולמם אוּג װײַסעֶן נים פון וַעֶרְעָ
קעֶפּ ! מעָן אִיז אויף אִימעֶציִן אַ שמײַגעֶר אִין כעם, געָהט מעֶן צוּ אוּג עֶס העֶננעֶן
פּעֶטשׁ אַז פונקעֶן פליִהעֶן יעָנעֶם פון רי אוֹינעָן, אֶרעֶר ג;אַט מעָן קיִטצעלט אִיהם
יו אִין טוירט אַרײַן עֶר זאָל לאַכעָן אויף צוועֶצעֶנעֶשׁ אוּג ניִט װיִסעֶן פוּן װאַנעָן ראָס
אִיז אִיהם געָקוּמעֶן . הײַנט מאַלץ װאָס נאָך מעֶן קעֶן אוֹיפטהון פיִר המצאוֹת מיט אַזאַ
קונץ! אָמת אוּנועֶר בּעל מופת אִין ניט געֶװועָועֶן פאָהיַג צוּ אַזעֶלבעָ געָפאָהרליִכע
זאַכעָן, אֶבֹּעֶר װאָס שאַרט דאָס אַז מע קעֶן עֶס ? עֶר האָט דאַ ריִבּעֶר צועֶרשט גאָר
אַ אינפּאַכע אָב געֶמאַכט : עֶר וועָט געָהען אִיבּעֶרן בּריִק גלײַך אַהײַם, אונ אַן עֶר
וועָט בּאַנעֶגנעֶן אַ בּעָקאַננטעֶן, װעֶט עֶר זיך אַוועָק גלײַך, אוג אוב קײַנעֶר וועט אִיהם
יט משעֶפּעֶן, אִין אַ סימן אַז מעֶן בּאַמעֶרקט אִיהם ניִשט, דאָס הײַסט : אַז עֶר אִיז טאַקי אַ
רואה ואינו נראה" , אַן אֵיינעֶם שאָנעָן פּרײַטאָג האָט עֶר זיך אָנגעַלאָרין מיט די שמוֹת
װאָם זעָנין דעָר צוּ מסוּגל, געֶטהאָן אַללעָם װי אִין די ספרים שטעָהט אוּנ אָן געֲהוֹיבּי
שְפַאנְנֶען אִיבֶּערְן בְּרִיק, אַחֵיים . אַחַיים. ;ער נָעהְט זיף גְליי-קיינער טשֶעפֶּעט איחם
נִיט. עס גֶעהֶען פַארְבּיי אַפְּאאר בֶּעקַאננְטע--עפּים זֶעהֶען וי אֵיהֶם גָאר נִישְׁט. עֶר געהט
וויימֶער אוּגקוועלט גָאר פון זיך אַללֵיין . ער שְׁפַּאנְנְט, ;ער לוֹיפְט. עֶר שְׁוֶענְּט, ויימֶער.
וויימֶער. אוּג דָאס הֶערְצֶעלֶע שֶׁפְרִינגְט פוּן שִׂמְחָה . מִיט אַמָאל הָאט ָ אִיהם רַחֲמְנָא לִיצְלן
אַחַאפּ גֶעמְחוּן פון הִינְטִין , בַּיים אַרבּיל, אונ נֶער הָאט דֶער הֶערְט נעפִּים וי אַ בֶּעקַאננט
מֶעְשליךְ קילג{ אבְרְהמִיל. מָארְֶען רַאוגֶען מיר צום עערְשְׁטן מע י דֶער ור יי חוְן וֶועם
דַאוְונֶען אִין גְרוֹיסֶען בִּית הַמִדרְשּׁ, אַואַ גְּשרָה וָאלְט אִין אֵיין אַנְרֶער צֵייט זַיין פַאר אֵיהֶם
א גְרוֹיסֶע שִׂמְחָה ; יֶענֶעם מאל אָבֶּער הָאט יעם אִיחם אַרָאפְּגֶעוָארְפֶען וי פון ִיבֶּענמֶען
הִימֶעל. ער האט רֶער פוּן זִיךְ גֶעשְׁטוֹיסֶען;אַז ער קען נָאף דֶעם אֲמָתֶן קוּנֶץ נִישְט: וִיךְ צוּ
פַאר שׁ טֶעלִין. .. אונ ;ער הָאט ;עס טֵאקי אִין זַיין גאנץ לֶעבִי נִישְט גֶעקענָט +.,

דַאן הָאט.ער גֶעהַאלְמֶען פון רֶעם אַלְטֶען כְּלל, אז וֶועןאַמופָתֹגִימוִיף נִים

א ין. אִיז אַסִימָן אַז דֶער מֶענְשׁ אִיזּ נָאך נִיט רָאי דֶער צוּ, אָדֶער עֶר הָאט ניט
פּ גֶעהִיט צוּ טְהוּן אַללֶעם אַקוּרַאט וִוי די לה כְפְרִים הֵייפֶען . ;ער הָאט דַאהֶער זִיף
שמארקער גֶענוּמֶען צוּ. קבְּלָה , ִּפָרם אַז צו נֶגֶער צִיים. אִיז קר שׁין מָעהֶר קיין יּג 5
נִישֶם גֶעוֶוען , |

יינֶעגֶעלְטֶעון הָאבֶּען איהם צו 17 יאהר הֲתוּנֹח גֶעמַאכְט, איין אְרֶענְטְלִינֶער בעל -
הַבַּיִת פון קאוְנָא הָאט אִיהם גנוע פַאר אֵיין אֵיידִים . דארט בַּיים שְׁוֶועהֶר אים הזע
פְלֶענְט אֶפֶּט קומֶען אַ גֶעוִוימֶער ר' אֶליֶענֶר , וֶועלנֶער אִיז גֶעוֶעוֶען אַ פַארבְּרֶענְנטֶער חָמִיר ,
אוּג הָאט נָאר גֶעזוּכְט צוּ וֶוערְבֶּעוֶוען פְרוּמֶע יְגֶע לייט זי מַאכֶען פַאר חֲמִיָדים. דער
ר אַליעזר הָאט גֶעוָוארְפֶּען אֵיין אויג אויף דֶעם פְּרוּמֶען בַּעל ַּתל אונ הָאט איהם צִוּ
גֶעצוּיגֶען צוּ זִיך . אַרַיינְגֶענוּמֶען אין דֶער ;קאמְפַּאנְיַע , ניין פָאמֶער רי יְקוּתִיאֵל הָאט עִם
אפִיי גישְט גֶעוָואלְט לִיידֶען. גָאר ר אִיז גֶעוֶועוֶען גֶענוג. נַאלֶערַאנְט, אָיהם נישְׁט צז

יט

6

שאלעוווטט. , טא

שְׁטֶערֶען צו נֶעהְמֶען זי א גאנג אִין יודישקייט וי אֵיהֶם גֶעפָאלְט , זיין מוּטֶער אָבֶּער הַאר א -
עֶנֶערְנִישֶׁע פְּרוֹיא אוּנ וַוייל אֵיהֶר פַאטֶער אִיז גֶעוֶוען אַגְרֹימֶער מִתְנגֵר , זֶענִין אֵיתֶר די
תֲפִידִים גֶעווֶעוֶען זָעֵהֶר פֶערְהַאסְט , אוּנ אַז זִי קאט גֶעזֶעהֶען אִיהר זָאהְן הייבּט זִיך אָן
ארַיינְלָאזֶען אִין חֲסִידוּת הָאט זי עם נִישְׁט גֶעקֶענְט פַארְטְרַאנֶען. זִי אִיז אַמִל אִין רֶעכְמֶען
מיטען שָׁלִשׁ-סְעוּדוֹת אַרַיין צוּ רי אֶליָעזְרן אין קלייועל יט א געשְׁרֵיי אוג גֶעפִילְרֶער; : וָאם
הָאט איהר צוּ מַיין אַכְרְהֶמ'לֶען ? ואס פֵיהְרְט אֵיהֶר אִיהם מִיר אַרָאפּ פוּן עג ? אִיך וויל עֶר
זָאל זַיין אוּג בְּלֵייבֶּען אַעהרְלִיבֶער יוּר וי זיעֶע אָבוֹת אָבוֹתֵינוּ זֶענֶען גֶעוֶוען--גִיט מיר אַוֶעק
מיין קִינְד זי מִיט דֶעם פְקַאנְרַאל הָאט זִי איהם אַרוֹיסוּגֶערִיסֶען פון די חָסִידִים. אַלֶם גֶע ארַאמֶער
זָאהְן אִינ ער מִיט אֵיהֶר אַוֶועק פון דארטען אונ שוין מֶעחֶר אין רֶער;קאמפַּאניע נִישט גֶעקוּמֶען.
דֶער פאר הָאט אֵיהֶם דֶער פַאטֶער רי יִקוּהַיאל אַרֵיינְגֶעפִיהְרֶט אִין א בֶּעסֶערֶען אָרֶט . עֶר האט
איהם גֶעמַאכְט פַאר אַ תַּלָמִיד ַּיים ְאבָּארְקֶער רָב . הָרֵב רִבִּי אַלְיהי ערָאנָאלֶער זציל װואם
גַאבְהֶער הָאטער גֶעהֵייסֶען רָבִּי אַליָהוָּאלִישֶׁער--ווייל. ;ער אִיז נַאכְהֶער גֶעוָארֶען אַרָב אִין
קאלִישׁ דֶער רב אִיז גֶעוֶוען אַגְרוֹיסֶער מְקוּכֶּל. בֵּיי אִיחם הָאט אַבְרָהֶם גֶעהַאט גֶעלֶעגֶענ הייט
צוּ גֶערְנְרֵייכֶען גיט נָאר די הָאכסְטֶער מִדָרֵנָה אִין למ , זָאנְדֶערְן. אויך אִין הַבֶּלָה, אִין
וֶועלְכֶער,ֶער אִיז גֶעוֶוען אַרַיינְגֶעמָאהְן מיט דֶער גַאנְצֶער נְשָׁמָה : בַיי אִיהם הָאט ער אָבֶּער נָאךְ
עִפִּים אַ זאך גֶענַאשְׁט : ער הָאט בַּיי אִיהם גֶעפוּנֶען אַ תְּהָליס מִיט לִימַיינִישֶׁער אִיבֶּערְזֶעמְצוּנְג,
אוֹים גֵייגִירִיגְקייט הָאט, ער אָנְגֶעהוֹיבֶּען רֶער פוּן צוּ לֶערְנֶען לִימֵיי , לש קוֹדְשׁ הָאט עֶר
פוּן זי אַללֵיין זי אוֹים גֶעלֶערנְט . אַנפַּאנְנֶם פון רֵי פָּאר פַארְצֵייטִיגֶע תּכוּנָה - מִפָרִים ואס
הָאבֶּען זיך גֶעפּוּגֶען בַּיים פָאמֶער . דֶערנָאךְ פוּן דֶעם וָואס ;ער הָאם רּרְבְגֶעלֶערְנְט. מְנִין מִיט
רש"י וּמְצוּרוֹת , נָאר לֶערְנֶען אַוא שׁווֶערֶע שְׁפְּרַאכֶע וִוי לימַיין פוּן תְּהִילִים אַרױס, דָאם אִיז
גֶעווֶען א קאטָארושנע אַרְבַּיט, וֶער פְלֶענְט נָאכְדֶעם שְׁטָאנְרִיג גֶערְצָאהלֶען וי שְׁרֶעקלִיך שְׁוער
זִי אִיז אִיהם אָן גֶעקוּמֶעןן, אְבֶּער וָואס אִיז נָאךְ אַזױ שְׁטַארְק אוֹיף דֶער וֶועלְט װי דֶער חַשֶּׁק
אוג די הַתְמָדֶה? גער הָאט געם דוּרכנֶעוֶעמְצְט, אונ מִיט דֶער צייט הָאט ער זִיך דֶעם
לִיטֵיינִישָׁען לָשׁן אַזױ צו גֶעאֵיינְגֶעט. אַז זִי איז אֵיהֶם גֶעווֶען וי א מוּמֶער-שְׁפּרַאכֶע . עֶר
הָאט אין אֵיהֶר גֶעשְׁרִיעבֶּען אַזױ לֵייכְט וִוי הֶעבְּרֵיאישׁ ואיך הָאבּ פון אֵיהם גֶעהָארְט , אַז
אוּנְמֶער זֵיינֶע מאנוּסקרִיפְּטֶען והַאנְד שְׂרִיפְטֶען! גֶעפִינְט זִיךְ אַ נַאנְצֶעס וֶוערְק וָואס;ער הָאט
פֶערְפַאסְט אִין לִימֵייןן . דער רֶב אַלליין הָאט זִיךְ אוֹיךְ גֶעהַאלְטֶען פִּיר אַ גרוֹיס ען לִיטַיניקוס ==
ער הָאט גֶעהַאט אַ קאנְקורדָאנְציַע. אִין ועלכֶעם עִם זֶענִין דָא אַללֶע. וָארְמֶער פון תְניךְ
מִיט ליינִישֶער אִיבֶּערנֶעמְצוּנְג . אוג הָאט גֶעמֵיינְט אַז צוּ שְׁרֵייבֶּען לימיין בְּרוֹיבְט מֶען נָאר
פְרִיהֶער עֲפִים אוֹיפְשְׁרייבֶּען אִין לָשׁ קוֹדֶשׁ , אונ דֶער נָאףְ אִיו ;עס שׁוֹין אַ קלייניגקייט צוּ
גֶעחְמֶען די קאנקותדאנציַע אוּנ אִיגֶערבֵיימֶען די וָוארְמֶער אוֹיף לִימַיין ‏ נָאר אֵיין מָאל בַּיו
גֶעוויסֶע גֶעלֶעגֶענְהֵייט אִיז אַרוֹיסנֶעקוּמֶען ווֶער פון רי בֵּיירֶע אִיז אַ גְרֶעסֶערֶער בִּרְיָה אין
דֶעם לְשֹׁ ; דֶער רָב אָדֶער דֶער מִּלָמִיד?--די מעֲשֶׂה אִיו אַזױ גֶעוֶעוֶען+

אִין סְלָאבָּארְקֶע אִיו מֶען גֶעוואהְר גֶעוָאלֶען אַז דֶער גְרַאף וִוימְגֶענְשְׁטֵיין וָואס די
שְׁטָארְטֶעל גֶעהָארְט צוּ אִיהם . וֶועט קוּמֶען בֶּעוּמֶען יינֶע גִיטֶער וֶֶעלכֶע עֶר הָאט רָארָט.
אוֹיף דֶער אֲסִיפָּה אִיו בֵּיי הָחֶל גֶעבְּלִיֶּען. מֶען זָאל קוּמֶען פאר דֶעט גְרַאף מיט אַ שָׁאנֶעם
בְּרִיף. אין וֶועלְבֶען מֶען וֶעט אִיהם אָרֶענְטְלִיך בֶּענְשֶען אונ אֲנֹב מֵאקִי אוֹיסבֶּעמֶען בי
אָיהם וָאס נָאמְהִיג אִיז לְטובַת הַבְּלֵל , אַוֶעלְכֶע ווינשֶׁענַאנֶיעם צוּ גְחויסֶע לייט פְּלֶענִי

-- 98 ==
פַּארְצֵיימֶען גֶעשְׁרִיבֶּען וֶוערֶען אויף לִיטֵיין, וֶעלְכֶע ‏ אִיז דִי שְְרַאכֶע ‏ פון אַללע גְרוֹיסֶע
גֶעלֶעהרְטָע--אוּג הָאבֶּען טַאקִי מְבַבֵּר גֶעוֶעוִין דֶעם רב י ער זָאל .עס אוֹיפְשְׁרִיבֶּןן , וָוארוּם
אַז איין אֵיינֶענֶער וֶועט.עס שְׁרַייבֶּען ‏ וּנִּפְרֵט נָאך דֶער רב אַללַיין , ואס קֶען שׁוין בֶּעסֶער
זיין ? דֶער רָב אַללײין הָאט אויך אַזֹי גֶעמֵיינְט ; ;ער הָאט אֲפִילוּ אַ שָׁאן בִּימֶל גֶעשְׁויצְט בִּי
עֶר הָאט פון זַיין קאנְקורדאנציַע צַרוֹיסגֶעוּכְט די אַללֶע נָאטְהִיגֶע וארְמֶער פוּן זיין מְלִיצָה,
אָבֶּער דֶער פַאר אִיוקֶער דֶער בְּרִיף הֵייסְט עס--אַרוֹים גֶעקוּמֶען אֵיין אַנְטִיק, נָאר רִי
פִּנְגֶער צוּ לֶעקֶען ! עֶר הָאט אָבֶּער קיין אַנְהֶערְן מִבִּין נִים גֶעהַאט אוֹיף זַין מֵייסְטֶערוֶוערְק
| זי אברהם'ען, זיין תּלָמִיר, אוג קוים אִיז אַבְרָהֶם צוּ אִיהט גֶעקוּמֶען. הָאט עֶר אִיהם גְלֵייךְ
גֶעואגְט + אַ נוּ, די מיינְסְט דָאךְ בּיי זִיך אַז דוּ קֶענְסְט שין לִימֵיין , אָט דָא וֶֶעלֶען מִיר
בַּאלֹד זֶעהְן 1 לײַען מִיר דֶעם בְּרִיף איבֶּער אוּג זָאג מיר נָאר וָואס שְׁמֶעהְט אִין אִיהם
גֶעשְִׁיבֶּען !-- אַבְרָהֶם הָאט גֶעליֶענְט אוג גֶעלייֶענְט אוּג מֵאֵקִי נִיט פַארְשְׁטַאנֶען קיין פְשֵׁ.
דָא הָאט דֶער רֶב אִיהם אוֹיסגֶעלַאכְט; עֶר הָאט עס גֶענוּמֶען פַאר א בֶּעוייו אַז עֶר קען
נָאךְ גָאר קיין פֵּירוּשׁ דַמַלוֹת נִיט . אַבְרָהֶם. אִיז אָבֶּער גֶעוועוֶען צוּ הְרְלִיך אוּם צוּ פָער-
שְַׁויינֶען דֶעם אֶמֶת, אונ הָאט דֶעם רַב עערְקלָארְט, אַז דֶער גַאנצֶער בְּריֶעף איז נָאר

אט
יט

אוירייְקליבֶּענֶע וָוארְטֶער אָהְן א שום גְרַאממַאמִישֶׁען אונ לָאגִישֶׁען צוּזַאממֶענְהַאנְג. רֶער
רֶב אָי אָבֶּער אויך גֶעוֶוען גֶעטְרֵיי דֶעם אֹמֶת . אוּנ הָאט בַּאלֶר אֵינְגֶעזֶעקֶען אַו אבְרֶהֶם אִיז

דע

גֶערֶעכְט. דַאן הָאט,ֶער אִיהם מְבַבַּד גֶעוֶועזֶען.עֶר זָאל דֶעם בְּרִיף שְׁרֵייבֶּען יע ר פַארְשְטֶעהְט,
אַבְרָהֶם הָאט ויף גֶעוֶעטְצְט אוג אָפּ גֶעשְִׁיעבֶּען א פֵיינֶעם בְּרָיף. מִיט נֵייסְט. מִיט מַאלֶענְט,
מִיט אַ שָׁאנֶעם גָעפִיהל . דֶער בְּרִים איז אָנְגֶעקוּמֶען צים נְרַאף; אוג איז אִיהם וֶעהֶר גֶעפָאללֶען
גֶעוָוארֶען , ער הָאט-קהֶל גֶעדַאנְקְט פַּאר דֶעם בְּרַיֶף. -- אוּנ פוּן דַאמַאלְס אָן הָאט שוין
אַבְרָהֶם גֶעקְרעֶען אַשֵׁם אִין שְטָאדְט פאר א גְרוֹיסֶען קֶענֶער אִין לִיטֵיין - נָאך בֶּעסֶער אָפִילוּ

פַארֶען יִב 1 בי

נָאר אַבֶּעמֶערֶע גֶעלֶענֶענְהֵייט צוּ עֶרְלֶערְנֶען לִטֵיין . הָאט עֶר גֶעמַאט נָאר פון אֵין
ַנְדֶער צֶר . זַייט עֶר הָאט בֶּעקאננְטְעאפְט גֶעמַאכְט מִיט אַ קאטוֹילִישָׁען נַייסְטְלִיבֶען וגלח .
אִיך גֶערֶענְק נִיט גֶענוּיא דִי פּרַמִים וי ;ער הָאט מִיֹר זֵיי גֶערְצָאהְלט. נָאר דָאס הָאבּ אִיךְ פוּן
אִיהם אַלֵיין גֶעהֶערְט . אז איין וִינְטֶער דֶער פַאר הָאט ער גֶעקְרִינֶען אַשְׁטֶעללֶע צו קְנֶעלֶען
עֶרְנִיץ אִין אַקְרֶעטְשְׁמָע בַּיי אַ ארֶענְדַאר . נִיט וַוייט פון קאוְנְא. דָארט הָאט ער גֶעלֶערְגְט
מִי זִיעֶע צְוֹיי קינְדֶער -- חוּמְשׁ יונגליך + די קרֶעטְשְׁמֶע אִיז גֶעוֶען אויף פַארְצֵייטִיגֶען
מאניָער . אָהן אַ קֵיימֶען. אוג אַז מֶען הָאט גֶעקָאכְט אוֹיפֶען פְִּיפֶעטְשָׁאק אָדֶער גֶעהֵייטצְט
דֶעם אוֹיבֶען, פְלֶענְט דֶער רויך אַרוּם שְׁכַּאצִירֶען אִיבֶּערְן שְׁטוּבּ. בִּיו ער אִיו אַרום דוּרֶךְ רִי
מְחִיר אָדֶער ;ער הָאט. זי אוֹיפְגֶעהוֹיבֶּען צוּ דער סמאליע. וַוייל, עם אִיו דאמאלס גֶעוֶוען
וִוינְטֶער . פְלֶעגְט גַאנֶץ אֶפט טְרֶעפֶען בַיי אַ פְרָאסְט, וֶוען מען הָאט גִישְׁט גֶעקֶענְט הַאלְטֶען די
מְהִיר אִפֶּען . פְלֶעגְט זי דֶער רויף אַזֹי צוּ הוליֶען . אַז עִם אִיז אוּנְמֶענְליך גֶעוועוֶען צו
זיצֶען בַּיים מִישׁ . אּנְזֶערעהְרְלִיכֶער ר' אַבְרָהֶם הָאט זִיךְ מִיט דִי קִינְדֶער דַאמַאלְם אראפ"
גֶעלְאוְט אוֹיפֶען פַּאל, אונ דָארְט זֵיי גֶעמַאקְט די תּוֹרָה אין קאפ אַרַיין, אֵיין מָאל הָאט ײֶך
אִין דֶער מְהִיר בַּאוִיזֶען עִפִּים אַ גלח וָואס הָאט גֶעוָאהְנט אִין אַ דָארְף נִיט וַוייט פוּן דָארְט,
אוג וִוי ר הָאט רֶערְוֶעהֶען דֶעם מְלִמַּר מִיט רֵי קינרֶער לֶערְגֶענְדִיג אויף דֶערערד, הָאט ער
זי שְׁטַארְק צוּ לַאכְט אוג הָאט מנֹהֶר הוֹזָק גֶעמַאכְט פון דער סְצֶענֶע. אוּנזֶער די אבְרְתֶם

הָאט כַּארְשְׁטַאנֶען וָואס דֶער נַלַח רֶעדְט. ער הָאט אָבֶּער נִיט גֶעקֶענְט אִיהם עֶענְמְפֶערֶען אויף
פּוילִיש שי הָאט. ער אֵיהם גֶעעֶנְמְפֶערְט מִיט אַ פָּסוּק פוּן תְּהִילִים אוֹיף ליטיין , רֶער גִייסְטליבָער
הָאט גָעמַאכָם גְרוֹיסֶע אויגֶען, ;ער הָאט גָאר נִינֶע אווֶערְן נִישְׁט גֶענְלוֹבְּט, אונ הָאט גְלייך
אַרוֹס גֶערוּפֶען דֶעם מְלַמֵד צו לךְ אונ בַּיי אִיהם אוֹיסנֶעפְרָאגְט וֶוער עֶר אִיז אוּג פוּן וַאנֶען
קע עד לִימַיין אונ נִוי אַזֹי קוּמְט ער אַהֶער י דֶער סוף אִיז גֶעוֶֶעוֶען : דער גלֹח הָאט זי
צוּ אֵיהם זָעהֶר צוּ גֶעגּוּנְדֶען אוג פְלֶענְט' אֵיהֶם אֶפְט אַרָאפֿ בְּרֶענְגֶען צוּ זיך + אֲכְרָהֶם קָאט
פון. איהם הִּישל גֶענ נָאפֶען אִין קענְמְנִיסם אונ שְׁפְּרַאכֶען. ;ער הָאט זי פִּיעל בֶּענוּטְצְש מִיט
די גִיכֶער פון זיין גִייֶעם גוּמֶען פְרַיינר ‏ אַמָאל הָאם אֵיהם דֶער גל פְּוּצְלִינְג פַּארגֶעשְׁטֶעללְט -
פַאר אַ נַאנְצֶע גֶעזֶעלשָׁאפְט פון פָאלְנִישֶע ערֶעללייט וָואס וֶענִין בַּיי אִיהם גֶעוֶוען צוּ נַאמְ

אַללֶע הָאכֶּען דֶעם מַאדְגֶעם ‏ וְשִׁידָאקִיי אָנְגֶעקוְקְט מִיט גְרוים פַארְוואּנְדֶערוּנְג. אוּג הָאבֶּען
אִיהם פַארְוָארְפֶען מִיט פּרַאגֶען וֶועגֶען אִיהם, מִיט קשִׁיוֹת אוֹיף דֶער אֲמונָה, ר' אֲבְרָהֶם
הָאט אויף אַללֶעס רוּהִיג אוּג קלוג גֶעעֶנְטְפֶערְט, נָאר אִין הארצין הָאט איחם פארדראנען
אויפען נַלַח פאר וָאם,ער הָאט פוּן איהם גֶעמַאכְט אַ וִויסְטַאוֶוע . וִוי נְלייך.ער וָואלְט זין
עָפִּים א מְשׁוּנַח'רִיגֶע בּאשֶׁעפֶענִישׁ--אוג פון ראמַאלְט אָן הָאם אוֹיפְּגֶעהָארְט זֵיִיעֶר פְּרַיינְדְשַאפְט
אַכְרָהֶם הָאט אִיהם שׁוֹין מָעהֶר נִישְׁט בּעזוּכְט אוּג אוֹיטגֶעווִיכֶען איהם גַאנְץ פון וֶועג. אַלס רער
{פן הָאם זִיך גֶעעֶנְרִיגְט אִיז ער צוריק גִיקמֶען אִין קאונָא, -

פוּן דאַמאַלם אָן האָט עֶר זיף שוין ניִשט געֶקעֶנט בּאַגניְגעֶן מיט רו גײַסטונע
כּאַשעֶפְטיְנוּנגעֶן פון פּריְהעָר, עֶם האָט זיך אִין אִיהם ערוועֶקְט אַ הוּנגעֶר צוּ לעֶזען
ביכְעֶר . צוּ עֶרװועֶרבּעָן קעֶנטניְסעָ . מאַנכע בֹּיְכעֶר האָט עֶר מיִם גינּראַכט מתנות
פוּן זײַן בּעֶקאַנטעֶן גלח, מאַנכעָ האָט עֶר אָפט געֶקויפט פאַר זײַנעָ אָרעֶמע פאָר
גראָשעָן בּײַ אַ אַנטיִקװאַר ואַ האָגרלעָר. פון אַלטע בּיִכעָר . עֶר האָט זי שמאַרק געְנוּי
מעָן צוּ דײַטש---דעֶר צוּ האָט עָר זיִך בּעֶנוּצט מיִט כּןואב אוצר השרשים, װאָס עֶר
האָט עֶס עָריִץ אַרוֹיסנעֶקראַטצט . לשון קורש האָט עֶר שוין דאַמאַלס גוּט געֶשריעבּעָן,
גאַלד האָט עֶר אָנגעֶפאַנגעֶן פּלײַסוג צוּ לעֶרנעֶן פראַנצאָוַש, דאָם אִיז אִיהם נאָר
לײַכט געֲוועָזעֶן . װײַל דן שפּראַכץ אִיז יאָ אַ טאָכטעָר פון דער לוטײַנישען שפּראַכץ,
דאַן האָט עֶר אָנגעֶהוֹבּעֶן לעֶרנעָן רוּסיִש, אוֹיךְ האָט עֶר זיִך בּײַ דעָם אַללעֶס געָהים
מען זאָל עֶם ניִשט בּאַמעָרקעֶן , דעֶנן צוּ יעֶנעֶר צײַט אִיז יעֶרעָס בּוּך אוּנ אַפילו יעֶרעֶר
יוּדיִשׁעֶר מפר װאָס אִיז נאָר ניִם אִין דעֶם פאָרמאַט פון תלמור געֲוועֶועְן געֶרעֶכנעָט פאַר
די גרעֶסְטעָ עבירה איִן האַנד צוּ האַלטען; די בּיְכעֶר אוּג די ספרים'ליף האָט מלן
אָנגעָרוּפּעְן טיט דעֶם שענדליבען נאָמען ;טרײַף-מולי . אוּג װועֶר עֶס האָט זיך מיט
זײַ בּאַשאָפּטונט האָט קײַן אַנדעֶר גאָמעָן ניִט נעהאָט וי ,בּאַרליִנטשיק" אוּן אַללע האָבען
געְהאַלטעֶן פאַר אַ מצוה אִיהם דעָם אַפּיקוֹרס , צוּ רוֹרפעֶן עד חרמה . אוּנזעָר אַברהם
האָט זיף דעֶרמיט בּעֶהאַלטעֶן בּיַם פאָמעֶר אויפעֶן בּוֹירים אֶדעֶר אוּנטעָרן שטאָרט עֶרגיץ
אִין אַ װאַלד , אָדעֶר אוֹיפן בּאַרג ואוּ עֶר האָט פריהעֶר זיך בּאַשאָפּטינט מיט קנלה.
זאַכען אוג געֶפּראַוועָש זײַנץ סנולות צוּ זײַן אַ ,רואה ואינו נראה" . נאָר װי זאָגט מען
עפּים : אֵיין אֶהל אִין זאַקק בּלײַנּט נים פאַרבּאָרגעָן, דעֶר שפּיטץ קוּמט דאָך אַרױם
הײַנט אָדעֶר מאָרנעָן, װי בּײַ די קכּלה:עקספּרימענטין האָט אִיהֶם נישט געֶלונגעֶן צו
זײַן אַ גיעוידימקאַ, אַזֹ אוֹיך בּײַ זײַן השׂכלה. דאָס פּנים אִין שטאָנדיג אַ מוֹםד
ודאָגאָסטשיק, אוּג גלְראַדעָ וי דֹעָם. קלויוגער אוג דעֶם חסיד קעֶן מעֶן עֶרקעֶננעֶן אָן דעֶם

אַ
ו*

א

אנבְּלִיק . אִם אוֹימְדְרוּק פוּן גֶעוִיכְט. אַזֹי אִיז ;עס אוֹיך מִיט דֶער בִּילְדוּנג 1 דֶער צוּ א רַיין
לָשׁוֹן - קוְדשיבְּרִיפֶעלֶע. אַ פַיינֶערֶער אוֹיסרְרוּק אִים גֶעשְׁפְּרָאךְ. אֵיין וִוימְצֶיעל . א הַשְׂבָּלָהי
וארְמֶעל אִיז גֶענוּג בֶּעט סור אַרוֹים צוּ גֶעבֶּען. בּאלְד האט מֶען שׁוֹין גֶעוואוּסְט אַז דֶער
גֶעוֶועוֶענֶער עלוּי הָאט זִיך עפִּיס אוֹיסגֶעוועבְּט װִוי די קְלויזנֶער פְּלֶעגֶען זאָנעף, ער אִיו
גֶעמַאפְּט אוֹיף דֶער מעשֶׂה וי דִי חֲסִירִים פְלֶענֶען } זָאגֶע, ‏ פַאנַאטִישֶׁע בֵּית חַמָרְרָשׁ--ניקֶעס
הָאבֶּען אִיהם גֶענוּמֶען אויף דִי צֵיין . רֶער פְּרָאפְטֶער עוֹלֶם הָאט שׁוֹין אוֹיף אִיהם גֶעוויזֶען
מִיט דִי פִּינְגֶער, גָאר רִי רייבֶערֶע פִּיינֶערֶע יוְּגֶע ליים הָאבֶּען אוֹיף אִיהם גֶעקוּקְט וִוי אוֹיף א
נִייֶעם שְׁמֶערְן ווָאס הָאט זִיךְ בֶּעוִיצֶען אויפֶען יּדישֶׁען הִיממֶעל. אוּנ הָאבֶּען פון אִיהם שוין
זָעהֶר הֲנְאֶה גֶעהַאט . אִין יֶענֶער צַייט אִיז אִיהם אוֹיפגֶענַאנְגֶען דֶער גֶעדַאנְקען. צו פְּרָאבִּירֶען
שׁרַייבֶּען א יודִישֶׁען רָאמַאן . פוּן יוְרישֶׁען לֶעבֶּען, נָאר ווייל;ער הָאט נָאךְ נִיט גֶעוַאגְט צו
בֶּעשׁרייִבּען חארַאקטערֶע פוּן דֶער גֶעגֶעגְוַארְט, הָאט ער גֶעוּכְט זֵיי אָפּ צו שְִיענְלע אין
רֶעם לֶעבֶּען פון פַארְצֵיימֶען . אַנֹב מֵאקִי דֶער וַארֶעמֶען די הֶערְצֶער מִיט לִיעבֶּע אונ
זֶעהִיזוּבֶט צו זִייֶער שָׁאנֶע פֶערגַאנְגֶענְהֵייט , צוּם הַיילין ען לאנר אָרֶץ יִשׂרָאֵל . צוּ דֶער הֵיילִיגֶער
קאנינם דאוּנ-גַאטטֶעס שְׁמאדְט ירוּשָלִים מיט אֵיינֶעם וָוארְטֶע : צוּ אִיבֶּער גֶעבֶּען זיינֶע לֶעגער
דָאס וַוארמֶע הֵיילִיגֶע גָעפִיהל וָואס הָאט איהם פון רַאמַאלְם אָן אוֹיף זַיין גַאנְצֶעס לֶעבֶּען
ֶעגֵייסְטֶערְט--אָט ‏ אַזי ‏ אִיז בֶּעשַׁאפֶּען רָאם אוּנשְטֶערבְּלִיכֶע וֶערְק ‏ אַהַבַת ציון + אוּנָזֶער
יוּרִישׁירַיימשעס פּוְּּלִיקוים וֶועט זִיךְ זֶעחֶר אִירְרֶען, אוֹיבּ עס מֵיינְט אַז דָאס אִיוּ רֶער אַתֲבת
צִיוֹן וָואס גֶעפִינְט זיך יֶעטְצְט אֵין עֶבְרִיידֵייטְשׁ אִיבֶּערְגֶעשצְט. אוֹימֶער דֶעם וָואס דִי שָׁאנֶע
ארֶיֶענְטַאלִישֶׁע אוֹיסְריקְקע אוג גֶעדַאנְקען, וָואס לָאזֶען ויך נָאר שְׁרַייבֶּען אִין דֶער הֵייליגֶע
שְׁפְּרַאבֶע פוּן אוּנְזֶערֶע נְבִיאִים . ווָאס יֶערֶעס וָוארְט אִיו אַ ָאהלְשְׁמֶעקֶענְרֶע ריז , יֶעדֶער
געדַאנְקען א גַאנְצֶער בקע פון דִי פְּרַאכְמִיגֶע אַרץ-יִשׂרָאַליבּלוּמֶען וָואס זֶענִין אַזוי שָׁאן
גֶּעזּנְגֶען אִין שיר השׁירים--אוֹיִטער ;דעם וָואם {דאם אִיז בּנֹּלֹל גאר אוּנאיבֶערוֶעמְְלִיך פִיר
אוּנזֶער ארֶעמֶען זְשׁארְגָאן. אִיו דִי אִיבֶּערְזֶעמְצוּנְג וָעֵתֶר שֶׁל עכְט , אֲפִילוּ די אַרְטְהָאנְרַאפַיַע
ְרֶער אוֹיסְלֶעג! אִיז אי פַּאלְשׁ אוּג אוּנְפֶערְדַיי הלִיך , אוּג בַּיי אַללעם דֶעם איו דָאךְ דֶער
רָאמַאן אַזי שָׁאן . אַוֹי רֵייצֶענְר . אָפִילוּ אִין דֶער שְׁלֶעכְטֶער אִיבֶּער וֶעמְצוּנ--אוּג וי א
דִימֶעגְט וָואס לַייכְט אַרױס אֲפֵילוּ וֶוען ;ער וַואלְנֶערְט זי אִין בּלָאמֶע אַזױי לייכְמען ‏ ארויס
די שָׁאנֶען פְּרָאכְמִיגֶען צוֹיבֶּערְאללֶען בִּילְרֶער פוּן דֶעם שָׁאנֶען פְּרַאכְטִינֶען ‏ צויבּעריפאללען
אַהֲבַּת צִיוֹן. אָמֶת ער הָאט אִין אִיהם אַצֵייט גֶעאַרְבֵּייט ! 58 יָאהֶר אִיז אִיהם גֶעוָוארֶען
אֶלס ער הָאט אִיהם אַנְגֶעפַאנְגֶען צו שַׁייבֶּען ותק"צ ‏ 190ן אוּג 46 יָאחֶר איז ;ער אלט גֶעוֶען
אֵלֶם ער הָאט אִיהט גֶערְרוּקְט ותרייג--09וט . אִייְגֶענְטְלִיך האט ער בּיי אִיהם גאר אַװי פיעט
נִים גֶערוֹיאָרְם , עֶר אִיז בַּיי אַיהם אַצַייט גֶעלֶענֶען פֶערְטִיג אונ {ער חָאט אַלֶץ נִישְׁט גֶעהַאט
דֶעם מוּמָּה אִיהם צוּ רְהוקֶען . ניין בְשִׁיילֶענֶע וּסְקְרָאמְנָע נַאמוּר הָאט אִיהם אַלֶץ צוּריק
גע הַאלְטֶען. ער הָאט אַלְץ פַּחַר גֶעמַאט מְאמֶער וֶועט.עס דֶעם עולם נִישְׁט גֶעפָאללֶען--נָאר
דִי וֶועלְט זָאגְט + פאר יֶערֶער מָאג וָואס דֶער מְחַבֵּר האלט זַיין סַפֶּר פַארְטיגֶער הֵייד בֵיי זי
אִין שְׁריבּיטִישׁ . עקמֶעפְטִירְט דָאט וֶערְק מִיט אַיאחֶר לָאנגֶער אוֹיף דֶער וֶועלְט װוייל עֶס
וֶוערְט אַלֶץ געבְּ עסֶערְט אוּג נֶעהְמְט דֶעוְנָאן אַלץ מַעהֶר אוֹים בַּיים פּוְֹלִיקּםו . אוֹיפֶען יֹאַָבַת
יו איו דָאט וֶוערטִיל רִיכָּטיג מְקוּים גֶעוָאלֶען ידָאס וֶוערְק | בְּלֵייבְּט פיר אֵייבֵּיג אוּנשְׁטֶערְבְּלֶךְ
עֶר הָאם אֶבֶּער אי אין א שָׁאנֶעם אֶרֶם איה גֶּעארְגֵיימֶעט. זַיין גְרוֹיסֶער גֵייסְט הָאט זיף
נִישְׁט גֶעקענְט בָּעקו עמֶע אִין זיין צימֶערְל . אדער אונמען , דאף בַּיים פָאמֶער וִוי אִין דִי

-- 28 --

וֶערְשְׁמֶע צֵיימֶען. בְּשַעת ;ער הָאט זִיךְ גֶענוּמֶען צוּ הַשְׂכָּלָה--דֶער נֵייסְט האט אֵיהם געפִיהְרְם
אוּנְטֶערְן פְרִייֶען הִיממֶעל, הָאט אִיהם גֶעפִירְט אוֹיף אַ גַאנץ הויכֶען אָרֶם ,וָואס הָאט גְרַאדֶע
פִּיר אִיהם גֶעפַּאססְט . איך הָאבּ רֶעם אֶרֶט גֶעוֶעהן. ,ער הָאט מִיט מִיר אִיינִיגֶע מָאהל רָארְט
שְׁפַּאצִיערְט וֶוען אִיך בִּין בַּיי אִיהם צוּנַאסְט גֶעווֶען.דֶער אָרְמי איז ווירְקלִיךְ. אַיין אַנְמִיק, עֶר אִיז
פָּאהִיג צוּ גֶעִייסְטֶערן אֲפִילוּ אֵינפַאכֶעי גָאר פרָאַאישֶׁע מֶענְָׁען . בּפְרֵטאַוֹי א פָאֶנמִישֶע
נַאמוּר וי אוּנזֶער מֵאפּוּ הָאט גֶעהַאט ! | |

גֶעגֶענאִיבֶּער קאונָא . אויף דֶער אַנְדֶערֶער זַייט פון טִייךְ נְיֶעמֶען , אִיז דֶער אָלִיקסָא-
טֶער בַּארְגמֶער אִיז זְעהר חוֹיך אונ מְשׁוֹפָע, דֶער גַאנְצֶער זַייט אַנמְקֶענֶען דֶעם מייך איז פֶּער-
וָואַקְסֶען מיט קיּסְטַארְניקֶעם אוּנ בּוֹימֶען, צווישֶׁען זֵיי זֶענֶען רא אֵיינגֶעשְִׁיטֶענֶע מְרֶעפּ אין
בַּארְג, צוּ ערלייכְטֶערְן דֶעם גַאנְג הֶערוֹיף אוּג הֶערוּנְטֶער , דָארְט גָאר אויבֶּען אִיו גֶעשְׁמֵא-
נֶען נאוּג אֶפְשַׁר שְׁמֶעהט נָאךְ הַיינְט אויף אַ הַיְצֶערְנֶע אַלְטַאנְקֶע וביֶעסֶערְקֶע מִיט אַ דָאבֶעל.
דִי אַלְטַאנֶע. אִיז גֶעבּוֹיאָט גֶעוָארֶען אִים יָאחר ּווו , אֵלם נַאפַאלעאָן איז גֶענַאנְגֶען מִיט רֶער
נְרוֹיפֶער אַרְמֶעע אוֹיף רוּסלַאנְד , דָארְט אִיבֶּער,קאוְנָא אִיז רי גְלַאוְגֶע אַרְמֶעע אִיבֶּערגֶענַאנ-
נֶען דֶעם נְיֶעמֶען נאים פּפיסמען אונ 94-מְמֶען יוּנִיז . אוּג אוֹיף דֶעם הוֹיבֶען בּארג אִין רֶער אֵל-
מַאנְקע אִיז גֶעוֶעסֶען נַאפּאלעאקער הֶט גֶעצֵייכֶענְט זַיינֶע פּלַאנֶען אוג בֶּעוואוּנְדֶערְט מִיט זַיין
גַאנְצֶער סוויטֶע די שָאנֶע פּזִיציֶע , די ווייטֶע אויסזיכט וָואס עֶערְאָפְנֶעט זי פוּן רֶעם בַּארְג
אַראפּ אוֹיף דִי פֶעלְרֶער אוּג וָואלְדֶער אוּנ דָארְפֶּער פוּן אַרוּם קַאוְנָא . עס אִיז וִוירְקְלֶיךְ דָא
וָואס צו'. גֶעוואוּנְדֶערֶען 1 בֶּעוַאנְדֶערְם שָׁאן איז צוּ זְעהן דִי שְׁטָארְט מִיט דִי בֵּיירֶע גְרוֹימֶע
טֵייכֶען . דֶעם נְיֶעמֶען אונ רי וִיליֶע, וְאם גֶעמֶען זי אַרוּם פוּן בֵּיירֶע ֵייטֶען אנ פֶעראֵיינִינֶען
צוּ זַאמֶען. מִיט אִיהרֶע בֵּיירֶע פָארשְׁטָארְטֶע. פון אַיין וַייט רִי שְׁטָארְטֶעל אֶלִיקְסָאט, פון
דֶער אַנְרֶערֶער דֵי מְָאבֶּארְקֶע וָואס,עם אִיז אַ גְרוֹימֶער טְהֵייל פוּן דער שְׁטָארְט וֶעלבְסְט ,
יֶערֶע ‏ גאס לֶיענְט פַאר דִי אויגֶען. מֶען קען זעהן אוּנ צאהלֶען דִי מֶענְשֶׁען ואס געהן אוּג
טְרַייבֶּען זִיךְ דָארְט אוּם. אוֹיף דָעם בַּארְג הָאט הי מֵאפּוּ מִיך גָעפִּיהרְט . צו וַויינֶען
דִי בֶּעפְיֶעדְקע וָואם אִין אֵיהר הָאט עֶר יונְגֶערְהֵייר גֶעשְׁרִיעבֶּען
זיין (אַהֲכַת צִיו + פון יֶענֶער שָׁאנֶער אויסזיבְט הָאט עֶר גֶענוּמֶען רִי שָׁאנֶע סְצֶענֶע פון
פוימֶען קאפִּיטֶעל, וִוי אַמְנון מִים תָּמָרין שְׁטֶעהן אוֹיף דֶעם הַר-הַוָתִים וְאֶהלְבֶּערְט אוג שִׁיל-
דֶערן אַזֹי רֵייצֶענֶר אוּג פָארטְרֶעפְלִיךְ דִי הֵייליגֶע שְׁטָארְט וְרושָׁלַיִם . מִיט אִירֶע נַאמֶען אוּנ
שְׁטְרַאסמֶען אוּג מָארְקְטֶע אוג אוּמגֶעגֶענְד +== -

פַּאר דֶעם אוּנשוּלְרִיגֶען פֶערנְניגֶען הָאט ער צְוֵיי מָאהל. שִׁיעוּר בֶּעצָאלְט מִיט ויין
לֶעבֶּען. דָאס אִיז גֶעוֶעזֶען אִים יַאחרֶע גוּו . בְּשַׁעת עִם אִיו גֶעווֶעזֶען דֶער פּוילִישֶׁער אויפ-
שְׁטַאנְד וּמַאמֶעוְשׁ ;ער אִיו רַאמַאלֶם אַלֶט גֶעוֶועוֶען 8 יְאהר . איינמָאהל אִיז זער אַרוֹים פון
שְׁמָארט וִי גֶעוָואדנְלִיךְ אוג הָאט גֶעוָואלְט אִיבֶּערְנֶעהן רֶעם פָּאנְטַאנֶעם בְּרִיק אוּנ אַרִיבֶּער
אויף אָלִיקסָאטֶער זַייט . מִיט אֵינמָאחל אִיז גֶעוארֶען אַ מְרֶעואגֶע אִין רוּסִישֶׁען חיל, רָאס
דִי פָּאלליאָקען גָעהן אוֹיף קַאוונָא. אֵיינִינֶע קאזאָקען זֶעגֶען אַרֹיס-גֶעפְלוֹיגֶען צוּ אִיגֶּערהַאקֶען
שֶׁען זיי הָאבֶּען גֶעקְִיגֶען בי דער הַאנְד זֵיי צוּ הֶעלְפֶען ביי רֶער אַרְבִּיט., אּנזֶער יונגֶער-
מַאנמְשִׁיק װי עֶר אִיו אַזי גֶעגַאנְגֶען פֶּערמְרַאבְט אִי אויך אַרַינְגֶעפַאללֶען אִין זִייֶערֶע הָאנד,
מֶּען הָאט אִיהם פֶּערהַאלְטֶען ער וָאל הֶעלְפֶען אִיבֶּערהַאקֶען די שטְרִיק פוּן בְּרִיק . רֶעזוייל

יי
8

=== 44 ----

האָבעָן די פּאָלליאַקעֶן אָנֹגעֶהוֹיבּעֶן צוּ שיעמעֶן, פון צװויִשען די פּיסטעֶן װאָס וואַקסעָן אוֹיף
יעָנעֶם בּאַרג , דאָ אִיז אוֹיף אֵיהם געֶפאַללעָן אַזױי אַ אַימה אַז עֶר האָט אַװועָק געֶוואָרפּעָן די
האַקק אונ עֶר אִיז אַנטלאָפּעָן. געיאָגט האָט מעֶן אֵיהם ניִשט, עָם אִיז דעֲרצוּ קײַן צײַט נישם
געֶוועֶועָן, נור קולכליך פוּן דו בּיִקסעֶן זעֶנעֶן אִיהם נאָך-געפלוינען אוּג געָפאַדלען אַרוּם
אֵיהם וי ניסליף , בּיַז עֶר אִיז אַרײַנגעֶלאָפּפּעַן אִין דעֶר עֶרשמעֶר גאַסם פוּן שמאָדט .---
דאָם צװוײַטע מאָה? אִיז עֶר װויַעדעֶר געוועֶועֶן אִין אַזוֹי אַ סכּנה : דעָם 96:סטען יוני
האָט געֶנעֶראֵל מאַלינאָװוסקי בּעֶזיֶעגט די פּאָליאַקין בּײַ קאָוונאָ, דעֶר אָרט אִיז שׁוֹין װויַערעֶר
נעָוועָזעֶן גאָר רוּהיג , פון פּױילושען חיל האָט מעֶן שוין מעָהר דאָרט ניִשט געָהאָרט . דאַנן
אִיו אוּנזעֶר מאַפּוּ וויַעֲרעֶר געָגאַנגעֶן אויף זײַן ליעבּלינג-אָרמ צו דעֶר אַלטאַנקע אויף אַלעֶק.
סאָמעֶר בּאַרג, האָט דאָרט אֵייניִגץ שטונדעֶן געֶשׁריֶעבּעֶן, װי זײַן שמײַגעֶר אִיז געֶוועֶזעָן ,
דּעֶר נאָך האָט עֶר אָנגעְהוֹיבּעֶן אַראָפּ צוּ נעָהן אויף דעֶר נמעמשקץ מיט די אַיינגעֶהאַקטעָ

טְרֶעפְלִי אִין דֶעם מְשוּנָה הוֹיבֶען בַּארְג . פְּלוּצלינְג הָארְט עֶר הִינְטֶער זִיך אַ שְׁסֹט. ער

קוקט זִיךְ אום-- ער וֶעהט 1 צְווִישֶׁען רִי קוּמֶען נִים וַוייט פוּן אֵיהם קוּקט אַרוֹים אַקאפּ מִיט
8 פּוֹילִישָׁע קַאנְפֶערֶערַאמְקע , אוּג אִין דֶער מִינוּם הָאט אַפָּלִיה גֶעמָאהן אַ רוֹיךְ מִיט א קליין
פייֶערְל פון ַיין פִּיסְמָאלְיֶעט. עס הָאט זִיךְ וִויערֶער גֶעהָארְט אַ שָׁאסס, אונ אַ קוֹילכְן אִיז
פַערבֵּיי-גֶעפְלוינֶען בַּיי ניין אוֹוֶער מִיט אַ וְשּוְשֶׁערֵיי וי פוּן מַאיָאוֶוע וְשׁוְקֶעם 1 פַאר שְׁמֶעהט
זִיךְ אַז רָאס אִיז נָאךְ גֶעוֶעוֶען אַ יָחֶר הַפְּלָמָּה פון מַאמֶעוְשׁ, עֶר הָאט גָעווִים גֶעמֵיינְט אַז דֶער
יּרִישֶׁער יּנְגֶערמַאנמְשִׁיק מִיט דֶער פֶערמְרַאכְטֶער מִיענֶע מְרייבְּט זִיךְ בָא אוּם זִייֶערֶע לייט
צוּ. שְׁפַּיָאנִיערֶען . עֶס אִיז לֵייכְט צוּ פֶּערשְׁמֶעהן אִין וֶועלְבֶען שְׁרֶעקְקְן עִי אִיז דָאס מָאהל
צוּרִיק-גֶעגַאנְגֶען בִיז עֶר אִיז אַרוֹים פון דֶער ממְנה. |

אין אַ קוּרְנֶע צייט דַארוֹיף הָאט עֶר בֶּעקוּמֶען אַ לֶעהערֶער-שְֶׁעללע אִין אַ נְכִירִישֶׁע
הויז אִין יורְבַּארְג 121 -מייל וַייט פוּן קאװְנָאז . דָארְט הָאט עֶר גֶעפוּנֶען אַ שָׁאנֶע ִיבְלאצְהֶעק ,
רָארְט ערשְׁט הָאט ער פֶערפַאלָקאממט אין, קענמניסע . אוּנ זַיין נָאמֶען הָאט זִיךְ שוין גֶעלָאוְט
הָארֶען וַוייט , פוּן דָארְט אִיז ער דֶערנָאךְ גֶעוָארְן לֶעהרֶער אִין רָאמֵיין. דָארְט הֵּט ער גַעמִיל-
רֶעט אַרום וִיךְ אַ ְרוּזשָׁאק פון מַשְׂכִילִים . ואס הָאבֶּען פוּן איהם גֶענָאספֶען זַיינֶע קֶענמְנִיסֶע
אוג וִִיסֶענשַׁאפְּטְן . אוג אַז ער איז פון רָארְט גֶעקוּמֶען וִויערֶער נָאףקָאוגָא . הָאט זִיךְ שוין
גֶעפוּנֶען א נַאנְצֶע פַּארמְהֵיי פון גֶעבִּלְרֶעמֶע קינְדֶער וָואם הָאבֶּען אַיהם כִּמְעַט פַארגַאטֶערְט .
דֶער אַהֲבַת צִיון אִיז שׁין דַאמַאלֶם גֶעוֶוענֶען גֶעעֶנְדִינְט. נור--וי גֶעוָאגְט-- ער הָּאט נָאךְ נִים
גֶעהַאטְ רֶען מוּמָּה איהם צוּ רְרוּקְקֶען יֶער הָאט נָאךְ אִיממֶער אַן אֵיהם גֶעמֵיילְט אונ בֶּעבָעי.
סֶערְט. צוגֶעגֶעבֶּען אִנְטֶערֶעמַאנְטֶע סְצֶענֶען אוג אִיממֶער גֶעלויטֶערְט ִי שְָאקֶ ב אִיז
אַרוֹים װִי גָאלֶר טי | 8 אה

ער אִיז אָכֶער גִיט נוּר גֶעוֶעוֶען דֶער בֶּעסְטֶער הֶעְ ֵייאִישֶׁער יבער , { נער אִין אויף
גֶעוֶועוֶען 8 וֶעלְמֶען גוּמֶער לֶעהויער. וָואס הָאט אִין פּרִיוַאמ-שְׁמוּנֶען אוּנְטֶעררִיכטעט
אִין לש תַקוֹדֶשׁ. רוּמִישׁ. דַייטְשׁ. פְרַאנְעֵיוִישׁ אוּג לִימֵיין , אוג רֶערֹצוּ אֹיך אִין אַללֶע קְלָאס-
סִישׁע קֶענְטְנִיסֶע איג וִויסֶענְשַאפְּטֶען. אַלם אוֹיסגֶעצֵייבֶענְטֶער מְחִבֵּר אוג לֶעהרֶער הָאט ער
אוו א לאו דיי רֶעֶעלן + ֶעֶע הַעבְּרייִישׁ, שֶׁ = ען אג העבְריאישׁ
לֶע ר רְגֶען וי = | -

|הױויפרײגה} - 1 8

דִי עֶרְשֶטָע רֶעגֶעל גי 1

עם אִיז צייט מֶען זָאל אִים. גֶעואהנְלִיבֶען הֶעבְַּאִישֶׁען מִמִיל בֶּענוּמְצֶען וָוארְטֶער פון
טְשו הַמִּשְׁנָה . כּדֵי דִי שְׁפְּרַאכֶע דֶערמִיט צוּ גֶּערֵייכֶערְן ונִיט וי אַנְדֶערֶע הֶעבְרַאִישֶׁע שְמִימִפֶּער,
וָואם בְּלֵייבֶּען אִין חֲלָשֹׁת, וִוי זֵיי דֶעמָעהן אַ מִשְׁנָה-וָוארְט אִין אַ לְשון-קוךשדיגֶען מַאֲמַרן
(נִיט מִיט מְלֵיצה פוּן תְּהֵילִים אונ יִשׁעיָה קען מֶען אַללֶעס אוֹיסשְׁרֵייבֶּען אִין גֶעוָואהנליבען
לֶעבֶּען-זָאנְט עֶר אִין נדֶער הַקְרְמָה צוּם שְׁטִיקֶעל /חוֹני חְֶיֹנוֹתיי וָאס הָ זיךְ אָבּגֶערְרוּקְט נָאךְ
רֶעם לֶעמְצְמֶען טְהֵייל ,יט צְבוּע"-נור מִימ דִי וָוארְמֶער אוּנ רֶערֶענם-אַרְטֶען פון אינוֶערֶע חַכְמַי
| בַמַּלְמוּר קען מֶען אוּנזֶער ן קורְשׁ בֶערִייבֶערְ/ו-יי

דִי צְוויימֶע רֶענֶעל}.

מִיר זָאלְלֶען אּנוֶערֶע. קינרֶער לֶערנֶען תניף נ וּר מִיט אַ רֵיינֶע אִיבֶּערזֶעמְצוּנג אויף
שּרִיש-דַייטְשׁ. אוֹיף דֶער מַאמֶעם לָשׁוֹן. לֶערְנְט מִיט אֶיֶערֶע עדעי רַיימְשׁ ,
פְרַאנְצְאִישׁ. ענגְלִישׁ, הַכְלֵל וֶועלְכֶע שׁפְרַאבֶע אִיהר װילט--זאגט ער אִין ‏ דער הקדָמָה פֿון
יין סַפַר , חָנוּךָ לגערי , נור אוב אֵיהֹר וִילְט אִייֶערֶע קִינְרֶער זָאללְן קענֶען לְשיקירֶשׁ.
וי ט זי נִיט עם צוּ לֶערְנֶען אין אַ אִיגֶּערזֶעטְצוּנָג פון דִי שְׁפְּרַאכֶען וָואס גֶענֶען זי נָאךְ
פּרֶעמְד , לָאזְט זֵי גְלֵייבֶער ‏ ערקלאהרן דֶעם יו אִין אִייֶער פְּרָאסְט יוֹדִישׁ . וָואט אִיהם על
זיי גֶעוִוים פֶּערשְׁמֶעהן . זיי וֶועלְן נָאר אֵיין אַנְדֶערֶע פְּעוּלָה הָאבֶּען , נעהט אויף אַללֶע אונגֶערֶע
לְש-קוֹרֶשׁ שְרֵייבֶּער ‏ אוּנְוֶערֶע גְרוימֶע מְלִיצִים אונ פָּאעמִין-- זֵיי הָאבֶּען רָאס לָשׁן-קירְשׁ
גֶעלֶערְנְט פּשׁוּט , אין רער אִייְפַאכֶען פַאלקְטִשְׁפְרַאכֶע. דַארִיבֶּער אִיז{עס זֵיי מאקי אריין אין
קאפּ. אוג וֶענֶען אַרוֹיסגֶעקימֶען אַוֶעלְכֶע שָׁאנֶע שְׁרַיינֶּער . נָאךְ זָאגְט עֶר אִין יענֶער וקְרְמָהי--

לִיעבֶּע לעזער אוּנְד פְּרֵיינֶר ! אִיך הָאבּ. אוֹיך גֶעלֶערְנְט דֶעם הנוך נור מִיט פְּרָאסְט
יּרִישֶׁער אִיבֶּערזֶעמְצוּנְג, פוּן דֶעסטְוֶועגְן הָאבּ אִיך בײה פַּאסְפייֶעם פִּיעלֶע אַנְדֶערֶע שְׁפְּרַאבֶען

אַללין צוּ ערלֶערְנֶען איג אוֹיךָ אַנדֶערֶע אוים"צז"לו ערְנֶען , אִי יף אַלליין הָאבּ קיין מָאהל תנון
מִיט דֵייטְשֶער אִיבֶּערזֶעמְצוּנְג נִים גֶעלֶערְנְט-- 3.ן דֶעסטְוֶעגֶען הָאבּ איך גֶעשרִיעבֶען מיין
ואַהֲבַת צִיון אוּג אַללֶע אִיבֶּערִיגֶע וֶוערְקע-- נָאר נִים צוּ פֶערזִינְרִיגֶעווייי

רֶערוַוייל אִיז בַּיי איהם גֶעשְׁמָארְבֶּען גי עֶרְשְׁטֶע פָּרוֹי . אוג ער איז גֶעבְּלִיבֶּען אִיין

למ מִיט ג קִנְדֶערְלִיךְ. אַ זָאהְן ווָואס אִיז יֶעצְט א גֶעאַכְמֶעמֶער דָאקְטָאר אִין קאונָאז אוּג
טַאכְמֶערְל גָאר א קליינע . פָּאלגֶענְריג דֶעם רֵאמָּה פון גוּמָע פְרֵיינְד הָאט ער אינְגערֵייכֶ

א טערט פְּרֶאשֶׁענִישן צוּם פֶּאפֶעמְשִׁיטֶעל פון ווילְנֶער אֶקרוג אויף אַ לֶעהרֶער שְׁמֶעלְלֶע
אִין ד ער קאזיאנֶע שׁולֶע וָאם הָאט זִיך דַאמַאלְס גֶעאָפְנֶעט אִין קאווָא . דַאמָאלִם הָאם די
לֶעהבֶער-פַאבְרִיק וַרַאבּבִּיוָ ער"שׁוּלעו אִין וִוילנָא נָאךְ נִיט אוֹימְפֶּעיֶעט צוּ פֶערְפֶערְטִיגֶען קַאוַיאנֶע
לֶעהרֶער פּיר אַללֶע ענְטְשְׁמַאנְרֶענֶע שׂוּלָצין . רי שׁמֶעלְלֶען פְלֶענֶען דַאהֶער ניין פַארְמְרֶעטֶען
דוּרף אוֹיטָא-דיידַאקמֶען מֶעלְבְּסְט-גֶעבִּילְרֶעמֶע וָואס הָאבֶּען זִיךְ רוּרך פְּרִיוַואש-ְלֶערְנֶען -
גֶעמַאכְט פַאהִיג צוּ לֶעהְרֶערַיי) , נָאר בִּיז דִי פַּאפִּירֶען זֶענִין דוּרְבְגֶעגַאנְגֶען הָאט עֶר בַּאקוּמֶען -
אַ גוּמֶע לֶעהְרֶער-שְׁטֶעלְלֶע בֵּיי רֶעם בֶּעוואוּסְטֶען נְבִיר יורֶעל אַפַּאמָאוו אִין וִוילָנְא , עֶר אִיז

צוּ אֵיהֶם אַרִיגֶּערגֶעפַאהְרֶען מִיט וַיין יוּנְגֶעל (דאס מָאדֶעל הָאט גֶענוּמֶען רי שְׁוִיגֶער מוּמְטֶער ,

2 581 ---

צוּ עֶרצוְהעֶן בּײַ זיך , אוג אִיז ראָרט געֶשטאָרבּעֶו אּן האָט געֶלערנט מיְטעֶן נבּירס בּןדיחיר
בּוִז עֶר אִיז אוּטוועָרדִיעֶט נעֶואָרעֶן פון מיניסטעָר פּאַר אַלעָהרעֶר אִין רעֶר קאַזיאָנעָ שולע .
אִין קאָװונאָ. דעֶר גביר אִיז אֶבּעֶר געֶוועֶועֶן אַ דעֶספּאָטיִשעֶר מעֶנש וטיראַנן אוּג האָט ניט
געֶװואָלט מיט גוּמעֶן אָפּלאָועֶן זײַן גוּטעֶן הוזלעֶהרֹעֶר , בּיַז עָר אִיז פוּן אִיהם אַרויס טיט אַ
סקאַנדאַל װוי עֶס אִיז בּשריִבּעֶן אִין פפר'? ,חיי אברהם מאַפּו"---די זאַך אִיז ריִכמיג . אִיךָ
האָג עִם אַללײַן פוּן אִיהם געָהעֶרט! אוּן עֶר אִיז אָנגעֶקוּמעֶן אֵין קאָוונאָ אויף דער שטעָללץ,
אויף וועֶלעָ עֶר אִיז פאַר כּלבּעֶן כֹּל ימי חייו . עֶר האָט דאַנן געֶהײַראַטהעָט צוּם צװײַטען
מאָל, אוּג בּעֶקוּמעֶן אַ שאָנעָ אוּנ זעָהר גוּטע פרוי װאָס אִיז געָוועֶועֶן פאַספעַנד פאַר אִיהם ,

דיעזֶע פְּרוֹיא הָאט זִך פרִיערְלֶיך גֶעשִׁיידֶען מִיט אַ מַאנְן, נַאכְדֶעם וִי זִי האט מִיט איהם
אָבְֶּעלֶעבְּט 15 וָאהֶר אונ.קיין קִינְדֶער גֶעמַאט . מֶען הָאט צְוָואר גֶערֶענְגֶעט אַז י מְנִיָה יז
פוּן אִוהר, נָארזעִם הָאט זי ֶערוויענֶען פארקֶעחָרט + איהר, ערְשְׁטֶער מאנן הָאט נַאנְהֶער
גֶעהֵירַאטְהֶעט א בְּתוּלָה אונ פָּארְט גֶעבְּלִיבֶּען אָחָן קינְדֶער , זִי אָבֶּער הָאט גֶעבֶּארֶען אִיקְרֶעם
צְוַייטֶען מַאנְן אַ שאן גֶערַאטְהֶענֶע מָאכְטֶערְל, אוּג מֶען קען זיך פַארְשְׁטֶעלִין וי גְרוים די
שִׂמְחָה פון דֶער אַלְמֶער-יונְגֶער מוּמטֶער אִיו גֶעווֶעוֶען . דָאס, קינד איז מַאֲקִי בַּיי זי גֶעוֶועזֶען
די אויג אין קאפ , | |
דַאמַאלְט הָאט יער גֶעדְרוּקְט דֶעם אַהֲבַת ציון . דֶער נָאמֶען אַבְרָהֶם מַאפּוֹ אִי
גֶעוָוארֶען בּארִיהמְט אויף דֶער וֶועלְט. כָּבוֹד הָאט;ער גֶעהאט פּיעל , הייְלִיבֶעט גְלִיק הָאט אִיהם
אויך נִיט גֶעפֶּעהלְט ; גֶעלִיעבְּט פון יין נוּמֶע פְרוֹי, בֶּעליעבְּט פון אַללֶע זֵיינֶע פְריינְרֶע אונ
גֶּעקָאננְטעי הָאט גער פֶּערְבְּרַאנְט א גַאנְץ גוט לֶעבֶּען . אֵיין יוּנגֶערֶער בְּרוּדֶער פֿון אִיהם,
הי מַתִּתְיָהוּ מֵאפוּ, אוֹיך אֵיין הָאכְסְט גֶעבִּילְרֶעטֶער מאנן, הָאט בֶּעקימֶען אַ גוטֶע שְׁמֶעללֶע
בֵּיי ה' גִינְצְבּוָרג אוג פְלֶענְט דֶעם גֶעלִיעבְּטֶען אֶלְטֶערְן בְּרּרֶער שְׁמִיטְצֶען מיט גֶעלֶר. אַז
ער הָאט נִישְׁט בֶּערַארְפְט זי גַאנְץ אָבּגֶעבֶּען מִיט פְּרִוַואמילֶעקְצְיַאנֶען אונ עִם אִיו אָיהם
גֶעְִּיבֶען. צייט צוּ שְׁרייבֶּען וֶועהקֶע. עֶר הָאט גֶערְרּקְט דֶען ערְשְׁטֶען טְהֵיל עיִט צָבוּעִי
זתרייח--11:58, שׁלֵל צבעיטיותרב"א--גוון אִין וֶועלְבֶען עֶר הָאט מֵייפְמֶערְהַאפְט פַארְגֶעשְׁמַעלְלְט
דֶען שְׁרֶעקְלִיכֶען קֹאמְפף וְמִלְחָמָהו וָאם אִיז אִין יֶענֶער צייט גֶעוֶענֶען צְווישֶען די פַאנַאמיִקֶער
מִיט די מִשְׂכִילִים, אוּנ די הֶעמְצֶעם אוג אִיְמְרִיגֶעם וֶועלְבָע רי צְבועייַאקעס הָאבֶּען צְווישֶׁען
ויֶעם יּנְגֶען מִימֶען אַלְמֶען דוֹר גֶעמַאכְט , אוּם אס פִייֶער נָאךְ מֶעהֶר פאַראַנְדֶער צוּ שארען,
דָארְט הָאט ,ער אַרוסְגֶעוי}ֶען וי ווייט פֶערְאַבְטֶעט אוּג מְבוּוָה עִם וֶענִין אִיהם גֶעוֶועוֶען די
פּוּכְטֶע מַשְִּׂלִים. די קלַאסע מִפּקָרִים וְרִי קִינְפְמִיגֶע אַמִימִיְלַאטָארֶעט וָואס הָאבֶּען דֶען
נָאמֶען פון השְׂכָּלָה פַארְפְלֶעקְט דוּרְך נִייֶער שְׁלֶעכְמֶע אוֹיפְפִיהְרונג + די צְבוּע-יאקעס הָאם
עֶר גֶעהַאסְט פִּיר וָאס זֵיי מַאכֶען דִי תּוֹרָה פַאר אַ סְחוֹרָה אוּג דִי אָמונָה פַאר אַ מאסקע אויף
צוּ בַּאטְריגֶען דִי וֶעלְט ; דִי מּפקרִים אָגֶּער הָאט עֶר פֶּערְאַכְטֶעט וי שָׁאנְְלִיכֶע אוים-
וִוירְפָע וָואס פַארפּלֶעקען דֶעם נָאמֶען פון בִּילְרתָג . וֶעלְבֶע בֶּענוּטְצֶען אֵיהֶר גָאר זִיך צו
קֶענְטְפְרֶעמְדֶען פון זִייֶער נַאצְיָאן אונ זי צוּ שַׁאמֶען מִיט דֶעם נָאמֶען (יורײ. יֶעדֶער צוּפַאלל,
קֶערֶע גִינֶע פֶּערְזָאן ואס אִיז אִיהם פָארְגֶעקוּמֶען . פְלֶענְט עֶר בֶּענוּטְצִין אום עֶס אִין זיינֶע
ווערקע צוּ הַארַאקְטֶערִינְרֶען . .ער הָאט אָבֶּער אויך נִיט גֶעהַאט דִי גֶעוָואהְנְהֵייט אִיבּער-
צוּ שְׁרַייבֶּען וָואס בַּיי אִיהם איז אַרוֹיס פון דֶער עֶרְשְׁטֶער פֶערֶער , אוּג אַז עס אִיו אִיהם
צוקגֶעקוּמֶען אַ נייעם חַארַאקטֶער צוּ שִׁילְדֶערְן. פלֶענט ער אַרוֹיפְקְלֶעבִּין גע שְׁטִיקְלִיךְ פַּאפִּיער
אין זַיין וֶוערְק אִין דִי אַרְטֶער וָוא ;עס הָאט אִיהם גֶעפַּאסְט. דָארְט גֶערִיכְטֶער אויפְשׁרִימֶען

4 ווו ;7( =

וָואס נָאמְהִיג אִיו, אוג אַזױי אִיז בַּאלֹד ‏ צויגֶעקוּמֶען א נַיַע פֶּעהְואן . אַ נִייֶע פְצֶענֶע האפ
אִיו גֶענוּמֶען גֶעוָוארֶען פון דֶעם וִוירְקלִיבֶען לֶעגֶען . די

אָבֶער וִוי שַׁארְף אוג שְׁפִימְצִיג זיין סַאטִירִישֶע פֶערֶער אִיז גֶעוֶען צּ שְנירֶען אול צױ
שְׁמֶעבֶען די פאנַאטִיקער אוּנ די מוּפַקְרִים צוּנְלַייך. אַזױ וַוייך אִיז גֶעווֶען זַיין צוּנג אוג אז
יד אִיז גֶעוֶעוֶען זיין חַארַאקְטֶער אִין אוּמנאנג מיט מֶענְשֶען.ער הָאט גָאר נִיט גֶעקֶענֶם
הויך רֶעדִין אוּג אִיז נִיע גֶעוֶוען אִין בַּעם . ננים געויכט אונ אִין רִי אוינֶען איז געלעגען אַז
אַ גוּטִמְקֵייט. אַזא אויפריבטיגקייט אוּנ פְּרַיינְרְלינְקיים וָואס איז וֶעלְמֶען צוּ גֶעפִינֶען ; אויף איהס
מֶען מֶען בַּאֲמֶת זָאגֶען אַז ער אִיז גֶעוֶוען צֶהֶן א נַאלל + ניין פְּרויא איז אויף גֶעלֶען גים
אוּג שְׁמֵילל פוּן הַארַאקְמֶער . זִי הָאט פַּאר אִיהס דאס לֶעבֶּען גֶעגֶעֶּען. זי האם איהם
צוּגֶעזֶעהְן אוג אוֹיפְּנֶעהִיט וי אַ מוּנטֶער אִיהר קִינְד , ער הָאט זִי אויך וָעהר גֶעלֶיעבְּט. עי
הָאבֶּען זיך זָאנַאר גֶעהִיירַאטְהֶעט אויס לֶיעבֶש. פון רער פרױ האם ער גֶעכַּאש 8
מַאבְטֶערִיל, זְעהֶר אַ מאן הַנֶעוְִיג גוּמְהֶערצִיגֶעם קינֶר - אַ שָׁאנֶע סצנֶע מיט דעם ער
אב אִיך אָנו +. - (וקי יס בַּשׁעַת איך בּין גֶעווֶעוֶען בַּיי אִיהם צוּ נַאפְט. עס איר
גֶעוֶוען אַ שָׁאנֶער !!;י-מאג, מֶען הָאט זִי פוּן פריה זְעֵהר שָׁאן אוֹיסְגֶעפוּטצְט אוג אנ עק"גֶעשִׁיקְקי
עֶרְִיץ אין אַ שׁולֶע וי אִיו דַאמַאלְם אַלט גֶעוֶועוֶען אַיאתֶר 6 אָרַער זו . עס חָאט גי לַאנג
גֶעדוֹיאָרט איז זִי גֶעקוּמֶען צוּריק כִּמֶעט גַאנץ גנאק עט נָאר עִפִּים אִין אַ פָּאאר שְׁמַאטֶעס
אֵיינְגֶעריקֶעלְט; נַאטִירְלִיךְ הָאבֶּען מִיר זיך אַללֶע וֶעהֶר פֶערְוואוּנְרֶערְט . דִי מוּטטֶער האט
זי וָעֵהֶר ערְשְׁרָאקען אוּג זִי גֶעפְרָאגְט וָאם אִיו מִיט איהר גֶעשֶׁעהֶען! רָא הָאט וא
מָארֶעל עֶערְצָאהְלְט. אַו גֶעהֶענרִיג אִין אס הָאט זי אָנגֶעמְרָאפֶע יי אְרֶעמֶע מָארֶעל. 8'
- שְׁפָּאנֶעל-נַייַע יְתוֹמָה, אִין אַיינֶע יְאהרֶען מִיט אִיהר--הָאט זִי אוף אִיהר רַחַמָנוֹת גֶעֶקריגֶעךְ
אוּג איהר אַווֶעקגֶענֶעבֶּען אִיהר הִיטֶעלֶע מִימֶען פַּארָאטָאלִיק מִיט דִי הֶענְטְשְׁקֶעלִי . תכל
בַּאֲשֶׁר לל, אֲפילוּ דָאס קְלֵיירְל וָאס זִי קאט אויף זִיך גֶעהַאט! רֶער מוּטטָער הָאט ,עס
שְׁטַארְק פֶערְרְרָאסֶען אויף אֵיהֶר לֵייכְטויגן. אונ גֶעזאָנְט 1 שְׁטיימֶם, מִיט אַװי אַ נַאטוֹר אומע
וְאלל עס לְאזֶען אַזױ װאקסען וֶועט זִיךְ דָאךְ מִיט אִיהר אוֹיסלָאנען נָאם טייס ואס פַאר איין
אוְּגְלִיק !-- זִי הָאט נְלֵייךְ גֶעבְּרַאנְט אַ רוּמָה אזג איז צוּגֶעשְׁטַאנֶען צוּם פָּאטֶער ער זָאל ניי
בֶּעשְׁטְרָאפֶען אַז זִי וָאללעם הָאבֶּען צוּ גערֶענְקען . ה' מַאפוּ הָאט אַינגֶעוֶעהן אַז רִי מוֹטפש".
אִיז גֶערֶעבְט. רֶערְצוּ האט זי אִיהם אַרינגֶעטְרִיעגֶען אין א אַמְבִצְיעִי אַז עָר יז גָאר קין קאמש
נִים , אַ קֵינְד ועהט אֵיהם קיין מָאהל נִיט סְטְרֶאנֶע. דַארִיבֶּער מוּהט זי וָואס זִי ווילל י ער הָאם.
זי געמַאכְט אַ הַאריץ פון אַ שְׁטריֶעגֶעם נלן אוג הָאט גֶענּמֶען דֶעם רוּמָה איןזיין ַא *
דָאס קינד הָאט עֶר אַוֶועק גֶעלֵייגְט אויף דֶעם בֶּענְקֶעל אוּנ הָאט זִיךְ צוּ גֶענְרֵייט אִיהר אפ 8ד.
גֶעבֶּען דֶעם סֵרֶר... אָבֶּער גאך אֵיידֶער ער הָאט אִיהר רֶעםערְשׁטֶען שְׁמִימְץ גֶעטָאהן, הָאט גי
מִיט אַ אוּנְמוּטהִינֶע מִיננֶע אַרױסגעלָאזען דֶעם רוּטָה פוּן הַאנְד, אוּנ הָאט ראס קֵינֶר גֶעהֵייסֶעבָּ -
אויפשטעהן , פֶערעֶנטְפֶערֶענְרִיג זִיך פאר אוּנז מים רִי ווָארְמֶּער + ואס אִיז זִי גֶעבִּך שילריג.
אַז דִי וֶעלְט איז אַזֹי שְׁלֶעכְט --/ יל דָג ישר הפ 5-- א יו יי

נָאךְ א גְרֶעֶערֶע טילרִָים הָאבּ ִיך פון איהם גֶעֶעהן בי איןאנְֶערֶע גֶעלעגֶענהַימ
א מִין גֶערוּלֶר וָואס אִיז גָאר אוּנְגְלוֹיבְיך אַ מֶענְשׁ זָאלל אַזױ קֶענֶען זייז . רֵי מַעֲשֵׁה איו אז",
גֶענֶעוֶגן + | | |

מיר זֶענֶען אַטָאהל אָבֶענְרֶם גֶעקוּמֶען פון א וַויימֶען שפַּאצִיערגַאנג . קּמֶענְרִיג צו איהם.

88 =

אַחַיים הָאב אִיך מיך גְלֵייך שְׁלָאפִי גֶעלייגְט אויף ֵי ֶפהֵא גֶעבֶּען וֶועְבֶר עס אִי גֶעשטַאנֶען
זַיין שְרַייבּיטִישׁ ודָאס אִיז גֶעוֶועזֶען מיין בֶּע אִין רֶער צֵייט וָואט אִיךְ הָאבּ בֵּיי אַיהם ואר"
טיערְט . אִיך בִּין רַאמַאלֶם גֶעוֶעזֶען וְעהר מִירֶע י ער אָבֶּער אִז גְרארֶע גֶעוֶעוֶען ער מב-
טער אוג הָאט נָאךְ גָאר אִין זִינֶן נִיט גֶעהַאט צודבֶּעט צו גָעהן ..ער הָאט זִיך אַנִגֶענֶעםל
געבּען מִיר אֹיף רֶערוָאפְהא אוג מִיר ערְצאהלְט זיין אנצֶע בַּאגרַאכֶע. איך הָאם וו
מֶעלְנדיג צוינֶעהָארְט אוג אויף א צֶעהנְמֶען וָארְט צוּינֶעמְרנֶעט. וַייל אִיךְ הָאבּ וי גֶעשָאמְ
אָיהם צוּ זָאגֶען ַז מיךְ שְׁלאפֶערְט אַזױ שְמַּארְק ענדְלִיןי בין אִיך איינגֶעשְׁלָאפֶען. אין אַפָּאר
שָׁעָה אַרוּם הָאבּ אִיךְ זיך אויף אַ ויילֶע ערוואכְט . אִיך זָעה 1 ער זִיצְט נָאך גֶעבֶּען מִיר אוּג
אִיז פּערמֶיעפְט אִין שׁריבֶּען . אִיךְ פְרֶעג אִיהם ווָארוּם ער זִיצְט נָאאַװי ְׁפָּאט ‏ ענְפֶערֶף
ער ,ער אִין דִי נַאבְט אויפגֶעלֶענְט צוֶּענְִינֵן יי רָאמַאן אַשְׁמַת שׂמְרון" נַאמִירְלִיךְ הָאב
אִיך אֵיהם נִישְׁט גֶעשְׁמָארְט . אי הָאבּ מִיר אַזֹ וויימֶער גֶעשְׁלָאפֶען אוּג,ער הָאט אַזי ווייטֶער
גֶעשְׁרִיעבֶּען . וִוי לַאנְגֶע דָאס הָאט גֶערואָרְט ייס אִיךְ ניט , נור אַו אִיךְ בִּין אויפגֶעשְׁטַאנֶען
אִין דֶער פְּרִיה , הָאבּ אִיךְ גֶעפוּנֶען אויף דֶעם שְׁרַייבּימִישׁ א בּוֹינֶען פַּאפִּיער דִיבְט פֶערשְׁרִיע-
בֶּען אויף דְרֵיי הַאלְבֶּעיבּויגֶענְרִיגֶע ַיימֶען מִיט אַ קליין שְׁטִיֶקֶעל נָאךְ אויף רֶער פִיערמֶען וי"
מֶע. יי , שָאן, אֶהנאַ אויסשׁמְריְ. הניא שום פֶּערֶעמַאהְקֶע- רָאם א גֶעוֶעזען ריִע
פּוּן הִרְבַורפָּמַח אִין יְרוּשָׁלַיִם. וֶועלְבֶע אִיז אַם ענְדֶע פון צְוייטֶען מְהֵיל יַאַשְׁטַת שׁומרון" י
פון השֶׁמֶשׁ ירה בְּצֵל מָעלוֹת אֶחָ בֵין הערְבִּים' נייטֶע וו בי נָאף די הֶענֶען פון יכה
הַנָבִיא אוּנ יְשׁעִיה ַנָּבִיא מִיט חְַקיָ הַמֶלֶף וי דָאס פָאלְק ענטְפֶערְט אִין אֵיין קול :ימו

5

רָאֵה אֲלֹהִים ְהַבַּ פּנִי מְשִׁיחִָי ַייטֶע וז . אִיך לָעוּ , אִיךְ שְׁלִינְג דִי וָארְטֶער, איף לֶעק די
פִנְגֶער אִיך קועל גָאר אָן פון ִי גָאמטלִבָע בִּילרֶער וָואם וֶענֶען דָא . אִין דֶער דָאוגֶער
נַאכְט, פַאר מֵיינֶע אויגֶען בַּיי דֶעם גְרוֹיסֶען מֵייסמֶער גֶעשַׁאפּפֶען גֶעוָארֶען ! דֶער וייל אִיו
ער אויך אויפּגֶעשְׁטַאנֶען אוג מיר וֶענֶען אַריין אִין עֶמצִימֶער מְרִיגקען טְּהֶעע . מִיר הָאקן
זִיך פֶערשְׁמועסְף וי גֶעוָאהְלִיך בִּיו עֲנְדְלִיךְ אִיו אוֹימגֶעקוּמֶען צוּ רֵייר וֶעגֶען דֶעם אַשְׁמַת
שׁוֹמרון , אִיךְ הָאבּ מִיךְ נִיט גֶעקֶעגְט עֶנטְהַאלְטֶען אִיחם צוּ דַאנְקֶען פִיר רִי בִּיקְרֶערירֵייכֶע
דַאר שְׁטֶעללוּנג פוּן דֶעם נַאצְיאנַאל-פִיערטָאג אין ורושָׁלִם. רֶערבַי שְׁמָעה אִיךְ אויף אונ
גַעח אִין קַאבִּינֶעט צוּ בְּרַיינְגֶען דאם גֶעשְׁרִיעבֶּענֶע ואס אִיז רָארְט לִיעגֶען גֶעבְּלִיבֶּען , אִיך
קוּק. אויף רֶעם שְׁרַייבּימִישׁ, איך זיך אוּנְטֶער איהם-- דָאם פַּאפּיער איז נִיט דָא ! אִיך גָעה אַריין
צוּרִיק אוּנ פְרֶעג אִיהם , אֶפְּשֵׁר הָאט ער יעם גֶענוּמֶען גגיין:;ער הָאט,עם נָאךְ אֲפִילוּ נִיט אנ
גֶעקוּקְט . דֶערוַייל אִיז זַיין פְּרוּיא אַרַיין אִין צִיממֶער אאִיז מַארְמְהַא נָאךְ צוּ הוינָע"--פרענְט
מּער בַּיי אִיהר , -ניין . זִי אִיז אַוֶעק אִין גַאסי-- עֶנטְפֶערְט דִי פְּרוֹי , ידוּ מוּסְט רִיךְ, מֵיינֶע
לִיעבֶּע בֶּעמִיהֶען אוּג זי איינהָאלֶען-- זִי הָאט שׁין ויערֶער עֶמְואם בַּיי מִיר וֶֶעקגֶעשְׁנַאפְט",
דַאגן עֶרְשְׁט קאט מִיר ה' מַאפּוּ עֶערְצָאהלְט פוּן מַארְטהֶעןזיֶער יוּרִישֶעם רֶיענְסְמְמָארְכֶען
זָואם פַאר א פְּלַאגֶע-נַייסְט זי אִיוּ פִיר אִיהֹם , זי אִיו גֶעוֶועוֶען אַ האלבּע דֵיימְשְׁקֶע וי אִיו
צוּ זײַ אָנְגֶעקוּמֶען פון פְּרֵייסִישֶׁען גְרֶענִיץוי מְרֵיי אוּג בְּרֵאו אוּנ מִיכְמִינ צוּ רֶער אַרְבֵּייט , אַללֶעם
אִים הוֹיזֶע הָאט גֶעשְׁפִּיעגֶעלְט פוּן אִיהרֶע הָאנְד, נָאר אֵיין פֶעהלֶער הָאט זִי נֶעהַאט ואס אִיז
אונמעגליך גֶעוֶועוֶען זי אֶבּצוּנָעווָאהנֶען דַאפָּאן + זִי פְלֶענְט נָאמְלִיךְ צוּ נֶעהְמֶען וָוא זִי הָאט
גָאר גֶעפוּנֶען אַ פַּארְשְׁרִיבֶּען פַאפִּיר . אוּג אוֹיסְקעהְרֶען מִיט דֶעם מיסט אָדֶער אוױיטלֶעגֶען
אִין קֵאשִׁיק וֶוען זי אִיז אַרוֹיס אִין שְׁטָארְט נָאךְ פָּאקוּפְּקֶעם פִיר דִי קיך + ווָאס מֶען הָאט אִיהֶר
ימִיט גוּמֶען אוג מִיט בֵּייוֶען גֶעהַאקְט אִין;קאפ אַרַיין זִי זָאל זיך נִיט אָנְרִירֶען אוּג ,קיין פָארְי

28 84

שׂריעבּעֶנעָ פּאַפּיער, האָט אַלץ נישט געָהאָלפעֶן ; אִיהר מוח האָט נושט נעֶקעֶנט בּעָנרײַפעך !
וֹאָם וָנין עֶם פאַר אַ מין מעֶנשעֶן , אַן פאַרשריֶעבּעֲנעָ פּאַפּיער , ,אַבּגענומצטעם" וי זי /
האָט עֶס געֶרוּפעֶן) זאָל מעָן זאַלעװוען 1 זי האָט זײַ מאַקי ניִשט געָהאָרט, אוּנ קוים האָמם
ז! געָפוּנעֶן אִין קאַבּיִנעֶט פאַרשריִבּעֶנעֶם פּאַפּיעֶר, האָט זו עֶם גלײַך אויפגערוימט,
אַרוֹים לַעֲקעָהרט אֶדעֶר אין אִיהר קאָשׁ אוֹיסג עֶלעֶגט, אוֹיפעֶן אָרט האָט זי עֶםבּ שוּם ענין
ואוֹפֿן ניט געֶלאָועֶן ליגעֶן .---אִינדעֶם אִיז די מאַדאַמע געָקוּמעֶן צוּריִק מיט מאַרטהען, מיט
דעֶם ג זלן 1 אִין קאָשׁ אִיז געֶלעָגעֶן פלייש, אוג אוּנטעֶר דעָם פּלייש זעָנין טאַקי געֶלעָגעֶן

6 6 85 66 +

גֶעקֶעהרְט גֶעוָארֶען מִיט דֶעם מִיסְט פוּן הז אָדֶער אַוֶֶענגֶעוַואנְדֶערְש עֶרְנִיץ צו אַ קצָם
טְרֶער צו אַ פִּישֶׁער--אוּנ ;עס הָאט זִיךְ שׁוֹין מָעֵהֶר גִיט אֶפְּגֶעווּבְט ! |

אִינְרֶעס וֶענִין אִיממֶער נַיַע וֶוערְקע פוּן איהם ערְשִׁיענֶען . אִין קִירְצֶערֶע אָדֶער לַאנְגֶערֶע
פֶּערוארֶען וייט אָבְּשׁיִמָש וֶענִין ארױים דִי אִיבְִּינֶע. מְחֵיילֶע ;עיט צְבוּע', בֵּיידֶע טְחֵילֶע
אַשְׁמַת שׁמְרוןײ. אויך פֶּערַאגַאנִישֶׁע שְׁרִיפְטֶען . מֶעְהָארֶעם וָואם ;ער הָאט נֵיי אַללײין
ערְפִינְהֶען אלם לעהרער אוג בּענוּטצְט. דֶער .ְנף קגערי , נפיר אַנְפָאנְגעֶר אִים הֶעבְרָאִישֶׁען,.
אוּנ דער .הויזפראנצאזע" (פיר אַנְפָּאנְגֶער אִים פראנצאזושען + וֶוענן עֶס הָאָט צוּגֶעפֶעהלְט
גֶעלְר : הָאט דֶער בּרודער ה' מַתְִּתְיהוּ מאפּוּ גֶעשְטִיטְצְטְ, = דָאךָ הָאט זיין רוּחִיגֶעם
גְלִיקְלִיכֶעם לֶעבֶּען ניט לַאנְגֶע גֶערוֹיאָרְט . זייט דָאפּ קִינֶר אִיוּ גֶעבָארְן גֶעוָארְן הָאט אָנגָע
פַאנְגֶען די פְּרוֹי צוּ קְרַאנְקֶעקְן, אוּג מִיט דֶער צֵייט הָאט זִיךְ אִיהר קְרַאנְקְהייט אִיממֶער מָעתף
גֶעשְׁטַארְקְט אוּנ זי אִיממֶער מָעהר אָבּגֶעשְׁוַאבְּ . רָאם איז גֶעוֶעוֶען אַ פָאלְגֶע פון רִי פיעלן
רָפוּאות. מִיט ווֶעלְכֶע דִי דָאקְטורִים הָאבֶּען וִי גֶעקָארְמֶעט פַאר אִיחר עֶרְשְׁטֶען מאנן, וֶוען מֶען
הָאט גֶעמֵיינְט אַז ִי מְנְיעֵה וָואם זִי הָאט קיין קִינדֶער נִיט אִיו פון אִהר, נִיט וינְִיג אִיז שִׁין
דֶער מֶענְשׁ וָאס זַיין פֶערדִיענְסְט איז א אויגֶערֶענְנֶעטֶער. אַו עָם שִׁיקְט זי איהם צוּ איין
יעסָקֶל מִיט דָאקְטוֹרִים אוג אַפָּאטְהֶעקֶען ! אוּנְזֶער הַאכְגֶעעֶהרְטֶעם פְּּּלֵיקויים הָאט זִיך בע"
גַאגְגֶען גֶעגֶען אִיהם זָא רַאנְקְבַּאר וי גֶעגֶען אַללֶע אוּנְזֶערֶע גְרוֹיסֶע טֶענְשֶׁען . אַ ג אנְצ עף
דור הָאט זיך פון אִיהם גֶעבִּילְדֶעט ; 3 דאָקטְארֶען אוג פִיעלֶע ירִיסטֶען אין פֶערשִׁירֶענֶע
מוּנְדִירטו אוג טְשׁינֶען הָאבֶּען אִיחם גֶעהַאט זִינֶער עֶרְשְׁטֶעם וִויסְסֶען אונ שְׁטוּרָוּם צוּ גֶערן

יי 5 --

דאנָקען . נור קוים הָאבֶע ז זײ זיֶער אריֶערֶע געמַאבְט , הָאבֶּען ‏ זֵיי זייֶער גוּמֶען לֶעהדֶער אַװױי
גְלֵייך אִין זִינְן נֶעהַאט װי זייר נַאנְצֶע אוֹמָה ... פִיעלֶע פוּן זַיינֶע תַּלְמִירִים זֶענֶען גֶעוֶעוֶען
ְבִירִים , קְצִינִים , בַּאנְקִיערֶען, נוּר דִיעגֶענְדִיג דֶעם ִילְדֶענֶעם עֲגֶל הָאבֶּען זי פֶּערגֶעסמֶען
די גוּמֶע לֶעהרֶע מִיט דֶעם לֶעהרֶער צוּ זַאממֶען אַללֶע יוּנגֶע הֶעבְּרַאִישֶׁע לֶעזֶער אוג שְׁרַייבֶּער
הָאבֶּען דַען נָאמֶען .מאפּויי פֶּערגָאמֶערְט, דוּרֶך זַיינֶע ווֶערְקֶע הָאט ער אין זײַ אנגעצונדען אַ הייליג
פייער , יינגֶעפפלאנצט אַ מרײַע לִיעבֶּע צוּ לְשׁוֹן-קורְש-- אוּנְזֶערֶע אלְמֶע מּמֶער-שְׁראכֶע
אוג צו אֶרֶץ יִשׂרָאַל--- אוּנְזֶער אַלְטֶעם פַּאמֶערלַאנְר ! מֶען קען מִיט בֶּעשְׁטִימְהֵייט זָאנֶען, אַ

דִי אַללֶע. הַיינְטִינֶע הֶעבְּרֶעעֶר וָואס זֶענֶען פֶּערבְּרֶענְ פַאר זִייֶער נַאצְיאנַאלִיטֶעם אוּג ר
דָאם הֵיילִינֶע לַאנְר פוּן אוּנְגֶערֶע עלְמֶערְן ,‏ מִיט אֵיינֶעם וָארְמֶע אַללֶע אוּנְזֶערֶע הַיינְטִיגֶע
אַמֶת'דִינֶע פַּאטְרְיאמֶען הָאבְּן וייֶערֶעגְפִּיהלֶע גְשָאפּפְט גָאז אִין דֶער יוגֶענְד פוּן אַ הֲבת צִיוֹןי
פון ,אִשְׁמַת שׁומְרוֹן". פון דִי שָׁאנֶע הָאכסְט אִינְמֶערְפַאנְטֶע בּעשְׁרַיבוּנְגֶען דֶעם היילינען ל לאנדעם
יעַעזרִיאלים בְּרִיעפֶע אין ;עיט צָבוּע". מִיטיגָעפִיהל, לִיעבֶּע , פֶערגָאמְטֶערוּנְג הָאט מַאפּוּ גֶעוהַאט

פון אַללֶע זיימֶען . נור--קיין גֶעלֶר, אָרוּם צוּ פָאהרֶען מִיט זֵיינֶע וערְקֶע אוֹיף דֶער ווֶעלִם,

שְׁנָאררֶען וי אַנְרֶערֶע יוּרִישֶׁע מְחַבְּרִים-- אִיז אִיהם נִיט אָנגֶעשְׁטַאנֶען, אונ אַז עֶר האמ :
גֶעשִיקְט זַיינֶע מְפָרִים צוּ וֶועלְבֶע בֶּעקַאנְמֶע אונ פּריינְדֶע, הָאט.ער אוֹיך גִיט פון אַללֶע צורִיק-
בֶּעקוּמֶען זיין גֶעלְד . פֶּערדִיענְט הָאט ער אִין דֶעם גֶעשָׁאפְט { עווים נִיט. ער הָאט נור
צוּ-גֶעלֵיינְט גַיין מֵיהֶע . זַיין גֶעזוּנְד. זיין רותע בֵּיייטָאג , זיין שְׁלָאף בַּייידֶער נַאכְט , עֶר אִיז
גֶעוָארְן צויפִיעל אָבְּהַיינגִיג פון זיין בּרוּדֶערְס הִילְפַע-- אוּנ דָאס הָאט אִיהם זָעהר גֶעקְרָאנְקְט ,
רֶער בְּרוּדֶער . אַלם פְרַאקטִישֶׁער מֶענְשׁ, הָאמ פוּן איהם גֶעפַארְדֶערְט ער זָאלל אויפהערִין
צוּ שְׁרַייבֶּען, אוּנ לִיעבֶּער פֶערשָׁאגֶען זיין גֶעוּנֶר , זיין לֶעבּען;אָבֶּער אִיז רֶענן מאנליך אַ בּיען
זָאלל זִיךְ איינהַאלְמֶען, נִיט גֶעבֶּען איהר האניג . ווענן דִי נַאמוּר הָאט זִי אַיינמָאה? דֶערצוּ
בֶּעשַאפֶען ז ‏ אלל נור אוּמפְּלִיהֶען צְוִוישֶׁען בְּלוּממֶען אונ8 ַאממֶעלְן אִיהר זִיסֶען האניג
פַאר לֵייטֶע ען ?--

! = אוֹיסֶער די מאפְרוֶעלְלֶע ליירֶען וָואם ער הָאט קֶעמְצְטֶערֶע צִייט גֶעהַאט, אִיז איהם

צויגֶעקוּמֶען אַ מַארַאלִישֶׁעם לֵיידֶען, אזא לייד ! -- וָואס הָאט איהם גֶעקְרָאנְקְט. אִין לֶעבֶּען
אַרֵיין . ;ער הָאט גֶעשְרִיעבֶּען אַ וֶוערְק .חונֵי חִזְיונוּתי אִין טג מְהֵייל, דער פְּלַאן איז גֶעוֶועוֶען
אַ גְרָאמאַרְמִיגֶער + בֶּעשְׁרַייבֶּען די עעפַּאכֶע פין יגַירַת תּ"ח" . פוּן דִי הֲרִינָה וָואס אִיז גֶעוֶעוֶען
אוֹיף אוּנְזֶערֶע יוּרֶען אִין חְמֶעלְנִיצְקים צֵיימֶען . אִין וֶעלְכֶער צייט ;עס הָאט זיך בַּאוִיוֶען
אין מורחילאנר דֶער ישַׁבְּתי צְבי'. דֶער פַאלְשֶער מְשִַׁחה, וָואס הָאט פִּיעלֶע פון אוּנְזֶערֶע
יּדֶען פַארְפִיהָרְט אוג גֶעבְרַאכְט אין נָאךְ. גְרֶעסֶערֶע אוּנְגליקֶען . אוֹיסֶער רִי שׁרֶעקְלִיֶע
סְצֶעגֶעס וָואס זֶענִין רַאמָאלְם פָארְגֶעַאללען. הָאט גער גֶעואלְט בֶּעיינֶען גֶעשִׁיכְטְליך וי
עֶס הָאט דֶער נָאך , אֵלֶם פָּאלְגֶע פון וֶענֶער;ֶעפַאכֶע . דֶער חַמִידִזְמוּם בַּיי אוּנְֶענְטְוויִקקֶעלְט
אוּג. פֶערְבְּרֵייטֶערְט בִּיז אוֹיף הַיינְמִיגֶען מָאג . דֶער פון זֶענִין גֶעוָאהֶר גֶעוָוארֶען מֶענְשֶׁען וואם
זי הָאט, עם וְעֵהֶר נוֹנֶע ֶעוֶע ... אוג דוּרֶך פֶערְמִיטְלוּנ. פון אַ גֶעוִויְסֶען הֶערְרן ז.;ג
וָואם אִיז דַאמַאלְס גֶעוֶועוֶען א גַאנְצֶער קַאבְלָאפֶעל אִין ֶעמֶערְמְכוֹרג אִיז אוֹיסגֶעווירְקט
גֶעוארֶען אַ פֶּערְבֶּאט ואָיסורו דָאס וֶוערְק צוּ דרוָקען . ה' מֵאפּוּ אִיז אבֶּער גֶעוֶועוֶען וְעֵהֶר
בֶעלֶיענְּט כּיים דאמאלינען. מִיניִסְמֶער דער אוֹיפְקלָארוּנְג, ה' נָאראָוו גֶער הָאט פֶעךְשְׁטַאנְדֶען
הֶעברְאי אוּנ הָאט ה' מַאפּ זֶעהֶר גֶעשָׁאמְצְט פִיר ינע וֶועהֲקְעוּ. הָאט;ער אִיהם צוּיגֶעשִׁקֶם.

דָאס מאנּקְיפט, עֶר זָאל זיך אַלליין אִיּערמיגֶען אוב רָאס וֶערְק פֶערֶרענְט מֶען
ָאל עִם פֶּערְבִּיעטֶען . רי אִינְְרִיגֶע פוּן יֶעגֶעם צַר אָכֶּער הָאט אזוי גֶעוירְקְט אַז הָאס
מַאנוּמְקרִיפְט אַללין אִיז אוֹיך צוּ גְרוּנְרֶע גֶענַאנְֶען. ער חָאט עִם שוין מֶעהֶר נש צוריק -
גֶעוֶעהְן . אִין דִי בָּרִיף צוּ זַיינֶע גוּמֶע פְרֵיינֶר הָאט ער זֵינט רַאמַאלִם נִיט אוֹיפְגֶעהָארְט אוֹיף
די גְרוֹימֶע אֲבִירָה צוּ מְרוֹיֶערן . עֶר אִיז גֶעָארֶען לֵיידֶענְד. דִי פְּרוֹי אִיז וָואס אַ מָאהְל
געווָארֶען קרַאנְקער: נוּר צְוֵיי פַאלְלֶע הָאט,ער נָאךְ גֶעהַאט צוּ וֶענֶער צֵייט וָואס זֵיי הָאבֶּען
אִיָהן עמוַואס אויפגעמוּנְטערט אונ זַיין גֵייסְט אוֹיפְגֶעהוֹיבֶּען , זיין זָאהְן הָאט גֶעֶענְרִינְט
דָאס דָאקְמָאר-שְׁמוְּיום אוּג הָאט גְלֵיי בֶּעקּמֶען אַ שְׁטֶעללֶע צו ניין קרייז ארצט ואוּיֶעְרְי
וְורַאטְשׁ אִין מֶעלוֹשׁ וְקאוְוגֶער גוּבֶּערְנִיעו. אִיהם אַללַיין הָאט דֶער בְּרוּדֶער אויף אֵיינִיגֶע צייט
אינְגֶעלַארֶען נָאך פֶּעמֶערְטבּוְּג. ער זָאל זיך גֶעמְוָאס ֶערְהֶאלֶען. ער הָאט זִיך ווירְקלִך
דָארְט יֶערְהָאלְט. פון דֶעם אֵינְְרוּק וָואס דִי וֶועלְט-בֶערִיהְמְמֶע שְׁמַאדְט הָאט אוֹיף יִיהם
גֶעמַאכְט הָאט,ער זִיךְ נִישְׁט גֶעקֶענְט וַאמְט אָפְשְׁריבֶּען אין די בְּרִיעפֶּע צוּ ויינֶע פְריינְרָעי.
די גֶעזָאנְגֶע אִים אָפֶּערְנ-הױיז הָאבֶּען אִיהם עֶרִינגֶערְט זייגֶע ‏ יְּגֶע יָאהְרֶען. וֶוען .ער הָאט .
אַזוֹי גֶעלֶיעבְּט צוּ הֶערִין גֶזַאנג אוג אַללֵיין אַללעם מיט זַיין שָׁאָנער מימפאטהישער גשִיּמְמֶע -
נַאכְצּונגען - פון מֵאִיר בּעערֶם אָפֶערֶע,פְרָאפְהֶעמּ. אִיז עֶר גֶעוֶען וִי אויפֶען ובֶעמֶען .
הִיממֶעל, אֵיין מָאְיוו אִיז גֶעוֶען ַיין לִיעבְּננס-גֶעַאנְג וֶועלְבֶער פלֶעגְט וי בַּיי אִיחם .
גָאר נִיט וִוילֶענְדִיג אַרוֹימוינְגֶען. וֶוענן, ער הָאט זִיךְ נָאר עפִים פַארְמְרַאכְט . זֵיינֶע ערְהָאלוֹנג
-! איז אָבֶּער גֶעווען נָאר אוֹיף אַ צוּ קוּרְצֶע צייט , דִי צָרוֹת אוּנ יְסוּרִים הָאבֶּען זי גובר גֶעוֶעוֶען
אויף דֶעם גוּמֶען ליעבּהֶערצגֶען ה מאפּוּ. זייגֶע ‏ גֶעליעבְטֶע פְּרוֹ איז אִיהם גענְְלי
גֶעשְׁטָארְבֶּען. עֶר איז גֶעבְִּיבֶּען עֶלֶענְד אוג פֶערְלַאפְסֶען. אָהֶן א פְרינִין . אֶתן א וִירְְּהִיזי-
אוּנ אָהן א מוּטֶער פִיר זַיי קליינֶע יתוֹמָה. צו זיינֶער אַלְלגֶעמֵיינֶען קְרָאנְקלִיכְקִיט הָאט ויף.
| איהם צוּיגֶערוּקט אַנייֶער מִין יסוּרִים, אזֶעלְטֶענֶע קרַאנְקחַיט וָואס טְרֶעפְט נָאר די מֶענְשְען-
וָואס שׁמרֶענְגֶען זיך צוּ פִּיעל אָן אִין שְׁריבֶּען . מֶען רּפּט .עס ישְרַייגֶּערקְרַאמְפּףיי וא -
שְׁמַארְקֶער וֶועְטִיג אונ גקארְטְשׁ אין די מיסקעלן פוּן די שְׁרייֶּע"פְּגֶער הַארְטֶענְִיג דרי

פֶּעדֶער אִין הַאנְד דֶער צוּ אִיז נָאר אֵיין מיטטֶעל פַארְהַאנְדֶען + אַוֶועק ווארפען די פֶערֶער
אוג זִיךְ אָבְהַאלְמֶען פון שְׁריבֶּען . נָאר בַּיי מאפוּן אוועק וַארְפֶען די פֶערֶער אִיז גֶעוֶען.
רָאם זֶעלְבֶּע וי אָפּ זָאנֶען זיך פון אַנוּמֶען פְּרַינד , װי אוֹיפְהָארען עסטען. מְרִינְקען י
| אָמִהְמֶען, לֶעבֶּען. שְׁרֶעקְלִיךְ אִיו גֶעוֶען צוּ זֶעהֶען יי כְּתַב אִין רֶער לֶעמְצְטֶער צַיי .
וָאס ער הָאט גֶעשְׁרִיעבֶּען אין יְסוּרִים אוּנ ווַעהְמִיג . וֶענן . אַיהם הָאם גֶעקְהֶעמְפּפֵט.
די הַאנְד, וֶעץ עִם הָאט זִיך אִיחם גֶעקָרְטְשֶעט יֶערֶער מכְקעל + יֶערֶעם אַרֶערְל

פון רִי פִינְגֶער ; נָאךְ שְׁרֶעקְלִיבֶער אִיו גֶעוֶועזֶען צוּ זֶעהן נַיין כְּתב ווענן ער הָאט וי גֶעפֶּעף.
גֶעמִיטֶעלְט צוּ שְׁרֵייבֶּען מִיט רֶער לִינְקער הַאנְר ואַזֶעלְבֶע בְּרִיעף גֶעפִינֶען וי בּיי מיר אֵיינִיגֶע
פִיר אֵיין הִילִיֶעם אַנרֶענקֶען; אָבֶּער ָא גרֶעסֶער וֶענֶעןגֶעוָורְן ידע ימרִים אֵלָם ער הָאט.
בֶּעקוּמֶען אַ שְׁמֵיין-קְרַאנְקְהֵייט ! זּממֶער זא ותרבייו האט איהס זיין בְרוְדֶער אַיינְגֶעלַארֶען

צוּ פָאהרֶען צוּ אִיהם אִין פַּארִיו , צוּ זעהן דִי גְרוֹיסֶע וֶועלְט-אוֹיסשְׁטֶעללוּנְג וָאס אִיו יֶעגֶעם -
יֵאחר דָארְט גֶעוועוֶען , נור אַנְשְׁטַאט דֶער בִיעֶע נָאךְ פַּארִיו אִיו עֶר גֶעפָאהרֶען נָאךְ קָאנִיגםי -
בֶּערְג זִיךְ דָארְט צוּ אפֶערִירֶען , דָארְט אִיז ער וָואס אַמָאהל גֶעוָוארְן קרַאנקער אונ קראגקער.
אַז עֶר הָאט שוין נִישְׁט גֶעקָאנְט אֶבּפַּאהרִין , דָאךְ אִיו ער רָארְט נִיט לֵיידִיג גֶעוֶעסְסֶען--.ער.

ָ: 5

הָאט דאָרט אָבּגֶערְרוקְטזייןצייטֶע הֶעבְּריאִישֶׁעמֶעטְהָארע גאָט ונ יואר הא

וי . י }}. -
4 יייןיר.

-- 97 /חחן - יי

ראט לייו א

איה פְרַאקְטִצִירְט אִים לֶעבּען אַלם לֶעהרָעוי , דָאס איז גֶעמֶעוֶעןזיין לֶעטצְטֶעם וֶוערְק +
זֵיינֶע לֶעמְצְטֶע לֵייסְטוּנָג פּיר ַיין גֶעלִיעבְּטֶעם פַאלְק. דַאנן זֶעגֶען דִייְוּרִים גֶעווָארֶען אזי גרוים
אַז ער הָאט שוין נִיט גֶעקֶענְט פֿון בֶּעט אַרָאפּ גֶעהן , אוּנ יוֹם כִּפּּר תרכ"ח , אִין דֶעם רייכֶען
גֶעלֵיימֶערְטֶען יוּרִישֶׁען מָאג, אִיז אִֵיהם דִי רֵיינֶע גֶעלֵייטֶערְטֶע יוִּישֶׁע נְשָׁמָה אַרוֹים ! גֶערוּלְדִיג
אִין זיינֶע יְסּרִים אִיז עֶר אַוֶעקגֶעשְׁטָארְבֶּען גַאנְץ רוּהִיג , זֶיעם אִיו איהם גֶעוֶוענֶען אִין זייגֶע
לֶעמְצְמֶע מִינוּמֶען צוּיהָארֶען רִי גֶעוַאנְגֶע פוּן רֶעם גֶּערִיהמְטֶען קָאנִיגְס-בֶּערְגֶער הנ רי אַלְמֶּער
יינמרויב ווילו, וֶועלְכֶער הָאט מִיט אִיהם בִּמֶעט די גַאנְצֶע צֵייט צוּיגֶעבְּרַאכְט. הָאיֶעניג
דֶעם זיססען יוּרִישׁען זאָנגֶער , הָאט אִיהם נָאךְ אָפגעשְׁמְרַאהלְט יינֶע אינשׁלְרִיגֶע יּגֶענֶ.
ווענן ניין גְרֶעסטֶעס פֶּערנְִיגֶען אִיז גֶעוֶענֶען אַ גוּמֶען חן צוּ הָארֶען--- אוּנ וי אַ שְׁטִילל אוּג
רוּהִיג קֵינַד הָאט עס דָאס שְׁטִילֶען גוּמֶען מֶענְשֶׁען אֵיינגֶעוִויגְט צוּם אֵיבִּינֶען שְׁלָאף + זיין
נָאמֶען אָבֶּער בְלֵייבְּט אוּנְפֶערגֶעסְלִיך . דוּרֶך ַיינֶע מְהִייֶערֶע וֶוערְקע בְִ בֶּט ער אוּנִׁטָארְְליך
אוּג אוּנפֶערְגַאנְנְִיך לְדוֹרֵי דורוֹת . | .

מי הפֿארי פט ר ר עשר יי שיט עי א

אַ אַנְמֶערְקוּנ פֿן גז 0 +

אִין יאה תרכ" 600פגן בי אִיך צו פַאללִיגֶער ווייזֶע גֶעוֶועזֶען אִין קאווְנָא ! אִין דֶער
צַייט וֶוען דָארְט אִיו גֶעשְׁמָארְבֶּען רֶער גרוֹיסֶער טוֹפֵר וּמַשְִּׁיל וַיָרֵא אֶלֹהִים בְּאָמֶת ר' יְהוּרָה -
אִירֶל שֶׁערְשֶׁעוְוסְקִי . עֶר אִיז גֶעשְׁטָארְגֶען גרַאנֶע אום יום כּפּוּר, צוּ דֶער לְויָה אִיז גֶעקוּמֶען
אויך דֶער קרָאנְקלִיכֶע ה' מַאפּוּ , עמְלִיבֶע פיינֶע ‏ יּנְגֶע לייט וָאם רֶער נִפְמַר אִיובַיי זי
נִייֶער מֵייֶער גֶעוֶועוֶען, זענין ‏ גֶענַאנְגֶען צוּ דֶעם דַאמַאלִיגֶע,קאוְגֶער רב אוג הָאכֶּען אִיהם
גֶעבֶּעמֶען צוּ זָאנֶען א הֶמְפֵּד לִכְבוֹד הַמַת , אחין, אַהַער ! דֶער רב אִיז געקימַען אוּנ הָאם
גֶעוָאנְט-ֶעפִּים אַזוֹינְס . וי אַ הֶסְֵּד .

דֶער נָאמֶען מַאכּוּ אִיז מִיר גֶעווֶעוֶען גוּט בֶּעקַאננְם , איף בִּין אַללַיין גֶעוֶעוֶען אֵין
עָרוּת , וי א גֶעוִיססֶער יוּנְגֶער מַאנן וָאס אִיז גֶעוֶעוֶען געקאנגְט אּנְטֶער רֶעם גַאמֶען גייאקע
דֶער עֲלוּי. אִי שִׁעֶר דוּרֶך אִידם ‏ מאפוּ, אּנְגליקְלִיך גֶעוָארֶען. פַארְשְׁטֶעהְט אִיחֹר + די
מַעֲשֶׂה אִיו ‏ מֶע הָא גֶעבִּיךְ אָט דֶעם זַיירנֶען עלױי ‏ גֶעהַאפְּט. רַחֲמָנָא לִיצְלְן . סַאם נֵא
מַאם, וַוייסְט אֵיהר מִיט וֶועם , גֵיין-מִיט וָואם ? -- מִיט דֶעם ... אִיךְ שְׁרָעק מִיךְ נָאךְ אִיצְט
עִם אָנְצוּרוּפֶען--מִיט דֶעם / אַהֲבַת צִיוֹןי 1 אין שְׁמֶערְטִיל--דָארְט מַאכְט מֶען מֵלֵיתִים--אִיז
גֶעוָארֶען אַ גֶערוּדֶער , וָואם אִיהר קֶענְט אַייך נִיט פָארשְׁטֶעללֶען . תִּיכֶּף וַּיִר וֶענִין אוֶעק 4
לַאנְגֶע ְִיעף: אֵייןבְּרִיעף אִין דֶער שְׁטָרְט א... צום פָאטֶער פון רֶעם מ ה ייער | .על
אוּג דֶער ג מֶער בְּרִיעף צוּ אִיהם אַללַיין, פַארְשְׁטֶעהְט אִיהר , צוּם מַאלְנֶער צְדִיק וִכְרונ
לְברָנָה ָאר נִיש דָאס ין איך אויסֶען-אִיך ווילנור זָאנֶען אַז רֶער נָאמֶען מַאפּּאִיז מִיר אל
גֶעווֶען: גוּמ גֶּעקַאננְט, איך הָאבּ מיך אִיהם רָא פָארְגֶעשְׁטֶעלְט אוּג מִיר זֶענִין אי אי
פַאר מִיוּטֶען בֶּעקַאנְנְט . איך קֶען אֲפִילוּ זָאגֶען, בֶּעפְרַיינְרֶעט גֶעוָארְלן .

. וי גֶעפַאללְט אַייך דֶער {ק לא געד יגע ר הָמְפֵּד +-הָאבּ אי גֶעפְרֶעגְט!

--אָיחר הָאט פָאללְקאמּמֶען רֶעבְט. הָאט עֶר מיר גֶעענְטְפֶעְטקעם אִיד מאקי בֶָּמֶת,

+ = יידדה ייז ייה דייעלעדי זערהלרענ דיה די יי דיאאיו יע הפי די

808 2
| : -.-.. ,רשיי /0:65840,, -;
אַקְלָאגֶעך יגֶע ר הֶסְפֵּר, ער טויג אַזֹי אויף קְלָאג אַז מֶען וָאלְט אֵיגֶענְטְלִיךְ בֶּערַארְפט
אוֹיף דֶעם הֶסְפֵּד אַלליין זָאנֶען אַ הֶסְפַּ . .. וווייסְט אֵיהֶר וָואס מִיר אִיז אֵינְגֶעפַאלְלֶען + מִיר
דַאכְט זִיךְ אַז דֶער רֶב מוז זיין א גִלְגוּל פון יחֶקַאלהַנָבִיא. .. גֶערֶענְקְט אֵיהֶר דֶעם פָּמוּק, בֶּ
אָָם הִנְִי לוק מֶמְף אֶת מִחֲמד עֵינֶיך בְּמַגפָּה, וְלֹא חִמְפוֹ ולא תִבְָּה, וְלֹא תָבוֹאדַמְעתֵף,
ור"ה מֶענְשֶׁענְָאהְ, אִיך וֶעל בַּיי דִיר אַוֶעק גֶעהְמֶען דוֹרֶך אַמִפֶהַ רָאס מְהַיֶערְסְמַע. פון
דַיינֶע אוֹיגֶען, אוּג דָאךְ זָאלְסְטו נִיט מַאכֶען קיין הֶמְפֵּר, גִיט וִויינֶען אוּנ קיין מְרֶער נִיט
לָאזֶען, גָאט בָּרוּךְ הוּא מֵיין אִיךְ הָאט גוּם גֶעוואוּסְט, אַז יְחְֶקַאלִיס הֶסְפָּד וֶועט זִיךְ גִיט
אַזױי אֵיינְגֶעבֶּען וי עִם גֶעהָארְט צו זַיין, לָכֵן הָאם עֶר אֵיהם גֶעשַׁאפְפְָט: בֶּעסֶער שְׁוַוייג,.
קלאג נִים, נֵויין גים אוג מאף קֵיין הֶסְפָּר נִיט . אוּנְזֶער רב זָאלל לֶעבֶּען, הָאט גֶעבִּיךְ וי
מֶען זֶעהְט , זִיך נִיט דֶער מָאנְט אִין יענֶעם פָּסוּק אוּג הָאט גָאר פַארנֶעסֶען אַז אוֹיף אַזֵא אַ
פְּחִינֶערְן מַאנן נוי ר' וְוּדָה אֵיָדֶל שֶׁערֶעשֶׁעווסָתי, איז ער נִיט קיין מֵייסְטֶער אַנוּמֶען הֶתֶפָד
צוּ מַאכֶען 0 - 2
יי | 86 אה 4 א ג ש
מִיר אִיז מְּהִיעָר רָאם אַנְרֶענְקֶען פון דֶעם זֶעלִיגֶען ה' מַאפּוּ װוי . אויך פון
ה' שֶׁערֶעשֶׁעוָוסְקט , אִיךְ עֶרְלוֹיבּ מִיר דַארוּם צוּ בִּימְמֶען דֶען גֶעעהרְטֶען מְאַמֵף פון
הויופְרֵיינְד", וֶועגן עָם וֶועט אִיחם נִים זיין צוּויִדֶער, ‏ דִיעזֶע קְלֵיינֶע עֶרְאִינְֶערוּנְג צו

פֶעראָפְפֶענְטְִיכֶען ,

דער ערשטער לעהרער פון ,,דקויזערייןף"

2 5
1

אַז סֶע פְלֶעגְט צוּיטְרֶעטֶען פַאר צֵייטֶען
אַ שְׁלֶעכְטֶער בִּיטֶערֶער טָאג אַ מָאהל--
;אָ פִיהר אוּנְז !' פְלֶענֶען שְׁרייֶען לֵייטֶען,

צוּם נָבִיא , שְׁרִייֶען אָהן אַ צַאהל,

אַך! הַיינְט בֶּעדַארף מֶען אוֹיך נִיט קוֶועללֶען.
הָערוּם אִיז פִינְצְטֶערְנִישׁ אונ קאלט--

אוּמְוִיסְט וֶועט דָאףְ אַ נָבִיא וֶועללֶען,
/ עִם זָאל אֵיהֶם נָאכְגֶעהְן די וֶעלְט,

מ, אבראמאָוויט "

| מיין צַוְאָה א

ר הז 6-יײשס אד

יע

כְ ֶעןאשֶׁרצָה אֶח כ
י : יֹ געט
הבית אִתְייוושׁני לָָר ;

כעפטוה ידקה גמישפם, -
יו 6 { ' '(בראשית יח יימ}

אִיך מוּז פון דֶער וֶועקְט בַּאלְד זִיךְ שֵׁיירֶען
אִיך נעה אִין מֵיינֶעם אֵייבִּיג רוה,

מִיט דִיר מיין קֵינְד וויף איך ואס רֵיידֶען,

/ טָא קוּם אהער אוּנ הער זי כ 6

גֶעלֶעהוְינט ‏ הָאבּ. איף דִיר גַאנֶץ גְענוּג
3 פיל נוּמֶע לֶעחרֶע . פַיינֶע זיממען ,
דיי הַארץ אִיז נוּט + דַיין קאפּ אִיו קְלוּג,

+

מֵיין לֶעהרֶע וֶֶעסְטוּ בּוְדֵאי הִימֶען,

א
שי

5 געם אִיז נָאךְ וָואס בַּיי מִיר גֶעבּלִיבֶען,

א צּוָגֶען דִיר אִין דָער לֶעטצְטֶער שָׁעָה
| אִיךְ הָאבּ עס דִיר דָא אוֹיף גֶעשְׁרִיבֶּען--

+ = מָא זֶעה"שֶׁע וָואס איף שְׁרֵייבּ דִיר ָא ,

שַלוּרי בִּיזְטוּ מֵיין קִינְד גֶעבָּאהרֶען

טא בּלֵייבּ א יד , נָאר גוּט אונ פַיין .
1 דֶער גָאמֶען יד פוּן טויזֶענְדֶע יאהרֶען
= שֶל דִיר קיין מְאחל קֵין חַרְפָּה זיין

8

חָאטְשׁ דו ווֶעסְט זיין אין גְרֶעסְטֶען שְׁטַאנָוי,

זָאל דִיךְ דַיין נָאמֶען יוד ניט אַרֶען. -

? פִּיל מֶענְשֶׁען מאכֶען אִיהם צוּ שֵׁאנְוּ
גְוֹיבּ מִיר זֵיי זֶענֶען ווילְדֶע נאררֶען,

ער ייג "יי
3 8
1

7 5

: +
4 * געשריעבען פון א פאָטער צו זיין זאָהן װאָס שטודירט אין אוניװערוטאָט, *

6 40 =

סיאיז טאקע נִיט נָאהֶענ , מֶיאִיז נָאךְ ווייט,
ואס וֶועט אַ מָאהל נָאר זַיי ֶּערקערם '
עֶס מוו אַ מאהל נָאךְ קומען א ציט,
דֶער נָאמֶען יוּד וֶועט זיין גֶעעֲהרְטי.
דֶער נָאמֶען יוּד אִיז אוּנְזֶער עַחרֶע ,
דֶער נאמֶען קָאסְט אוּנְו זייֶער טְהַייֶער!
עֶר קָאסְט אוּנְו צָרוֹת, נְָרוֹת שְׁוֶערְעי ‏ . -
אִיבֶּער אִיהםהָאבֶּעןְמִיר גֶעבְֶּענט אִין פִייְער +

גיאמענט

אוּנְזֶערֶע יוּדִישֶץ אָמוּנָה זָאלמְטוּ הַאלְטֶען,
נָאר קְלָאר אוּנ הֵיין וי דוּ פּערשְׁטֵייסְט,
אִין הארצען זאלקט דוּ זִ בֶּעהַאלְטֶען,
ז וֶועט דִיר תְּמִיד זַיין צוּם מְרֵייסְט,

אנקמ

דִי יוּדִישֶׁע אֲמוּנָה אִיז קְלָאר אוּנ רֵיין ,

אַזוי וי דער בּלָאהעֶר היממעל רֵיינֶער;
ָאר עִם קֶענֶען ניט אַללע זי פּערשְׁמֵיין ‏

פוּן צֶענטוֹיזֶענְד פֶערשְׁמֵייט זִי אֵיינֶער .
אִט נָאר דֶער אֵיינֶער וָאם פֶּערשׁטֵייט ,

אַז אוּנְזֶער אַמוּנָה האט איין יסוֹר,
אוֹיף וָואם אין גַאנְצֶען זִי בֶּעשְׁטֵייט--

דָאס קען ניט וויסֶעוְדֶער פְּרָאסְט נַארָאד,

די רֵיינֶע רֶעלִינְיָאן אִיו נָאטְטֶעם רִינָג,

| = ואס אַללע אוֹצְרוֹת הָאבֶּען ניט זַיין וָערֹמָה. .

דֶער וָואס פַּערקוֹיפְטאֵיהםשָׁאצְט אַיהם גְרִינָג ,
דֶעם אִיז קיין רוהיג לֶעבֶּע בֶּעשֶׁערְט. .

2 ט

זָאלל דִיר זַיין הֵיילִינ אוּנְזֶער תּוֹרָה ;
אֵיין כְּלַל הָאט זִי מְאִיז מְלֵא חַן ,
אכּלֵל : אוֹיבּ הָאסְט פַאר נָאמט נָאר מוֹרָא,
הָאבּלִיעבּ אַ מֶענְשֶׁען וֵוי זִיךְ אַלַיין.
דוּ זָאלְסְט נָאר הִימֶען, ניט אויס-מיידען,
דֶעם כְּלַל וָואס אִיךְ זָאג דִיר מַיין זוהן .
וָואס דוּ וִוילסְט נִיט פוּן יֶענֶעם לֵיידֶען :
זָאלסְט דוּ ;עס ייענֶעם אוֹיך נִיט טְהוּו +
אוּנזֶער תּוֹרָהֹם כְּלַל אִיז לַאנְג בֶּעקַאנְט, -
פיעל פעלְקער וַוייססֶען לַאנְג איהם שׁוֹין .
אט זְעֹה מֵיין קִינְד. נָאךְ אֵין בְּרִילַאנְט
אִין אוּנְזֶער תּוֹרָה . אוּנְזֶער קרוי !
דִי נַאנְצֶע וֶועלְט אִיז גָאטטֶעם הויז,
צוּם פְרִייֶען לֶעבֶּען אִיז זי בֶּעשְׁטֶעלְט;
דֵי אַלֶץ מֶענְשֶׁען קְלֵיין אוּנ גְרוֹים,
אַיין פְּראוֶוע הָאבֶּען יי אִין דֶער וֶועקְט
מָא גִיבּ אָפּ כָּבוֹד דֶעם אָרֶעמַאן ,
אַזױ וו עֶר וָואלְט זַיין גאנץ רַייךְ,
פַאל נִיט אַרָאפּ פַאר דֶעסרֵייבֶעןמַאן,
וָוארֶעם אַלֶע מֶענְשׁען זֶעגֶען גְלייך.
אוֹיך דֶעם וָואס מְהוּט דִיר דַיין מְלָאכָה,
| ער טְרָאנְט דִיר וואסטֶער;ער הַאקט דַיין הָאלִץ,
גִיבּ אָפּ זַיין שָׁלוֹם אוּג זַײַן בְּרָכָה,
פַּעראַכְט אִיהם נִיט , דוּ זֵיי נִיט שְׁמָאלִיץ.

דֶען נַאררֶען זָאלסְט דוּ ניט פֶעראַכְטֶען,
דוּ הָאבּ רַחֲמנוֹת אוֹיף דֶעם ווילדֶען ‏
וִוי בְּרִידֶער זָאלסְט דוּ זיי בּעטרַאכְמֶען: |
מֶען דַארְף זיילֶערְגעןימֶען דארְף זֵייביְדען.
מְוּן מובות מֶענְשֶׁען וֶועדְלִיג ניין פֶּערמֶענֶען.
מיטץ גַאנְצֶען הַארְצֶען זאלמט דוּ בֶּעגֶעהרֶען.
נָאר מָארְסְט דֶערבַּיי גָאר קיין מָאחל פְרֶענֶען, -
צוּ וֶעלְכֶער אֶמוּנָה זי געהערען. ‏

א 2
1 נ יט =

אתֵיקוּ דעם ‏ אָרֶעמֶען צִיגֵיינֶער,
וט דו אַיהם העלפֶען אִין זי נוֹיט,

עָר אִיז אַמֶענְשׁ, אַבְּרוּדֶער דֵיינֶער :
דו גי אִיחם וַואמֶער, גִיבּ אָיהם וי י

ָא דירי גֶעזָאגְט אוּנ זָאג דיר וִויעדֶער,

| דו זֵיי א יד ; נָאר וַיים פֶּערשְׁמֵיי,

אַז אלל מֶענְשֶען עֶעגֶען בְּרִידָער,
מֵיין נָאט אֵיין פָאטֶער הָאבֶּען זיי. +

בֶּעמְדַאכְט מֵיין קִינְד אוּג גוּט בֶּערִיינְק,
אַלְצְדִינְג ואס איף זָאג דִיר אִין ליעד,
אֵיין ין כּלל הָאסְט דוּ דָא נָאר גֶעדֵיינְק!! ‏ /
דוּ זײ אַ מֶעְשׁ- נָאר זי אַױד. /ו.

: 6 ?
5 :

ול ברא"ר רע

5, 4,,,)
6 44 שי =

מיין לְעבְ ענ ס ציימֿ

פוּן מוּמֶערְס לֵייבּ בֵּין אִיך ארוים |
מִיט גְרוֹיס גֶעשְׁרֵייא, מיט גרוים גֶעוויי
אֲבֶּ ױ אִֵיצָט אין דרערד, מַיין אייביג חזיל,
ווילל אִיך נַאנְץ שׁטִילֹל אוּג רוּהַיג גיין.
אַזױ וי דוּרך איין אָפֶען מִיהר,
אַרױים אִין נַאסס פון אַײַנְגֶען שְׁמוּב,
אַזֹי נַאנְץ רוּהִיג גֵיי אִיךְ מִיר,
אַרָאפּ פֿון בֶּעט אַרַיין אִין נרוּב,
אָט בַּאלְד אִיז מיין קורץ לֶעבֶּען אַוֶעס;
אָט בַּאלֶד קוּמְט אָן זַיין לֶעטְצְטֶע שָׁעח..
נִיט לַאנָג זַיין אֶנְהֵייבּ אוּג שיין זיין עִק,
אָט ערשְׁט גֶענֶוען אוּנ בַּאלְד נִיט דָא, .
מִילְָיאנֶען יָאהרֶען זֶענֶען פֶערשְׁואוּמֶען,
אֵיידֶער אִיך בִיןאויף דֶער וועלְט גֶעוֶוען
מִילְיָאנֶען וָאהרֶען וֶועלֶען אָנקוּמֶען.
אוּנ אִיךְ וֶעל מעהר דִי וװֶעלְט נִיט זָעהן.
עעם טוּהט אַמָאהל פוּן יִם אַ שִׁפְרִיץ,
אַ פְרָאפֶען ואסטֶער פַארְן זוּגֶענְשִיין ,
אוג פַאלְט גֶעשְׁווינְד אַזוֹי וי א בְּלִיץ,
צוּלִיק אַרָאפ אִין יַם אַרַין, .
אַזױ איז ְלֵייךְ מיין קוּרְצֶע לֶעבֶּענסצַיים ,
אזוי אִיז גְלייךְ מיין גְלענְצֶענְד לֶעבּענמנלִיפ.
עָם גייט גָאר פְּלוּצְלִינְג אַרוֹיס פון אֵיבִּינְקֵייט,
אוּנ פַאלְט אֵין אֵייבּינְקייט גֶעשְׁווינד צוריק,

זי

66 44 =

דָאסיוּדִישֶׁע קֵינָדי,

מִיף בֶּענְרָאבֶּען אִין דֶער פינְסְטֶער -‏ |
וַייט פוּן לוּפט אוּג ליכט--

זֶעהסְט דוּ דָארְט דֶעם בְלִנְדֶען וָוארֶעם,
וִוי עָר קְרֵיכְט ?

אִין דֶער עֶרֶד אִיז עֶר גֶעבּוֹירֶען .
אוּג בֶּעשֶׁערְט

אִיו אִיהם אֵייבִּינ , אֵייבִיג קְרִיכֶען
אִין דֶער ערְדיי

וִוי אַ וָארֶעם אִין דֶער פִּינסְטֶער ,
שְׁוַאךְ אוּג שׁטוּם אוּ בְּלִינֶר---
לֶעבּסְט דוּ אֶפּ דִיקִינְְהֵייטִי יָאהרֶעןי
יוּדִישׁ קִינְד !

אוֹיף דַיין וִוינֶעל זִינְנט דִי מאמע
נִיט קֵיין לִיעד

פּן אַ רוּהִיג שְׁטִיללֶען לֶעבּען ,
פְּרֵייהֵייט , פַרִיער,

פוּן די גַארְטְנֶער , פוּן דִי פֶעלרֶער,
וואוּ דָאס פַּרִישֶׁע קינד

ְׁפִיעלְט אוּנ פייט זִיךְ פְרֵיי אוּג לוּסְטִיג,
ִי דֶער נִוינרְט .

נֵיין! אַ קוַאל פוּן מִיפֶּען יאמֶער

רוישט אוּנ קליננם,..

אוֹי, וי בִּיטֶער אִיז דָאס לִיעדֶיעל
וָואס זִי זִינֹנְט!

טיפע זִיפְצֶען . הֵייסֶע טְרֶערֶען
מִיט אַ שְׁטַארְקֶע מֵאכְטֹ +

קלינגען רוישען אִין דֶער לִיעדִיל
טָאג אוּג נַאכְט ,

מִיפָע זִיפְצֶען , . הֵייסֶע טְרֶערֶען.

הונגער, על

שְׁלֶעפֶּען זִיךְ מִיט דיר צוּיזַאמְמֶען

אוֹיף דֶער וֶועלְט ,
אוּנ פוּן וִויענֶעל בִּיו צוּם קָבָר

אוֹיף דֶעם לַאנְגֶען וועג
וַואכְמֶען גַאנְצֶע ווָאלְדֶער צָרוֹת
' אהן אַ בְּרֶעףייי
ש. פֿרופֿ

ערע ערע רער שרשלשרשרשלשלשלשלשישלאל לטעטש

2
.פנ

יי

*ײ דער שיר איו ניש קיין איבערועטונג נאר שָריגינאָל געשריעבען ידיש ; פון דעם בעריהמטען

פוסישען פוָעט טי טרוג י

| דֶער נָב

א קַאמֶערְיֶע אִין 3 בִּילְרֶער

פון שָׁלוֹם עֲלֵיכֶם, -

תֶּערְזָאנֶען :
שְׂרֶה"חַנְצִי אֵיין אֲשֶׁת"חַיִל פוּן א יְאהר 40
רְאוּבן הֶעֶרְשׁ-שָׂרָה חַנְצִים אִיהר מַאנְן אֹיךְ אִין די זָאהרֶען ; אַ יד א יע סַכָה -

עטֶעלֶע א זייֶער טָאכְטֶער ‏ אַ שָׁאן וַוייבֶּעל פון אַ יְאהר 18, י
מָאטֶעלְץ ‏ / יֶער אֵיירֶעם. אַ פֵיינֶער יּנְגֶערְמַאנְטְשׁיץ פון אַ ויה 19,
יִמ - פָטֶעלֶעטאַתֵנָה אַינגֶער מַאנ- א מַשְבִיל
י שָלוֹם שַׁדֶבְן ‏ אֵיראֶשֹׁרָן |

י אָרקע דֶער רָב פוּן דֶעם שְׁמָארְטֶעל,

פְוֹמֶע די רצי |

ר וְכַרְיָה אַסוֹפֵר, א הויכֶער יור מִים א גְרִינֶע שָאל שׁמֶענריג.
יּרֶעלדֶער שַׁמֶשׁ = ארהרעורג יודֶעל. איף מֶעלבֶען.עס שטעט רָאם נאנצע
| יי שטָארְמֶעל.
אַ מִניִן יוּדֶען.

-נעל.
יניעל 064 יט

עס קומט פֿאָהר אין. דעם 19-טען יאַהר----הונדערט אין אַ קליין פּױלעש
שמאָרטעל., װעלפֿס שטעהט ביי דעם ברעג טייך , = אויף וועלבען עס
געהט ניט קיין אָקרענטען מיט קיין שיפֿען מיט קיין קליינע שיפֿעלאך , אוג
אַ חוץ ראַקעם , ושאַבעס מיט שקצים ורמשים געפֿינט זיך ראָרט נים קיין
--שום פֿיש אויף דער וועלט ניט קיין כשרה אונ נים קיין מרפֿה ; פֿולל
עהרליכע יורען אוג אַ סך פֿרוממע יבער זענען זיך מובל וממחר אין
דער דאָױגער בלאָטע מיט רעם גאנצען רצון אונ מיט נרויס כונה, אונ
אַללע קונדייסים מים, די וויימע חברה'ניקעס ליגען דאָרט זוממערלעבען
, טאַג-מאָגליך אוג וויללען גאָהר נים ארויס-קריכֿען פֿון. דעם = ראָזיגען
זעלטענעם באָססײן .., יי יי

יי

אענמאיעטיוה

4 } |הויז-פריינד|‎

66
6

:

דָאס ער שָט / ביל |

א {

ִרְחַנְצִי אי רְאוַּיהֶערְשׁ

ר דוע - .
ארי אט

א געװאָהנליך צימטער , פשוט געמעבלירט , אויף דעם יודעשען אום'ן , זיטצט 5
י א גרויטען פיערעקעכריגען טיש אוף א הילצערץ ווייס ביינקיל ראובןדהערש |
איבער א מפר פון די היינמיגע ספרים , אין וועלבען ער איז שטארק פערטיעמטוּ
| ביי דער הרובע אויף א ביינקיל זיצט שרה-חנצי אוג אובייט א זאָק מיט א שרעקליך
: מהירות אוג דאט קניילעבען בוימוואל קאטשעט זיך ביי איהרע פים אויף דער ערד ; ז
גי אויך פערטיעפט אין דער ארכייט אוג קוקט אויף דִי דראָטלאך וועלבע טאנצען
2 אדום אין איהרע פינגער ג

שרה-הנצי + וי אנא פן דָי אס אֵינֶם. ציי, רְרֵיי . פיער , פינף יי אכ וערט!
עֶעמֶם . זיעבֶּען. אַכְט. נֵיין ו צָעהן ... רְאוּבֵן הֶערֶשׁג +

:ראובן-הערשי ייט אויף די אוינֶען פּין דֶעם מִפִז רא

|ישרה-חנצי . הָאק דִיר אִין קאפ ארףי ו נעקן מָאהל הארף מֶען דִיךְ רּפֿען , ביו רו עמ
| זִך אַמָאהל אָנרוּפֶען י *אן- | |

3
!דאובן-הערשי וָואסיזְשֶׁע אִיז דָארְמֶען ?

| שרה-חנצי. ואס זָאהל זַיין ? נָאהֶר נִיט ז.ער הָאם וִך אִיגֶערֶעדְט מִיט דֶעם איידעםיל ,
מֶע זָאלל מִיך אַ לֶעבֶּערִיגֶע אַרײן מְרֵיינֶען אִן דֶער גֶערֶר אַריין-- אונ גענוּג*

ודאובן-הערש. שָׁאן8 נייֶעם ! וָואס נָאך וֶועסְט דוּ זִיך אויסמְרַאנְלֶעז, שׂרְיתְַצִי ?

שׂרה-חנצי, אױסטראַכטען 4 אִיך טראַכט זיִך אוים ? אַיצָ, ראובן-העֶרש ? װועֶר אִיו

געֶרעֶכט ? דוּ מיט דֹעָם נינײַדעֶם רײַנעָם { וועֶר אִיז אַ הוּלטײַקע? אִיך.

וועֶר װעָרר אוֹים:עֶרוְסעֶן 4 --- אוֹיסגעָריִסעֶן זאָלט אִיהר װעֶרעֶן ! עָר פרוירט אַ גאַכץ

מאָג אִין קלײַט---אױסנעָפּרויהרעֶן זאָלט אִיהר ועֶרעָן אַלע אַיינציגװײַם +---אַלץ אִיך !

אַלץ אִיך ! אוג אַז סע קומט צוּ עָפֹּעם---בּין אִיך די שלעָכטץָ! געָה האָרעָויעָ! קריך

אִין דעֶר עֶרד---אַ שאָנעָם בּבוֹר קאָנן מעֶן זיַך פוּן אַייך דעֲרלעֶבּעֶן, בּר עֶנעֶן זאָלט
אִיהר אוֹיפץ פּײַעֶר, װי מיִר בּרעֶנט דאָס פּנים , רבֹּנו שׁל עולם !
ראובן-הערש , װאָס:זשע װיִלסט דוּ װאָם ? וקוּקט אײײַן אִין ספרז

שרה-חנצי, װאָס וויַל אִיף , פרענסט דוּ + װאָס װיַל אִיך ? װאָס זאָל אִיך וועָלעָן + נאָר

ניט ! אִיך װויל אוֹיךְ האָכּעָן אַ שטיִקעֶל רעה בּאַ זיַך , אִין מײַן שׁטוּבּ, בא

מײַנע אֵייגעֶנעָ קיִנדעָר , בּאַ מײַן מאָכטעֶר, בּאַ מײַן איירעֶם ! װאָס אִיז 3 אִיךְ בי דעֶן ני

-- 46 =

אזא גֶעמְרֵייהֶע שְׁוִינֶער וי לֵאָה ראסִי ז חָאטְשׁ לֵאֶה דְוָאטִי הָאט א שָׁאנֶערִין אֵיירֶעם, וי

אי אַבִּיסֶעל אַ לֵימֶעשֶער יונְגערמַאגן , וֵוי דַיין גִיגיירֶעם , ווָאס וַייקְט נָאר צוּ ויצֶען מָאג שי
ַאכְט אִין שְׁמוּבּ אונ הַיינְגֶען אִיבֶּערין וַייבּ ‏ וִי אַ מַאוָואלֶע--- מְפו זָאל עֶר וֶוֶערֶעזְאוּנ אַז אִיף
קוּם פוּן דֶעם מַארְק. קוקט,ער אויף מִיר. וִוי אוֹיף דֶעם דוּנְט . אוּג סוּרָיט זִיךְ מיט דֶעם װַייבּ
אונ שושקעט זִיךְ מִיט אִיהר--- שׁו שׁו שׁו שׁוֹ שׁוֹ.,, וָואס שׁוּשְׁקֶעט ער זִיךְ מִים אִיהר ? הַא ?
דוּ מַיינסְט , אִיךְ וֵוייס נִיט . אַו ער רֶערְט פוּן מִיר ? הָאסְט מוֹרָא אִיךְ הֶער נִיט? וָאס פַאר
סודות אִיז דָא פַאר אַ שְׁוִינֶער ? אִיף פְרֶעג דִיך ! וָואס הָאט זִיךְ אֵיין אֵיידֶעם בֶּעהַאלְמֶען וי
א שְׁוִוינֶער. רָאוּבַןהֶערְשׁ? רְאוּבֵןְהֶערְשׁ 1 גמ א קוששׁ רְאוּבֵן - הַדעירישׁ ! יי

דאובן-הערש. האפְט זִיךְ איף! הַא ?

שרה-חנצי . הָאק דִיר אִין מוּמו אִיךְ רַעד אונ רֶערוֶוער צוֶּעטצט רֶערֶענְדִיג.אוג עֶר .הַאקעמי

אוג הַאקֶעטייגְלַייך וי אַ הוּנֶד בִּילְט ! אִין מיר ווֶעררְט מיין גַאל צוּ-זֶעמצְט ,
מֵיין בְּלוּם וֶערדְט אִיבֶּעריגֶענָאדֶען . וִוי אֵיין אָקריפּ-- אוג ?ער זיטצְם זִיך מיט אַ גלאמען
לוּנג אוג לֶעבֶּער אִיבֶּער דִי סְפְרִיםלַאךְ אוּנ אִיךְ האווקֶע אוּנ הַאוְקֶע אוג מָאמֶער ווייכְט דוּ
וָואס ? אִיך וַיים 1 דִי סְפַרִימילַאן נֶעגֶען בַּיי דִיר טְהַייֶערֶער פוּן רֶעם װַייבּ , אַכְטצֶעהן מָאהל
טְּהִייֶערֶער ! סְפָרִילַאךְ ? דָאס אִיז אִין גַאנְצֶען דַיִן חַיוֹת ! ראוכן-הערש 1 אל וֶוער פָאהרְט
אויף דֶעמיַארִיד ?-- שָרה-חַנְִי ; וֶער ווַארְגְט זי מיט אַ קַארמַאפְלֶע פַּאר אַ גַאנְצִין מָאני---
דֶערוָארְגֶען זָאללסְט דוּ וֶערֶען . לִיעבֶּער גָאט-- + שׂרה"חנצי ; אונ ער זיטצט זיף אִיבֶער די
מְפְּרִים'לַאךְ. וי א שְׂרָרָה, חָאטְשׁ בְּרָאט אִיהם ! חָאמְשׁ בְּרֶען אִידם.,, ראובן-הערשׁ ! ראובן-
הערש ! ובֵייגְט זיך אָן צוּ אִיהם גְלייךְ אִין אויהֶער אַדֵיין 4 ראובן הערש ! ראובן-הערש { ראובן הערש 4
דאובןדהערש ! ראובן"הערש !

ראובן-הערש ייט זיך אָב פן דֶעם טפר! הא ? הא ? הא ? הא ? האר

שרה חנצי . וקיקט אויף דֶעם מַאנן זי פֶערוואוּנְדֶערְט ; נָאכְדֶעם שְׁנֵייצְש זִי אויס דִי גָאז אונ הַייבְט אָן צו יינ ץ
| = אוי. אַזָאךְ אונ וָועה אִיז מֵייגֶע וָאהר אוּנ מָאג, וָואס אִיך לֶעבּ. אוֹיף דֶער וֶועלְט.

בֶּעמֶער וָואללְמ אִיך גֶעוֶוענֶען אויסריגֶען בַּיי מֵיין מַאמֶען אִין בּויךְ,אֵיידֶער י הָאט מיך גֶעהַאם

אויף צָרוֹת מִיט שְׁלֶעק , מִיּ אוּמגליק , מִיט, מִים .., ר רד |

,9 | = ישי
די זֶעלְבֶּע מִיט עטֶעלֶען.

עטעלע * = קע אמט איף דֶעס אראו אוף. דער קר מוּנְ }ווא
אִיז. מַאמֶץע? |
דאובן-הערשיויי אָן מיט לָער אנ דֶער מאכְמֶער אוֹיף דֶער מוּמֶער ; גֶעמְט דֶעם ר
צְווייפֶען חֵרֶר ו קנייטשענדיג מיט די פּלייצעס ,)
{ײ + ' 8 }5 61 764 א" 262
שירר"הלצי אוג ער 5 = : יי
צִין ו) * יו קע

9 יי 5
אוג געט אוועק אִין דע

=

עטעלע + וָואסוַוינסְט וי מאסֶע +.

-- 48 ==

שׂרה"חנצי . וישט דִי אוינעז אזי. פְרֶעג מִיךְ גָאר נִישְׁט . מָאכְטֶער 1 פְּרֶעג מיך נִישְׁט . אַו דוּ

וועסְט זיין אַ מַאמֶע . טָאכְטֶער, וֶוֶעמְט דוּ וויסֶען,. מָאכְמֶער ; וֶועסְט וִיסֶען ; |
נָאר לָאז דִיר גָאט הֶעלְפֶען , זָאלסְט. זֵיי ן גְליקְלִיכֶער פוּן מִיר מָאְמֶער, מִיט מעֵהר מול אוג
מִיט מָעֵהר כָּבוֹד, נָאר וָואס הָאבּ אִיךְ מִיט דִיר צוּרֶערֶען . טָאכְטֶער . אַז דוּ הָאסְט נָאף
| נִישְׁט גֶעפִיהלְט דֶעם מעם פוּן זַיין אַ מַאמֶע ? וועה אִיז מִיר , ואוּנְד אִיו מִיר , וִויפִיל בְּלוּנ
איך הָאבּ פַארִיגָאסֶען אויף מַיין קֵינֶר , וִויפִיל נֶעכְט נִישְׁט גֶעשְׁלָאפֶען 1 וָועה אִיו מִיר---
פַּאקען, צֵיינְרְלֶיךְ . מָאוְלֶען. קַאקליוּשׁי קַדָחֶת אוּג אַ הינטישער הוּסט,., אוג הַיינְט קוים דֶער-
לֶעבְּט , חַתוּנָה גֶעמַאכְט אִין אַ בִּיזֶער אַ פִּינסְטֶערֶער שָׁעה . אִיךָ וַייס ? אִיךְ הָאבּ אויך
גֶעוָואלְט אַזֵא נַחַת, וִוי לֹאֶה דְוָאסִי ; צוּם סוף נֹא דִיר ; אַ שָׁאנֶער נַחַת 1 אוֹיף אַללע מֵיינֶע
שִׂנְאִים , רִבּוֹנוֹ שָל עולָם ו וֶוער סֶע אִיז מִיר אַ שֹֹׂנָא מימ אַללֶע שֹׂנְאִי יִשְׂרָאֵל זָאלְלֶען ; קיין

גְרֶעפֶערֶען נַחַת מִיט קֵיין גְרֶעסֶערֶען כָּבור נִישְׁט הָאבֶּען פוּן זִייֶערֶע קעְדֶער. , װוִי אִיךְ הָאבּ ‏

עטעלע . װיעדֶער אַמָאהל דָאס גֶעכְטִיגֶע מַאמֶע ? 0

שׂרה-חנצי ‏ שִׁטִילל, וּ פִימְקאמֶע ! דוּ רֶערְסְט מִיר אַקֶענֶען 1 דָאס הָאט עָר דיך -
אַרוֹיפּנעפִיהרֶט ? |

שטעלע . װֶער איז רֶער ארי , מַאמֶע? |

שרה-תנצי 6 קְלָאמפֶּערְשְט : ! קוּק זי אַן רי רָבָּצִין-- קְלָאמפֶּערשְׁט ווייסְט זִי נִימ ווֶער 1 ער"
רֶער תַּבְשִׁיט דַייגֶער ; מיין גֶעניירֶעמִיל ; מיין צִיהרוּנְג ; מֵיין לויטֶּערֶער

שְׁמֶעהרֶען ‏ אויף וֶועלכֶען איךְ הָאבּ זאךְ אויגֶעבְרַאכְט בי דֶער העד , אונ בִּין נָאך גֶע-

פָּאהרֶען דְרֵייסִיג מֵייל אוּנ קוים מִיט צְרוֹת גֶעקְרִיגֶען דִי מְצִיאָה !

עמעלע. וָאם הָאסְט דוּ צּ אִיהם +-מַאמֶע? וָואס הָאט רֵיר מָאטֶעלֶע גֶעטוּהן ל

שׂרה"חנצי + געמוהן ? ואס זָאלל עֶר מיר מְרוּן ? אֶפְּשׁר הָאסְט דוּ גֶעואלְט . עֶר זָאלל מיף
שֶׁעלְטֶען אִין רֵי אוֹיגֶען , שְׁלָאגֶען דִי שְׁוויגֶער זִירְלֶען גֶענוּג אז ער זִירֶעלְט מיף
אוּנטער די אוינֶען ווָואם איז? אִיך הָאבּ דָאס רֶען נִישְׁט פֶּעררִינְט ?

עטעלע. ‏ װֶער הָאט רָאס דיר רֶערצֶעהלט - מַאמֶע + מָאטֶעלֶעהָאט דיך גֶערְֶעלְטז
- מַאטֶעלֶע לייי

שׂרה-חנצי . זָעִה גאר , וי זי פארציהט אִיחם אַבִּיסֶעל אויף אַ שֶׁמְרוקֶעלֶע ! מָאטֶּעלֶע!
מָאיטֶעילֶע ! ואס איז דָארְט אַזֶעלֶעכְס ? דוּ מַיינסְט, אַז ער גֶעהט טאקע אוים
נָאךְ דִיר . טָאכְטֶער , אַזוֹי וי דוּ נאף איהם?

עטעלע : אָ , מַאמֶע . דוּ הָאסֶט אין אִיהם אַ ְרוֹיפֶען מְעוֹת, מָאמֶע ! דוּ קאנסְט איהם
| נִיט 1 עֶר אִיוֹ 4

שרה חנצי ; אַזױ ? הֵייסְט דָאם, וייסְט דוּ מָעֹהר פוּן מיר טָאכְטֶער?אָ, גוּטֶע יָאהרֶען!ּ
גוּטֶע יאהרֶען ; ; נִימָא וְאם צו רֶעדֶען ‏ מיין מָאכְמֶער וֵוייסְט ט מָעהר פוּן מִיר :

צִי אי די חֲכְמָה ; זי ווייסְט אַללֶעם, , נָאל אִיך ווייס נָאר נִיט , ; אִיך בִּך דֶער נַארר ; אִיך בי
י בְהִמָהייּ. 2

-- 449 --

עטעלע , וֶֶער זָאנְט דֶען י מַאמֶץ ? איף ואנ הָאר , אז אַזָא יוּנְנֶער טַאנְן . וי מייך
מָאמֶעליי, :

+ = * ר יז

שׂרה-חנצי +‏ ומ ִיהעֶר ָאט נו

עטעלע + + אַא יונגֶערמאגן , וי מיין מָאטֶעל . דַארְף מֶען אוֹימפאהרֶען דִ ַאנְצֶע וֶועלְט,
וֶועט מֶען נִישְׁט גֶעפִינֶעןי. | |

שורה-חנצי (קַאטְשֶעט זַא חַא"חַא-הַאיחַא-הַא-חַאְתַארחַא 1 אַװֹי ? רָאט הָאט ער" דִיר אַזוֹי
| אֵינְגֶערֶערְט ‏ אַיָא ? נוּ. גְלייבּ איחם, גְליִיב אִיהם , מָאכְטֶער !ער הָאט דִיר
אֶפָּשֶׁר גֶעשְׁוַואהרֶען אוֹיף ? הַא-חַאיהֲאיהַא י אָ י מָאכְמֶער ! הָאסְט וַאךְ. אִין אִיהם אַגִיסֶעל
צודפיעל אַיינגֶעגְלוֹיבְט ; דַארִיכֶער פִיהרְט ער דִיך אַזי בַּא דֶער נָאו , וֶוֶען דו זָאללסט זאף -
צוּ אִיהם אַזױי צויקוקען , וי אִיך קוק זאך צו , וָאללסְט דו אֶפְשַׁר אויך גֶעוֶעהן דָאס , ואס

איך וָעֹה ,

עטעלע . וָאס וֶעהסְט דוּ אויף אִיהם אַזֶעלֶעכֶם. מַאמֶע 2

שׂרה חנצי . אִיך זְעֹה ?-- אַללֶע זעהן ! |

עטעלע + בֶששִאְָשׂ אַללֶע זֶעהן 1 וָאס ? וֶוער נעהט ? וָאס הָאט מֶען גֶעוֶען ?
שרה-חנצי . מֶע הָאט גֶענֶעהן דָאס . וָואס קֵייגֶער דַארְף נִיט נָעהן ,

שטעלע = = פָאכְטו מַאמָענְיוּ ! הַארְצֶענוּי ו לְיּבָענָי 1 טִיך בעם דִיךְ יזָאג מִיר , ואס הא
מֶען גֶעגֶעהן ,

שׂרה"חנצי ‏ אַזױ + וויללסְט דוּ מאַקע י אַז איך אלל רִיר זָאנֶען ‏ אַ שָׁאנֶער כְּבור פַאר רער
מַאמֶע דֵיינֶער . אַיָא ? לָאזֶען דִיר אַנְדֶערֶע זָאגֶען . מאכטער מַיינֶע !

עטעלע + = וינ דו מוּטשֶעסְט מיך. מַאמֶע! אִיך בֶּעט דִיך , זָאג מיר . חָאטְשׁ אי ָוארְט,
חָאטְשׁ אַ הַאלְבּ וָוארְט י אִיךְ בֶּעט די ו מַאמֶענְיו 1 הַארְצֶענְווּ 1 נִשְׁמָהנְיוּ ו

שרה-חנצי ‏ ווָאם זָאל אִיךְ רִיר זָאגֶען, וָאס ? וָאס הָאמְטוּ דו זא צוינעטשעפעט זי
מיר ? גָעֹה. לָאז יקֶער" דִיר זָאגֶען 1 לָאז דיר דיין מָאמֶעלֶע זָאגֶען 1 וָואהִין
גָעהט עֶר אַללֶע טָאג נָאכֶין רַאוְנֶען ?

עטעלע . וָאס הֵייסְט וָָאהִין ? צוּ וי בִּנְְמִין , צו לָאֶה דְוָואסִיס אֵיירֶעם !

שרד" חנצי צוּ לָאֶה דְוֹאסִים אִיירֶעם ? המא-חא"חא ! אַזױ טאקע ק וֶוער הָאט דִיר גֶעזַאנָםג
טָאכְטֶער מַייגֶע ז | |

0

עטעלע + צוּוֶעמֶען רֶעױזְשֶׁע גֶעהט עֶר, אַז נִים צוּ קייבְּנימִינֶען ז אַרְרִבֶּה, זָא "
מַאמֶע !

שרה-חנצי .‏ פוּן וַאנֶען זָאלל אִיךְ וִויסֶען ? אִיך גָעֹה אִיהם דֶען נָאךְ . צִ ווָאס ? איך הָאבּ

מָעהר גִישְׁט.וָאס צו מְהֹן ; גָאר גָאבקוְֶען רֶעם גֶעניירֶעם מֵייגֶעם. וָואהִי
עֶר נָעהם י אִיך זָאג דִיר ! פְרָאמֶענֶע מֶעג עֶר גָעהן נִיט נָאר צו לאה דְוואסִיס מַאכְטֶער .
אֲפִילוּ אין דֶער,ֶערְד אריין, הַארְט מיך אויך נִי. אַבִּי מִיר אוג מיין קֹנֶר זָאל נִיט שַׁארֶען!'

3 1

ר 80 =
! : , : 8
ומ מרעהרִז מַאמֶע ! לֵאֶה רָוָאסִי אִיז א סְפְלעמְִיצֶע. דּ קאנסט זִי דֶען יט"
אַז זִי קאן אוֹיסמְרַאכְמֶען אויף אִיהר אֵיינֶען קיד , אויף אִיהר טָאכְטֶער אַזֵא זַא
הָאבֶּען מִיר אִיהר נִים ואס צוּ רֶעדֶען. -" . . - ו בי

עמעלע +

שׂרה"חנצי + ימש פייערו שוין לֹאנְג . טָאבְמֶער מֵייגֶע , שוין לַאנְג בִּיסְט דוּ גֶעוָאהרֶען אִזַא

פּרֶעסְטַארֶעץ, וָואס דוּ דֶערצֶעהלְסְט מִיר מַעֲשׂוֹת ? וָואס מַאכסְט דוּ מיר אַוֶעק
מִיט דֶער הַאנְט גלָאָה דְוָואסִי אוּג לֵאֶה דְוָואסִי'? וָואס מִיר לֵאֶה דְוָואסִי אוּג וֶער מִיר לאה
דוָאסִי ז אִיך דָארְף זאף בַּיי אִיהר קיין מַעֲשׂוֹת נִיט אָנפְרֶעגֶען ; אִיך פרֶעג נִישְׁט בֵא.קֵיינֶעם *
וָואהִין אוּג צוּ וֶועמֶען-- פיין אֵיידֶעם גֶעהט ; מֶע קוּמְט צוּ מִיר אין קלייט אַרַיין אוּנ מֶע
דֶערצֶעהלְט מִיר , זָאלל אִיךְ מִיר פַארשְׁמֶעללֶען דִי אוֹיהרֶען צִי וְאם ? מָאהל דִיר אַז אֶך
אוּנ וָועה אִיז מִיר , אַז אִיך זִיץ אוּג הֶער אִוֹים אֶם רי אַללֶע שָׁאנֶע מַעֲשׂוֹת ; אִיךְ בִּין דָאךְ
;מעהר נִישְׁט וי אַ מֶענטְשׁ. נוּ אוּג אַמַאמֶע אִיז מַסְתָּמָא נִישְׁט אֵיינגֶענוּמֶען . אַו מֶע רֶערְט אי -
אִיהר קֵינְד ; יענֶעם רִי מויל פַארשְׁמֶעהלֶען קאן אי נִיט אוּנ גָערִי זאך אָפּ קרִינֶען מיט יֶערֶען
גֶעזוּנְרֶער , וֶעט זיין לֵייטֶעשֶע גֶעלֶעכְטֶער . וִוי זָאנְט מֶען : -שניץ דִי נְאו אוג שְׁמִיר דָעם
פּנִים',,. סֶע אִיז מִיר אוָרֵאי גוּם , זָאג אִיךְ דִיר ! זי

י :א

| עטעלע , = וינ וֶעמִיצֶער הָאט רִיר אוֹיסְגֶעקְלֶעהרְט . אְַדַאי אַ שונא מַיינֶער, אנ חו
גְלוֹיבּסְט זַאךְ. מַאמֶע ? |

שרה-חנצי , ייס אויסגעקלעהרט ? אַ שׂוֹנֵא זעמִיצֶער ? אָ. כְּשָׁרֶה בְּהַמְהלֶע! גֵיי. הָעל .

וָואם מֶע רֶערְט אויף רֶער נַאם , אין מַארְק . אִין אַללע הַייזֶער 1 רִי גַאנְצֶע
שְׁמָארְט הָאט צוּ מָהוּן מִיט מִיר--- זָאגְט זִי אַ שֹׂנָא ! מִיר לִיגֶען בַּיי יֶערֶען אִין מוֹיל, קֵינְד
אוּג קייט וֵוייסְט פוּנַים סוד ; יֶערֶער בֶּעזונרֶער וויוְט אויף מִיר אָן מיטץ פִינְגֶער. אוּג אִין שׁל
הער אִיך אוּנטֶער. מֵיינֶע פְּלֵייצֶעס , וִוי מֶע שּשְׁקֶעט זַאךְ אוג מֶע לַאכְט-- אוּנ זִי זָאגְט מיר *
אַז ע מִיצְע ר הָאט אוֹיסגֶעמְרַאכְט !

עמעלע. : ַשְׁלָאגְט זִיךְ מִיט קולאקעס אִין הַארְצֶען אוג מיפָנט מִים רי פיסן פא 5 ינען סאלינען 4
מַאלִיגֶען 11 ' |

| | א :

מאטעלע , = ללויפט אַרַיין א דערשראקענער) וואס איז ? װָאם שְׁרֵייעסְט רו , עטֶעלֶע ? דוּ וויינסְט 3
ואס וויינסְט דוּ עעטֶעלֶע ? ננֶעטְט זִי אָן בּיי דֶער הַאנְד)

שׂרה-חנצי + שטעהט אויף! קוק אִיהם אָן אַבִּיסֶעל , שי ער מַאכְט דֶעם אָנשְׁטָ על, אַ גֶעבֶּעכֶעל ;
גָא מט דִי נְשׁמָה שׁוּלְריג... גֶעמַאבְט אַ תָּל פוּן מֵיי קִינֶד . אַוֶעק-גֶעקילֶעט,
אַרַאפּגֶענוּמֶען דֶעם קאפ-- אונ הָאט אַ יפֶּאמֶעפַאלְנֶעסְטי פְרֶעגֶען , וָאס זִי ווייגְט 17 רוצַחֲו
קוילֶער ! מַלְאַדְיהַמָוֶת אֵיינֶער ! זְאג מִיר , מִיט וָואס אֶמְוֶועטְשׁאיֶעמְט דוּ מִיר פַאר מֵיין קינְד.
פַּאר מֵיין אויג אִין קאפ ז וי , מּאכְטֶער. וַיין ! וָעה אִיז רֶער מַאמֶע ריעֶערו יפ יפמ
נעהט אַרֹים אוּג מהום א קָלאִפ מִיט דֶער מיה). ה ‏ פאט יי

.5 7
מאטֶעלֶע אונ עבט עלֶע 0

יי ץק

מאטעלע 4 נֶעמְט אָן עס עלֶען בַּיי בֵּיירֶע הענְד אונ ווילל איהר גֶעבֶּען אַ קוש ; ; זִי לָאזִם זָאַךְ נִים אוג הֶערְט.
נִיט אוֹיף צוּ וֵויינֶען) עטֶעלֶע ! מְהִייֶערֶע טֵיינֶע ! וָאג מִיר , וָואס אין דָא אַוֶעלְבֶעם

וָואס וַויינסְט דוּ ? אִיך בֶּעט דִיךְ. נִשְׁמָה מֵיינֶע וזָאג מִיר 1 נוּ , זָאג חָאטְשׁ אַיין וָוָארְט ! ָא
אֵיין וָוארְט ! |

עמעלע . צוּגֶעהט זִיךְ. פַאר גֶעוויין! אוֹי ו לָאז מִיךְ ! לָאז מִיךְ ! אוֹי. נָעה אַועק פוּן מִיר !
אַוֶועק ! אַוֶוֶעק ! אַװעק ! שטופ איהט אָפּ פון זיך)

מאמעלע 4 שָרִים אָפּ אַבִימֶעל ; בְּלַייבְּט שְׁמָעהן לָאנְט אַרָאם דִי קאפ , לֵיינְט צוּנוֹיף דִי הענר אוּג בְּלייְט אִין
א טְרַאנִישֶׁער פַּאוֶען אוֹי נָאם מֵיין נָאט ! פַאר וָאס קוּמְט מיר אַזֵא שְׁטְרָאף ? מִיט
ואס הָאבּ איך פֶערזִינְרִיגְט ? בִּיז וי לַאנְג נָאך ווֶעל איך זַאךְ אזוי מוּטשֶׁען ז פַּאר וֶועמֶעס וִינֶה -
קוּם אִיךְ אָפּ ? (גֶעהט צוּ גֶעהֶענְטֶער צוּם ווייבּן עְטֶעלֶע ועטֶעלֶע { דֶערבַּארֶעם זַאךְ אויף מיר,,. האבּ
רַחֵמָנוֹת... עטֶעלֶע 1 עס וייוְט אוֹים , אַז דִי שְׁוִיגֶער הָאט שׁוֹין וִידֶער אָנגֶערֶעדְט אויף מִיריי.
עֶמֶעלֶע ! לְמַאי זָאללסְט דוּ פוּן מִיר פַארבָּארְגֶען ז ערשְׁט נֶעכְטֶען הָאסְט דוּ מִיר גֶעשְׁואהרֶען,
אַז וָאס מֶע וֶעט דִיר זָאנֶען . וֶעסְט דוּ מִיר בּאלְד רֶערצֶעהלֶען... אַז דוּ וֶועסט שוין מָעהר
קיין שְׁלֶעכמִִם אוֹיף מִיר נֵישְׁט גְלוֹיבֶּען... אַז צְוִוישֶׁען אוּנְז וֶעט תָּמִיר גֶעקְפֶעסטִירֶען אַ
הֵיילִינֶע לֶעבֶּע אױף אִיבִּינ.. אוג אַצְנֶר ‏ מֵיינֶע טהַיֶערֶע אוג גֶעלֶיעבְּטֶע
עמֶעלֶע . שְׁמָעה אִיך פַאר דִיר אוּנ בֶּעט רַחֲמִים . זָאללְמְט הָאמְשׁ אַיין קוק מְהוּן אויף מיר,
חָאמְשׁ אֵיין וָוארְט מִיר זָאנֶען װיללסְט דו נִישְׁט . עטעלע! ואוּ זֶענֶען דַיינֶע שְׁבוּעוֹת ? וואז

, זֶענֶען דֵיינֶע נֶעכְטִיגֶע הַבִטְחוֹת , עטֶעלֶע ? נֶער תַּאפְט זִי אַרום אוג טהוּם זי אַ קוֹשׁ , ; זי רֵייפְט זָאךְ אים פון
זיינע הֶענְר מִיט כּעטן

עטעלע + = אַדֶעק ו אַוֶעק צו לֵאֶה רְוָאסִיס מָּאכְטֶערֶעל ! אַוֶועק פון מֵיינֶע אויגֶען

מאמעלע . פַערששינט) צו לֵאָה רְווְאסִים טָאכְטֶערִיל ? וָואס הֵייסְט רָאס אוג וָואס בֶּערֵייט
: עָם ‏ וָואס אִיז דָאס פַאר אַ נַייֶעס, האל

עטעלע . + שִׁט הַארְָו אַ נַייֶעם , זָאגסְט דוּ ? גֵיי, הֶער, וָואס דִי שְׁמָארְט רֶערְט !

מאטעלע. דִי שְׁטָארְט רֶערְט 1 וָאם רֶערְט דִי שְׁטָארט ? אַרְרַבָּה . לאם אִיךְ אוֹיךְ וִויסֶען ?

עטעלע. ודוּפְרֶענסְט נָאךְ ? הָא 3 וָואס גֶעהסְט דוּ אַהִין אַללֶע טָאג ? דוּ מַיינסְט . דן

= נַארסְט מִיךְ אָפּ ? מֵיין נִים, אַז אִיך בִּין אַזֵא נַארר, וִוי דוּ מַיינסְט. אָ . איף
ייס שיין 1 אִיךְ וַייס שׁוֹין ! צוּ לַוי-בּנימִינֶען גֶעהמְט דו ? אִיא ? טוּ אִיהר , צוּ לָאֶה-רְוָואסִיס
קְרָא ס אוויצע מִיט דֶער רוֹיטֶער נָאז,,, אָ אָ אָ 1 11 וי בייסְט אויף זִיךְ דִי האר אנ אִיז אוֹיסֶערויץ} !

אט עלע 4 (האפּט זי אָן בא די האנד ; נֶעמְט זִי אָרום מִיט נְוַאלְד אוּג בַּאדֶעקט איהר גֶעזִיכְט אוג איהר קאם מימ .

הֵיימֶע פלאמ"פייערדִיגע קיש עטֶעלֶע ! לְיוּגֶענְיוּ ! וָאם רֶערסְט דו ? אִיך ? אִיךְ ? צי
לְאֶה-דְוָואפַייס מָאכְטֶער ? צוּ אָט דֶער דָאִינֶער ? איף על דִיךְ פַארבַּיימֶע ען אויף לֵאֶה"רְוָואסִים
מָּאכְטֶער 9 דִיך ? מַיין ק עצֶעלֶע ? מַיין נִשָׁמָה ? מֵיי ן לֶעבֶּען כַַיין,.. ? אִיך וו ? א , אֶיך וויים.

, 7 4
=

תָ.

שׂין פון וֶעמֶען סאו איך וֵוייס שׁוֹין! דָאס הָאט זִי אוים-גֶעמְרַאכְט 1 זִי ו דִי שְׁוִיגֶער!
יָא. אִיךְ וייס שׁויץ 1 אִיך וייס שוין 1 אָ. זי יל אוּנְז צוּ שׁיירֶען ! זִי וילל מִיךְ אִין דֶער ערְר

אַרֵיין מְרַייבֶּען אַ לֶעבֶּערִיגֶען! זִי הָאט זַאך גֶענוּמֶען אויף מִיר 1 עערשְׁט הַיינְט אִין דֶער-פָּרִיה
' הָאט זִי מִיר דֶערצֶעהלְט אוּנ אָנגֶערֶערְט אוֹיף דִיר כָּל הֲצָּרוֹת 1 אַז דוּ ָאט זאף אִיהר גֶע-
קְלָאגְט אוֹיף מיר; אַז דו קאנסְט מִיךְ נִים אָנקוְקען ; אַז לֵוייִּנימִין הָאט א שָׁאן קיל אוג
קָאן זִינְגֶען אוּנ אי נִים ; אַז לוי-בּימִין. נָאר אִיך ליב נִיט אוג דו גְלֵיבּסְט ; אִיךְ אל

ווע רִיךְ , אוּג דו. מִיךְ נִים ; אִיךְ האבּ דִיךְ לִיעבּ אונג בִּין רִיר גֶעמְרֵיי בָּיז לֶעצְט , אוג דוּ
הָאמְט אֲפִילוּ קיין קאפּ רֲַמָנוֹת נִיט אוֹיף מִיר 1.. דוּ הָאסְט מִיר גֶענֶעבֶּען אַ שְבועה. אַז
- דוּ וֶועסְט מִיך אֵיבִּיג לִיעבּ הָאבֶּען . תָּמִיד גְלויבֶּען ; צוּם סוֹף וילסְט דוּ אֲפילוּ אוֹיף מִיר קיין
קוק נִיט מוחן,.. אָ! אִיךְ בִּין דֶער אּמגליקליבְסְֶער מֶענְטְש אוֹיף דֶער וֶועלְט 1פאלְ איף אַ.-
בִּיינְקֶעל אוע תֵיינְם

עמעלע 5 געט צוּ צוּ אִיחם אוג ווילל אִיחם טוּקן אַ קוֹשׁ ; ער לָאוְט זַאךְ נִימ} מָאטֶעלֶע : גָאט אִיז
מיט דִיר 1 מוח אויף מִיר אַ קוּק { רָאם בִּין איך 1 דו ילס מִיךְ נִיט ;
שֶאטֶעלֶע ! מָאמֶעלְץ!

אטעלע ‏ = פפַאלְט אהי אֹיף דֶעם הַאלרו! עטֶעלֶע !יי

האָטעלע. - צִיטִשְני מָאטֶעלֶע ‏ יי

מאטעלע + עדי קֶעצֶעלֶע !

קמעלע. הִֹשְׁנרנ קַאטֶעקֶעלו

מאטעלע. הֹישּז נְשָׂמָה מֵייגֶע ‏

עטעלע. פשֶש איחט לֶעבֶּען מֵינְם
מאטעלע + פִשׁ ויז מיין עֶנְגֶעל 1

-עמעלע. שִשי=ּ מין הַארְץ !
מאמעלע. ‏ אוג דוּ הָאסְט זַאךְ אויף מיר אַוֶעלְבֶעם גֶעגְלַיבְּט הֵא ז
עמעלע. אָנ מִיר מוֹחֵל. מָאטֶעלֶע! רָאס לֶעטצְטֶע מאהל!
מאטעלע .‏ וֶע"שֶׁע. גֶעטֶעלֶע. דָאס לֶעטצְטֶע מָאתל '
עטעלע. דָאס לֶעמצְטֶע טָאהל !

מאטעלע. = שְׁועחר מִיר !
עטעלע. אִיךְ שְׁוְעחר דִיר! | ו
מאטעלע. עֶס אִיו נָאךְ דָא אוֹיף דֶער וֶועלְט אַזֵּא טְהֵייעֶרֶע וי דו בִּיסְט 1 וִָי אלל איינט

א וג מע קוּשְׁם זאך
דֶעם אַנדֶערֶען אֹיף רֶעם הַארְצֶען אוג מֶע קוּשְׁט זַאן

ענדע פון דעם ערשמען בילד , (פאָרהא:ג פשייש)

! דָאם צְוֵוייטֶע בֵּילֶד,

{ גאי וואמוט
י 5

41
רְאוּיהֶערְש אוּג ר' שָלוֹם רכש

אט
טֲ סיר כגלאאן יאר תע

יע
מאַּיהֶערְשׁ זיצֶט אִיבֶּער אַ פֹפֶר אין בֶעם וֶעלְבּען צימֶער אונ אִיז צוקאכְפ {

שָׁלוֹם שִׁרְבְן קקט אָהס גְלַיךְ ‏ אִין דִי אוֹנֶען ארַיןו

יי ענלף 8 שדכן. וָאס זֶענְט איתר זי צוּימְרָאנֶען וָואם ? רי רְאוּבַוהֶערְשׁ ו מֵילָא וָאס סֶע

מַאכְט זַא מֵילָא וָואס ? אִייֶער מָאכְטֶער אִיז נִיט דִי עֶרְשְׁמֶע אִיוױ . א .

וָואס אִיחר הָאט מוֹרָא הָאט אִיהר . זי ֶעט נישט קריעָען -קי"ן אַנְדֶערֶען וֶעט {י? בּרָאר אִין
נִיט אוים-גֶעשְׁטָארְבֶּען בּרָאד ! |

דאובן-הערש, וָאס רֶערְט אִיהר 9 אִיחר וִויללְט מִיר אַיינרֶערֶען דמָאמֶעלֶע אִיו א זֶעלְמֶענֶער
יוּנגֶער-מַאנן ; א זֶעלְמֶען קֵינֶר , חֶלֶעבֶּען . אַ זֶעלְמֶען קיר !

ר שלום שדכן .נו. וֶער זָאנְט דֶען וֶער ?,ער צִיו אַוַדֵאי נִישְׁטיְקָשָׁה פון אַ יונְגֶעןדמאנן
פיז ער ; גָאר מִמְתֶּמָא אִיו רָאס גי אִיהר זִיוֶוג מִסְתְּמָא יי.

ראובן-הערש. נִישְׁט אֵיהר וִיוָוג, זָאנְט אִיהר ?וָואס אִיז ? וָואס גֶעהט אֵיהם אָפּ ? אִיך פְרֶעג
| אַייך י ר שָׁלוֹם,; מִיט"וָואס אִיז רָאם נִישְׁט גל רַה זָאנְט אָיהר אַללֵיין +
ר שָׁלוֹם (ריקט זיךְ צוּ צוּ איהב} |

ו' שלוֹם . = זרוקט אַך אָפו וָואם קאן איך זָאגֶען וָואס ?,קאן אִיךְ זָאנֶען וָואס ? נָאמט אִיו דער
מְזִנג זוְגִים אִיז געֶר ; וָואס קאן וִויסֶען אַ מֶענְטְשׁ. ואס ?'

דאובן-הערש. אט אָן ר' שָלוֹם' פַאר רִי לַא אינ פְרימֶלְט אִיס! נָאט אִיז מג זוגִים? ר
שָׁלוֹם ! איך,קאן אַייף 1 אִיהר זֶענְט אַ גוּמֶער צְבוּעק ! אִיהר זֶענְט אַ פַאלְשֶׁער

מֶענְשׁ ז אִיהר זֶענְט עֶרְגֶער פון אַיין אַפִיקירוֹס. אַז אִיהר קָאנְט מִיר אַזֶעלֶעכִם זָאנֶען ! אִיהר

מייסְט דֶעם גַאנְצֶען אֶמֶת ‏ ווָאס דָא טוּהט זַאףְ . אוּנ וִויללְט מִיךְ א נַארֶען לו |

3 שלום 9 ְרִייִסְט זַאךְ אויס פון זֵיינֶע העד אַ דֶערשְׁרַאַקֶענֶעט אֵך י ר' רָאוּבָן הֶערְשׁ } לָאט מֵיה
צוּ"רוּה לָאזְט מיך 1 וָואס קעהר זאך מִיט מיר אָן ואס ? אִיךְ דַארְף קריכען

צוּ יֶענֶעם אִין ,קעשֶׁענְיִע דארף אִיך ? אִיךְ ייס גָאר נִיט אִיךְ ! |

ראובן"הערשי ְנֶעהט אַרוּם חִין אוג צוּרִיק) אָ, וֵוייסְט אִיהר ניט ! איתר וֵוייסְט גַאנֶץ גוּט פון טיין
שְלַאק פוּן מַיין צָדֶה ! אִיהר מַאכְט וַאךְ נָאר , אַז איהר וַוייסְט נִים ,

די שלום - יָא, אֶבָּער ואס קעהר זָאךְ דָאס מִיט מִיר אָן וָואס זמָע הָאט מִיף גֶעשִׁיקְט

= . = הפ הָאט מֶען מיד- בִין א גֶעקימען בי אִיך ;מע וט אט ָא יי
א נָם לג גייו יי | | בהז ר

ראובן-הערש. ומַעללָם זָאךְ אָפּן אַ נֶט נָאגְט אֵיהר ?
די שׁלוֹם . קאלְט"בְלוּטיוו נוּ פַאר-שׁמֶעהט נַאךְ ט גָט . גי,
דאוּבן-הערשׁ. אזיץ משׁ דָשׁ קלאק ארין אִין מִיש אִיךְ ווילל נִיט קיין וס ו אִית- הֶערֶם. 4
שָֹׁם ? אִיךְ וילל גים -קיין גֶט ! אִיך וִילל נִינו ג אִיהר הֶערֶם צּגִינְו -
ֹ 1 54 ֿ ה 480
ױ שְׁלוֹם. ‏ אִך הֶער. אִיךְ הָער ;זי װִילל אָבֶּער עו
ראובן"ן זערשׁ . וֶער אִיו רִי / זִי ? וָואס אִיז פַאר אַ זִי ? וָאם מיר {י : צֶער מיר לג
ױ שלום , אִיך מֵיין שָרֶה-ַנצי מֵיין אִיך ; אִייָער שָׂ שְרְַגצִי אִייֶערֶע 5
5 אס +
ראוּבן-הערש. שְׂרָהחַנְצִי ז נוּ , אונ ואוּ בּין איך ?
: שָׁלום 4 פַארַאבַאנֶעט מִיט רי פִּינְגְעֶר אין מִישׁ ארייןן רָאס וֵוייס גי גִים רָאס :
ראוּבן-הערשׁ. ואס הֵייסְט אִיהר וֵייסְט ניט ? איך װעלל רֶער-לָאוֶען אַזֶעלֶעכֶם בא זיך אי
שְׁטוּבּ ? אַזֵא רְצִיחָה איז נאף נִישְׁט גֶעהֶערְט גֶעוָוארֶען אוֹיף רער הַאלְגֶער
וֶועלְט ! מֶע זָאל נֶעמֶען קִינְדֶער , אַוֶעלְבֶע צְוֵיי מְהייֶערֶע קִינְדֶער , אוּג פְּלִיצְלִים אונ"כוו=

מֶענדְרִינֶען אֶפּ גָמִין זֵיי , צוּ שֵׁיירֶען זיי. צוּירֵייסֶען זייָער גלי ; אויף אֵיבִיג ! פַאר וְוָאם 1 פַאר
וֶוען 'פַאר וֶֶעמֶעם זִינֶד ? נֶעֶר טְרֵייפֶעלְם ר' שָׁלוסן פַאר רִי ...צֶען;

ו שׁלום. ויז אי וָאס בִּין איך שׁוּלְדִיג װאס?

ראובן-הערש. ניט נים פּינָם גּוָא ציאצקע ! אַזֵא יּנְגֶענימַאנן ! נוּ, אוג אי וֶעל דָאס צוּי

וָעהן אוּנ אָפּ-שְׁוֵייגֶען ? הַא ?וָאס מֵיינְט אֵיהר זִיךְ ? אִיךְ בִּין דָאךְ אַ פָּאטֶערט
אִיךְ בִּין דָאךְ דֶער פָאמֶער ! איך הָאבּ עפֶּעס אוֹיךְ אַ שְׁמיִקֶעל רעה , צוּ גיין ?הא ? אִיך וועל
לָאוֶען. מֶע אָלל מַיין קִינְד פִיהרֶען פאר א קָרְבּן ז אּג װאו בִּין,|איךי ? אִיך פרְענ 4 יך
ר שָׁלוֹם , וואו בי אִיךױ? ָעֶר ווילל אג"האפּען ר' שׁלום'ן פַּאר דער לאק

ר שׁלוֹם + ַרוקם זך אֶפֹּ וָאם אֶמָת אִיו אֲמָת .ר ' רָאוּבַןְיהֶערְש, ; אֵיהר זֶענֶט אַוורֵאי גע"

| רֶעכְט זֶענְט איהר ; הֵייסְט גִיבֶּען אַבִּיסֶעל ְרָאנְפֶען אוג עֲֵפָּ, 6 פַאריבייסֶע
אויף ; אִיך הָאבּ נָאךְ הַיינְטִיגֶן רי-טָארְֶע אִין מַיין מויל גי גֶעהַאט הָאב אי ימ יאני
אריין א. מִלעשִיל בְּרָאנְפֶען מִים פַארבייסֶען|

וי שׁלוֹם * ְגִיסְט אָן) לְתַייִם, ר' רָאוּבְן-הֶערְשׁ, לְחַיִים : לאז נָאמט גֶעבָק. בֶעטָלר? {ך+
שֶׁעפְטֶען לָאז עֶר... לְחַיִַם ! לְחַייִם ! וֹעֶר מַאנְט א טּמָז ‏ /

ראוּבן -הערשׁ. (מאנט אַ טּפּה! לְחַיִם ר' שָׁלוֹם, לְחַייִם מוֹבִים םומ בְוורער א פַּאהַאגֶע
וֶועלְט, פֶע . ְלֶעבֶּען, א פַּאהַאנֶע וועלְט יפָע!ואָ מם

וי שלום . 1 כּפָהן פֶע . די רְאוּבֵן הֶערְשׁ. פַע--פַע !
ראובן-הערש. וא טפָהו אָגּער גָאר אויף אֵין אַנרער אוֹפֶן יי , ר שָלום

' ליב . זא כֹּסָה! זָעהר פָע ! וְעֵהר כֶע 1

פאמא וט 55 פאאאוס

=

- ראובן-הערשׁ. א טָחו אָכֶער טַאקע , ר' שָׁלוֹם , וָאס פָע הֵייסְט!
: שלום וא כּימָהן פֶּע-פֶעיפֶע 1 בִּוִין;עק אַרַיין פֶע ו

וט -= : : 5

ור שנום /‏ מַרְאָה כֹחַן ; שָׁאְקֶעלְט צוּ מִימֹן קאםּ אוּג שְׁמֵייכֶעלְטן אִיף וַוַיים ו ר' רְאוּכְן-הע גרש :
אִיהר דַארפט מִיר נִיט דֶער-צֶעהלֶען אִיהר ; ; אִיף הָאבּ אוֹיךְ רי אֵייגֶענֶע מַכָּה

איף . פּוּנָקְט אַזֵא צָרָה פֿונְקט .

ו
ראובן-הערשיי -דאף אִיז מִיט אַ גַאנְג ; נִיט אַזױ וי בַּיי מיר , ר שָׁלוֹם. ר שָׁלוֹם! ר' שָׁלוֹם !
וָואס וֵוייסְט אִיהר ר' שָלום ? קֵיינֶער וֵוייסְט נִיט , רי שָׁלוֹם ! אָט דָא ליענט
דָאס בַּא מִיר , ר שָׁלוֹם וויינְט מִיסִ'ן פִינגֶער אוֹיף דֶעם הַארְצען אֵם דָא , טִיעף--- טיעף !,, אונ פָאר
וָואס ? פַאר ווֶען ? ובַיינְט אַיין דִי קאפ אוּנ וַיינְט שוין עַמְלֵיכֶע אנ צְוַואנְצִיג יאר , אַז אי קום אֶ
אוֹיף דֶער וֶועלְמיי. עמְלִיבֶע אוּג צְוַַאנְצִיג יָאהר בִּין אִיך אִין נִיְהָנֶםי.. שִׁבָעֹה מְדוּרַי גִיהְנָםיי.
אוֹיף הֵייסָע פְקאווְרֶערֶעם בְּרָאמֶען מַיין לֵייב.., קאליסמראיי) , ר' שָׁלוֹם , קֵאליסְמְרָאי מְרַייבְּט
זִי מיך דְרֵיי מָאהל אין מָאג... אָהן א שׁוּם רַחְמְנוֹת... קיין גוּט וָוארְט כִּמעט פוּן דֶער ערְשְׁטֶער
שָׁעָה וְֶר ייט אונ ר' שָלם דְִימֶעלְש אַ ווארְמֶעלֶע אוֹיס-צוירֶערֶען עֶמְלִיכֶע אוּנ צְוַואנְצִיג יָאהר!יו.
אָט ואוּ מֶע דַארְף אַ נָמ, ר י שָׁלוֹם ! עָר שִׁטֶעהט אייף . ר' שָלום תיַפּט זיַך אייך אויף אט וואו בע
וָואלְט בֶּעיַארְפְט אַרויפּפיהרֶן אוֹיף אַ גָם!., |

=

,7

2

יי

ר זֶעלְבֶּע אוג שָׂרָה"הַנְצִי ו

שרה-חנצי + +פְלֵיתש ארי ! זי אַ וִיהֶער או בְלייבְּט שְׁטֶעהן אִין מִימֶען שְׁטוּב ; אַ פְּלֶעסְק מיט רִי הָאנְד
| רְאוּבֵןְהֶערְשׁ ! וָואס אִיז דָא בַּא דִיר פְלִיצְלִים פַאר אַ יום מוב ? נָאמט אִיז

מִיט דִיר , רְאוּבַוְהֶערְשׁ ! וֶועסְט צֵייט הָאבֶּען נָאךְ דֶעם גֶט פאר-מְרִינְקֶען... וקקט אִין דֶעש לייי

ִיגֶען פַלֶעשֶׁעל אַריןו גֶעמֶעגְט אִיבֶּער אנ אַבִּימֶעל. אויף שְׁפֶעטֶער... וֶועסְט נָאךְ הָאבֶּען {

צייט צוּ מְרִינקֶען, ראובְן-הֶערְשׁ, אונ איהר אוֹיךְ , ד' שָלוֹם ! איזה צום צְוַיימֶען קַסמָא הל

אוּג צוּ דֶער אַנְדֶערֶער חַתוּנָה בַּא יו מָאכְטֶער... נָאר לָאז שׁוֹין גָאט גֶעבֶּען מִיט מָעֵהר

הַצִלְחָה, נִיט אַזֵא גֶענֵיירֶעם , וִוי אֵיהר הָאט מִיר גֶעגֶעבֶּען , ר שָׁלוֹם !..,

ױ' שלום , וְלֶעפֶּעטְשֶׁעט מיט דֶעם צינג) איף בֶּעט אַייך שָׂרֶה"חַנְצֵייי. איהר. וֶענְט דָאך.. אֵײי.
א... איך מֵיין טאקע בָּאָמָת מֵיין אִיך... אַ גוּטָעי.. אַ... וִוי זָאגְט עָר . אי
אי אי. אשֶׂה צְנועה ט אייל

שׂרה-הֲנצי + (שׁטופּט איהם צוּ דער פיר אוּנ שמופּט דֶעם מאנן אויך צו דֶער פִיר ; זֵיִי גֶעהן בֵּיידֶע מיט אַרַאפּ *ו

| גֶעלאטֶע קאם, אוג זי גָעהט יִנָא נוּ , גָעהט שׁוֹין געהט ! שי | אַללֶעם פֶּערְטִיני..
דֶער רֶב הָאט גֶעשִׁיקְט צוּ מִיר דֶעם שִׁמשׁי.. דֶער גֶט אִיז שׁוֹין צוּם-שְׁרַייבֶּען... דָאם פָּאר-פָאלְג.
וֶועט בַּאלְר אוֹיך אוּנְטֶער-קוּמֶען... נוּ. רֵיהר זאך שׁוֹין. רְאוּבְן-הֶערְשׁ . רִיהר זַא ו קוק איהם

יי יע

*) קאָליסטראָי--- הייסט 8ס/נס 098פעס--- א שטראָף פון אמאָהליגע יאָהרען,

א 7

א ַכסֶעל יד פְָאְמֶערֶם מי די פִים... גֶענוג אֶנֶעְרנקען זאך ז האל ופי
אְקֶעם ואללֶען טֶרינְקֶען איער בְלוטבּיירֶע.. הָאט זאך צונוי-גֶעסְקַאמְפוניֶעט מִיט רענ
דָאוִיגֶען זֹלֵל וְסובַאנִיק אוּנ מע הָאט אוֹים-גֶערָאמְט. וואוסֶע רָא אַי שְׁטִיְקֶעל לעקאף אין שָאפְץָ
עֶסֶען זָאלקֶען אייך וֶערֶעם בֵּיידֶע איער לייבּ. זִיסֶער גָאט ז., |

1:
מַּאטֶעלֶע אי ליימ

8 5 : : מ : א
הער קוּמֶם ארַיין מָאמֶעלֶע בַאלְט אויפן ביל ונ בְליבְּ יצ אי אַ רישי
פאל + כַּאנֹנָאך הס קלש ארין לַבִנְָמֵץ מִם א שְׁפִיֶעלם

מאטעלע + = = וינ א יט ףד הי פַארפִנְסְמֶערֶם בי אי גֶעָארֶען ו אואך אע =
עה אִיז מִיר, אַז אִיך רארף /ע טעלֶען גֶעבֶּען אַ נָט ו

לוייבּנימין + = וָאסיזֶשֶׁע הָאסְט דוּ גֶעוָואללְט ז אַו עטֶעלֶע זָאלל דִיר גֶעבֶּען אַנָט ?
מאטעלע = אָ ‏ דוּ לַאנְסְט ז דוּ טְרִיכְסְט קַאמָאוֶעם 1 אִינֶ !

לוי"בּנימין . = וָאס רֶען מְשׁוּגֶענֶער , לָאם וַיינסְט דוּ 7 וָואם הָאסְט דוּ זאך צוּ-רֶעוועם , וי
א בְּרֶעקֶעלֶע קֵינֶר ז אַדְרבָּה זָאג ו יס

מאטעלע. ‏ דפְרֶעקְט ִיךְ נָא ז וָאס-זְשֶׁע דע ז מַאנְצֶען זָאל אִיך,

לוי-בּנימין = אַוַדַאי טַאנְצֶען ז.. דוּ ווערסט פָּטוּר פון אַוֵא שְׁוויגֶער , וי שָׂרֶה-ַּנְצִ
מֶענְסְט דוּ גֶעוִוים גֶעהן מַאנְצֶען.. ווער קאן זי נִיט ? אִיך בֵּין בַּאוָואהרֶענְט,
אַז דו ֶעסְט דָא אָפזַין נָאךְ א הַאלְבּ יאר אִין שְׁטוּב . וֶועט דיך דַיין שְׁויגֶער פַאמְשֶען,
אַזֹ וִוי זִי פַּאטְשְׁט דֶעם שְׁוֶוער דַיינֶעם. אָט דֶעם עהרְלִיכֶען מִיפּוֹשׁ . וֶועלְבֶער אִיז עֶרְנֶער פוּ
אֵיהר אַלְלֵיין י אַז עֶר לָאז זַאךְ אַזױי מְרֶעמֶען אֹיפִין קאפ ,

מאטעלע + סע אִז דיר רג צוּרֶערֶען! ָא זֶללְֶם דּ אָגֶער זיין אויף מיין אִנ
| וָואללְסְט דוי
לױי-בּניטין + = אִיך זָאלל זַיין אויף דַיין אָרֶט. לֶעקֶעשׁ, וָאללְט איך אוֹיפִין דָרִימֶען טאנ
גֶענְט אוּג גֶעפַּמָרֶט אֵיין עול פוּנִם קָאפּ!-- אִין מְאהל פַאר אַללֶע מאהל ו
(ֶער שְׁפַּאנְט אַרוּם אִיבֶּערְ'ן שְׁטוּבן

מאטעלע. פַאיטְרַאְט זאף גֶעגָם. .. נוּ . אוג רִי לֶיעבֶּע זאנ עטֶעלֶעז אַף 1
לוי"בִּנימִין זייי |
לוי-בּנימין . שְפַאְט רוס הי איג צוּנֵיקן קוק איחם אָן אַבִּישֶעל , וי עֶר מַאכְט רָאס תייֹת,.
רִי לִיעבֶּע וֶוער מִיר לַיעבֶּע! וָואס מִיר לֶיעבֶּע 1 ווען מִיר לֶיעבֶע ? וָואס
הָאסְט ר זאך אֵיינגֶעבִּילְרֶעש י מְשׁוּגֶענֶער 1 אַ שָׁאנֶע לִיעבֶּע . אַז די מַאמֶע קאן זִי אַרוֹים-
פִּיהרֶען צְעהן מָאהל אִין מָאג אוֹיף נט ? אוֹיך מיר א לִיעבֶּע ! מָארְתֲאיהֲא |

מאטעלע 4 = מֶענסְט דִיר לַאכֶען וִויפִיעל דוּ װיללסט, אוּג דָאט, וָאס רָאם הַארְץ פיעלְט
- ָעֶר הָאפְּט זיךְ בּאָם הארצנן יי אי 62 .

(-- 57 --ר

יי ייייייזקנט האפ 34
לױי-בּנימין . = חַאיחַא"חַא ! וָואס פֵיהלט דָאם הַארֶץ ? וָואס ?י., ער הָאט זַאך אָנ גֶעלייֶענט

מים רָאמאָנען, װי א פּױיק , אוּנ שרייעט אויף אַללֶע גַאסֶען לִיעבֶּעוגְלַאט,
סֶע וויללְט זָאףְ רִיר שְׁפִּיעלֶען אַ רָאמַאן . נֶעמסְט דוּ אַללײן אויף זִיךְ צָרוֹת מִיט שְׁלֶעקניי.
נוּ . ויללסְט נִיט קיין נֶט ? וִוי דו וֶויללסְט זִיך ! זִיץ דָא ! אָט ווֶעט בַּאלֶר קוּמֶען רֶער אַשׁמְדֵאי,
דִי שׁוִיגֶּער דֵייגֶע . אונ נֶועט דיך אריין לייגֶען ניין אֵיילֶען אִין דֶער עֶרֶר אַרײן אוּנ וֶעט אָני
שְׁטֶעללֶען דִי טָאכְטֶער , אַז זִי זָאלל דִיר וַארְפּען דֶעם גֶט פַאר רִי פִים, אוּג נָאכְדֶעם וֶעם
אִיהר זַאךְ אִיבֶערבֶּעטֶען . צוּיקושָען , וויינֶען . אונ שְׁפֶּעמֶער מִיט צְוֵיי טָאג וויערֶער רִי וֶעלְבָע
גֶעשׁיכְטַע , בִּיז פון דיין גֶעלִיבּטֶער וֶועט וֶוערֶען אַ מִין שֶׂרְהִיתַנְצִי אוג פוּן דִיר אַ מִין רְאוּבְן-
הֶערְשׁ שָׂרָה"חַנְצִיים... אַ שָׁאנֶער סוף !... שָאם זי חֵבֶר מֵיינֶער ‏ עייְּימִין יט אָן מַאטֶעלֶען
רָאס הִימעל בי איֶר די אוירט! א פִיינֶער וּנְגערימַאנְן ! אַ יוּנגֶערמַאנן בִּיסְט דוּ ?אַ וַייבֶּעל בִּימְט
דוּ ? אַ יורֶענֶע ! מָאטֶעל רִי יּהֶענַע! רֶענְדֶערִיל דִי יורֶעגֶעי. חא-חַאדחא 1 דו גֶעדַיינְקסְט
סֶענְרֶערִיל רִי ּרֶענֶעּ בַּא אַבְּרַאמָאויטשֶוען ! חַא-חַא"חֵא! , שָׁהיָהוֹשֵׁב על הַסַפְּמָלי - 4
סֶענְרֶערִיל רֵי ײרֶענֶע איז גֶענֶעסֶען אויפְן בֵּינְקֶעל אוּנְטֶער גֶעבִּעְרֶען מִיט אַ מִיבֶעלֶע רִי צֵיי ‏
יְקלֵף קַארְטַאפְליטו-- אוג הָאט גֶעשֵׁילְט קַארְמָאפְִים-חַאחַא-חַא! חְַעבֶען , מָאטֶעל, אַז
אִיך קיק אוֹיף דִיר . רֶערמָאן אִיךְ זאך אָן אבְּרַאמָאוִויטְשׁסטֶענְדְערִיל די
יוּדֶענֶע!. | = יי

מאטעלע . = יָא. גוּם אִיז דֵיר צוּ לַאכֶען; דו הָאסְט זאך אַרַיין גֶעחַאפֶּט אין אַ שוב צווי-
שֶׁען לֵייט . גיט צְוִוישֶׁען אַזֶעלְכֶע . וי אִיך בִּין אַריין...

לוי-בנימין . = הָאסְט אַ גְרוֹימֶען טָעוֹת י מָאטֶּעל . אִיךְ הָאבּ. שׁוֹין דִיר מויזֶענֶר מָאהל גָעי-

זָאגְט . אַז סֶע וַייזְט זא דִיר אויס . גְלייבּ מִיר . בְּרוּדֶער, אַז אַיך קום גֶענוּג
אָפּ. נִיט אַזױ פִיעל, וִויפֶיעל דוּ , פַאר-שְׁטמֶעהט זַאך ; אָבֶּער קיין הָאנִיג כָעק אִיך אוֹירְנִיט..,
סֶע וויללט א מיר אַװֹי וְצֶען אוג קווֶעמְשֶׁען רִי בַאנְק. אַזױי וי דיר גְלוּסְט זא אַצִינֶד גָעהן
טַאנְצֶען ; נָאר וָאם זָאל מֶען טוּהן ?מיר וֶעגֶען אֵיירָעמִים. מָאמֶעל, מיר וֶענֶען
אַיירֶעמִים 41., מֶע הָאט אוּנְז גֶענוּמֶען פַאר אַ צִירוּנְג אִין שְׁטוּבּ אַרײין ימָע הָאט אוּנָן גֶענֶעבֶּען
וַוייבֶּער אונ מֶע זָאגְט אוּנְז : גֶעהט קִינְדֶערלַאך צְוֵיי מָאהל אִין טָאג אִין שּׁל = אַרין ; שְׁטִיפְט
אַיך , פַאר-פִּיהרְם אַייךְ . מוּהט אי דָארְט וָואם אִיהר וִויללְט , אַבִּי לָאזֶען לייט וָאגֶען, אַז -
אִיהר וֶענְט שָׁאנֶע אֵיירֶעמְלַאךְ, ַיידֶענֶע יּנְגֶע"לֵייט-- אוג מִיר ו קֶעלִבְּלַאךְ יְלָאזֶען זָאך פִיהרעף
אוּנ אַזוֹ גָעהט אַוֶועק טָאג מיט יָאהרֶען. עֶס וֶֶערְדְט אַ קִינְד. אונ צְוֵיי... אונ מִיר קאן ַיין
וָאללְט זַאךְ גָאר גֶעגְלוּסְט אַצִינֶד זיין וַייט-װַייט פוּן רַאנֶען . גֶערְנֶעץ אִין אַ וִימָאמִיר
אָדֶער אִין אַ פַּיימֶּער -בַּארֶג... עֶך . בְּרוּלֶער, גֶעם זְעה. וָואם זָאנְט אַ .לִילְיֶענְבְליםי אַ
ּסְמָאלֶענְְקִין" , אַ יגָאטטלויבּערי איִיָא ווָאם צּ-רֶערֶען . מָאטֶעל, מיר זֶעגֶען בּיירֶע נומ
אִין רֶער געץ; מִיר אִיו אַבּימֶעל בֶּעסֶער . ריר איז ְֶגֶער-- גָעה-זשֶׁע. נַארֶעלֶע . פְלאנְטע זַאך
אַרױם, בִּיו דוּ קָאנמְט נָאךְ, --- וַייל שְׁפֶּעטֶער נָאמט וַייסְט 1... קום שׁוֹין קים . מאמֶעל .
מאך וַאך נִיט נַארֶעשׁ!., וְעֶר נעמְט אָן מַאטֶעלֶען יי דֶער הַאנְד אוג זֵיי גָעהן צוּוַאמֶען אַוֶועק)

דע פֿון דעם צווייטען בילד (פטָרהאנג פאללט).

גע

צי

דָאם דְרִיטֶע בִּילְד.

קומט פֹאָר באַ אורכןעץ דעם ריב אין שטוב , וועלכע איז איבער"געצאָמט מיט א רערנע
אויף צוויי צימערען 1 8 ,זאַאַללײ מיט אַ ,קעך" , אין ,זאַאַלל" שטעהט 8 שאַפּע ביט פריט,
אויף דעם טיש ליעגט א ,יורה"דעה? מיט איין /,אבן"העור" } אַ קאַנאַפּע בעצויגען מיש
קעסטעלריגען ציטץ } אַ מזרח אויף דער וואנדט , אַ זײגער מיט אַ קוקושקע , ווע"כע
איז אנשוויגען געװאָרען שוין פון אַ יאָהר אכטצעהן , פונקט אום תשעה"באב { אַ טיוליק
מיט אַ טיליפיל פון פעה מיט וויידעלאך , אַ גום שטריימעל ; איין אטלעסנע קאפאטע מיט
געלען אונטער"שלאק ; די רעביצינם ייפע אויף וואטע { אַ גרויסע קװאָרט מיט אַ פיטש"
נאמען האגר"מוך מיט א פאָמיניצע אוג מיט אַ בעועם {--- אָט דאָס איז רמָּם אנצע מעבעל
מיט'ן גארדעראָב מיט אללעמען .

' 1
פְרוּמֶע דִ ִבּצִין אי שְְׂהיחנצִי
רבּצין } יצֶט . שָׂרֶחחַנְצִי . זֶעמצְט זַא צוּ , ואס שְׁטֶעהט אִיהר ?

שרה-חנצי י וימי ַּאְנֶעם אוֹיף איין ארְבֶּעלן נִישְׁט קשֶׁה , אִיךְ קָאן בַּאשְׁמָעהן ט וי סטָארעט וי
דער נאזן

רבּצין , ואס אַרְט אַייך , שְׂרֶה-הַנְצִי + אָם שְׁמֶעהט א בַּאנְקעל יו נֶעמְט זֶעמצְט זַא
צו ; בִּיו דֶער נָט וֶעם נָאךְ פַארְמִיג וֶערֶען . וֶועט אַבִּיסֶעל גֶעדוֹיֶערֶען +--
אָדיאף"אֶך וי לייגְט די קאפ אויף דִי צְוויי פִינְגֶער אוּג שָׁאָקֶעלְט זַאךְ)

שׂרה-חנצי ;‏ אַה אָד-אָף ! זִי מאכט פִימְקֶעם אייף צוּ וַיינֶען אוּג זֶעטצָם זַאךְ צוּ מִים אַ זַייט אוֹיף דֶעט
שְׁפּיץ ביינקעלן

שרבּצין , יש מִימיה! לְמֵאי זָאלְלְט אִיהר זִינְרִיגֶען . שָׂרְהיחַנְצִי ז מִסְתָּמָא אִיז רָאם א
| : בַּאשֶׁערְמֶע זאך ? מִסֶתְּמָא הֵייסְט דֶער אוֹיגֶּערשְׁטֶער, הַקדוֹשׁ בָּרוּך הוּא +--
בָּרוּךְ הוּא וּבָרוּך שְׁמוֹ ! מִסֶתָּמָא אִיז דָאס נִישְׁט קיין זִיוְגֵייי - |

שׂרה-חנצי . װוישט זיִך די אינֶען אוג שְׁנֵייצְט דִי נאזן נִישְׁט קיין זִיוָוג , זָאנְט איהר ? אוי פּרומעניוּ--
| נְשָׁמָהנְיוּ ! אֵיהר קָאנְט מִיךְ דָאךְ נִיט פוּן גֶעכְטֶען אונ נִיט פוּן פַאר-אַיִאה-
דֶּען... אִיך קאן דָאס אַייך גָאר אַזֹי פִיעל נישְׁט לַמְנְצְהַ זַיין זי טאַרעש זאך פאר דער רָכִַּין בַאוּטי

צען מיט דער הייליגער שפּראַכע אוּנ חאַפּט אריין אַייניגע װאָרטער פוּן דעם סִידוּר אוּג פוּן מַעֲמָדוֹת אוּג סְטֶיעֶסְניאיעש

ַא נישן גְלויבּט זְשָׁעמִיר , איך בֶּעט אַיך אִיבֶּער װי אֵיין אֵייגֶענֶע שְׁוֶעסְטֶער . וָעוּ אִיהר
זָאללְט וִויסֶען , וו אַזױ יער בַּאנֶעהט זַא מִיט מַיין מָאכְמֶער , מִיט מַיין לייבּ אוג פְּלֵיישׁ,
וָואללְט אֵיהר אַללֵיין גֶעזָאגְט, אַז... אז עַם אִיז אוֹיף מיר א מַחֲוִּיר נָשָׁמוֹתי . עִֶפֶּעם אַ מִין
ּוּרָענָיוֹת פון זיין לֶיעבֶּען נָאמֶען . עִפֶּעם אֵין עוֹמֵר יִשְׁרָאַלײ אִיו ער י נָאךְ עֶרְגֶער פון אַ
מְשׁוּמָד נִי דָא גֶערַאכְט , אִיךְ ווייס ז אֵיין אוֹים-וָוארפְלִינְג. א נִשְׁמַת כָּל חיי .א ווילְרֶע חיָה
רָעה. אַ וָואוְקעלאקע ... | |

256 84 =

רבּצין ָ ִשְׁמִיצֶערְט מִיט דִי לִיפָּען אונ מַאכְט מיט דֶעם קאפּ} מֶעזָאלל גָאר בֶּעהִיט וֶערֶען . רבּוֹנל
שָׁל עוֹלֶם פוּן דֶער נַאנְצֶער וֶוֶעלְט, בְּרוּךְ הוּא וּבָרוּךְ שְׁמוֹ ! סֶע אִיז זַאךְעפֶּעם
נָאר אֵיין אָנישיקֶענֶעס אִיו דָאס! אַ מִכָּה בְּכוְרֶה פוּן מִצְרַיִם !

שׂרה-חנצי וי תש פון מצרִַם.זאגְט אִהר ז פוןחדום זאג איך אי ! פון מְּם ‏

עֶפָּעם אַ מִין . אַ מִין... וְרִחֲצוּ ז אַ פִּיפֶּערנָאמֶער , וָואס אִיז דוֹרָם מִיטְן קיק
א לִינְדֶענווָארֶעם ! ואס לִיעגְט אין הָרַיין אוג מַיינְט , אַז סֶע אִיז גָאר קיין זִיסֶער נִימָא אוֹיף דֶער
ֶעלְט !ער לִיענְט אוג מָּאמְשֶעט . וֶערֶעם זָאללֶען מַאטְשָׁען יי לייב אִין רֶער פִינְְטֶער .
לִיעבֶּער גָאמט !

רבּעין ; בֶּעהִיט מִיךְ נָאט . בָּרוּךְ הוּא וּבָרוֹךְ שָׁמוֹ זי הייבט אויף דִי אוינען מִיט דִי הָאנרְט
צוּ דֶער פְמֶעִין אִיך וַויים ? איהר דַארְפְּט זַאךְ דַאנְקען אוּנ לױיבּען דֶער וָואם לֶעבֶּם
אֵייכִּיג . בָּרוּךְ הוּא וּבְרוּךְ שְׁמוֹ, ואס אִיהר ווֶערדְט פָּטוּר פון אַוֵא צָרֶה שֶׁלֹא חָבֹא !

שרה-חנצי . = אִיךְ וֶער פָּטוֹר ? נוּ, אנ סֶע קאקט מִיך קָארְג בָּלוּט ? וָואס רֶעדְט אִיה" ,

פרוּמֶע-לֶעבֶּען . אַ ווָארְמֶעלֶע.אַ שִׁירוך געמוּהן . חֲתוּנָה גֶעמַאכְט, אָנגֶע-
מוֹימְשֶעם זַאךְ אוּג וָאס . איך בֶּעט אַייך ? אוג אַצִינֶד . גָעה טוה נָאךְ אַ מָאהל אַ שִׁידוּך,
וִוידֶער אֵיין אַיידֶעם , א צירוּנג אין שְׁמוּבּ אֵרַייִן. אֵיין עבוְדָה וָרֶה, א לָעשׂוֹת נְקִמְהֹנִיק, אַ
גָּאנֶער שְׁטֶעהרֶען... שְֵׁׂא, אָן גָעהט,ער דֶער מִּבְשִׁיט מֵיינֶער. לָאס אִיךְ זַאךְ בַּאהַאלְמֶען,
פְּרוּממֶע-לֶעבֶּען , בֵּא אַייך אִין קעך י מֵיינֶע אוֹיגֶען זָאללֶען אִיהם נִיט אָניקוקען. מִיט זיין
מְרִפְהינֶעם פַּרְצוּף , אַ סִכֶּה אִיהם אין פָּנִים אוֹיף דְרֵיי יָאהר מִיט אַ הַאלְבֶּען 1.. וי געט אֶַעק
אין צְוֵיימֶען צִיממֶערן | | :
רבּצין . אָן גֶעהן זי שוין אַללֶע אַהֶער ; גָאמט בָּרוּךְ חוא . בָּרוּךְ וא וּבָרוּךְ שמי -

זָאלל גֶעבֶּען דֶער גָט זָאלל חָאמְשׁ נִימ פָּטוּל וֶוערֶען חַם וְשָׁלוֹם, נִים אִין אזא
שָׁוח אוים"גערעדט וָאלל זיין + וי גֶעהט נָאךּ שָׂרָה"חַנְצִי{ :

.2
ד' אֶרָקֶע דֶער רב אונ נאָך איהם דער איבעריגער עולם,

ף' ארקע דער רב קומט אריין געשווינד, וואשט די האָנדט , זאנט נאשר יצר" אויף אַ
קול אונ זעצט זאַך אויבענ"אָן אויף דער קאָסטילדיגער קאנאפע מיט גרוים פאראד ; נאָך"
איהט געהט אריין ד' זבכריהן סופר אונ שטעללט זאך אָן אַ זייט { נאָך"דעם סופר געהן
נאך צוויי עדות. אוג דער שמש טראָגט אריין דעם נָמז מיט אַ , גרויסען גלעזערנעם
מינטער אין וועלכען סע שטעקט אַ גאָנזענע פעדער ; נאַכהער הױבענ"אָן אריון צו"קומען

- = איונציג"ווייס אלערליי יודען : הויכע אונ נידעריגע , אלטע אונ מיטעלע , שווארצע אונ

געלער- ביו עס קלייבט זאך צונויף אַ כנַין , אוג לוי-בּנימין אונ ר' שלום"שדבן ,
אוג ראובן-הערש אויך צווישען זיי . פרומץ די רבּצין הויבט אויף דעם פאָרהאנג
פון דער קעך"טיר אוג לאזט אריון עטעלען, וועלבע געחט טריט"באַדטריט אג"געריקט .
דאָס טיבעל ביז דער נאָז ; פון דער טיר קומט אריין מאמעלע בלאָס אוג צו"טראָגען ;
דער שמש ווייזט זיי זייערע אָרטער { ר' ארקע דער ריב איילט זאך אוג שנייצט אוים

די נאָז אונ אין זאך מכין צומ סדר הנט ,

דער רב ו

דער סוֹפר .
דער רב .
דער סוֹפר .
דער רב .

י עֵרִים ?

דער סוֹפר .
דער רב .

דער סוֹפר .

דער רב ,
דער סוֹפר .
דער רב .
רער סיפר .
דער רב..

די עדוּת ,
דער רב .

די עֲרוּת +.

דער רב .

יט
= א 2

=- 60 ---

| געמ דֶעם ! דּ. סוֹפַר וְכַרְוָה בֵּר טוֹבִיָה, אִיז דָאס דֶער גֶט, וָאס רוּ הָאסְ

רָא גֶעשְׁרִיעבֶען . הָאסְט דו גֶעשְִׁיבֶּעןז

(קרָאצְט זַאךְ אִין דֶער. גערעכטער בַּארְר} יא .

קאנסְט דוּ דֶעם גָט אוּנ הָאסְט דָא אַסִימְן מוּבְהֶק ?
וא, :

קאט דִיר דֶער בַּעַל, מֹשָׁה-מֶרְרְכֵ בַר אֶפְריִימְנֹשה.גֶעגֶעבֶּען רָאס פַּארְמֶעם,

דֶעם מִינְט אוּנ רָאם מִינְטָאךְ על אוג דָאס גַאנְצֶע שְׁרַייבּיגֶעצֵייג פַאר

35
יָא,

הָאט דִיר גֶעהֵייסֶען דֶער בַּעַל. מֹשָׁה-מרדבַי בַּר אֶפְרים-מְנַשׁה אַז דו זָאללְסְט
דעם גט שְׁרֵייגֶען לִשְׁמוֹ ְלְשָׁמָה וּלָשֵׁם גירוּשִׁין ‏

יָא,
הָאסְט דוּ אַזוֹי גֶערֶערְט . א. ז. װוי.,?
יָא,

וי אַזוֹי הָאסְט רו גֶערֶערְט א. זי װיי,?
אִיךְ הָאבּ גֶערֶערְט . אי ז װויי,

(צי דִי עֲדותן הָאט אִיהר גֶעהֶערְט פוּנִים מְנרֵשׁ, משָׁהימֶרְרְבי בַר ריש
אַז ער הָאט מְבַמֵּל גֶעוֶוען אַללֶע מוֹרְעוֹת א. ז. װי..

בֵּיירֶע צוּ"זאַמֶען . איינֶער אוים אַ גְרָאבֶּער אוּג דֶער אַנְדֶערֶער אוֹיף אַ דִינֶער שְׁטִימֶען יא +

הָאט אִיהר גֶעוֶעהן . אז דֶער מְנרֵשׁ ; מִשֶׁה-מָרְרְבֵי בָר אֶפְרַיִם"מנשָׂה, הָאט מוֹסַר

גֶעוֶוען רֶעם מִינְט אוּנ פֶּען אוּנ רָאס מִינְמָארֶעל אי זי וי

יא :
מע דֶעקְט אט על דִיפַאְשׁילען

דוּ, חַיָּה ֶעטֶעל-גֶעגֶעגְרֶעל בַּת רָוּבִַיהֶערְשׁ, וִויללסְט דו מִֵּל
זיין דֶעם נָט פוּן דֵיין מאנן משָׁה-מֶרְרְכַי בַּר אֶפְרַיִם-מְנַשָׁה פוּן גוּמֶען וִיללען

אָהן אוֹנַם אוּג אָהן תְּנֵאי ?.,, זָאנ יא ,

עטעלע +
דער רב *

עטעלע י

ַשְׁוַייגְם אַ הִיבְּשֶׁע וַויילֶע , בִיז ירעל דֶער שַׁמֶשׁ טוּחט זִי א פַארְק בָּאם אַרְבָּעק וא ;
הָאסְט דוּ גֶעטָאהן אַ נֵדָר . אָרֶער אַ שְׁבוְעה , אָרֶער איין איסור אי וו אא?
ָאג יי | בי :

ושָׁאַקֶעלְט מִישִין (קאם) גיין-- נֵיין !

דער רב ,
עטעלע

דער רב .
מאטעלע.

דער רב,

מאטעלע .

דער רב ,

האָסט דוּ געָרעֶדְט מעולם א דבור אֶדעָר א. / װי.. סץ ואֶל דעָם
גט ניִט מזיק זײַן ?... זאָג נײַן,
נִמיְט מרעֶהרעֶן) נײַן ! | .

ווּדעֶל דעֶר שמש פּיהרט צוּ מאָטעֲלעֶןן
דוּ משה-מרדכי כֹּר אפרים טנשה, װולסט דוּ געֲנּעְן דֹעָם גם דײַן
װײַבּ חיה"עֶטעָל-געֶנעֶנדעָל בֹּת ראובן-העָרש פון דײַן גוּמען װוללען
אָהן אוֹנם אוג אֶהן תנאַי ? זאָג יאָ,

ודרעָהט אוֹים דֹעָם קאָפּ צוּ עֶמעֶלעֶן און ויפצט { יודעס דעֶר שמש טוחטאִיהט
אַ שטורך פון חיִנטעָן מיִט דֹעָם עֶלוְגכוֹיגעֶן { עֶר שאָקעֶלט מיִט דעָם קאַפּ אוֹיף , ניין"
אוּן ואָגט ;יאִ' יאָ }

האָסט דוּ געֶרעֶדט מעולם אַ דבּוּר, אֶדעֶר א. ז װ. .. סע זאָלל רֹעם
גם ניִם מזיק זײַן 1,.. זאָג נײַן !

נרוּקט זאָך צוּ געָהנטעֶר צו עֶטעֶלעֶן { דעָר שמש נעָמט אִיהם אָן פאַר די אָנם?
לעֶן אוּן פַּחרט אִיחם אָפּ אַבּוסעֶל װײַטערו נײַן ! אִיךְ האָב געָװאָללט זאָגעֶן .
עָר װיָלל עָפֹּעָם זאָגעָן װײַטעָר , טוהט אִיהם דעֶר שמש אַ צוה בּאַ דעָר האַנױן
נגנְבּט אִיחם אִיבֹּעָר דֹעָם גט על פּי דיף נאַ דיָר דֹעָם גט, האַלט אִיחם, יז
אִיף וועֶל דיַר זאָגעֶן ,. . ודעֶר רב וועֶנדט זאַך שׁוין צוּ עֶטעֶלעָ גיב אִיהם

די כּתוּנּה אֶדֹעֶר זײַ אִיהם מוחל א. ז. װ... טוח אוֹיס דאָס פּינגעֲרֹעֶל, סע ואָלל
ניַט זײַן קײַן שום חציצה, אוּג דער אַרבּעָל זאָלל ניִם אָנריהרעןא. ז װ... די
האָנט הײַב אוֹיף אונ זאָלסט זײַ ניט פאַרמאַכעָן, ביז אִיך וועָל דיר זאָגעֶן , ., וצום עילםו
װעֶר סע האָט עֶפֹּעֶס אַ פּסוּל אוֹיפן גט, זאָנט... .

דער עולם ,

דער רב ,
מאטעלע,

דער ר8 ,

מאטעלע .

דער רב ,
מאמעלע ,
דער רב ,

מאטעלע.

דער רב .

ושװוײַגט מיִט שטול-שװנגענעָםז א. ז, װי, / יו

דוּ, משה מרדבי בר אפרים, מנשה הויב אויף - די הַעָנד העָכעֶר פּון
דײַן װײַבּ .

נרנּקט ואַך צוּ צוּרעֶטעֶלעַן אוּן פאַרקוקט אִיהר אוּגטעָרן טוְכעָל { בְּידֶעַָ ווונץ
מעֶנשעֶן װײַנעֶן און שׁליַנגעָן די טרעהרען)

דוּ, משה מרדכי בַר אָפַרים מנשה, זאָג מיר נאָה װאָרט אין ואָרם ,
וְאָג! ,הרי זה ניסף'י..

עָר װאַרגט ואך) הררי וווה גגניסף יי
"התקבּלי גיטףיי,

וט אַ קוויטש והתקבּלי גיטטמף

עכּוֹ תהיי מנורשת . ,

ער פּאַר-הלונעָם ואֵך! וּבּוֹ תחי' מגגגנורשת.
,ממני מעכשיו.יי,

|הויזיפריינרן :1 8

-- 62 5
מאטעלע : טיט אַ יאהמערְלִיךְ גֶעוויין! מַמְממָנָי מַעַכְשִׂיי י
דער רב 9 והרי אַתָא,י

ו

ימאטעלע. ַחְלִיפֶּעט וי אַ א קליין ; קִינְדן !444 641 וְהָר לִי א תּ ! דֶער גֶט פַאלְט פּליצוּם ארויס מון זַיינֶע
ו הָאנְט אוּג מַאמֶעלֶע פַּאלְט עֶטֶעלֶען. אוים' | הָאלְדו-- אוּג דאס פַארפַאלְג וֶוערם אוּמגֶערִיכט
צונוֹיף" גֶענָאסֶן אין, איין אנ . הייסען . פלאם" פַייערְדִיגֶען קישייי

6 * 2 8 8 0 1
9 3 ר 3 6 . 9 6 6 8

זיער עולם : ליימ לה אשונ : דיג י אָחן לָשֹׂן . קיקענְדִיג אֵיינֶער אוֹיף דֶעם אַנדערען
| אוג אַללֶע צוּ"זָאמֶען אוֹיף דֶעם רֶב .
דער רב י זאָין אֵיינִינֶע מינוט ארום! נָנֹנוֹ ! (ְקייטְשְׁט מִיט רִי פְּלייצֶעסן אִיךְ בִּין שׁוֹין דָא בְּרוּך הֲשֵׁם

בַּאלְדזיבֶּען אונ צְוַאנְצִיג יְאהר רָב אוּג הָאבּ שׁוין אויף מַיין. לֶעבֶּען גֶענּג
פָּארְלֶעךְ אָפִינֶענְט , הָאט זַאךְ מִיר נָאךְ אזא מֶעשֵׂה נִשׁ פַארלָאפֶען ‏

-שׂרה-חנצי + (רייסְט זאך אביין מִיט אויס"געשטרעקמע קוּלעקעם אונ מִים צוּנוֹיפ געציפעטג ציין אוג װַייום אָן מִיט

| : י : =

וִ ֵיי אויף דֶעם אֵיידֶעם מיט דער מאכמער אָזן וָארְטֶער אוג אַנטְלויפְט אויף דֶער גָאט + מוֶּענריג
שְׁטַארְקֶען זֶעץ מיט דֶער מִיר *

די רבּצין + וט יש איפקינשו אֶרָקע ! דו זִינְִינְסְט ! מִפְתָּמָא אִי רָאך רָאם אַ וּג
ׂ פוּן הַשֵׁם יִתְבְּרך , בְּרוּך הוּא וּבָרוּךְ שָׁמוֹ... יוּרֶען , זָאנְט {מזל-טוב זי

דער עולם = ויינֶער דֶעםאַנְרֶערֹמַנָליטוֹב ! מִזָל-טוֹב ! מַוְלִימוֹב !
|

דער סופר. דּרְאוּנִיהֶערְשׁ! ר אוּבַהֶערְשׁ ! אַצִינֶד שִׁקְט נָאךְ מִשְׁקה . וֶעלִין מִיר
ו | מְרִינְקען ילְחַיי :

דער עולם. נָאך משׁה ! נָאךְ מַשְׁקָה !
פורעל דער שׁמשׁ. אט גָעֵה אִיך ! א לויף אִיף ! וָואס זָאל אִיך בְּרַיינְגֶען אויף צויפַאר-בֵּייסֶען ?

גישוּבן-הערש. וצי שָלּם-שַרכו נוּ. די שָׁלוֹם , וָואס הָאבּ אִיך אייך גֶעוָאנְט ל אַיָא 1 ווֶער איו
ו גֶערֶענְט, ר' שָׁלום ? ר' שָׁלוֹם ?

4 שלום, / אָבֶּער מיין בַחִישׁ מֵיינֶער ? ר' רְאוּבְן-חֶערְשׁו מִיר קוּמְט רַחַישׁ מִיר ו א
ֶׂ דָבְן אַז עֶר שְׁמֶעהט אֲפִילוּ פוּן דֶער זַייט אַ שְׁכְן . קומט אִיהם שׁוֹין אויך

פּדְכָנוֹת קוּמְט אִיהם ! ואס וָאנְט אִיהר , רי אָרקע , נָי אַװײיוָואס 1 עֲלֶעחֵיי א נַיֶער
שָׁרוּךְ עֶלֶע הֵייו

דער עולם = זאסד קיתז וואו אִיו אַהִין גֶעקוּמֶען דָאם פָּאר-פָאלְק ? ואוּ זֶענֶען זי ? הָאסְט
דוּ גֶעהֶערְט אֵיין אַקציֶע ? מַאקֶע נָאר א קאמֶערְיֶע ! א בֵיינֶע קאמֶערְגֶע יו
הא חַא-חַא ! הַעיהֲעֵיהֶע ! חייחַייחי. יי

' ' יב נימין , {רוקט זַאךְ אַרוֹים פּוּן דֶער מָאלְפֵּא אוג שׁרַייט אויף א קיל שׁומִים ! נַארָאנים ! ואס לאכְט
אֵיהר ? מֶע וועט אייף גֶעשְׁרייבּען אויף נַאזֶעטִין. מִפְּשִׁים , וועט איהר ערשט

ז'עמָאלְט א בְּרֵירָה הָאבֶּען צוּלַאכֶען... פוּן זִיךְ אַללײין 4

: (פארהאנג פאלט)

*יץ

(הױיז-פֿריינר) )4( 4

5 08 הפ

! אַ נְבִירִישׁ נוּט הֶערֶץ,

= פוססלסאל אוהו 26

אין דֶער גְרוֹיסֶער שְׁטָאדְט .חֶשְׁבּוֹן!, אִין אַ שֵׁיינֶעם חויז }
בֵּיי אַ קייליכְדִיגֶען מישׁ. אִין אַ וַוארִים צִיממֶער,
זִיצְט פֶערְמְרַאכְט + מִיט בְּרִיללֶען אוֹיף דֶער נָאז, ‏
דֶער אַלְטֶער ‏ נְבִיר , ייִקְטְ" ‏ דֶער פְרוּממֶער,
ער זִיצְט אוּנ קוקט אִין אַ וֶועקסִיל-פַאפִיער ,
עֶר צֵיילְט אוג רֶעכִינְט אוֹיף זֵיינֶע אצַבּעוֹת,
אֶה?! דֶער זָמֵן אִיז שׁוין גֶעוֶוען אַ וָואךְפּרִיהער!
= פַאר וָאס-זְשֶׁע בְּרֵיינגְט ער נִיט דָאס מָעוֹת ?
עֶר הָאט נָאר נִיט בַּאמֶערקְט וי בַּיי דֶער מְהִיר, :
שְׁטַעהט אֵיין אַלְטֶע פְרוֹי , אִין א צֶערִימֶענֶעם שַׁאלל.
קיין איינציג ווָארְט הֶערְט מֶען פון אִיהר,-
| גָאר טְהֶעהרֶען רִינֶען אײזר וי פון אַ ‏ קְוַאלל,
וִוי פוּן דֶעם שְלָאף האט זיך דער נָבִיר ,
! עֶר וַואכְט, אוּנ דֶערזֶעהן : דֵי פְרוֹי שׁטָעהט--
דָא הָאט ער גֶעגֶעגֶּען אַ גֶעשְׁרֵיי אוֹיף אִיהר;
-ִישְׁמֵא קיין קליין גֶעלְד, נֶעהט אייך געהט !
סִיאִיז זיךְ נִיט אֶבּ - צוּמְרַייבֶּען פוּן דֵי הַבְּצָנִים,
אוּמנָעהן אַללֶע טָאג זֶענֶען זֵיי נִיט פויל,
ראש חוֹלֶשׁ אַלליין אִיז אִייך וֶעניג א פְּנִים ו?
אַז אַיחר קוּמְט צֶעדנְדְלִינ"וויים אוֹיף אַ מָאלו?

--גין רִבִּי יָקְמְֶ . בַּארִימהֶערצִינֶער פְרַיינְד =-‏ -
הָאט די אַלְמֶע גֶעענטְפֶערְט מִיט אַ בִּימֶער גֶעויי--
-בֶּעטְלֶען איז בַּיי מִיר פון תְּמִיד א שַׁאנִף |" .
נִי ניים מענליך ערנעהר - אִיך ‏ מיך אַללײין ,
--זייט מיין אַלְטֶער אִיו מיר אָבּנֶעשְׁטָארְבֶען,
דריקט מיך שְׁטֶענְדִיג רִי בִּיטֶערֶץ נױיט, '
סְאִיז פון אללעס גֶעווָארֶען אַ תַּל א חורבְן--
דָאךְ נָה אִיךְ קיין מאל נִיט בֶּעמְלֶעןקיין בְּרוֹימ,

אה 04 6

ײַ;גָאר. אַצוּנֶד , א ,. לֶעבֶּערִינֶער נָא!

אִיז נָרוים מֵיין אוּנְְלִיק גאר אִיבֶּער דער מָאאס .
מיין אַייניקעל גֶעהט אַוֶועק פַאר אַקָאלְדַאט,

,אוּג אִיךְ הָאבּ אֵיהם נִיט צוּ גֶעבֶּען אוֹיף הוֹצָאוֹת ,

--אָ , גוּטֶער מֶענְשׁ , קוֹיפְט אייך עוֹלֶם הַבָּא,
הַאלט מִיך אוּנְטֶער מִיט דְרֵיי רוּבֶּעל גֶעלְר,
,קויפְט אייך א מִצְוָה אִין דֶער אַלְטֶער בָּאבָּץ,
וָואס פַּאר איהר אִיז פִינסְטֶער דִי נַאנְצֶע וֶועלְט!
אִיבֶּער דֶעם צִיממֶער הָאט דֶער נָבִיר שְׁפַּאצִירְט ,
אז דִי אַלְטֶע הָאט גֶעֶעֶנְדִיגְט אִיהרֶע רֵייר
וי עֶס שֵׁיינְט הָאבֶּען זֵיי אִיהם גֶערִיהרְט,
אוּג עֶר וֶועקְט אוֹיף אַוַויילֶע א פונק מימלייד .

--אִיך קאן אִייֶער בַּקְשֶׂה גְלייךְ אוֹיס-הֶערִן,
הָאט עֶר זִיךְ נָאכְדֶעם צוּ איחר גֶעוֶוענדְט,
דָאךְ ווילל איף זַיין זִיכֶער חָאטְשׁ מִיט קָרְן,
סָאִיז גֶענוּג אַז אִיך גֶעסנִיטקֵיין פּרָאצֶענְט,
--אֵיהר הָאט רֶעכְט מיין לִיעבֶּער הָאר,
דָאס הָאבּ איף אַללײין פְּרִיהר גֶעטְרַאכְט,
- גנאט טדוּט אַ קוּק , זעהט אוֹיף דֶעם שַׁעָר, 5
-דֶעם מִייֶערְן משׁכּוֹן, וָואס אִיך הָאבּ גֶעבְּרַאכְט.
|-- די הֵיילִינֶע סְפָרִים . אֶךָ אִיז מִיר אונ ויי,
יהָאט מֵיין אַלְטֶער גֶעלִיבְּט וִוי זַיין לֶעבֶּען,
שַׁבַּת אוּנ יוֹם טוֹב הָאט עֶר גֶעלֶערֶענְט אִין זיי,
זֶענֶען טִיֶערֶער פוןגִיננָאלְד. אִיהר מֶענְט מִירגְלַייבֶּען
דֶער אַלְטֶער נְבִיר הָאט די מִפָּרִים צוּבִּינְדֶען.
גֶעאָפֶעגְט געקוּקט . גֶעשַאצְט זַייֶער ווֶערטָה,
פְּלִיצוּם אִיז ער גֶעוָוארֶען רוֹיט , אָנגֶעצִינְדֶען.
אוּג הָאט זֵיי געמחוּן אַ שְׁמִיטְץ אִין דֶער עֹרֶר. -
--אַרוֹיס דִי חְצֵיפָה ! : אַוֶועק פוּן מִיר,
! = הָאט עֶר זִיךְ צוּ"שְׁרַיֶען וָאס אַמָאל בָּעֹססְע"ג -
מרְפָה-פְּסוּלְץ הָאסְטוּ גֶעבְּרַאנְט מִיט דֶעם. בִּיאוּרי
פץ דֶעם אָפִּיקוֹרוֹם . ;מ שָה אָדֶעסער?רעפע}

== 68 --

דִי אַלְטֶָע הָאט זִיף געביך אין דְרייע-גֶעבּוֹיגֶעןע-
אוּג דֶעם גַאנְצֶען תנ"ף צוַאְמֶעניגֶעקְליֶּען |

מיטא בִּיטֶער הֶערֶץ. מִיט טרֶערִין אִין דִי אינען, -
הָאט ז ידע סֵפֶּר א קוש גֶעגֶעבֶּען.

אוג אַרוױים מִיט דֶעם פַּאקק אין די שְׁוַאכֶע הָאנְט.
דער גְבִיר אִיז זי גֶעכְִיבֶ צוּפְרִיעדֶען,

אתג וֵוייטֶער. גֶעדֶעכֶענְט הַלְוָאוֹת , פְּרָאצֶענט

מיט דֶער מִינֶע פון אַ פְרוּמֶען יּדֶען,

*. 8. הו

א טעֶר דָאקְטָאר!

אויף מִיר וֶועלֶען זִיף מיינע פַאצֶענְמֶען נִיט בַּאקלַאנֶעי
נִים אֵיינֶער פון זֵיי וָוֶעט אויף מִיר עפֶּעס שְׁלֶעכְטְם זָאנֶען,
--הָאט זִיךְ בֶּערִיהמְט אַדָאקְטָאר פַאר מִיר חַיינְט בַּאנַאכְט--
שָא אֲמַת ! - הָאבּ. אִיךְ אֵיהֶם גֶעעֶנְטְפֶערְט אוֹיפָן אָרט,
יי וועלֶען גֶעוִוים נִיט זָאגֶען אויף אייך קיין שְׁלֶעכְט וָוארְט,
דֶער טוט הָאט זֵיי אוֹיף ייב דָאס מוֹיל צוּ גֶעמַאכְט. ייי

8 קע סעסאטאסאננטאאגעסגאאאט

8, װ, זאטולאווסקי

= 66 --

אין אַלְבּום.

רער" של רעב" האל טע שטש יש לע דיערט אע יז

דיי לִיכְטִיג גֶעזִיכְט אַז אִיךְ בֶּעטְרַאכְט
= ווען אִיךְּ קוק אִין פּנים דִיר--
שְמֶעלְט זִיךְ פָּאר פאר מיר

דֶער פְרִיהלִינְג מִיט נָאר זַיין פְּרַאכְט;
אונ וֶוען איך דֶער-צָעהל דִיר אַ מָאל נַייֶעם

פוּן דִי קַאלָאנְיֶעס אִין פַּאלֶעסְטִינֶע,
אוּג דֶער-זעה דיין קַאלְטֶע מִינֶע-

שְׁטֶעלְט זִיךְ מיר פאר-- אַ גְלֶענְצִיגֶע שׁטִיק אַייוײ= .,

האאטעט/ש/, *ישלשי"ש

ג"ערש"שר. יישרשר שיאל

איין אֶמְת-דִינֶער חָלוֹם,

פַּאר אַ יָאהרֶען ווינְטֶער מַאמֶע אין דער גרוֹיסער קעלט
הָאט זִיךְ. מִיר אֵיינ-מָאל אויס-גֶעמַאכְט ,
פָאהרֶען אִין א בַּעל-ענְלָה'שֶׁער בּוֹיר בֶּענַאכְט,
אִין אֵיינֶעם מִיט אַ נַבַּאי וָואס קלויבְּט אֶרֶץ יִשְׂראֵל גנעל

ִיצֶענְדִינ-- וָוארוּם לֶענֶען הָאט מֶען נִיט גֶעקָאנְט--.
בֵין אִיך זִיך אָבּיגֶעשְׁלָאפֶּען דִי נַאנְצֶע נַאכְט,

אוּנ אִין חָלוֹם הָאט זִיךְ מִיר כְּמֵדֶר אוֹיס-גֶעדַאכְט,
אַזדֶער גַבַּאי וַוארֶעמְט אָן אַרוּם דִי פִּישְׁקְעי דִיהֶענְט+

מ, װ, זאטולאָװסק'? -

ידי רעשעלפ :גנ פסירשיע ריש

== 67 --

1
נָאוֶועללֶש

ר' שמואל-דוד טרײַנעָם אִיז געֲוועעֶן אַיוּר פון אַ יאָהר 58, 60 מיִט אַ שֹׁיַנעָ.
װײַסע בּאָרד ניִט דיָק, ניִם דיַן, ניִט חויך , ניִם גירעֶריג---אַ גאַנץ שיַנעֶר געֶזוּנדעֶר
אַלטעֶר . אִין דעֶר יונענד אִיז עֶר עָרגיִץ וואוּ געְוועֶזעֶן אַ חון , אוּג עַר היום אִיז אִיהם
נאָך אִיבּעֶר געָבּליִבעֶן אַ נאָרגיִל װאָס האָט זיך געלאָוט העֶרעֶן בּײַם דאַװגעֶן,

ייט אי וקָאב איהם גֶעקֶענְט אִיז עֶר שְׁמֶענְרִיי גֶעוֶעסֶען בַּיי דֶעם אֵייגֶענֶעם מִישָׁעל
מִי ייט פון רֶער טְהִיר , ואוּ ער הָאט עֶמְלִיכֶע יּנְגלֶעך גֶעלֶערֶענְט װּרִיש-שְֵׁייבּען , יֶערֶער
מָּאהל וֶוֶען דִי יּננלעך זֶענֶען אַוֶעק גֶענַאנְגֶען פְּלֶעגְט עֶר זיף אַבִּיסֶעל אוֹיפִירָאמֶען זיין
קַאנְצֶעלַארָיעי-- וי עֶר פלענט רוּפָען זיין ווינָקעל-- אוּ רֶערבַּיי זִיך אַבִּיסֶעל צי לט ,
ער פְלֶענְט זי גֶעלַאסְמֶען אויפ-קלייבען רִי אוֹים-גֶעשְׁרִיעבֶּענֶע פּאפיערלעך, צו-רֵייסֶען זי
אויף גלייבע פִיער-קאנְטִיגֶע שְׁטִיקְלֶעךְ אוג אָנְשְׁטָאפֶּען אִין רִי קֶעשֶׁענֶעס. דֶער-נָאך פְלֶעגְט
;ער זיך אַרוֹים-נֶעמֶען גֶענְזֶענֶע פֶּערֶערֶען אוג פָארזִיכְמִיג אוּנ לַאנָאם זֵיי פַארשְׁנימצֶען אוֹיף
נַאפּאם-- פִיהרֶענְדִי מִיט דֶעם צוּנְג װואוּ דָאס מֶעסֶערִיל פְלֶעגְט זיך פֶּערְקֶערִיוֶוען ,

יט עֶר אִיז גרוי-ווַיים געווָאהרֶען, הָאט אוֹיס-גֶעוויזֶען . אַז יאהרֶען מַאכֶען אויף אִיהם
קיין איינדרוּק נִיט + דֶער אֵייגֶענֶער ף פְראהלִיבֶער אַלְטֶער . אִין רֶעם אֵייגֶענֶען אַלְטָ ען חַאלַאטי
שׁיק.נָאר נָאך א לַאמְקֶע אין עניג , די אַלְמֶע יארמאלקע א בּיסֶעלֶע גֶעלבֶּער, בי
נֵייֶע הָאנגְט נָאךְ אַלֶץ אויף דֶער וַוַאנְד אויף דֶּעם אֵייגֶענֶעם צְועקִיל .

שְׁטֶענְדִיג טִיט אַ הַמְצַאהילֶע. קיין מְאהל נִיט פַאר-זָארְגְט . גַייגֶערִיג צוּ נִייֶעם ווֶענֶען
פָּאלִימַיִקֶע אוג אִיבֶּער-הויפט וֶועגֶען וֶעלְט-הְבְמוֹת . וֶוענֶען זֶעלְבֶע;ֶער פְּלֶעגְט רֵיידֶען מיט
גיינֶע יוננלעך טאקע אט דָא בַּיי רֶע אֵייגֶענֶעם טִישָׁעל ג

איך בִּין אוו גֶעווָאהִנְט גֶעווֶעוֶען אִיהם צוּ טְרֶעפֶען אִֵיהם שְׁמֶענְדִיג אויף זַיין אָרֶם. אַז
אִיךְ בֵּין אֵינ-מָאחל אַריין גֶעקוּמֶען אוּג הָאבּ אֵיהם גֶעמְרָאפֶען גִיט בַּיים מִישֶׁעל נָאר בַּיי דֶר

זַאפֶע , הָאט זִיך מִיר אויס-גֶעדַאכְט, אַז רִי מֶעבֶּעל אִיו פֶעם בַּייזיי אִיבֶּער-גֶעשְׁטֶעלְט, אִיף
הָאבּ זִי גֶעוָואלְט דֶער-מָאנֶען װי.עס אִיז פְרִיהֶער גֶעשְׁטַאנֶען , נאר אִין דֶעם הָאט רי אלטע
אַ גֶעשְׁרֵיי גָעמוּהן 1, פּלָאנְמֶע זִיךְ גִיט אַרוּם שְטוּבּ ! גָעה אוֹיף דַיין אָרֶט זי דָא הָאבּ. אִיך פַּער"
שְׁטַאנֶען אִין ווָאס דֶער שְׁנוּי אִיז ,

יין אַלְטֶע טְרֵיינֶע זָאל לֶעבֶּען הָאט פון איהם פון שְׁטֶענְרִיג אָן גִיט גֶעהַאלְמֶען. זי אי
גֶעוגֶעוֶען דִי אַשֶׁת"חַיִל, רִי בִּרְוָה, אונ דַארוּם אִיז זִי גֶענַאנְגֶען אין סְפָּארִיק . זִי אִיז גֶעוֶעוֶען
שייג נֶע פרו די , וי 3 מע זָאנְט 1 מִיט אַ כָּנִים וי א מֶעלֶער ! צורקוקען זִיךְ צוּ איהר הָאט אוים"
געִיצֶען. אַז ‏ זי הָאט שְׁמֶענְדִיג צֵייט גֶעהַאט . אוֹיך שְׁטֶענְדִיג פון פריה , צְוִוישֶׁען דֶער לַאנְגֶער

7 7 2 ָּ
ָּנָכָת עדי יש ווארְט בֶעוּנרֶער. ימל ָמכוּ בים אויסיקפייען אין אַ זט הו
שִי ציים גֶעמוּנֶען אויסיפרֶענֶען בַּיי רֶער אַנמְקענֶענרִיגֶער שְַׁנָה צי אִיו רָא הֵיינְט אַ מארק,
פּיעל קָאמְט א קוּלעכִיל שִׁטְרוּי , צִי קרִיגְט מֶען אִינֶער , אוּג וי הַאלְט רֶער מקיז פון פְלֵיישׁ ?
אי רֶעם פְלֶענְט זי אָניטוּהן רֶעם פַּארִיק , אָנשְׁפיֶען איף דִי הָאנ אונ צּינעט? די
טאר . דֶער נָאְ פְּלעגְט ני זי גֶעמֶען די זֶעקִיט צוּם שְׁמְרִיקֶען אונ אַרױםיגין אין גנַאג "- ?

מיט אֵינ"מָאתל איהרגאין נָאסס גֵיין", פְלֶענְט זי זָאגֶען ועט זִי צָעהן מָאהל פַּאר-קוימֶען
אוג גָעלֶר אָפֹּיגֶעהמֶען פא אִיהר אַלְמֶען אִין גאנְצִין ! זִי אִיו טַאֶקֶעג גֶעטֶענֶען אַ יוּרֶענֶע 8
הֲכָּמָּה 1 האם גֶעוואוּהְט וו אֵיין ווא אוי סי אוג הָאט בַּאמת הְּעף ינע שׁ
הֵייסְט 8 גְרָאשֶען+ יה צאָר 7 ' הפי + יי
א אָאָ

- עמ ינש רֶע פְלעְט זי זאֶען; דֶער מאנין הא ניט קֵייןפֶענְמֶער . אום",

גס גֶעוָאנְט 6 הָאס רַארְף גָאר אַ מֶענְשׁ פּאשֶען נֶעם ונדיגֶען מף + 8 097ר)

ְעלִים זָאלְנֶען הָאבֶען וָואס צויעסִין ז |
| = אונ אָט מִיט דִי אוג נָאף אַוֶעלְכֶע קלונֶע אוג פְּראקְמִישֶע דַבוּרִים פְקענְט זי צו"כּרֵא"!
וֶוען רָאם הַארְטֶע אַלְטיגֶעבַּאקֶענֶע שְטִיקֶעל בְּרויט, וָואס וִי פְלֶענְט אַללײן זֶעסֶען אוּנ דֶער אצ"
גֶען איחר אַלְמֶען אויף אִיבֶּער"בֵייסֶען . ער פְּלֶעגְט גָעהן זִיךְ וַואשָען אונ מיט א בְּרַיימקיים
ָאנֶען דֶעם. שוּריבְטי .יט דֶער הַמוִֹיש בֶענְט עֶר זי גֶעבַאף די ואסְלֶעס צושנירען=
אָבֶּער ז מעןבּרָאְט-אָן ‏ אַלמֶע בְּרויט אין גֶעבְטֶע מַאלְטֶע בָארשְט . פְלֶעְט ער אָללין
נאגֶען, אַז עס איז פָּשׁוּם א מְחיָה! טייל סמייט ה פאה יה "=
אויף דעָר אַלט עֶר האָמ מעָן נעָאָגט אַז זי האָט ,קניפּלין", אוג ניִם נאָר פין
פּאַרשפּאָר עֶן ועָנעֶן ‏ געוועָועָן אֵיהרעָ ראָאָרען , זי פּלעָנט טאַקעָ פעָרריֶענעֶן אוֹיך + װ:
צוּם בײַ שפיעל : אוֹים-פיָהרעֶן אַ שירוף צוויִשען 8 זובּעֶציָגייאָהריְגעֶן אַלמן מיִט אַ פינף
אונדצװאַנציגדיאָהרוגעֶר אַלמנה ,. אוּג אִין צװף װאָרטעֶר אָפּישטעֶלעָן אַ הופּה בּײַם קויטעֶן
אִיז קײַנעָר ניט געֲוועֶן אַזױ אַ צריה וי טרײַנע, אֶדעֶר געֶפוִנעֶן פּאַר דער שכנה'טעס דיענסטי
מײַדיל אֵיהר אָמת'ן יוּג, דעָם כּחוּר, דעָם װאַפעָר-מרעָגעֶר, אַ בּלינדעֶן אויף אֵין אויג אוּג
טאַקץ דעֶרפּאַר געֲויִבעֶרט פוּן סאָלדאַטען---האָט אוֹיך קײַנעֶר ניִט אַזֹי געֲמוֹינט װי די
מרײַנע. פון די שרובים װעֶגעֶן האָט מרײַנץ צוגעהאַנדעָלט מיִט גאָלרװאַרג אוֹיך +
אַ גילדעֶרנע קײַטיל פֿאַר אַ כּלח, אַ זײַגעֲרוֵל פאַר דעָם חתן , אַ פּאָאר אוֹירינגלעֶךְ , אַ
גאָלדעֶנע בּראָשץ מיט פינגעֲרלעָף אַלעָרלױַ האָט מעֶן בּאַלר געֶקרוגעֶן בּײַ טרײַנען *

= = אוּג זי פְלֶעגֶם זִיף מַאקִי אַוֶועק-שְׁמֶעלֶען וִוי עעם פְּלֶענְט קוּמֶען צוּ דִי מַתָּנוֹת וי א מאמֶע
פַּאר דֶער נֵּלָה, וי אַ אייזֶערְגֶע וַאנְד פַאר דעם נָתן ! קינֶך עֹרְלִיךְ וֶּ פְלֶענְט זִי זָאגֶען.
אֵיהר וֶענְט נָאה יּנגֶע צִיענֶען.איהר נייסְט גיט וָואס א תְַּלִית אִי. גֶעלְט-שְׁמֶעלְט אִיז נִים
מיין וֶועלְט ! אָט טְפוּ אַ ! נאט אַייך אַ רְרִייֶער פאר אִייֶערֶע גַאנְצֶע גֶעלְט 1 דֶער גְרֶאשֶׁען
אִיז קֵיילֶענְרִיג הַיינְט אִיז ער דָא. מָארגֶען פאריקיקעלט ער זי צו איין אָננֶערֶען-- אוג 8
צִיערוּנְג. הלֶעבִּין. אִיז פָארְט אַיקְרֶן אויף אֵייבִיע ! ב, ח - =

ֶער-ְלייכֶען אין א גָטצוישֶען די אֵינענֶע וי אי זי אי גֶעוֶעזען א מזיקיאין דער
גֶרֶעסְטֶער קריעג אוּג לְיָארֶעט צְוִוישֶען דֶעם וָיונג פְּלֶעגְם נִי אַריין"פַאלעןן שָׁא- שׁא-יש שא טוג

ר - רשיה = "

/

=ײי 4043 455

קײנירֶערילֶעך 1 אִיף הָאבּ פֶערקנִיפְט-- אִיך יל על אָפּ"קנִיפֶּען . ואס דַארפּט אִיהר אזמויסם
שֶׁעלְטֶען דֶעם שַׁרְבֵן ?ֶ מיין בָּאבָּע-- א לִיכְִיגֶען גִוקעדן וָאל זי הָאבֶּען !-- אִיז גֶעוֶעוֶען א
מנמה י אוג אִיו טאקֶע גֶעווֶעוֶען די גְרוֹיסֶע צִרְקנִית אויף , י מיין קאפ זָאלְ? לִיענֶען וו איהרץ
פִּים לִיעגען ! עֶפֶּעט אַ שפַּאם-- יֶענְטֶע די גַבַאיסָה 111 זי האם דאף { עשְׁרִיעבֶען א רֵיינִינִי
קייטיואָ סַפָּר הּוֹרָה! אונ אֵיהר כְנָדַר גֶעוֶעוֶען אִין קלויז ! אֶמֶת עִם איו איהף גֶענַאנְגֶען וי

מען זָאגְט . וי פוּן וַאסֶער . זי הָאט גֶעהַאט אַ שָׁפַע-- אוֹיף אַללְן ע יּדִישַׁע קִינְדֶער גֶעוָאגְט נָעיי

וָוארְשן . רִבּוֹנוּ שָל עוֹכֶם ! זי אִיז דָאךְ גֶעווֶענֶען דִיגֶערְשְׁטֶע מַלוָה ימע אין שְׁמָאדְט. מֵיין אַװײ
גיקעל גל זָאלל גֶעוּנֶר זיין אִיו דָאךְ נָאךְ איהר אַ נָאמֶען . אַ גוּטֶע בֶעמֶערִין זָאלל זי פַאר אִיתר
ניין !-- וָאס הָאבּ אִיך גֶעוָאלְט וָאגֶען ז יֶע , פְלענט זי זָאגֶען ; קינדֶערְלֶעךְ, אַז אוּנוֶערֶע
חַכָמִים הָאבֶען אוֹים-גֶעקְלֶערנ א גָם ,.מן חַסְתַּם דַארף מֶען עִם . וי זָאנְט מֶען : אֵיירֶער צְויי

אִין לֵיידֶען, גְֵייכֶער פיער ‏ אִין פְּרייִדֶען - אַיהר נֶועט מיר קִינדֶערלֶעך ֶלעבֶען בֵּיירֶע אַמָאהל

רֶערמָאנֶען צוױגוּמֶען .

נָאר אַזױי וי לְמָשָׁל אַ רָאקְטָאר קוּרִירְט נִיט זיך אַלליין . אַזױ הָאט מְרַיינֶע אויף נִיט
גֶעקֶענְט -קיין.עֵצָה גֶעבֶּען צוֹ איחר מָאכְמֶער דִי,ענוּנָה ואַזױי הָאט מֶען נָאךְ אֵלֶם דז מַאלְס
גֶערוּפֶען עֶען ! הָאטְשׁ {ִי הָאם שוין פַאר אַ ואהר אָכֶט צוּריק פון אִיהר מַאנן א נֶט
גֶּעקוּנטֶען

הְיֶענֶע מְרַיינֶעם אִיו גֶעוֶועזֶען צוּ יֶענֶער צֵייט אַ וַוייבִּיל פון א יָאהֶר דְרֵייי אוּנ דְַייסינֿ,
שין אַכטְצֶעהן ואר אָהן א מאנן גֶוֶעסֶען ביי רֶעם מַאטֶען, אָרֶער גֶּעסֶער גֶזָאגְט + בי

רֶע מַאמֶען אוֹיף דֶעם קארג . דִי מעִשֶׂה אִיז אַזױ גֶעוענֶען : צוּ פִינפְצֶעהן יָאהר הָאט מְרַיינֶע .
חֲתוּנָה גֶעמַאכְט אִיהר טָאכְמֶער חֶיֶענֶען, אוּנ גֶעקְרֶיענֶען אַאֵיירֶעם אַ צְיַאצְקע, א ,זֵיידֶענֶעם -
יוּנְגֶען-מאנן"; נָאר עָפִּים אִין עַמְלִיכֶע וָואכֶען נָא דֶער חֲתוּנָה אִיו עֶר אַוֶועק מִיט דֶעם מֵלִית |
אוג תְּפִילֵין דַאוְונֶען אוּג אִיז שׁוֹין מָעהר צוּריק נִיט גֶעקוּמֶען , אִין שְׁטָארְטִיל הָאט מֶען געײ -

מוּרְמֶעלְט : אַ מְהֵייל הָאבֶּען גֶעזָאגְט אַז עֶר אִיז אַנְטְלָאפֶען פון מְרֵיינֶען, אונ אַטְּהֵייל --אַו
מאקע פוּן חְיֶענֶען אַלְליין -- אִיבֶּער אוּרְוַאכֶען וָָאס וַוייבֶּער הָאבֶּען אֵיינֶע דִי אַנְדֶערֶע אוֹיף דֶעם
אוֹעֶר גֶעזָאגְט... גָאר אַז זִי הָאט אִין אַכט חֲרְשִׁים שֶׁפֶּעמֶער א מָאכְמֶער גֶעבָּאהְרִין מִיט מַזט,
זֶענֶען דִי וַוייבֶּער שׁמִילל גֶעוָארֶען -- אָכֶּער אִיהר , זַיידֶענֶער" מאנן אִיז וי אִין וַואסְסֶער אַרַיין
מֶען הָאט פוּן אִיהם נִישְׁט גֶעהָארְט , נִישְׁט גֶעזֶעהן, מֶען הָאט שׁוין גֶערְרוּקְט אִין די גַאוֶעטֶען,
אָבֶּער , אֵיין קול", עֶרְשְׁט פַאר אַ וָאהֶר אַכְט הָאט מֶען אִיחם גֶלפוּנֶען, לֶערְֶענְדיג עֶרְגִיץ אִין
א קְליי-שמַארֶעלִיגֶען ‏ בּיתהַמְדָרְשׁ אַלֶס פָּרוּשׁ, אונ פַאר עַטְלִיכֶע גְרֶאשֶׁען אַרוֹים גֶעקְרִיענֶען
אַגֶם אוג זִי אִיז מִיט מִזֶל בֶּעפְּרֵייט גֶעוארֶען, | הו

פוּן יֶענֶער צייט אָן הָאט זי זי גֶערִיכְט פון מָּאג צוּימָאג אַ בַּלָה וֶוערין אונ הָאט זִיף
אַזױי שוין בְּרוּך הַשֵׁם אָכֶט יאהר פֶער וויילְט. אוּנְמֶער דֶער ציים וֶענֶען אויף אֵיחרֶע אוֹיגֶען
שְׁנָע : ע ם אוֹים"גֶעוַואקסֶען. חַתוּנָה גֶעתַאט אוּג מִיאוּם גֶעווָארֶען-- אונ זִי אִיו נָאךְ אַלְץ גֶע-
וֶועוֶען א בַּלֶה אוּג אֶפְשֶׁר דֶער-פַאר טאָקע-- א מֶענְשׁ אִיז דָאף נִיט ‏ קיין מַלְאָך--- אִיו זי
גֶעבַאךְ אין מּעם גֶעוֶועזֶען אוֹיף דֶער גַאנְצֶער וֶועלְט + אֵין שְׁמָארְטִיל פְלֶענְט מֶען אגֶען ‏
גָאט זָאלל שׁוֹמַר וּמַצִיל זַיין פון מְרֵיינֶעם מויל אוּג היענֶעס צִינְגֶעל..,

אִיהר בִימֶער הַארץ הָאם נָאר גֶעוואוּסְט שְׁפְּרינְצֶע . יעקיל-דיימויךים וֵוייבּט מָאכְמֶער,
אייך שיין אַ מֵיירִיל נָאףְ שְׁלוֹשִׁים. וי מֶען פְלֶענְט עִם בָיי אוּנְז זָאגֶען . פוּן רֶער פְרִית

דס הדד אה =

== 70 --(

פלֶענְט זיף שְׁפְרִינצֶע אַרין-חַאפֶען צוּ חֶיֶענֶען אונ אַ פרֶעג מהון :ואס הֶערְט זיר ז

רֶער וָואס הָאט אַ יָרַנָעה גֶעהַאט אִין חיֶענֶעם מיט שְׁפּרִיְצֶעם שֶׁמנֶּעחְין הָאט דֶעם
;ואס הֶערְט וִיַי גֶעטֵייטְשְׁט: איז וֶעפֶּעם איבֶּער נַאכְט נִים גִישְׁטָארְבֶּען;ערְנֶעץ א קִינפֶּעמאקען
ניט בַּאשַׁאפֶען גֶעוארִין אַ נייֶער פְרִישֶׁער אַלָמְן . אַ גְרוּשׁ . אָדֶער אֶפְשַׁר אִיז ויימֶער עֲרְִיץ
א שְׁנֶעק מִיט רֶער מַאמֶעס מִילֵך אויף רי ליפּפען אַכּלָה גִיורִין ? ַארֶף מֶען טאקע ויסֶען דער
אונ וָואס אוּנ וֶוען אוּג וי אזי, וִויפִיעלגָרן וויפִיעל קליירער . אונ וֶוער אִיז רֶער כַּלָהים טאטֶע
אוּג רעם חֶתָנִים זֵיירֶע, אוּנ פַאר וָואס מַאב ט מֶען נָאר חֲתוּנָה אַזֹי א שְנָעק ? ייי

--מֶען הָאט אָבּ גֶעליינְט די חֲתוּנָה נָאר אויף דְרֵיי חֲרָשִׁים . די
--וָואס אִיז רָאס מִיט זֵיי אי א בֵייוֶע אַיילֶעגֶעשׁוֹא |

--הַיינְט זֶעהְסְמוּ שוין שְׁפֶריְצֶע לֶעבֶּען . וֶער איז אַ חֲכָמָה ?.... אִיךְ הָאבּ רִיר שְׁטֶענְִיג
גֶעוָאגְט אַו רִי מַייִיל גֶעפָאללְט מִיר נִים... עֶפֶּעם וט זִיִיְ מִיר צוּ פִּיעל ... אוּג זעֶר ירֶער
חָהֶן . מן הַסְתֵּם אִיזֶער נִיט בֶּעסֶער פוּן איהר אַז ער גֶעהְמְט אִיר-שֹׁא ו אִיך הָאבּ נָאר
פַּארְגֶעסֶען יי |

גָאר מְרַיינֶע פּלֶעגְט רָאס רוב אַרַיין פאללען אִין גֶעשְׁמַאקְסְטֶען שְׁמוּעִם אוג וי א גל
צוּ מְרַייבִּין דַי מִייגֶּעלַאך--מִיט ְוַואלְדֶען : הָאבּ דיר אַכְצִיג שְׁוַארְצֶע יָאהֶר 1 פְּלֶענְט זי זיך
צוּ"שריֶען אויף חֶיֶענֶען--עֶס וֶוערְט זי יט נִמְאָם וּמאום גַאאנֶעגְֶעְִיג רֶעם גַאנְצֶען מֶעלֶען מאגי
אוג אין שְׁטוּב איז נָאךְ וי אִין אַ שְׁמַאל, אַזעם אִיז א חַרְפּה פַאר לֵיימִין! אוּג אֶם אִין
דֶעם כַּעם פוּן טְּרינֶען--ואלְט אִיחר.עם גְלֵייבֶּען + --אִיו אויך אַמָאל גֶעלֶענִין א שיק
מִצוָה: זי פְלֶענְם אויף אזױ אין אופן--אַליין נִיט פִיהְֶענריג--אָפּ רַאטֶעוֶען די צי שאמֶענע
ֵינְרֶעליךְ פוּן די רָאוִיגֶע חִתְכֹּלָהִם עֶלְטֶּער בָאבֶּעם . ואס דִי צְוֵיי חברמֶּעם הָאכֶּען פין
קְבֶר אַרױים גֶערִיהְרְט אוּנ שוין שׁיעֶר נִיט צוּ קנאקט אויף וִייֶערֶע שַׁארְפֶע צֵיינְדְלֶעך. |

אַזוֹי הָאט מֶען גֶעלֶעבְּט אוּג פַארְבְּרַאבְט שֵׁיינֶעעטְלִיכֶע וָאהֶר , אוּג דֶער וַוייל אִיז שׁוין
הִיעגֶעם מָאכְטֶעריל. יֶענְטְקֶע. אָרֶער גֶענְרַיֶעשטֶע--וי זִי הָאט זי שְׁפֶּעטֶער גֶעהֵייפֶען רוּפען--
אֵלְט גֶעוָארֶען זיבֶעצִין יֶהֶר .

- אוּג דָא אִיז שוין נִיט גיֶוען גֶערֶערְט וִוי א מָאהְל אין די קִינְדֶער-יָאהְרֶען . אַו ענפּקֶן
קוּמְט דִי אייבֶּערְשְׁטֶע פון מִילֶף . די אּנְטֶערְשְׁמֶע פון צִימֶעם אונ רי מִיטֶעלְסְטָע פון פְלָאִן ‏
אוּג נָאךְ אַ סך אֵיבֶּערְשְטֶע. אּנְטֶערְשְׁמֶע אוּ מִיטֶעלְסְטֶע--דָא אִיז גִיוֶען די פְרַאגּע 1 וֶועמֵשׁ
דארף מְרֵיינֶע מַאבֶען אַ נייַע קלייר י חֶיֶעגֶען אַרֶער יֶענְטְקען ?

אַז יענמקֶע אִיז גִיוֶען אַקינר. פְלֶעִין שָננִי זָאִין + ּגֶערִיכְט זָאל מֶען וָאֶען אוֶעלְבֶע
מנְדֶער אוג שׁיטֶער זָאלֶען ֵיי אויף גֵיין ז' צוּ זענֶער צייט הָאט יֶענְמָקע הַנָאֶה גֶעהַאט פון א
מִיץ אוּנשיּלְרִיגֶען פֶערְנִיגֶען. וי צוּם בֵּיישְׁפִּיל : אַז עס שְׁפִּיעלֶען קינְדֶער. אונטֶער"ננבְגֶען זיף
שְׁמִילט , שׁטילל--אוג אָן-בַאצֶען איינֶער פון יי גֶעשְׁמַאק אִין פְלֵייצֶע ; אַנ-אנְרֶערְשׁ מָאהְל ארי
לָאוִין דִי ציין אַזױ, אז. ראס קיִנד פְלֶעגְט זיך פַארגֶעהֶען איג יֶענמקֶע פְלֶעגְט מִיט אַגִילֶעכְטֶער
אנְטלויפין - אִין עמְלִיכֶע מִינוּט שְׁפֶּעטֶער פְלֶענְט וִיךְ שין קְרִיגִין די מוּטמֶער פון.רעם
פַרְוייְטֶען אויף בְּלוֹי צוּ בִּימֶענֶעם .קיר מיט מְרֵייֶען. אַז ר קולות האָבּען זִיך גֶעהָארְט אפ{
גַאנְצֶען גאם . |

יק

אִין אִיררָע אוּנשוּלדינֶע קִינדֶער-יָאהרֶען זֶענֶען אַללע שְׂכֵנִים גֶעוֶעוֶען שלעכטע, שְׂסְשי
מֶער האבֶען אַללֶע לֶעהרֶעריסנִיט גֶעטוֹיגְט אוג אַלֶע שׁל-חַבֶר'תֶּעס זֶענֶען גֶעוֶוענֶען צוּילָאוֶענֶע
אוּנ פֶּערדָארבֶּענֶע קינְדֶער , אוּג דֶער-פַאר טאקע הָאט זִי צְוִוישָׁ ען זי קיין אֵיין סֹבר'מָּה
נִים גֶעהַאם .

,

נָאר יֶענְטְקֶע אִיז אַלְט גֶעוָוארֶעןזִיבּעצֶעהן יָאהר ז זִי הָאט שׁוין נִיט גֶעהֵיימֶען יענְמקֶע.
זי הָאט שׁוֹין גָאר גֶעהֵייסֶען יגֶענְרְיֶעטטֶעיאוּג איז גֶעווֶעוֶען א גִימְנַאזִיסטְקֶע פון פִיערטֶען
קְלַאס,זִי האָט רָא פְּוּצְלִינְג אָנגֶעהֵייגֶּען מִיט דֶער וֶועלְט שָׁלוֹם צוּ מַאכֶען אוּנ הָאט שׁוֹין אפיל
אַזױ וַייט גֶעהַאלְטֶען אַז..-- איך שֶׁעם זִיךְ אַייך צוּ זָאנֶען-- יֶענְמְקען הָאט מֶען. לִיעבּ גָעי
קרִיגֶען ‏ אִיהר זָאלְט חַם וְשָׁלום נִיט מֵיינֶען אַז אִימִיצֶער פון אִיהרֶע חַבֶרְתִּעם . אָדֶער אַזױ
מֶענְשֶׁען וָואם הָאבֶּען מִיט אִיהר אִין שְׁכֵנוֹת גֶעוואוֹהנְט-- הֵייבְּט זִיךְ גָאר נָיט אָן ! איהר הָאט
גָאר ליעב גֶעקְרִיגֶען אַ מַאנְסבּיל וי |

הָאמְשׁ מֶען פּקענט איהם רוּפען ‏ דֶער קאמאוי פַאר זַיין מָאגֶערקֵייט אונ דַארְקֵייט, פון
דֶעסְטִיוֶעגֶען הָאט עֶר גֶעטְרָאנֶען אַ מונְדיר אוּג אִיז גֶעוֶעוֶען אַ נִימְנַזִיסְט פון דֶעם פִינפָי
מֶען קלָאסס . :

אַו עס פְלֶענְט קיּמֶען אַ יום-מוב אוּנ יענטקע הָאט אָנגֶעמָאהן אִיהרֶע נייַע קליילער.
פְלֶענְט רֶער אַלְטֶער זָאגֶען מְריינֶען : הֶערְסְט דו , מְרַיינֶע! דוּ מוּהמְט אַ עַוְלָה , הָאט רִיר שִין
נָאמט גֶעהָאלְפֶּען פַאר וֶענמַקען וָאלְט עֶר ריר שוין הֶעלְפֶּען פאר הְיֶעגֶען אי עִפִּים מַאכֶען,
זי אִיז דָאךְ נָאךְ פָארְט אַ יגֶענְד אוג הָאט נָאךְ כִּמֶעט קיין שֵׁיין נִיש אָנגֶענֶעהן . הְלֶעבֶּען אַז
עס דְרַיקְט מיר אִין הַארְצֶען אוֹיף איהר קיְקֶענְרִיג ,

--שׁוֹמָה ! גוֹלֶם !-- פְּלֶעגְט טְרֵיינֶע עֶנטְפֶערִין -- וי די מַעֲשָׂה אִיו, אִיז זִי שׁיין פָארְט אַ
זַייבָּעל, וי זָאנְט מֶען + אַבִּי דֶעם קָאפְּף צוּיגֶערֶעקְט--אִיז שיין בַּיי לֵיימֶען דִי מֵיילֶער פַאר-
ישׁמָאפְט ו אָבָּער יֶענמָקע איז דָאךְ שׁוין א זִיבֶּעצֶעהן יַאהרִינֶע מֵיירֶעל 11 עֶפֶּעסא קליינינקייט
בֵּיי דֵיר ? 1.. אוּנ וויערֶער בַּאשֶׁר אִיהר זֶעגְט אַללֶע בְּלֵינֶר, אָבֶּער אִיךְ הָאבּ אַ קוק זי.. אוי,
אוֹי! מְרֵיינֶעם ;קֹאפְף זָאל לֶעבִּין . מְרִינֶע פַּאר-שְׁטֵייט אַזַאךְי..

--דוּ בּארַאכְסְט דֶעם בּחוריל-- הָאט טְרַינֶע שְׁטִיללגֶעָאגְט צוּ שְמוֹאַלירְוָרן--אָט רֶעם
פְיאדֶער . שְׁמאדער וי זי רופען איהם ליי. |

וָאם ? ! אט די רְרַאנִיצֶע 1!-- הָאט אוֹיס-גֶעשְרְיֶען רֶער גוּטֶער, עהרליבֶער אַלטֶער,--
אוּנְזֶער גֶעווּנְטֶער יֶענְמְקֶעןוֶעסְט דוּ גֶעבִּין דֶעם סוּחָאְנִיק . דֶעם... דֶעם הָאב מִיר נִיט פַאר
אִיבֶעלֵיי. פַאר אַמַאנן 7 1 נוּ-- אוּג וָואס וֶועט 4 ע נִמֶּק ע רֵיירֶען ? ער וֶועט אִיהר גֶעפַאלֶען ?

אי שׁוֹמָה ! הַלְואי וָואלְט נָאר רי שַׁבְּתִילֶע מַסְכִים גֶעוֶועוֶען אויף דֶעם שִׁירוּך. וי מיר
אַללֶע אוּג יֶענְמקֶע בְּדאי ָאלְטֶען מִיר זיף פִיר גְליְלִיך גֶעשֶׁעצְט . עֶפֶּעם אַ קְליינִינקיט
ֵּיי דִיר ר' בֵּרַך חַאצְקֶעלֶעסאיין אִיעַוְקֶעל , ר' שִׁבְּיילֶעם אַ זיהן /! אוּנ וָואס פַאר אַ יְרוּשָׁת
וַאקְסְט אוֹיף דֶעם יונגֶעל! בַארֶע בֵּיינֶער-- שְמֵייגֶער . א מיאומֶער-- א שֵיינֶער. אֵיין שְׁוַארְץ
יָתר ! א מאנן אִיז אַ מַאנןאוּג דער-צו אַזא יהוּם נָאךְ מיט אַ יְרוּשָׁה וַַאלְגֶערְט זִיךְ חלעבּען נִים
אִין דִי נַאפִין ! אוג אַזױי הָאט מְרֵיינָע, וי זִי פְלֶעגְט ואגֶען , בי קֵייגֶעם קיין שֵׂבֶל נִיט גֶעלֶיעהֶען
אוג הָאט זֶיךְ אַללײן פַאר-שְׁמַאנֶען אִיהר ווֶעלְמֶעלֶע צוּדפִיהרֶען-- יי

יט

| == 78 --
.

אִיחרֶע אקְנִיפְלֶעךי הָאט זִי גִיט גֶעהַאלְטֶען הַם וְשָׁלוֹם אִין זָאק. וִוי עס פִיהרְט וִיךְ בי
אוּנזֶערֶע ;לוע ווייבֶּער-- זִי הָאט. איהרע עטְלִיבֶע גְרָאטֶען גֶעמַאט בַּיי קְליינֶע קְרֶעמֶערִם +
אוג פְלֶעגְט מאָקע גֶעמֶען בַּיי יי גֶעשְׁמַאקֶע פּרָאצֶענְט . מימוָאך פלֶענְט זִי געהן נָאך ני
וָואבֶערֶם אונ פאר אֵיין גַאנְג פְלֶענְט נִי נִיט פַאריפָהעלִין אריין-מְראנֶען צו פֵייגֶעל רִי שְׁנִיטיי
ְרֶעמֶערִין א רוּבּיל וָואכֶער , |

אוג אַזי זִיף = בִּיסְלֶעךיויים. הָאט זִי מַאקֶע אִין עֶמְלֵיכָע יָאהר . בּסוֹד סודוֹת פוּן אִיתף
אַלְמֶען, אוֹיס-גֶעצָאהלְט קַאמֶעט אוֹיף א מַאנְטֶעל אוּג רִיפּס אויף אַ קְלֵייד פַאר וֶענְמְקֶען ‏ +!

-ווער' ווייסְט-- פְּלֶענְט זי זָאנֶען וֶועמֶעם מָארְנֶען,עם איז ? אָט אלל חָאמְשֶׁע מיין
אַייניִקֶעל מִיר הָאבֶּען מִיט וָאס צוּ רֶער-מָאנֶען; זָאלל זי וִיסֶען . אַז רִי בָּאבֶּע הָאט אִיחר -
פַּאר-זָארגְט !

פַּאר אַ יָאהר דָרֵיי וע יֶענְמְקֶע אִיז אַלֶט גֶעווֶעוֶען פִירצֶעהן וָאח-- הָאט זי מרייגְל;
גֶעמַאכְט אוֹים-צוּ-פִיחרֶען אַ בַּעל-הַבַּיִת'שֶׁען שִׁירוּך . אוג זִי הָאט מַאַקֶע בַּאלְד מִיט גְרֵייטֶע.
אֵיין גֶעצֶעהלְט די רֶעשְׁטֶע פון מַאמֶעמֶענֶעם מַאנְטֶעל אוּנ הָאטְיֶעם שׁוֹין אִין אַ גוּטֶע שָׁעת
צַרַיין-גֶעלֶענְט צו-ויך אִין קופֶערְט אוּנְטֶער די וֶועשׁ, אַרויף גֶעלֶעגְט אִיהר נקרְבְַּ"מַנְחָה סִירוּ
אוג נָאף א סף זַאבֶען. בְּדִי דֶער אַלְטֶער זָאלל נִיט מֶערְקען אז אוּנְמֶען לִיעגְט פאמעט--

:
ש 7 לק

אַ מאנסְבִּיל בּלֵייבְּט אַ מאנסְבֵּיל אוג מָאר בּיי דֶער ווַייבּ ניט פון אַלקֶעם וימֶעןי ,
נָאר דִי שְׁכַנְהימֶעס ארוּם הָאבֶּען בְּסוד סודות גֶעוואוּסְט, אַז בַּיי מְרִינֶען אִין קופֶערְם
לִיעגְט שׁוֹין פַאר אִיהר אֵיינִיִקֶעל פַאמֶעט מיט רֵיפֶּט,

= יֶעקיל-די-מוֹירִים ַייב פְלֶענְט זיך שְׁטֶענְִיג שׁפַּארֶען מִיט איחר שְׁכַגהטֶע רִי לעהרֶערְקֶע
אָדֶער דִי אַפִּיקוֹרִיסְטֶע . וי זֵיי פְּלֶענֶען איהר רוּפֶען י

---אַי, וָואס זָאלל אִיךְ מִיט אַיי מענָהן !-- פְּלֶענְט זָאגֶען יֶעקִיל-דָי מוֹידים װַייבּ !-- אִי?
זאג אי אַז מְרֵייגֶע איו אַ חָכָמָח , אַזא יְאהר אויף מִיר ! הַלְוַאי הֶעלפט מִיר גָאט פַּאר מַיין
טָאכְטֶער אָפִ"לֵייגֶען סַאמֶעט אויף אַ מַאנְטֶעל װי טְרַיינֶע פַאר אִיהר אֵייננֶעל פ

יֶעקִיל-רִי-מוֹירִים וַייבּ פְּלֶענְט שְׁמֶענְדִיג הָאפֶען, אַז הַיינְטימָארְגֶען וֶעט זי בַּי מְרֵיינֶען
מַאבֶען אַ אַלְמֶן, אַ נְרוּשׁ וואם וֶועט פַּאסְטֶען אַקוּרַאט פַאר אִיהר שְׁפְּרינְצֶען . דֶערפַּאר טאנ
| הָאט זִי גֶעהַאלְמֶען פַאר מְרַייגֶען שִׁטָאהל אוּג איזֶען ,

דִי אַפִיקְרוסמֶע פְלֶענְט אִיהר שְׁטֶענְדִיג עֶנטְפֶערִין בִּזה הַלָשׁן : אִיך גְלֵיבּ נִישׁ אי
אַייֶער מְרַיינֶעם חָכָמָה . אָט לוֹיפְּט זִי שׁוין וינֶד אִיךְ קען אִיהר שׁוֹין בַּאלְד דְרֵיי יָאחר צוּ אַללֶע
ְבִירתָּהים פְּרֶעגֶען מִיטְלֶען וי רִיפֶּם זָאלל זִיךְ אויף הֶערֶען צוּהַאקֶען אוג אֵיינְגְלְִענִים פַאמֶעט
רי האאר אוֹיף שְׁמֶעלֶען , וָאלְט דֶען נִים גְלייכֶער גֶעוֶענֶען זי זָאלל אָנינְרִייטֶען פאר אִיהר
אַיינַיקֶעל מָעֵהר זָאָקֶען. הֶעמְדֶער, אִיבֶּער-חוֹיפְּט וָואשׁ. וָואם וֶֶערְט ניט קאליע לֶיעגֶענְרִיג ?

--אָט וָואס זָאלל אִיך מִיט אַייךְ שְׁמוֶעסִין אַז בַּיי אַייך אִיו אַלְץ קאפּויר ? קאפ אַרָאפ--
מִיס אַרוֹיף! זָאנְט מִיר נָאר אַרְרַבֶּה . זָאלְט אִיהר מִיר גֶעוּנֶר זַיין : וֶועמֶעם.עֹסֶק אִיו דָאם צוּ".
ִוימֶען ואס פַאר אַ ווֶעשׁ זִי טְרָאנְט אָדֶער צי גייט וִי אִין גַאנְצֶע זֶאקֶען ז וֶעט אִיהר רֶען ווֶעבן

2 78 =

דיא

אִיגער-קוּקען 5 אֶהֶער אַ מַאמֶעמימַאנְטֶעל. צו גָאט הָעלפט מע גָעהט אִין שוּל אַרײן איז רָאף
מאקע א צִיערוּנְג ,

--לָאזְט מִיר צוירותע מִיט אַייֶערֶעפַאמֶעט--פְלֶעגְט דִי אַפִיקרְסטֶע זָאגֶען-- אִיך הָאבּ נָאף
יש גֶענָעהן, בי אַיין יִישָׁע וַוייגֶּעלרָאם זָאלל וי מִיט אִיחר מַאמֶעמ-מַאנְטֶעל היין מִינֶּה
טְרֶעפֶען-- וָארוּם ווֶען געהט זִי איחר פַאמֶעט-מַאנְמֶעל דָאךְ נָאר שִׁבֶּת וֶוען מֶען מָאר קיין
שִׁירֶעם יש טְרָאגֶען-- אוּג נָרַארֶע דַאמַאלְם שׁיקְט גָאט אַ רֶעגֶען אונ עֶר מְרֶעפְט אַיהם אוֹיף
דֶעם הַאלְבֶּען זֶעג+ זי גֶּערֶעקְט מיט בֶער ויימֶער מִיבֶעלגָאר רֶעם שְִׁיץ היט , אַיילט גִיכֶער
אין של אַרַיין , דָארְט קווֶעמשְׁט מֶען איהר אוּג מֶען שְׁטוֹיסְט אִיהר פון אַללָע נֵיימֶען . די
נָעהמְט אִיהר פַאר דֶעם אַרְבָעל אוג דַי זֶעצְט זִיךְ אויף איהר פָּאללֶע הַיינְט זִי אַללין
דַארְף דָאךְ אויך עֶעפִּיס זִיטצֶען--- אַזי אַז נָאךְ דֶעם עֶרשְׁטֶען מַוְלירִיגֶען שַׁבֶּת גָעֹהט זִי שׁוֹין בִּי
דֶעם טוֹיט אַ צוּ"פְּלִיאשְׁקֶעמִין סַאמֶעטימַאנְמֶעל, אַז עס אִיז נָאר א חֲרְפָּה אִיהם אוֹיף זיף צַיי
פְרָאגֶען.הֵייְט בֶּערֶעבֶענְט וָאס,קאסְט דֶער מַאמֶעט-מַאנְטֶעלז פִיעל מָאחל הָאט טְרַיינֶע אָי
גֶעשׁפָּארְט אַן זי . אַן אִיהר אַלְמֶען, גֶעקָאכְט מיממַאג מיט ינישטי. אוג פיעל בְּלוּמִיֶע נְרָא-
שָׁענִים פְּרָאצֶעגְט גֶערִימֶען ? 1 אוג אַלְץ אַריין"גֶעבְּרַאכְט אִין דֶעם פַאמֶעט-מַאנְטֶעל , אוֹג נאף
דִי אללע זַאכֶען פּרֶעג איך אַייך ‏ איז דֶען מיין מוּכֶענֶער מַאנְמֶּעל נִיט שָאנֶער פאר איער
מַאמֶעמֶענֶעם ? נוּמְצִינֶער אִיז ער שׁוין אַורַאי;עֶר בְּלֵיאקִירְט נִים פון רֶער זוּנן, וֶוערְט נִיט קאליט

20
ט

פוּן רֶענִין ; אִיחם שַׁאט נִיט קיין שְׁנֵיי, ער,קאסְט 8 דְרִיטֶעל גֶעלְד אוג פַּאסְט מִיר שָׁאנֶער,
- אִיךְ הָאבּ אַ סך מָא? גֶעהָארְט וי א וַוייגֶעל וְשַׁאלֶעוֶעם זיך אַז זִי הָאט ניִם אין ווָאס אִין נָאם

אַרױס צויגָעהן, אוּג אִין שְראנק הָאנְגְט אַ סַאמֶעט-מַאנְטֶעל. נָאר ער פאסט איהר ניט צו
אִיהרֶע קְלֵיידֶער, אוג אֵיין אַנְדֶערֶע מוהט זִיף אַזֹי אָן . אַו עס מְרֶעפְט אֵיהר אַ קריסט, דער
קֶענְט ער פוּן הִינְטֶען אַז דָא גֶעהט א בַּת"ציון"... ער דֶעכְקֶענְט איהר נָאךְ אֵיהרֶע פֶּערשְׁמוּצ-
מַע שׁיךְ !אִיהרֶע אָבּ"גֶעטְרָאגֶענֶע קְלייר אותּג נָאךְ אִיחר סַאמֶעטֶענֶעם מַאנְטֶעל וָאס בייה
די אוֹינֶען אויף . |

-- אָם הָאט אַייך אַ גוּמֶען טָאג ! -- פְּלֶעגְט פַאר-קָאנְצֶען יֶעקִיל-דִי-מויִדס-ווייבּ--איך וֶעל
שוין אַייך נִיט אִיבֶּער-שְׁטֶעלֶען , איהר וֶועט זִיךְ בְּלֵייבֶּען בֵּיי אִישֶרֶע משׁוּגעת'ן -- אוּנ אִיך זאג
אַייך פָּארְם 8ז מְרֵייגֶע אִיו אַ חֲכֶמָח, אַזֵא אַ יָאהד אוֹיף מִיר !ו

זז

ווֹער אִיז אִין לֶעבֶּען נִים אֵלט גֶעוֶוען פוּפְצָעהן, זֶעכְצָעהן, זִיבֶּעצֶעהן יָאחר אונ הָא נִיט גָע=
גְלֵייבְּט אִין די וְבוּרָה פוּן א גִינְעֵאוִיסְט, אַז נִיט הַיינְט מָארְגֶען, וֶועט עֶר די וֶועלט גְלִיקְלִין
מַאכֶען, עם מֶעט נִיט זַיין מְעהר קיין אָרִימֶע אוּנ רֵייכֶע, קיין חוּנְגֶערִיגֶע אוג זאמֶע, קיין שְׁטַאר-
קע אוּנ שְׁוַאכָע, קאפִּיטַאלִיסְטֶען אוּנ אַרְבֵּייטֶער { אַרִיסְטָאקְרַאמִין אוג פָּאבֶּעל, הֶערְרֶען אונ
דִיענֶער, אוּג נָאךְ, אוּנ נָאךְ אוּג נָאךְ :עס וֶעלֶען זיין נָאר גְּרידֶער! מֶענְשֶׁען! ר
נַאנְצֶע וֶועלְט וי אֵיין גֶעוִינֶ, וי קִינְדֶער פוּן אֵיין מַאמֶען !
אוּנזֶער קרוְשָׁאק הָאט אויך גֶענְלויבְּט אוּנ גֶעמְרוֹימְט פוּן דֶער גוּטֶער גְלִיקְלִיכֶער צַייט,
נֶוען אַ שֶׁעפֶעלֶע מִיט אַ וָואלְף וֶועלין זי אוּמ-אַרְמֶען אוג גָעהן הַאנְד אִין הַאנֶר צוּ רֶעם
פיט וָאם אִיז גֶעעֵייט פַאר דֶער גַאנְצֶער וֶועלְט,, אוג פּואְדער שֶׁעפּסֶעלֶענויטְשׁ וֶעט מְרִינְקֶען

== 14 ---

ילְחַיִטיי פַאר דֶער גַאנְצֶער מֶענשְׁהֵייט 1... אין אוּנזֶער קרוושָׁאק . אין רֶעם קְלֵיינֶעם הַייפֶּעלָעי
הָאבֶּן מִיר מאַקע שׁוֹין איינ-גֶעפיתרט די אִירעע אִין וֶועלְכֶע מִיר הָאבֶּען גֶעגְלֵייבְּטּ, אִיגֶּער-
טְרֶעמֶענְרִיג רֶעם שְׁועל אִין דֶעם קליינעם אֵיינְגֶען צִימערִיל בַי שָׂרְה-רִי"אַלְמְנְהים מָאכְמֶער,
אִיז פַּאריגֶעסֶען גֶעוָוארֶען דֶער חיליק וִוישָׁען אָרִים אונ רֵייךְ . מיין אוּנ דַיין . אי ז. וו

פוּן אַ מַך מָעלוֹת הָאט מען דָא נִיט גֶעהַאלְטֶען אוּנ א ך חָסְרוֹנוֹת וֶענֶען דָא פַאר אַ
זֶעלְבָע נִיט בֶּעמְרַאכְ-גֶעוָוארֶען, רָא איז גֶעוֶועוֶען גאר אֵיין ;דער לוּפְט מִיט אַנְרֶערֶע מָעג-
שֶׁען, אִיך הָאבּ. מיך אלליין אִין דֶעם צִיממֶערִיל פיל מָאל בֶּעמְ; אבט וי גָאר אַ גייע .

פוּן פָּסַח"ר -שַׁבְּתִילֶעס הָאבּ אִיך שְׁטֶענְרִיג גֶעלאָבְט גְלייךְ מִיט אַללֶע אַנְדֶערֶע וֶער עם
הָאט דֶעם בור יִשְׂרָאֵלי גֶעקֶעגְט . דִי גִימְגַאוישֶׁע ְליירֶער זֶענֶען אוֹיף אִיהם גֶעהַאנְגֶען פּּנקט
וִוי אויף דֶער וַאנְט . אַ מַזֶל הָאט ער גֶעהַאט, אַז וי אוים-גֶעצוֹיגֶען עם איז גֶעוֶועוֶען נַין
פֵינור אוּג וי לאנג עם זֶענֶען גֶעוֶועוֶען בַּיי אִיהם רִי הֶענְד, פְלֶעגִין זיינֶע אַרְגֶּעל שְׁמֶענְריג יי
נָאךְ אוֹיף א פֶּערְטִיל אַרְשִׁין לָאנְגֶער ; אין דֶער הִיטֶעל הָאט עֶר אוים-גֶעזֶעהן וִי אַ קאץ אִין א
פַּאלנְקַאשֶעק ; . ער וָוָאלְט אֶפְשַר גָאט ייס װִוי טיֶעף אין אִיהר אַרַיין ‏ ווֶען נִיט ויינֶע גְרוֹיסֶע
אויערִין , אוֹיף וועלְֶע דִי הִיטֶעל הָאט זיך מֶּערהַאלְמֶען אוּג זֵיי שְׁמֶענְדִיג אַרָאפּ גֶעקוֶעטְשׁט.
פוּן אוּנְמֶערֶען קאזֶערָאק הָאבֶּען אַרױס-גֶעבְּלִישטְשֶׁעט א פָאאר אוגֶען, ואם וֶעגֶען גרַארֶע
נִישְׁט גֶעוֶועזֶען צוּ רער פָּאאר ; אֵיינֶע הָאט גֶעקוּקְט אִין מֶערֶב , די אַנְדֶערֶע אין צְפוֹןזַייט ,
אוּנ אַז דֶער בַּחוּר פְלֶענְט נָאךְ אֵיין ְלֶיעם קען אוֹיף דֶעם, קאפּף די הִימּע? אוּג מע וי
אַ קַאמְץ, אוּם רֶעם עוֹלֶם פְּרֶעהלִךְ צוּ מַאכֶען , פְלֶענֶען זיך אַללֶ מַיירְלֶעך צוַּקייקלֶען מא
פַּאר גֶעלֶעכְמֶער ,

נָאר בי שׂרָה"דֶער אַלְמְנָחים מָּאכְטֶער אִין צִיממֶער אִיז גֶעועוֶען א עְַלָה צוּ הַאלְמֶען
שָׁאנְהַייט פַאר אַ מֶעלה אוּג הָאסְלִיכַקייט פַאר אַ חפרון ; דָא הָאט פּסח גֶעהֵיימֶען פְיָארֶער
מֶעמַּאסְטִינַאוִיטְשׁ אוג אִיז גֶעווֶענֶען דֶער פִיהרֶער פוּן רֶערֶעל, עֶר הָאט גֶעמְרָאגֶען א פִּינ"
מֶנֶע. חָאטְשׁ עֶר הָאט פוּן איהם קיין נֹחַת נִישְׁט גֶעהַאט ער פְלֶענְט זי מיט אִיהם שְטֶענרִג
אֶפַשֵׁר אַ הַאלְבּ שׁעה בַּארֶען אֵיירֶער ער פְלֶענְט אִיהם מִי גווַאלר אֵינזֶעמְצִין אֹיף זי דַארִין
גָאז , זַיין פִּיניסְנֶע אִיז אַ פּנִים גֶעוויינְט גֶעוֶועוֶען צו אַ פֶּעמֶערִין אָרֶט, ווָארוּם ער פְלֶעגְט נִיט
אַיינזִיטְצֶען אוּג מִיט עוות אַרָאפּ שְׁפְּרִנְגֶען.

אַז פַיָארָאר סֶעבַּאסְמְיַאנַאוִויטְשׁ הָאט זי נֶעשְׁטֶעלְט רֶערֶען. פְלֶעגְט זִיךְ מִיר וי אוֹיף"
צוּ"לְהַבְעִים אַזױי פארוועלין לַאכֶען, אַז אִיך הָאבּ זי שְׁטַארְק גֶעמוּטְשֶעט . דֶער-מָאנְט זיךְ א
אַללע אוּמֶערִיגֶע זַאכֶען;וי לִמְשׁלואַומֵיין בּאבֶּע אִיז גֶעשְׁטַארְבֶּען. אַז אִיך הָאבּ גֶעקְרִיגֶען אַ
.דוָואיקעי אין קלאסס אוּג רֶער גְלֵייכֶען ; . עִם הָאט אָבֶּער נִיט גֶעהָאלְפֶּען, עס הָאט זִיךְ מִיר
אֵיין-מָאל אַרוֹים-גֶעבְּרָאבֶען אַ גֶעלֶעכְמֶער: נָאר אִיך הָאבּ זִיךְ אַזױ שְׁטַארְק פַאר-שֶעמְט אַז איף
הָאבּ בַּאלְד זִיךְ כְּלומָרשְׁט פַאריהוּסְט ,

גָאספַּאדָאו--הָאט אֵיין-מָאל פְיָאדָאר אוֹיס-גֶערוּפֶען-- אִיך לֶעניפָּאר דֶער ווירְרִיגֶען גָעי
וֶעלְשַאפְט אַרַיין-צוּינֶעהמֶען אַ גִייֶעם משׁליען אִין אוּנזֶער קרושאק , פרילֵיין גֶעגריִעממֶע
הֶ עריג יט

אַללֶע הָאבֶּען ִיך אִיבֶּער-גֶעקיקט . יֶערֶער פוּן אונָו הָאט גֶעקֶענְט יענמקעז מִים אית-

=- 18 =

רֶע אױיט-גֶעצייבֶענְטֶע מעלות . נָאר דָא אִיז אֲפִילוּ צְוִישֶׁען גוטי אוג ‏ שְׁלֶעכְט, אויך קין
חִילוּק נִיט גֶעוֶעוֶען- רָרוּם הָאבֶּען אַלֶע מַסְכִּים גֶעוֶענֶען אוּנ יֶענמָקע הָאט זיך אֵייניגֶעקוֹיפְט --
אִין חָבָרֶה , |

צו זִיבֶּעצֶעהן יְאחר אִיז וֶענמְקֶע גֶעוֶועוֶען-- אוֹיף מֵיין ווָארְט אַז עִס אִיז מִיר שְׁווֶער צוּ"
ָאגֶען שֵיין ארֶער מִיאוּם , אָפֶּט בְּלייבְט מֶען שִטֶּעהן בַּעמְרַאכְטִינְרִיג אַזױי א גֶעויכְט מיט רֶער
פְּרַאנֶע : טאמע ויִמער ! וָואס פֶעחלְט דָא לעס אִיז דוּכְט-ויך אַלְץ פֶּערהַאנְדֶען + שְׁוַארְצֶע אויי
גֶען . אַ ווייקֶער פָּנִים . רוימֶע בַּאקֶען. א גֶערָאטהֶענֶער פָּאד-בַארָארָאק אונ אַזױי אוֹירְנָאר נִישְט-
קֹשָׁה פוּן אַ פִינוֹר ; אוּנ ראך שְׁטוֹיסְט עֶס יָעפִּים אָפּ צוּיְריק-- ;עס נֶעהמְט עְפִים נִישְׁט, עם
פָּעהלְט אוג מֶע וַייסְט נִיט ואס ?--עֶם אִיו אָבֶּער דָא אַצַייט אִים לֶעבֶּען פוּן אַוֶעלְבֶע פֶּערְָאנֶען
וָואס אוֹיךְ זֵיי ווֶערֶען אַנצִיהֶענְד. דָאם אִיז צו וֶעכצֶעהןזִיבֶּעצֶעהן יָאהר. וֶוען אַללֶע גְלִיערֶער
ערוַוַאכֶען עֶרשְׁט וי דִי נַאמוּר אִין פְרִיהלִינְג, זִי אִיו פְרִישׁ אונ עִם שֵׁיינְט אויף אִיהר דֶער
מְחוֹי צויליעגֶען-- בַּאלֶר אֶבּער וֶוֶערֶען יי פּער-נַאגרֶער גֶענָאמֶען אונ רִי אוּנְגֶעוָאנְלִיכֶע קוי-
לֶעבְדִינְקייט מַאבְט רִי פִיוּר , דַי גּעוֶענוּנְג אוּמיגֶעלוּמְפֶּערְט אוּנ פַאר-פְלִיסְט אוּנ פַאר-ווִישְׁט
דָאס בִּימֶעל חֵן ווָאם הָאט זִיךְ פְרִיהֶער גֶעפוּנֶען בַּייאֵיהר ,

111

שְׁלמֹה הֲמֵלָ הָאט גֶעזָאגְט, עם אִיז נִיט דָא קיין נַייֶעם אוּנמֶער דֶער זָאננֶע . עם קוּמְט
אוּנָו פִיעל מָאל פָּאר , אַז אַי גע עֶרשֵׁיינוּנְג דֶערמָאנְט אוּנָז אַן עֶמְוָאס בֶּעקַאנְטֶעם, ואס מיר
הָאבֶּען שוֹין א מאל גֶעוֶעהן אָרֶער גֶעהָארְט .

אִין דֶעם דָאוִיגֶען אָמָת אִיבֶּער-צִייגֶען זִיךְ אם בֶּעסְמִין מִיר יוּדֶען . וֶֶען מיר בֶּעמְרַאבי
מֶען דִי חִימִטָּארְיֶע פון ירישָׁען פָאלְק פון רִי אֶלְמֶעסְטֶע בִּיו רִי שְׁפֶּעמֶעסְמֶע צֵייטֶען. אַללעס
וָואס אִיוֹ אַ מָאל פַאר טויגֶענְד יָאהרֶען גֶעשָׁעהן. קוּמְט נָאךְ-אַמָאל פָאר נָאךְ טויזֶענְדֶער יְאה-
נֶען . אַזױי אז כִּמעט אִין יֶערֶעכֶע צוויי . דָרֵיי דורוֹת , אט דָא . אָט דָארְט קוּמֶען פָאר אַזֶעלְכֶע
זַאכֶען. וָאס דֶער"מָאנֶען דֶעם יּרֶען אָן דֶעם וָואס אִיז גֶעוֶועוֶען אַמָאהל מִיט אֵיינִגָע הוּנדֶערְט
יאר צוּ"ריק ..עם אִיז אַ מָאהל נִיט גֵיימִיג אַזֶעלְבֶע ערִיגֶערוּנגִיס צוּשְׁטָאנְדֶע פָאר-צוּשְׁטֶעלי
לֶען-וָוארוּם אִיטְלֵיכֶער יד וֵייסְט זיייאוּג אוּנְזֶערֶע לֶענֶער גֶעִים אויף . |

וי פַאר-מְרִיקֶענְטֶע לט אֹיף דִי לדער פון אֵיין גֶעהַרְגֶעטֶען מֶענְשָׁען-- אַזױי רע-

מָאנֶען אוּנְו דִי גְּלָאמֶער פון אוּננֶער גֶעשִׁיבְמֶע פון נֶענֶער צייט אַן די שְׁרֶעקֶען וָאס זֶענֶען
פָאר-גֶעקוּממֶען..,

די פִינסְטֶערֶע גֶעבַאגקען מְרָאגֶען אנ אוועק אי ֶנֶער צייט; דִי ֲרוּנִים יקנ
לֶעבֶּעןאוֹיף פַאר אנְויֵיי געהן אַרוױים פוּן די בּוכשמאגען אונ,נעהמען אָן זיֶער קלַאנְליבֶע
גֶעשְׁטַאלְטי.. פוּן זיֶערֶע שְׁוַארְצֶע וואונרֶען פליעסט בּלוּט , 1

אִיהר בְלֵיבְּט שֶׁמָעה. איהר הָאלְט צוּ אַייֶער ‏ קֵייט-י
צוּפֶּט אוּנ וִוילל צוּ-שְׁפְּרִנְגֶעןן.

אֵייךָ דוּכֶט ִיךְ איה
וַאמֶערְלִיכֶע שְׁמִיממֶעןייי

וּדֶעשׁ הארץ , וָואס קלַאפְּט אונ

ר הָארְם אַ העש... אוּג רֶערקֶענְט אִין אִיחם אִייֶערֶע בְּרִידֶעריט

== 10 די

אַייך דוכט זִיך איהר זָעָהט דִי פֿינסְמֶערֶע , שְׁוַארְצֶע . גֶעדִיבְטֶע הְמַארֶעםוָואס הָאבֶען
זִיך אויף גֶעהֵייבֶּען פון יֶערֶער וִוינקֶעל וואוּ יּדֶען הָאבֶּען זיר פְרִירְִידנֶעסְט גֶעהַאט , אוּג
הָאבֶּען זי אִין דֶער לוּפּט אַללָע צודזאממֶען - גֶענָאסֶען אִין איין וִיפֶץ. אִין איין קְרֶעבֶץ . אִי
וֶועלְבֶען אִיהר שְׁפִירְֶט : דֶעם רֵיחַ פוּן בְּלוּט, דֶעם רויף. דֶעם מְשַׁאד פוּן שָׂרֵפוֹת ; אִיהר הָארְט
דֶעם בעשׁ. רֶעם מוּמִיל פוּן אַינ-פַאלֶענְדֶע היזֶער , דֶעם לָוַארֶעם פוּן אָפּירִיכְמֶען נָאךְ אַ מויר-
מֶען . רֶעם יָאמֶער פוּן עֶלְטֶערֶען . דֶעם בִּימֶערֶען גֶעוויין פוּן קינְדֶער . די צוּבְּרָאכֶענֶע הָאר
צֶער פוּן ח תִכּלה יג, |

עָם שְׁמֶעהן אוֹיף פאר יי בִּילְרֶער , ואוּ איהר זֶעהט דֶעם גֶעכְמִינֶען גניר--הַיינְט אַ
בּעמְלֶער . וָואס צִימֶערְט פַאר קעלט אוג וַוארֶעמְט דִי הָאנְד בַּיי די לֶעמְצְטֶע הָאלֶעוֶעשׁקֶע פון
זַיין הוֹיוי.;

עִם שְׁמֶעלֶען זִיך אַייך פָאר:חייָער ואוּ זֶעם הָאבֶּען גֶעהֶערשְט ווקָע אוג פריעהֶען
שְׁמֶעהן צוּ שְׁמָארְט אוּג צוּ-בְּראבֶען. נָאר דֶער וִיגְט ווֶעהֶעט אִיצְט דָאר וי אָפּירִיינְדיג
אוֹיף דֶעם חוּרָבֶּן... מֶען הָאט דָא נִיט גֶעשַׁאנֶעוֶעט קיין אָלְמֶער. קיין רַחֲמְנוֹת גֶעהַאט אוֹיף
טגֶענד, ניט אוים-גֶעמֵיירֶעט קיין היילינטהום..,

דָא הָאט אַ וִוילְרדֶער שְׁטוּרִים גֶעבְּרָאבֶען. גֶערִימֶען. פֶּערנִיכְטֶעט , צוּשְׁמָארְט. צויזאעם
אוּג צוּ-שְׁפְּרִיים,,, |

עִם וֶוערְט אַייך רוּשְׁנֶע. אֵיינְג. פִינְסְטֶער אִין דִי אויגֶען... אַייך דַאכְט וִיף אַיהר וָעהט,
אֵיהר פִּיהלְט, אָט פֶּערצִיהֶעט זי אִיגֶּער אַייך. גֶעהֶענְטֶער אוג גֶעהֶענְטֶער די שְׁוַארְצֶע
דוּנְקֶעלֶע הְמַארֶע.

אֵיהר רייסְט מִיט גְוַאלְד אִייֶערֶע געדאנקען פון דִי מְרועֶרִינֶע רער . אִיחר גְלֶעט.
פֶּערְנַאנְדֶער אייָער שמערֶען , אִיהר זוכְט אֵיין-צוּאַטקֶעמֶען פְרִישֶע לוּפט , דִי גֶערַאנְקֶען אוֹיף
פְרָאהלִיכֶע צֵיימֶען אָּ צוּ-שׁטֶעללֶען... ְליקְלִיך זֶענְט אִיהר !-- וֶוען אִין דֶער לוּפְט וָואס אִיהר
אַמהֶעמט הֶערְ זִיךְ אוֹיך גִיט קיין פְּרִישֶׁער טְשַׁאר.,. אוּנ וֶוען אִין דֶער גֶעוּבְמֶער צייט
גֶעפִינֶען איֶערֶע גֶעבַאנְקֶען רִי גֶעִוינטְשְׁטָע רוהעייי

נָאךְ דֶעם 80"מֶען . 81"טֶען יָאחר הָאבֶּען מִיר גֶעפּונֶען וי שׁוֶאימֶען נאף א בֶענִין ‏
נֵייע בְּרִידֶער, נייע הִינְדֶעריג ייע יּרֶען .

רֶער גֶעכְטִיגֶער פְיארֶער סֶעבַּאסְטְיַאנָאוויטְשׁ הָאט זִיך גֶעלָאזְט הַיינְט אָפּידְרוּקֶען קאר"
מִיטְשְׁקֶעם. אוג אַנשְׁטַאט פְּיָאדָאר מֶעבַּאסְטְיַאנָוִויְשׁ הָאבֶּען מִיר אויף נֵיי גֶעלֶעוֶען . פִּמַח
בָּן שַׁבְּתִי יֶערוּפַאלִימְמְקֵייי . אונ אַז מֶען הָאט גֶעלַארפְט אוּנזֶער שְׁמָארְט אָפּיהִימֶען פון אַ
צָרָה . הָאט מֶען אוּנמער די יוּנְגֶע לייט פוּן שְׁמָאדְט, דִי ני יע גֶעפונֶענֶע ורֶען גֶעקֶענְט ועהן
פּאדָאר'ן, בֶּעווַאפְנֶעט וִוי זי מִיט אַ שְׁמֶעקֶען . אָדֶער מִיטאַ שֵׁייט הָאלְץ נְרֵייט צו מִקבֵּל פָּנִים
זיין רִי עֶרוַארמֶעמֶע נִיט-גֶעבֶּעמֶענֶע גֶעסְטי..

| אַללֶע יּנְגֶע לַייט פון אוּנְֶער שׁטָארְט הָאבֶּען רִי גֶעכְט גֶענַאכְט אוג גָעוִטי צי גֶּעַייוט
זיך גִים עֶרגיץ אַ גּוֹימֶער פלאםי,,

דָאר אִי וי מאג אַזי נַאקֶט אַרום גֶערִימֶען אף 8 גֶעלְבֶּע טְּלַאסשֶע. אין נֶערֶער
גאם יאין גֶעדֶער וִויגַקעל. אוג אויף טֵיין פָּנִים אִיו גֶענֶענֶען װִי אָנ-גֶעשְׁרִיעבֶען ‏ זייט רותיג.
ירעל . אִיך תַאךפַאר אייף װ

4 פְוָאדָאר הָאט אִיצְט אִיבֶּער-הוֹיפְט 8 נַאנְץ אַנְדֶער פָּנִים גֶעהַאט .ער אִיז שוין נִים גע
וועוֶען קיין גִימְגַאוִיסְט מֶען האט אֵיהם נָאף פַאר אַ יָאהרֶען אוֹיט-גֶעשְׁלָאמֶען פון גִימְנַאזִיוֹם ,
ער קָאט זי דָא ניט לַאנָג גֶעוָאלְט שְׁטֶעללֶען צום ריד נָאר ער הָאט נִיט נשָׂא חן גע-
וֶועוֶען בּיי נַאמְשַׁאלְמְמְוָוא אוב יי הָאבֶּען אִיחם גֶעהֵיימֶען אוֹיף אַיְאחר זִיךְ פּאפראווען

פ

אִינָט אִיז ער גֶעלֶענֶען אַ יוּד. אַ יח וי נָאט הָאט גֶעבָּאמֶען! ער הָאט גֶערֶעדְט נָאר ווּדִישׁ,
פּרָאסְט וְשׁארְגָאן. מַאמע-קשון . {אַ הָיים יי הָאט עֶר גֶעשְריָען אוער אִיז גֶנַאנְגֶען אוג
ואר ער איו גֶעשְׁטַאגֶען .‏ גֶעהמְט ְּרִידֶער דִי שְׁטֶעקֶעגֶם אִין דִי הָאנְד . די פּעקלין: אוֹיף די
פּלֵייצֶעם אוג זָאללֶען מיר גָעהן אַ הַיים ! אַ הָיים ! צוּ דֶער מַאמֶען . צו דִי װַיינ"גַארְמְנֶער

אוּג מֵיימֶעלִיבּוֹימֶער ; ֵיימֶען אויף קֶעמְלֶען אוג מױל-אַײזלען א. ז װ, א. ז װ,

פוז

= בַּיי מְריינֶען אִיז הינְט א תנָאִים , מְייֶע הָאט זי נָא נִיש ציגעֶעטצְט פון ברה
ָן .די בַּאַקֶען פּעריפֿלַאמש . די מְמֵיינֶעם פון אִיחר ציפּאק פון בּיירֶע נייטֶען האבען הינט
.קיין תְּקֵימָה גֶעהַאט וִוי פָּאהנֶעם אין אַ וִוינְד י זִי הָאט געהַאקט , גֶעפִיללְט י גֶעשְטוֹימֶען ,
גֶעקְנֶעטֶען . גֶבְּראְט . גֶעקָאכְט . גֶעפְֶענֶעלְט. אוג גֶעקָאמַאנְדאוֶעם אִיבֶּער אַ האלבע מוי
עס ָא זֶענֶען גֶעקִימֶען אִיהר הֶעלפֶען. יי

--גוט מָארְגֶען. מְרַייגֶעילֶעבֶּען !
--הא 7 וָאס זָאנְסְטֶע + -
--אִיך זאג: עוּמ-מָארְגֶען !
ר = --גוּטימָארְגֶען-- גוּטואהר דִיר. חַנְהִ"לֶץ, וִויללסְט מִיר עפּיס הֶעלְפֶען ? אָט נֵא שנַיי

אָן מָארְט ; וֶעריפאר בַּיי דיין פָּאכְטֶער אִם יְרֶצֶח הֲשֵׁם וע מֶען שְׁניירֶען ארעמע-קיי
שׁמיִקֶער וַויים--טָארְט , | ': =
{

--זָאלל נַיין מִיט מִזֶל . מְרִייגֶע-לֶעבֶּען !
--הַא ? וָואם זָאנסְטֶע ?
--אזיף זָאג: זָאלל זַיין מִיט מַזֶל !

אי" = --מִיט זל זָאלמְטוּ לֶעבֶּען שָׂרָהואָפְשׁר װויללסט דוּ מִיר עִפִּים הֶעלְפֶען? נֵא פִּיחל אָן רִי
פִּישׁ. דֶעריפַאר בַּיי ריין יֶעקלִין על אי דִיר אִם יִרְצָה הַשֵׁם אוֹיךְ הֶעלְפֶען,בְּרָאמֶען אוג

אקאכֶען אָרימע לוּמְדִים אויף אַ וֶועטְשֶׁערֶץ, |
אהת אַזי הָאט זי זיך אֵינגֶעשַּׁאנְט אִיחרֶע שְִׁנְהטּעס אִין דֶער אַרְבֵּייש , אוג עס האם

זִיך גֶעמַאקְט אוג גֶעקְלַאפְט, גֶעשְטוֹימֶען . גֶעוַאנְגֶערְט גֶעסְקְרָאבֶּעט--אוּג מִיט די מיילער
גֶעמַאהלֶעןי בס יה ײא -י

|הויז-פריינד| 1 6

דֶער אַלמֶער הָאט הַיינְט אויף זַיין שְׁטַאנְדִיגֶען אָרֶט ניט גֶעקֶענְט איינ-זִימְצֶען . זיין
שְׁמֶענְדִיג פְּרַיייגוּמֶעס גֶעוִיכְט הָאט הַיינְ גֶעלויְמע פוּן דֶער שִׂמְחָה וָואס הָאט זַיין וייךְ גוּ"
מֶע הַאוִיץ גֶעוַוארֶעמְט .

ער אִיז שׁוֹין הַיינְט גֶעוֶעוֶען א מָאל צֶעהן אִין קיך . אוּנ יֶערֶער מָאל זיךְ פיל גֶע-
מַאכְט אִיבֶּער די ווייבֶּער, וֶועלְבֶע הָאבֶּען זוך גֶעקייְֶעלְט פַאר גֶעלֶעכְטֶער. עס הָאט זיך איהם
גֶעוָאלְט הַיינְט זָאגֶען הַמְצָאֶהֹלִיךְ . נָאר מְרַיינֶע הָאט אִיהם יֶערֶער מָאל אַרוֹיםיגֶעשְׁטוּפְּט פון
רִי קיך. איינימַאכֶענְדִיג אִיהם דֶעם נָאז, דָא אִין פַאזְשֶׁע, דָא אִין מָעהל ,

מְרֵיינֶע אִיז אויך גֶעוֶוענֶען פְרֵיילִיךְ . אוּנ טוּהענְדִיג אִֵיהרֶע אַרְבֵּייט הָאם זִי זי דער"
מָאנְט , וִוי זִי אִיז גֶעוֶועוֶען אַ בֵּלֶה פאר אִיחר אַלְמֶען אוג {ֶער אִיז גֶעוֶועוֶען א פַּרְשׁוֹין .אַז עס
אִיז אִין זיין צוּרָה נִיט גֶעוֶעזֶען צויקוקען וִוי אִין רֶער הֶעללֶער שִׁייגֶענדִיגֶער זנן".

אַללֶע וַייבֶּער הָאבֶּען אִיחר גֶעוָאגְט + הַהוָאי מְרִייגֶעילֶעבֶּען , אּנזֶערֶע מַאננֶען זָאללֶען
אַזױי אוֹיס-זעהען, װי אַייֶער אַלְטֶער זָעָהט אִיצט אוֹים- ואס פַאר א שֵׁייגֶער מְחוּתְּן. חלע-
בִּין ;ער אִיו . | |

--זָאלל אִיךְ הָאבֶּען דִי מָאס מַוְל וָואס ער אִיז נָאךְ איִצט שַׁאנֶער פאר ֶעם חָתְן,.. הָאט
אֵיינֶע גֶעזָאגְט צוּ דֶער אַנְדֶערֶער " |

--הַא ? וָואס זָאנסְטֶעץ ?
--אִיף זָאנ אַזֵא יאהר זָאלל אִיךָ הָאבֶּען ואס פָאר אַ שָׁאנֶער ווך עֶר איוו

הְיֶענֶע הָאט אוֹיף-גֶערָאמְט אִין שְׁמוּבּ אוּנ הָאט רֶעריַייל גֶעחַאפְט אַ גֶעשְׁמַאקֶען
שְׁמוּעֶט מִיט שִׁפְרִינְצֶע יֶעקל-דֵיימוֹירְט-וַוייבּם מָאכְטֶער .

== + 6 +

יֶענטקע הָאט זִיךְ גֶעקְרִינְט. טיט דֶעם שְׁניידֶער. פַאר וְוָאס דִי טַאלִיִע קוּמט אוֹים צו גראב;
דֶער אַלְטֶער הָאט זי גֶעסְטַארֶעם אַ שָׁלוֹם מַאכֶען אוג הָאט אוּנְטֶער-גֶעמְראנֶען רֶע שנייי
דֶער בְּרָאנְפִין .

--וָאס ָאנְט אִיהר, ר' חַאצְקִיל , אוּנְזֶערֶע וַוייבֶּער הָאבֶּען נִים גֶעהַאט קיין מַאליעם , אוּג
זֵיי גֶעגֶען אונְז אוֹיךגֶעפֶעהלִין גֶעוֶועוֶען-אַל אָט זָאל אַייך שׁוֹין גָאט גֶעבֶּען . אִיהר זָאללְט
זיין רייך אוּנ נָאר אַוֶועק וַוארְפֶען דִי שְׁנֵיירֶערֵיי .

-- אִיך דַאנְק אַייף . ר' שְׁמוּאֵלידָוךְ, אַז איף זָאל פַארמָאגִין עטְלִיבֶע הוּנְדֶערְט רוּבִיל ,
וֶועל אִיךְ מֵיין מְלָאכָה נִיט אַוֶועק-וַוארְפֶען אוג ווע שׁוֹין אַזֹי אִיבֶּער הוּנדֶערְט אוּנ צְוַאנְצִיג
יְאהר. שְׁטַארְבֶּען א שׁניִירֶער . |

מְרֵיינֶע הָאט זִיךְ דֶער-וַייל אָפּיגֶעפַארְמִיגְט אִין קיך, זִי איז ארַיין אִין שִׁמוֹבּ. הָאט
אִפ-גֶעשׁטֶעקְט רִי מְפָּארְנִיצֶעם . אָפּיגֶעקַאטשֶעט דִי אַרְבַּעל. שֵׁא--שששַׁאט 11!-- האט זי
זִי אוֹים-גֶעשַׁריֶען-- אִיבֶּער אַייך הֶערְט מֶען מִיר נִיט , אִיהר וַוייסְט . קִינְרֶערְלֶעך !וָואס אִיף,
וֶעל אִיךְ זָאגֶען ז;עס אִיז צַייט זִיךְ אָנ-צוימְהוּן . הֵא ? וָאס זָאנְט אִיהר ר' חַאצְקֶעל?

--אֶיךָ זָאנ אַ גּטֶען-טָאג. זָאלל זַיין מיט מַלו ‏ -- 0

אפ" ,

---מִיט טול זָאלְלְט אִיהר לֶעבֶּען . גֶעהט גֶעזוּנְדֶער-הֵייט ,

--חְגֶעגֶע . מְנֶעֶעגֶע . פַאר-שַׂרְפָהט זָאלסְטוּווערִין ‏ גֶענוּג שׁוין הָארְט גַאוויֶענְְוֶען ! וי טאנ
אַזי נַאכְט ווֶערְט זֵיי נִיט מִיאוּם צוּיסוֹרֶען זף-- קָעהם אַרָאפּ מיין נֵיירֶענֶע קלייר אוג דֶעם מֵא-
טֶּענָם אַטְלֶעסֶעגֶע קאפָּאמְץ !

טְרֵיינֶע הָאט אַלין גֶעהָאלְפֶען אִיהר אַלְטֶען אָנ"טוהן ,זִי הָאט אִיחם א מָאל פִינֶף
אִיבֶּערגֶעבּוּנְדֶען דִי האלדוימוך . געקוקט אוֹיף אִיהם פֿון דֶער זַייט אוּג פוּן וַייטֶען אונ הָאמ
גענְדְלִיךְ גֶעזָאנְט { הָאוסְטֶע שְׁמוּאֵל-דְוָר , אַזֵא יָאהֶר זָאלל מִיר זַיין וִוי דו פַּאסְט פאר ר
שְּׁמיילֶען אַ מְחוּהְן צוטיין , |

הֶער אַלְטֶער הָאט גֶעלַאכְט אונ אֵיהר גֶעסְמְרַאשֶׁעט אַו יֶענֶע מְחוּתָנָהטֶע אִז אַי װצ- -

גֶערֶע פון אִיהר ,

אונ בָּאֲמֶת טַאקֶע הָאט דער אַלְמֶער מיט זיין שְׁנֶעעיוַוייפֶען בָּארֶד אוֹיף דער שְׁוַוארְצֶער
אַטְּגֶעסֶענֶער קאפַאטֶע מִיט דֶעם הויבֶען ייֶען שִׁטֶּערין אוב די {ניָעײ סַאמֶעמֶענֶע וָאר-
מֶענָקע אוֹיס-גֶעוֶעהן וְעהר שָׁאן,

אי
8 ;א

ר הָאם זִיך אִיצְט מִיט דֶער גְרֶעסְטֶע קַאְמְליתְקייט אַרום"גֶערְרֶעהט ארוּם דֶער בַּלֶה
אוּנ איהר געדיענְט י אָבֶּער וי עֶר האט זֹך ניט געסמטארעם, הָאט עֶר אַלְץ נִיט גֶעקֶענְט

ויפְרֶיערֶען שְׁטֶעלקֶען-- אַ מַאנְסבִּיל א פאקע גאר אֵיין אִיגֶעריגֶע זאך אויף דֶער וֶועלְט-=-

הָאט עֶר גֶעזָאגְט מִים אַ ווייכֶען גֶעַאכְטֶער-- אִין קיף הָאבּ אִיךְ זיך הַיינְט דֶער-וואוּסְט אַז
דָארְט בין אִיך גֵיין בִּרְיָה נִישְׁט. אוג דו קֶענסְט זי אויך אַ פְּנִים אֶהן מִיר בֶּעגעהן ,

הֵייסֶע לִיעבֶּע צוּירֶער טְהַייֶערֶער קַאפְִּינִיצֶע לָאט פון זיינֶע גוּמֶע אויגֶען אַרוֹי גֶעבְּלִיטצְט ,
אַ ְׁכַנָה'מֶע אִי פליןגֶעקַאפֶען פַאר-ַאפֶעט. אֶנזָאנֶען א די מְחוּתָנִים גֶעהֶען.-

עִם אִיז גֶעוֶועזֶען מִיט מול א תְּנָאִים אונ אִין פִיער חֲרָשִׁים שְׁפֶּעטֶער אַ חַתוֹנָה. אונ
ענמקע . אָדֶער גֶענרֶעטטֶע י מַאדַאםיֶערוּמַאלִימְכְקִי י איז גֶעוָוארֶען אַ בעל הַבַּיִתמֶע פַאר-וי,

די וֶועלְט זָאגְט : אַז אַ מֶענְשֶׁען גָעהט יגֶעהט אִיהם פון אַללֶע זיימֶען, דֶער גָאמט וָואס /

אט טְריצֶען מוכֶּה גֶעוֶעוֶען צוזדער לֶעבֶּע אין קירצֶען איין אור-אַייננקעל. וי זָאגְט מֶען:
לץ יינִיגֶער גִֵֹנָם ליירֶען-- דֶער אֵיינֶענֶער ער נָאמט הָאט צו"ויך גֶערופֶען אַ מַאמֶען
ון אֵכֶט קִינדֶער אוּג פאר חֶיֶעגֶען הָאט זִיך אָב"גֶעוּכְט אֵיהר אָמָתנֶער זִיווּג. ;עס אִיז גֶעוֶוע-
נן זי מֶען זָאגְט:,אַז קפט דֶער בּעשֶׁערְטֶער וֶערְ,עם אי צְֵייוָארְטֶער. אוג היענע
אט שוין אוֹיך מִיט מזֶל חֲתוּנָה גֶעהַאט, |

פריינֶע מִיט איהר אַלְמֶען אי אי גֶעקּמֶען צוּסילֶעכֶען; יי וֶענֶען גֶעְליעבו
קעד דָא בַּאבַּאח, אוג חָאטְשׁ יֶענְמְקֶע מִיט חיֶענען הָאפֶּען טְרֵיינֶען אויט-גֶעקָאלופּעט אין
ער את בִּ אֶהר כּמֶעט אַללע קיפליך אַריס-גֶעשְׁלֶעפְט-- פון דֶעמְְוֶענֶען אִי

(604 יי

פּאַר זײַ געֲוועָזעְן געָנוּג פיִעל זײַ האָבּעֶן בּײַדעָ פּעָרדיענט, חיעֶנעָ האָט חתונה גע
האַט מיִט אַ אַלמן פון אַ קלײַן שטאָדטיל אונ האָט זײַ גוטץ בּריעף געֶשריֶעבּעֶן, יעֶנט
קֶעֶן אִיז אוֹיך גאַנץ גוט געָנאַנגעֶן, זי האָט געֶהאַט אַ פרנסח , אַ שפּע קײַן עֵיִן הרע,
כּמעט וי אִיהֹר בּאָבּעָ די צדקנית , װאָס זי אִיז נאָך אִיהר אַ נאָמעֶן . זי האָט אֵיהר
קאַפּיַטאַל חס וֹשְׁלוֹם ניִט אַװעֶקגעֶנעֶכּעֶן אִין אֵיין האַנד, זו פלענט פאַר-לײַעָן צו-
פופציג , צוּ הונדערט רוּבּל אויף װאָכעֶרם אוֹיף שַׁנעָ פּראָצעָנטין---זעָקס גראָשעָן
פון אַ רובּל, דאָס אִיז קיִנדעֶרְלעֶךְ אַ פּרנסה וועֶמעֶן גאָטט העֶלפּט טאַקץָ--נאָר אַ
בּרכה פון גאָטט { דאָס װאַקסט װן אויף הײַבעָן און מעָן דאַרף נים קײַן רעָגין י---

--אוּג וָאללְט איהר זֶעהן מיין וֶענמְקֶען!-- פְלֶענְט מְרֵיינֶע דֶערצֶעזלִין-- קיין עין הי
קיין בֵּייוֶע אױיג זָאלל אִיהר נִיט שַׁארִין,וָואס דָאס אִיז פַאר אַ חֲהָאָה ; װִי זִי טוג צוּם גָע"
שֶׁעפְט ! עס הָאט איחר אַנוּמָאלְט חַייֶקֶע די הֶערִינְִיצֶע גֶעבְּרַאזט פַארשׁימֶעלְטֶע צֶעהגֶערים
וָואכֶער , הָאט זִי דָאס אֵיהר אַי בִּימֶעל בֶּעקְלֵיירְט 1 איף בִּין עִפִים גְלַיי מיט אייך ?-- זי קאט
אֵיהר דִי הָעזָה מִיר צוּבְּרַיינגֶען אַזֶעלְכֶע מַטְבְּעוֹת וָואם פַאר שְׁטִינְקֶען רֵי שטוב מִיט הֶערִינג?ו
הָאט זיך יענמקע אויף אִיהר צוּישְׁרְָען ,

---אונ וָואס מֵיינְט אִיהר ? אִיז מ יינָע נִים גֶעלַאפֶען וי אַ פַּאר"הַאמטֶץ מויז אִיבער די
קרֶעמְלֶעך אִיבֶּער-בַימֶען דִי צֶעהנֶערִם אוג הָאט גֶעבְּרַאכְט אַנרֶערֶע גֶעלֶר 11

--הַיינְט פָּמַח? וֶער וָאלְט דָאס זיך אויף אִיהם רִיבְטֶען. הָאט דוּבט זיך א נָארינִישְט,
אי עָר דָאם ַבִימֶעל איסיגֶעמִישְט מם נַאטְשַׁאלסמְוָא + דֶער רמאו ָגְט אִיהם, וי
הָאט איהר גֶעדַארפְט וֶעהן ואס פאר אַ מְחַבֵּל ער אִיז! עֶר איז ארַיין מִיט דֶעם פְּרִיסְטַאוו צו
סָנָדֶר אָביון אֶפּ-שְׁרַייבֶּען דִי אִימוּשְׁצֶעטְוָוא. הָאט שׁוֹין דֶער פְּרִיסְטַאו-- וָאם ער אִיז אין דִי
וַאכֶען שוין גָעווים א גֶענִימֶער-- גֶעוָאגְט , אַז דָא אִיו ;= דָא פַאר קיין דְרַייםיג רוּבִיל הֲפָצִים.
מַיין פַּמַח אִיז נִיט פויל אוּג הָאט אָנ-גֶעהֵייבֶּען אַרױם צוּ-רוקען פוּן די קאנמקעם . פון דִי
קאנטקעסו רִי בֶּעבֶּעכֶעם! די האניטצעס-- אוּנ וָואס מַיינט אִיהר ? פַאר אַכְט-אוּנ-אַכמְצִיג
;קֶערְבְלֶיְ חָפַצִים גֶעפוּנֶען אָט בַּיי דֶעם גֶּעטְלֶער. מָאלָארְיעץִי הָאט אִיהם דֶער פְריפְמֵאון
אַ קלָאפ גֶעמָאתן אִי פְּלייצֶע . הַיינְט מָאהְנט ער איך אֵיין פֶּערפַאלֶענֶע וֶועקְפְלֶען ואס ער
קויפט זי אָפּ פַאר אַ קְלֵיינַיגקֵייט ז אוג אִין וַיינֶע הֶענֶר וֶערְט אַלֶץ צוּ גָאלְד !יי

דֶער אַלְטֶער אִיז עָפִּים גי גֶעוֶועוֶען צוּיפְרִיערֶען מִיט ייֶער פַּרְנָסָה .

-- הֶערסְט דוּ מְרייֶע הי וואלְטֶען רי קינרֶער מיר גֶעפָאלנְט, וָאלְט אִיך זי גֶעהֵייסֶען
מַאכֶען עפים אַ גֶעשֶׁעפְט וי ליישֶע; אוג לֶעבֶּען וי אנְרֶערֶע װּרֶען לֶעבֶּען. אִיך קֶען גָארינִיט
הָארֶען פוּן דִי פְּרַאצֶענְסִין-- אִין דֶער הּוָרה. שְׁטֶעהט אַז אַ יוד טָאר קיין פְּרָאצֶענְם נים
נֶעהמֶען * |

---בַּהֵמָה, פָּערְד, פְלַאקֶען אַזֵא אֵיינֶעקִיל זָאלל אִיךְ הָאבֶּען וָאס פַאר אַ יד ר' פִּינְחָפִיל
אִיז-- עָפִיס = שפאם מִיט אִיהם ! רֶער גערשְׁטֶּער חָבְרֶה-מַאנן בֵּיי חָגָרה-קיִישָא. דֶער גַבַּאי
פּוּן גְרוֹיסֶע שול--אוג זיין פַּרנָמָה איז דאך פון שְׁמֶענְרִיג אָן נָאר רֶערפוּן ווָאס גֶער פֶּערלייֶעט
אויף מַשְָּׁנוֹת--הַלְואי ויין נָאמֶען אוֹיף אוּנְוֶערֶע קִינְדֶער גֶעַאנָם
גָעווַארֶען! י יי יו

יי 6 2

די ועלְט זָאנ 1 אַועס קומט צוּם לֶעבֶּען דַארְף מען שטַארְבֶּען. מְרַיינֶע הָאט זי אַ
אל גֶעקְלֶיעבֶען גֵיין צו יֶענמְקֶען. איג הָאט גֶעוואלְט גֶעהמֶען די זֶעקִיל צוּם שׁטְריקֶע, די
פאק אִיז אַרֹים גֶעפַאלֶען בֵּיי אִיהר פון הַאנְד. זי הָאט זי אִינגֶעבּוֹיגֶען אוג גֶעוָואלְם אויף הֵיי-
תֶּען. נָאר ִם אִיז וויערֶער אַרוֹים גֶעפַאלֶען ; זי קָאט זיך גֶעטָאללְט א דְרִימֶען מָאל אַינבינֶען
מייג מְלִיצום אִיז זי אַנִירֶער גֶעפַאלֶען, הָאט. אֶנגֶעמֵיימֶּען צו שמַאמְלֶען, מֶען הָאט נִיט הֶער-
שְׁמאנעֵן וָואס זִי רֶערְט ! |

דֶער אַלְטֶער חָאט גֶעמַאכְט אַ גְוַאלְד .עס זֶענֶען אויף געלאפען מֶענְשֶׁען. מֶען הָאט
װטְ-יינֶען אויף גֶעהוֹיבֶּען אוּג אַוֶעק-גֶעְרָאנֶען אוֹיף דֶעם בֶּעט .

פוּן מויל אִיז גֶעַאנְגֶען רָאפָּע זי הָאט נִיט גֶעקֶענְט רִיהרֶען קיין הּצְד קיין פום. רער
ַאקְטַאר הָאט אַ מַאךְ גֶעמָאהן מִיט דֶער הַאנְד אוג פאר שְׁרִיעבֶּען אַ רֶעצֶעפְּטִיל, דֶער אַל-
ער אִיז װִי א צוטוּמֶעלְטֶער גֶענַאנְגֶען פון אִיין וִוינְקֶעל צוּם אַנְרֶערֶען, אַלֶע שְׁכַנְִיטֶּעס
ואמּען מְרֵיינֶען אַרום גֶערִנְגֶעלְט. מְרֵיינֶע הָאט עִפֶּעם גֶעָאללְט זָאנֶען, זי הָאט גֶעוַיינְט אוּג
גֶעשְטַאמֶעלְט נָאר מֶען הָאט אִיהר נִיט פֶּערשְׁטַאנֶען בַּאלֶר אָבֶּער הָאט דָאס אוֹיך אויפנע-
מֶערְט . זִי קָאט זִיך גֶעמַאמֶערְט רֶעם גַאנְצֶען מאג . אויף מָארְגִין אִיו מריינֶע שוין גֶעלֶענִן
אויף דֶער גרֶד, געם הָאבֶּען גֶעבְּרֶענְט אַסך לֵיבְט. זּנְגֶעלֶעך הָאגֶען אויף גִייֶערֶע רִיענֶע קיל-
בל תַּחִֵים גֶעזָאגְט. אַללֶע שְבִנְימֶּעם האבֶען אָפּ"גֶערֵיכְט,

גענמקֶע מיט איחר מַאנן הָאנֶעןגֶעמַאלְטֶען די מִיבְלֶעך צו דִי אוינֶען-- דֶער אַלְטֶער
יאִיז גֶענֶעסֶען בֵּיי ְריינֶען צויקאפִין. דֶעם קָאפְּף אַרָאביגֶעלָאנֶען אויף בֵּיירֶע הֶענֶר, מִיט חֹימָע
אויגֶען נָאר אָן אַ מרעהרי,. | |

קדיש, קדישו ר' שְׁמואָל דָוָר . גָעהט זָאנְט קֹרִישׁ זי מֶען הָאט דֶעם אַלְמֶען אויפיגע-
זֵייגֶּען פון אֶרֶם אונ אַוועק גֶעשְׁטֶעלְט רִישׁ זָאגֶען .עס הָאט אוֹיס-גֶעוווֶען אַז;ער פֶער-
שׁמַּי גָאר נִים וָאם פִיהרְט מֶען אִיהם-נָאר בֵּיי די עֶרְשׁטַע וָוארְטֶער פון קדיש הָאט עֶר
ריס גֶעבְּרָאבֶען מִיט אַ וָאמֶערְלִיכֶען גֶעוויין .ער הָאט זִיךְ זעהר יפַאר-חְלִיפֶעט אוּנ נָאךְ
ניחם אַללֶע וַוייבֶּער אוג אַללע מַאנס-לַיי אוֹיף דֶעם קול.., ניין גֶעוויין פון וַוייבֶען נומען
אטיעף פֶערטְרוֹוֶערְטִין הַארְצֶען הָאט זְעֹהר אוֹיפ-גֶערִימֶען אוּג צוּבּרָאכֶען אַללֶע הֶערְצֶער וָואס
הָאבֶען זיך דָא גֶעפוּנֶען . רֶעם אַלְמֶען אִיז איןקֹדִישׁ ניט-נוט גֶעוָוארֶען, אוּנ ער הָאט זִיךָ
רָאפ גֶעלָאזְט אויף דער עֶרְד... מֶען הָאט גֶענָאסֶען אויף אִיהם וַואמֶער אוג אִיהם אַוֶועק גָעד
נֶָעמצָט אויף זַיין אָרֶם , יי |
! = מְריינֶע הָאט זי אָנגֶענְרֵייט ז זי הָאט גֶעלֶעבְּט וי א חָכָמָה אוג אִיזגֶעשְטָארְבֶט.
זי א חָכְמָה ! בי אִיהר אִין קוּפֶּערְט הָאט מֶען גֶעפוּנֶען אַ שְׁמִיְקֶעל גוּמֶע לייגְוַאנְד. אוג מֶען
הָאט אֵיהר אויס"גֶערִיכְט גָאךְ אִיהר בָּבוֹר נָאךְ .עס אִיז גֶעוֶעוֶען אַ לַיָה אַז אַללֶע הָאבֶּען

.
*
יי

* אין פיעלע אָרטער, בעזאָנדערם אין ליטא, איז דער מנהג, דאס דער אָבל זאָגט קדיש נאָך יערער

פיום תהילים" װאָס וערד געזאָגט פון תלמוד"תורח"יונגליך װי פון אויך פערשיערענע חברות , בשעת
ער בר"מינן ליעגט אויף דער ערר, |

= 82 --

גֶעזָנְוּשָאן גֶעלֶעבְט א שָׁאן גֶעשְׁטָארְבֶּען. גָאר אֵינָם הָאבֶּען אַללֶע גֶעמּרְמֶעלְט : רָאס
אִיהר גֶעלֶר אִיז גֶעבְּלִיעבֶּען בַּיי לַיימֶען אוּנ איהרע וֶועקְפְלֶען אוּג שִׁמָרִי חוֹבוֹת בַּיי אִיחרֶע
אַייגֶעקְליך-- אִים הויז אין איהר קוּפֶּערְט הָאט מֶען גֶעזיכְט אונ גָארינִיט גֶעפוּנֶען . אוג זָאגֶען
ֶעטוָואס דֶער פוּן הָאט זִי נִיט פּאכְפִיֶעט, וַוייל זי אִיו גֶעשְׁטַארְבֶּען אָהן לשֹׁן -- רֶער אַלְמֶער
הָאט אַווֶעק גֶעגֶעבֶּען אַלְץ וָאם אִין שׁטוּבּ אִיז גֶענֶעוֶען איג מָע הָאט מְרִייגֶען גֶעגֶעבֶען אַ
שָׁאנֶעם אָרְט אויף רֶעם בֵּית;ַעלְמִין .

קְלֶענֶער, מָאגֶערֶער, פַאריפִינסְטֶערְט אוב אינ;עבוינֶען אִז רֶער אַלמֶער גָףגֶענַאנְגען
נָאך דֶעם קַאסְטֶען-- ווֶען מֶען האט פְרַייגֶען אין קבר גֶעלֶעגְט. הָאט עֶר נִיט גֶעוַיינְט וָאר
ער הָאט גֶעשְׁוּיסֶען מיט רֶע שְׁטֶּעקִי אויף אֵיין אָרֶט אִי רִי פְרִישֶׁע אױ-נֶענרַאבֶּענֶע עֵרֶר.
אויף יי שׁמֶענרִגוייסֶע צארטֶע חיש זֶענֶען אַרױם גֶעטְרֶעטֶע פּערנְיוֶערְמֶע אַדֶערִין ,יינ
אויגֶען הָאבֶּען גֶעבְּלָאנְזֶעט דָא אוֹיף דֶעם קֹבָר ! דָא אויף דִי מַצֲבוֹת פוּן אַרום ינאר אַז מֶען
הָאט אָנֶעהֵייבֶּען צוּשִׁימֶען אִין קֹכֶר רִיְלֶען עֶרֶד הָאט זי בַיי אִיהם אַרוֹיסיגֶערִיססֶען אַ
. בִּיטֶערֶער קול אוג נַיינֶע אוינֶען הָאהֶּען גֶענָאמֶען אין קֹבֶר אַ מֵייךְ מִיט הֵייטָע רֶעררִין+

1

.א יָוֹם, א יָתוֹם זי הָאט שְׁמוּאֵל-רָוִר בִּימֶער גֶעוֵויינְט וֶוען עֶר הָאט זִיךְ גֶעדַארְפְּט זֶעגֶענְש
מִיט דִי וענְד, אִין וֶועלְבֶע ער הָאט דְרַייסִיג יְאהר נָאךְ-אַנַאנְר גֶעוואהנְט-- דְרֵייסִיג יאהר וו
אַיין מָאג . אַזֹי וי גֶעבמֶען ווָאְט רָאם גֶעווֶעוֶען ! דְרייסִיג ואר הָאט,ער אָט דָא אין די וענֶר
נִי גֶעוואוּסְט פוּן קיין זָארְגין . פוןקיין מְרוּעֶר אוג עֶלֶענְד..

אַ יּנגֶער-מַאנן אִיז עֶר אַהֶער אַרַיין וואוֹהנֶען . זיין טריינע אִיז אויך נָאךְ גֶעווֶעוֶען א ינע
ַוייבִיל-- אוּנ ואם פַאר אַ גוּמֶען מְהַייֶערֶען לֶעבֶּען הָאט ער דֵא פַאר זַיין מְרֵיינֶען פַארי
לֶעבְּט !יי

דָא אִיז אֵיהם אָפּ גֶעשְׁטַארְבֶּען פְּרִיקֶער גַיין מוּטֶער . דֶער-נאך זיין פָאטֶער---אונ אי
;ער הָאם זִיךְ פַאר .קיין יָתוֹם דאמַאלְס ניט גֶעפִיהלְט אוג ניט געוואוּסט ואס הייסְט עַלֶענַר ליי+

עֲלִינֶד 1 פּיעל מָאהל אִין זיין לֶעבִּין איז פוּן זיינֶע לִיפָּטן אראפ דָּער חור עָעלינְדיי נָאר 1
הֶערֶץ. זיין גַאנְצֶעם וֶועזִין הָאט נִיט גֶעפִיהלְט דֶעם מְרוֹיֶערִיגֶען אִינְהַאלְט פוּן דֶעם וָוארְט 8
אִיצָט הָאט דֶער אוּנגליִקלִיבֶער אלטער גע פִיהלְט רֶעם עלֶענְרוּ

אִיצְט צְוֵויי וָואכֶען וי מְרֵיינֶע איז גֶעשְׁטַארבֶּען אוג שְׁמוּאַלידָוָד הָאט שוין אַ פּף
מָאחל הּנגֶער אוג קעלט גֶעלשׁן .. די ערשטֶע מֶעג פְלֶענִין ינשע זי נָאך ין
הַאפֶען; די פלֶענְט מַאכֶען אַ גְלֶעזִיל וַוארִימִים פון דֶער פְּרִיה ; די פְלֶעגְט אִיחם בְּרֵיינְגֶען אַ
טֶעללֶער גֶעקַאכְמְם בַּיי טָאג ; דִי פלֶעגְט אֵיינחֵייצֶען אִין אויוִין . גאר וֶעלְבֶע װרֶעשֶׁע טאכְטֶער
הָאט רָאס נִיט אִיהר פַּעקיל צָרוֹת פַאר זִף? הַיינְט האט די גֶעהַאט אַ,פַארְדְרֵיימֶען מָאניוּ
מָארְגֶען יֶענָ ע. אונ אָן דֶעם אַלְמֶען הָאבֶּען זֵיי אבֶּער נָאר פַּאריגֶעסֶען . אבֶּער צּ שְׁפֶּעט
יך דֶער-מָאנְט . אוג אַזֶעם פְּלֶעגְט זיך בי אֵיינֶער יְא אויף וֶועקין אַ רַחֲמְנוֹת . רֶערמַאנענְרִיג.

-- 8 ==
.

זי אַז דֶער אַלמֶער ניצָט גֶעבַּאף פֶּערשְׁמַאכְט - פַלענ זי גֶעפִינֶען פִיר זִיך אַליין אַ תִּירוץ
אוּנווָאס בִּין אִיך דָאס נָאר מְחוּיִב ? פְלֶענְט זִ זָאגֶען. ;ער הָאט אַרֵייבֶע אֵיינְקֶעל פִּיי
וֶועלְכֶע נר ער הָאט שְׁמֶענְדִיג זיין לֶעבִין אַווֶעק גִיְגֶעבֶּען אונ הָאט אֵיהר אוים גֶעהָאדָאוֶועםי
גֶעלַאוְט בִּילְדֶען. דִי הוט פון זִיה אַרָאפּ גִיצוֹיגֶען אונ אִיהר הַתונֹח געמאכט אוֹיפֶען שֶׁענְסְמִי
אויפען, רער בְּאבּעם, עטליבע גרָאשֶׁען אִיז אויך ביי אִיהר גֶעבְּלִיבֶּען ... אִיז זי אִיצְט נִים חוֹלָה
אָיהר אַלְמֶען ִיידֶען צוצויעהן .

יענמקע הָאט קיין צייט גֶעהַאט קוּמֶען צוּם זֵיירֶען. הֵיינְט אִיז בַּיי אֵיהר גְוֶוען א
צָאהל-טָאני, מָארְנֶען אַ .מָאהנ"מָאנִי .

אוג אַזױי פְלֶעגְט זי דֶער אלְטֶער זיצֶען פַאר-שְׁמַאבְט. בְּלייךְ מִיט אַ אוױיט-גֶענוגֶענֶעם
פָּנִים אוּנ הָאט געֶמְרַאכְט...

עד הָאט נְלְהַאט וֶוֶעגִין ווָאם צוּ מְרַאכְמֶען .1ג

צֵייטֶעןיוַוייס הָאט זַיין גֶעוִיכְט אוֹיף גֶעלֶעבְּט אוּג אויף ינע פאר-שמאכטע לִיפָ

ען
הָאםט נִיךְ בֶעװזֶען אַשְׁמֵייבֶעל. . מֶען הָאט גֶעוֶעהן אַז ער לֶעבְּט אִין דִי גֶעדַאנְקֶען פון זַיינֶע
גוּמָע. פְרֵיילִיכֶע גֶעוֶועוֶענֶע צֵיימֶעןיי.

אַ מִיעפֶּער וֵיפֶץ פְלֶענְט זִיךְ אִיהם אַרױיס רֵיימֶען גֶערְוַאכֶענְדִיג פון דֶעם זִיסֶען חָלום
אוֹיפֶען וַואהר , אַ אַנְדֶערְשׁ מָאהל הָאט אִיהֶם דֶער הוּנְגֶער, רִיקעלְט . דֶער גִיט"גֶעהֵייצְטֶער
אויװוין גֶעבְּרַאכְט אוֹיף מְרוֹגֶרִיגֶע גֶערַאנְקען ...ער הָאט זִיךְ אַרוּם-גֶעקיקְט אַרוּם זִיךְ אוּנ
הָאט דֶער-זֶעהֶען אַז ער אִיז הייל . נעקֶעט נאִין ' שְׁטובּ גֶעפִינְט זי מָעהר נִים ו וי רִי בֶּעמִיל
אויף וֶיעלְבָע ער ליעגְט.

וואוּ זיינֶען אַהינְגֶעקומֶען רִי אַללֶע זַאכֶען ?

עָר הָאם זִיף דֶער-מָאנְט אַזער הָאט גִזָאגְט צוּ דִי חָבָרָה קרִישָׁה 1 אנֶעמְט בְּריְרֶערְלַאף
!אַלֶץ ואס אִיר וֶועם א גֶעפִינֶען אוּנ גִיט איה ר אַגוּמֶען אָרְט"

אַ גוּטְסְקֵייט, חְלֶעבִּין, הָאט עֶר אַ מְרַאכְט גֶעמָאהן, וָאס זֵיי הָאבֶּען מִיר נָאךְ די
בֶּעמִיל גֶעלָאזֶען , | |

+ = זַייןרֵיינְקייט, זַייגֶערוּהִינְקֵייט, זַיינֶע שַׁבָּתִים, זיינֶע יָמִים טוֹבִים צוּקזַאממֶען מִיט מְרֵייגֶען--

אויף אֵייבִּיג פַאר אִיהם פֶערְלָארִין ‏ עֶר אִיז גֶעשְׁטַאנֶען אָנ-גֶעשְׁפַּאְרְט מִיט דֶעם קאפף צוּ
דֶעם קָאסיֵאק פון פֶענְסְטֶער ; הֵייסֶע גְרוֹיסֶע טְרֶערִין הָאגֶּען זיך גֶעקֵייקֶעלְט אִיבֶּער זַיייץ
הַאלְטֶע בַּאקִין, עֶר הָאט נָאר גֶעחְלִיפֶע ט אוּנ אָפִּיגֶערִיכְט מִיט דִי וָוארְטֶער : ,אַיָהוֹם, אַ יָהוֹם,
אוֹיף דֶער עֶלְמֶער אַ יָתוֹם וי |

וָואס מְהוּט עֶר דָאל ואס הָאט עֶר זִה פֶּערִישׁפֶּנ עמִיְט אוֹיף דער וֶועלְט?

א ה-י
ּ שְׁמוּאֵל דָוִד אִיז אַרַיין צוּ מָנְדֶר אָבְיוֹן אִין א קָאמֶער , יֶענְמקע הָאט אֵיהם פֶערְשְׁטָעהן גֶעגֶעבֶּען
אַז זִי הָאט פַאר אִיהם קֵיין אָרֶם נִים 1 אִין סְפַּאלְנֶע שְׁלָאפְט זִי אַללֵיין , אִין זַאלל ,קענן זִי
ְּוַדֵאי נִישְׁט , אִין עסְמֶען-צִיממֶער פַאסְט אוֹיך נִים קיין בֶּעטִיל צוּ שְׁטֶּעלֶען, אוּנ אִין קיך
שְׁלָאפְּט דִי רִינְמְט-- זִי וֶועט אִיהם גְלֵייבָעו גֶעבִין אויף אַ צִיממֶּער , ער אפ ה-

45 6

ער האט גֶעשְׁרִיענֶּען צו דֶער מָאכְטֶער אונ הָאט אִיהר נָאךְ שְׁלֹשִׁים אָנ-גֶעזָאנְט פון
זיר גְרוֹיֶען צער. ער הָאט זִיך פִיר אִיהר גֶענְשַׁאלֶעדֶעט אויף גיין עלֶענְד , נָאר דֶער אֵיירֶעם
הָאט איהם גֶעעֶנטְפֶערְט, אַז ור הָאט חיֶענֶען גָאר דֶעם בְּרִיעף נִיט גֶעוִינֶען-- וַוייל זי אִי אי
אַזױ אַ צֵייט.. אוג הָאטם אִיחם שְטַארְק גֶעבֶּעמֶען אוג זֶאגֶען די אַלְלֶע בַּעלִי-עֲגָלות
וֶעלְכֶע פאהנֶען צוּ זי אין שְׁטֶערְטִיל יי זָאללֶען זי חס וְשָלוֹם נִיטּ אויס-רֶערֶען,

מנְדֶר אַבְיוֹן הָאט גֶעוואוֹחנְט. אין אֵיין גְרוֹימֶען צִיממֶער אין וֶועלְכֶען עֶר הָאט אָבּ גָע-
| צוימט רִי פִיער וִינְקְלֶען מיט בְּרֶעטֶער אוג חָאט עם אָניגֶערוּפֶּען קאמֶערְם . ר הָאט אַרַיין
גֶעלָאזֶען שְׁכֵנִים פַאר אַ פָּאר נִילְדֶען אַ וָואף . קיין הָאט ער גֶעוואוהֹנְט אִין שְׁמוּב וָואס הָאט
גֶעהַאלְמֶען לְכֵיי אַרָשִׁין אוֹיף דְרֵיי אַרְשִׁין--- שְׁכָנִים זֶענֶען וי גֶעוואהנְליך גֶעוֶעזֶען פַאר-שִׁיעדֶע-
גֶע 1 אִין אֵיין זיים הָאט גֶעוואוֹהנְט א שׁוּסְטערי אִין דֶער אנדער זייט א בְּלֶעבֶער, אִין דְרִיטֶען
ִויגְקִיל הָאט גֶעקְלַאפְּט אַ שְִׁיירֶערְשֶׁע מַאשִׁין אוג אִין פִירְמֶען וִוינְקעל איז אַַיין וואוהנען
ר' שְׁמוֹאַלירָוָד,

פֶערשְׁטֶעהט זִיף אז רָא הָאט עעֶר מִים ויעֶע ינָליך נִיש גֶעקֶענְט לֶערְנֶען שְׁרייבֶּען,
ֶער פְּלֶענְט דַאנָקען גָאט וֶען ,ער הָאט זִיךְ אַלין אַמָאחל אַרום-גֶעמַאפְט פוּן דֶעם יהי , פוּן
דֶער קלַאפֶּעריי אוג מוּמְמָעל וָאם פְּלֶעגְט אִיחט דֶעט קֹאפְּף אוֹיפ-הַייגֶען *-- |

בּון וענמקעם נָעלְד חָאט שְׁמוּאֵל;ויך'ן אֲפִילוּ אויף קיין נויים הָנָמֶד ,קיינמאהל נִיט

85 4 אה 5 9 58
געפטייעט 6

צוּ דֶער דְרִימֶער וָואךְ אַז רי שְׁמוּאֵל-דָוַד אִיו אַרַיין צוּ וֶענְמְקען אונ הָאט זִיף גֶעשְׁטֶעלְט
בי דֶעם אוֹימֶען אֶניווערֶעמֶען דִי הַענְר. אִיז וֶענמְקֶע אויף אִיהם אָנ"גֶעפַאלְלֶען וָואס עֶר הָאט
פָרִיהר נִיט אפ"גֶעווישְט רִי שְׁמִיוִיל אוּנ הָאט דָא אַ חֲוירישְׁטָּעלביל אִניגֶעמַאכְט.

ר' שְׁמוּאֵל-רָור הָאט זי אונרוחיג ארום גֶעקוקְט אונ בַּאלֶר יף פַּאר-עֶנטְפֶערְט, אַ עָר
יו נִיט שׁולְרִיג ; ער הָאט דִי שְׁטִיוִיל לַאנְג גֶעווישְׁטּ, נָאר זי זֶענֶען צוּירִיסֶען ; עֶס אִיו אִיהם
גַּנגֶענַאנְגֶען נַואמֶער אִיגֶעקויינִיג . ;ער הָאט דִי וָארְטֶער קוים אוֹיס"גֶערֶעדְט. דֶער הוסְט
הָאם אֵיהם גֶעשְטִיקְט , אוּג אין דִי אוֹיגֶען זֶענֶען גֶעשְׁטַאנֶען טְרֶעהרִין , |

אֵיהר וָואלְט אִיצְט שְׁמוּאֵל-דוִד'ן ניש רֶער;ָקֶענְט ; פַאר-שְלוּמְפֶּערְט , אָבּ"גֶערִימֶען, אָהן
אֵיין קְנֶעפִּיל אִין מַאנְטִיל , מִיט א הֵיילֶען האלדוי דִי בַּאַקֶען אֵינ"גֶעפַאלֶען, צויקניטשט ,
די שֵׁיינֶע וייסֶע בָּארְך האט אוֹים גֶעוִוינען וי איינקגעשמוּטצט-- א יתוֹם } אַ יְתוֹם זי האט

גֶעשְֵׁיֶען זיין גַאנְצֶער אויס-וָעהן ,

6 +
2 =

וֶער ;עס הָאט דֶעם אַלְמֶען גֶעוֶעהן ערשְׁט מִיט אַ פָאֹאֶר חָרָשִים פְרִיהֶע הָאט פאר-
בְּרָאכֶען מִיט דִי הֶענְד אוּג גֶעזָאגְט ‏ .עס איז אַ מוּסָר זי אַרָאפּ צוּינֶעהמֶען וָואס פון אֵיין
| מֶענְשָׁען קֶען ווֶערִין . |

אויף נֶענמְקעם גֶעשְׁרֵיי אִיז אַרוים פַּסַח . וִוי ער הָאט דֶערוֶעהן דֶעם אַלְמֶען האט ;ער
אָנְגֶעהֵייגֶּען אייניצוינֶעטצֶען דֶעם פִנְסְנֶע אוֹיף דֶער גָאז אנ הָאט איהם , ערקלָאהרט אַו אַ
מֶענֶשׁ דַארְף נִים ניין קיין פַּארַאוִיט, אַ לֵיירִינינֶעהֶער, אַ טוּנעעיַאדֶעץ . אַז רַחֲמָנוֹת אִיז אַ
פּוּסְמֶער גָעפִּיהל. ווְאם מִיט רֶעם פְּלָאדֶעט מֶען נָאר בֶּעטְלֶער אוֹיף דֶער ווֶעלְט, אוג דָאס דֶער

+= 89 מוזונטועס

צְועק פון דֶער צִיוִויליזַאצִיִע אִיז נָאר צו הָארֶעוֶוען פַארִיזיך אונ נִיט אָנליינֶען זי אויף אנ
דֶענֶע . וָארוּם ָא טוהען גָאר פֶּער דָארְבֶּענֶע מֶענְשֶׁען , פוילע, לֵיירִינ-גֶעהֶער. א. ז, װו,
אַז רֶער אַלְטֶער הָאט אויפִיגֶעהֵייגֶּען דֶעם קֹאפְף. הָאט.עֶר שוין נִיט גֶעפוּנֶען אָפִילּ
וֶועמֶען אַ גוּטֶע"נַאכְט צוּ גָאנֶען , | |
עֶר הָאט נאך אַ מָאל א נְלֶעט גֶעמָּאהן דֶעם וַוארֶעמֶען אויבֶען , אונ אִיז מַאפֶּענְדִיג מיט
דֶעם שְׁמֶעקִיל אַרוים פוּן פּארֶער-צִימֶער . אִין קיך הָאט עֶר א ציים גֶעזוּכְט דִי מְהִיר--- אַ ציימ
פָאט מֶען נָאף בַּיי לענמקען אִין שְׁמוּב גֶעקֶענְט הֶערִין זַיין הוּסְמֶען פון דְרוֹיסֶען פון גָאםי.,

איזאבעלא,
יט 66 ,יט 7

7

זָעח, זֵיי וֶערְבֶּעם וויינען , קְלָאנֶעןש
גִיעמֶען טְרֶעהרֶען אִין דֶעם טייך--

וָואס פֶּערלַאננְט אִיהה, זָאלְט אֵיהר זָאנֶען.
זָאגְט וָואס פֶּעהלְט אֵיהם לֶעבֶּען אַייך?

יאך ! אונז צִימֶערְט יֶעדֶער אֵבָר ו
אנּנזֶערֶע וָוארְצְלֶען פְרִיהרֶען דָארְט,

וִוי סְאִיז קאלט, וִוי אִין אַ קֵבָר,
אִין א שְׁטוּם פַאר-וָואנֶעלְט אֶרֶם ײ

--אַלְמֶער ֶעמבֶּענ-בּוים , פונרעסמען,-
בִיסְט דו פְרֶאחלִיך הויך אוּנ שְׁמָאלְץ--

וי דִי וָוארְצְקען הָאט פַאר-גֶעסְטֶען--
זֶעהט;עם אוים-- דַיין צְוֵוייג אוּג האלץ,

רעד מִיר נִישְׁט פוּן מוֹיטֶען שִׁיממֶעל--
זָעה , דִי וֶועלְט איז מֶלֵא חַן,

אוּג דֶער בְּלוֹיֶער . הוֹיבער הִיממְלֶל,
תָּשִיד יוּנג אוג תְּמִיד שֵׁיין ,

5 בראמאוויטש, '

בִּילְדֶער פוּן דֶעם לֶעבֶּען

בערע ער ער יע בל ,לע "א"ע שער ער רעל .יבל ר שר שי שלש ר 8 = 8 7 אע 5

.1
אִין אַ שְׁמָאט וָאס אִיהר שָׁאנְקֵייט יֶעדֶעױגֶעפַאלם +
וָואס הַאנְדֶעלְט , פֶערשִׁיפְּט פְרָאדוּקְטֶען אי
נְרוֹים אִיז אִיהר נָאמֶען , קלינְנְט אוֹיף דֶער וֶועלט ,
זִי הָאט כָּבוֹד , גְדוּלָה, רֶער-צוּ: אִיז זי גייך '

/2
שְׁטֶעהט אאף אַ בַארג גַאנֶץ אױבָּעניאָן י
צְוִוישֶׁען מִוְרְח' , דָרוֹם , מַאמֶע אין דֶערימִיט.
אי אִיז פוּן לוּקסוּס דִי מַאמֶע, פוּן מָאדֶע דִי פָאהן ,
| אוּג פִיהרט זִיךְ זְעָהר פְּרֵיי אויף אַיירָאפָּאִיסָען שָׁנִים;

2

אוּנְטען דֶעם בַּארְג, די פִּיאטֶעם , די פִים +-
ואשְׁט אוֹיך אַ יַם פון דֶער נַאטוּר;

| גשְוַוארץ- אִיז יי נָאמֶעוְנוּר עֶר אִיז ניט מיאוּם,

זֵיין וַואסֶער אִיז לוֹימֶער.דָאס פָּנִים אִיז קְלָאהר;

| 4,

ִָי הַייזֶער-פַאלַאסְטֶע , קִירְכֶען . שׁפִּיטַאלֶען,

דִי גַאססֶען דִי בְּרֵיימֶע, ואוּ מֶע נִיבְּט זִיךְ א ריהר?
זֶענֶען אַ שָׁאגֶע קַארְטִינֶע נור אָפּ צוּימָאהלֶען.

מִיט גלֶענְצֶענְדֶע פַּארְבַּע , מִיט אֵיל אוֹיף פַּאפִיטר '

5,

יט גְרִינֶעם בַּאדֶעקְט , גֶעבֶּען דִי דירוּת,

וי סִמְּרוּנֶעס גַאנִיץ פֶעסְּט, הויך אוֹיס-גֶעצוֹיגֶען.
שטֶעהן דִי בּוֹימֶער וי פַּאלְקֶען אִין שׁוּרוֹת ,

; אוּג קוקען מיט שְׁטָאלְץ יֶעדֶען אי די אויגען -

} == 87 = {

:6
מֶענְשׁען אַלערְלֵיי . פון גאצְיָאגֶען פֶערשִׁיערֶעןל,
לויפען אוּנ יָאנֶען קֶען מען דָארְט זָעהן 5
מֶע קענן זיך אויך טרעפען אין ווֶעג מיט א יוּדֶען-י
| = נוּר וואו אִיז עֶר דֶעןְנִיט?זָאנְטאֵיהר אַללין - /

וּ : ,
וואוּ עִם הַאנדְלֶען. וַאנדְלֶען. גֶעהן שְׁפַּאצִירֶען,
דַייטְשֵען. פְרַאנְצויזֶען. מֶערְקִן. חִיגֶעוֶער. - =

אָט אִין דֶער שְׁמָאדְט ועלל איף דִיךְ פִיהרֶען:
קוּם'זשֶע מיט מִיר, מַיין לַיעבֶּער לֶעזֶער ‏

7 .8
מָאג אִיז גֶעוָוארֶען , סְאִיז לוֹימֶער דֶער הִיממעל,
שָׁאן אִיו דער מַארְנֶען , ואך איז שוין אללעם, .
דֶער עוֹשֶׁר גַאנְץ רוּהִינ הַאללְט נָאךְ אִין דָרִיממֶעל, וּ
נור אוף אִיז דֶער קַבְּצֶן . אִיחם מָארִיט דֶער דָלוּת !

.9 י
פיעל פְּנִיער ‏ בְּלַאסְסֶע . אֵילֶען ‏ אוּנ יָאנֶען
שְׁנֶעלל אוֹיף דֶער אַרְבּייט , 6 ווייזְט שוֹין דֶער וִויזֶערו
מֶע הערט שוֹין דָאם רוֹישֶׁען, קלַאפֶּען רֶעםווָאנֶען,
וָואס פְּרִישֶׁע פְרַאנְזָעלִים פִיהרְט אִין דִי הַייוֶער ;

10
דָארְט גָעהט זִיךְ אַ פְּרִיצֶעל בְּלַאסְט וי דִי וַאנָד,
| = עֶר אִיז גִיט דֶער שְׁלַאפֶען . פֶערשְׁפִיעלְט אִין אַ פְטָאמִיל.
אֵיהם מַאמַע אַנְמְקֶעגֶען מִיט אַ לָאפִּיטֶץ אִין הַאוְד.

לוֹיפְט גֶעהוֹיקֶערְט אִין דְרַייֶען א יד ר יָאסיל,

.11
די לָאפִּימָץ! דִי לָאפִּיטֶע ! זי אִיז גָאר אַ וואוּנְדֶער,
4 זי דיענט יָאסלין גֶעמְרֵיי.זיין חֵילֶם אִין דֶער נויט;
זי אִיז מְפַרְגֵם זַיין וַייבּ . גערצִיקעט זֵיינֶע קינדֶער,
2 י שׁוּכְט זיי, מלֵיידְט זי , שְׂפֵייוְט זֵיי מיט בּרוֹים!.

יא

נזד אָט דִי לָאפִּיטֶע-צִי קֶענְט איה זִיך מָאהלֶען ?--
אִיז נָאךְ נִימ זֵיי איינֶענם ! הֶערְט ור אַ בְּשׂורָה!

קֶער הָאט זִי אוֹיף וָואכֶערִם גֶענוּמֶען אוֹםי צָאהלֶען,

דֶער-צוּ אִי ‏ עִנְקִיל דֶער חַיִטּ גֶעוֶועזֶען אַ זְשִׁירא !

13

נור שְׁלִים-מַוְל ווהִין נֶעחסְט דוּ ? צוּם קבּצָן נור תּמִיר!

עֶס נייסְט זִיף נור שְׁמֶענְדִיג , דָארְט וואוּ סְאִיז דצ

דעל חִזֶן וֶערְט הַייוֶערִיק נְרַאדֶע בַּיים עמוּד,
= אוּג אַ פליג פֶערבְשׁעפֶּעט זִיךְ נור אִין דֶער שְׁפִּין--

14
פֶערמרַאכְט מִיט דֶער לָאפִּימֶע , גָאר אוּמגֶערְן,
מְרֶעפְט יָאסִיל דֶעם אָדון , לייכט אִין דֶער זייט.
אוג חַאפְּט תִיכָּה אַ תְּשוּבָח, א קולאק אַ שְׁוֶוערִין--
אוג שָׁם טוֹיסְט זִיךְ אוֹיפְן ווינְק וָואס דָאם בּאמֵייט,

.18
מושֶענִיק. פַּארְלְיַעץ . עקכְפְּלְאַמַאמָאר , וָוארְיוּנֵא !
ציי גי זֶנֶע דִי אוֹינֶען דִיר אַרוֹיס-גֶעקְרַאכֶען ?ו
וְהָאט דֶער אָדוֹן גֶעשְׁרִיענֶען) וַוארְמ-זְשֶׁע זְשִׁירְיוּנֵא !
אוּג אוין בקען מִיט בּעט די לָאפִּיטֶע צוּ-בְּרָאבֶען--

.16
בַּאקוּמֶען הָאט יְאסִיל אַ שׁלֶעכְמֶען פּריפַּארָאק,
גֶעלֶעוֶועט. גֶערִיטְשֶעט, וִוי מְשׁוּנֶע אונ דִילל,
נוּר דֶער נָארַאדָאוָואי הָאט תֵּיכֶף גֶעמַאכְטאַפַּארְיַאדָאק
אין טְשַׁאסְט אִיהם נָעפִיהרְט, אוּנ וִוידֶער אִיז טל

.17
אוּמגְלִיקְלִיכֶער יָאסִיל . שְׁלֶעכְט איז זַיין לַאנֶע!
ואס קענן עֶר אִיצְט גֶעבִּיךְ הָאפֶען צויטוהן ?
נוּר ריחר נִיט דוּ לֶעזֶער אִיצְט אוֹיף דִי פְרַאנֶע,
אוּג קוּק נוּר וָואס טוהט זיף אַריבֶּער אַ :יו

:18
צְוֵיי וַוייכֶּער גֶעהן דָארְט , קאמִיר נוּר הֶערֶען,
ואס טַעַנָהִין , ואס שְׁמוּעמֶען זֵיי בֵּיידֶע אַזי ?

1 5ט
: ט

פוּן דִי אוֹינֶען בַּיי איינֶע נִיסֶען די מרערען .
די אַנְדֶערֶע זִיפְצט : קרעכצט נור אוי,,, אוי |

,19
זְֵה נוּר דָאס פְלֵיישׁ, דִי סְטֶערְוִי. די שְׁמֵיינֶער,
ואס גֶענֶעבֶּען הָאט מִיר מיין חָעקִיר ר' שְׁמֶערִיל;
פִּיער לויט אִיז לוּנָג , צְוֶועלְף אִיו בֵּיינֶער. ‏
ָא טְהֵיילְט מֶען דֵ קִינְדֶער ז זָאג שוין דו פּערִילג -

.20
נָא , אונ מֵיינְס אִיז דֶען בֶּעמֶער ? טוה נאר אַ מֵאם,
אָט לִיגְט עס אִין וִוינְקעל : קוּק נוּר אִין קֵאשִׁיק,
סָאִיז אין גַאנְצֶען נִיליִאשְׁקֶע ו צודלאג אוּנ קָא
שְׁוַארְץ וי דִי גֹרֶד . פון אַ גֶעפנְרְטֶען לֶאשִׁיקי

21 |
מֶע ליענְט אִין דֶער קעקט. אִין אַ גְרוּבּ;אין א לָאף,
דֶער גְרֶאשֶׁען קוּמְט אָן מִיט דֶעם בִּיטֶערְן טויט,
קין לַעְפִיל גֶעקָאכְטְ זֶעהט מֶען דִי וָאף. /
מֶע לֶעבְּט נוּר מיט הַארִינְג , צִיבָּעלִי אונ בּרוֹימ!

244
אוּג אַז דֶער הֵיילִיגֶער שַׁבֶּת קוּמְט שׁוֹין צוּ-נעהן,
מָע בַּארְגְט שׁוֹין אויף פְלֵיישׁגֶערְנִיץ דָאס גֶעלְט,
דַארְף מֶען ערְשְׁט גְרִיֶען א שְׁמיין מיט אַ בֵּיין
אוֹי וי לֶעבְּט מֶען זָאג לֵי בע אַזױי אויף דֶער וֶעלְט?;
| יי 28
וָואס שְׂוַיינֶען דִי נְגִידִים. צִי קענסְט דוּ מִיר זָאנֶען, ‏ -
דֶעם בּעליטַאקמֶעיְדֶעם קוֹלֶער דֶעם מָארְדֶער;דֶעם שִׁינדעח!
אוֹי נִיט מָער אוֹיף זַיין לֶעבֶּען זָאלל עֶר פֶּערמָאנִיץ, - -
וָואס גֶער רֵייסְט פוּן דֶעם מוֹיל בַּא אוּנזֶערֶע קִינְדֶער!

| 24
נַאררִישֶע פַּערִיל . דָאם דַארְפְסְט דו שוין וִויסמֶען,
שְׂלֶעכְט איז דֶער נְגִיד , פאלש אִיז דֶער עֹשָׁר,
דֶעם שֶׁענסְטֶען נֶעהמְט ער צהּדֶעם בֶּעסְמֶען בֵּיסמֶען
= דֶערפַאר שְֵׁויינְטעֶר אוּנ שְׁטוּמְט אוּנ הָאט נִיט קיין יוֹשָׁר}

25.

;ֶעם זִיפְצֶען דִי ַוייבֶּער גַאנְץ מיעף פוּן דֶעם הערצען, '

אִין דֶער הַיים וַויינֶען די קִינְדֶער, סִיאִיז גָאר אַ שׁרֶעק!
נוּר אִיךְ זָעה שׁוֹין דו לֶעזֶער הָאסְט דֶערפוּן שְׁמֶערְצֶען,
; = קוּםזְשֶׁע פוּן דַאנֶען מִיט מיר וֵיימֶער אַוֶעק--,

.26
צְווֵיי שְׁטָאדְט -בַּעֲלִייבַּתִּים , דוּ קוק זֵיי נור אָן,
| = גֶעקְלֵיידֶעט זְעהר שָאן נָעהן לַאננְזאם צויפים ,
דָאס זֶענֶען פָאר-שְׁטֶעהר, פוּן דער יוּרִישֶׁער פּאהן ,
זֵיי רֵיידֶען , זֵיי מֶענָה'ן , זיי פִיהרֶען א שְׁמוֶעם ;

| ,21
ח' בּרָאנְפְּמַאן . אִיך זָאג אַייך סְאִיז בִּיטֶער דִי צַייט ,
עָם פַאללֶען פַאר חוּנְגֶער מֶענְשֶען װי פְִינֶען.
מֶע טוּז גְרִינְדֶען אַ קיך פַאר דִי אָרֶעמֶע לַייט,
נוּר גֶעלְט , נוּר גֶעלְט דַּארְף מְעו זעהן קְריעגֶען!

.28
די אִירֶעע. חי זִנְֶער . אִיז ווירְקליך אַ פְּרַאכְט,
נָאךְ דָאם פָארִיגֶע יָאחר , קַאמֶענְד פוּן וויען,
הָאבּ אִיךְ שׁוֹין וועגֶען דֶעם גאנְץ עערְנסְט גֶעמְּרַאכְט,
אִיךְ בִּין פֶערְמִיג מִיט אִיהנְוָואס מֶענְלִיךְ צוּ-מוּהן!

,29
פֶער-צָארִינְט, פֶערבִּיטֶערְט , פַּשׁוּט הַאלבּ מוֹיט
גֶעהט-צוּ אַ יוּד נְלֵייךְ צוּ די צְווֵיי,
ער קוּקט זִיךְ אַרוּם , דָאס פָּנִים ווֶערְט רויט,

שְׁמְרֶעקְט אוֹים די הַאנְד, זָאנְט פַּאוָואלִי צוּזֵי ;

.30
- שֶׁענְקְט אַנְדָבֶה . הָאט יוּדֶען רַחֲמָנוֹת ז
אִיךְ גָעה ניכְמֶער אַרוּם, בַּאלְד שי צְוֵויי מֶעֶנ!
--אַרְבֵּייטֶען נָעה 1 מִיט בַּעם מכָּנֹת.
עֶענְפֶערְט ה' בְּרָאנְפְמַאן אוּנ גֶעהְט נֵוייטֶער זַיין וֶוענ.

51
: אוערטְרֶענלי. . זָאנְט זִינְגֶער. זֶענֶען דִיהִבְצָנִישוֹ. - -
נָאמְט זָאלל מִיךְ נִיט שְׁמְרָאפֶען ור פַאר דֵי רֵייף, -
זי קְרִיכֶען װי תֲוְרִים יֶעדֶען אִין פֵּנִים
טָארִין ‏ דִי פַּאלִיס , דֵייסֶען בַּיים קְלֵייד !

,32
זיי נָעֵהן װוײַמֶער אוּג מַענָהץ אַזוֹי דִי יעֲשִׁירִים
וִוי קִיכֶען צו גְרִינְדֶען. צוּ מְהוּן נָא פִּיעל מָעהר}
אוּנ דָארְט שְׁמְעהט נָאךְ דֶער יד גָאר אָן דבּוּרִים,
אתתג פו דִי אוינֶען פון וינֶע קַאפֶעט א מְרָעהת -

,33
לָאזֶען קאפֶּען. לאזֶען רִינֶען דִי ‏ יוּדִישֶׁע טְרֶערֶען
טאמיר וֶועל ען זֵיי גֶעבֶּען חָאטְשׁגעמִיצֶען אַ ריר !
נוּר אִיך זְעה שׁוֹין דוּ לֶעזֶער ווילְסֶט מָעֵהר נִיט הֶערֶען..
שֵׁייד איךְ ואצטער אוֹיף קוּרְצֶען מיט דִיר,

פּלטיאל ואמאָשטשין

מַאמִי שויןוו

וְיַמי קלוּ מְנִי רֶץ נֵייוב ס טץן

אֵיין לֶעבֶענם-בעשׁייבּנ פון א פּוֹילִישָׁען ועגֶעןימַאנן..
ז

דאָס גאַנצע שמאָרטיל האָט זיף געֶרוּדעָרט , אֵיינעֶר דעָם אַנרעָרעֶן האָט עָר עֶגם
;נוּ, װאָס העֶרט מעֶן " די פעֶרר זעֶנעֶן שוין געֶוועָעֶן אַיניגעֶשפּאַנט צוּ פאָהרעֶן
בּרענגעָן דעָם דאָקטאָר, דעָם גרויסעָן אַקוּשעֶר , צוויִשעָן אֶרעֶמעָ לײַט האָט מעֶן
געַטהײַלט צדקה, פרינוֹת האָט מעֶן נעֲשִקֹט צוּ נאָהעָנטעָ נוּמעֲייוּרעָן, צוּ די
װײַטערץ האָט מעָן געשיִקְט מעלעָנראַפעֶן, אַז געֶנעֶנדוֵל בֹּת קוְיִלאָ אִיז שין
דֹעָם דריִמטעָן טאָג אַ מקשה לילד , אוּן זי בּרוֹיךְ רחמיִם , אוּן אִין אַלעָ בּתי מדרשיִם
האָט מען נעאָגט תֹּהליִם און צוּיגעָזעֶטצט אַ נאָמען ,חיה". אִינ-דעֶם האָט ויך
דן טְהיִר פון בּית המררש אַ פּראַלל אויף געֶטאָהן . אוּג דעָר לאַנגעֶר בּרוֹף אִיז
אַרײַג-געֶקוּמעֶן פאַר סאַפּעָט אוג גיבּט אַ פּרעֶהלוְבעֶן נעֶשרײַ:

----מזל-טוב, מול-טוֹב ! שוין געָהאָלפּעֶן 1 אַ יוּנגעֶל צוּ מול !

---מאַקי שוין ---הערט מען אַ געָשרײַ פון אַללעָ זײַטעֶן,

---טאַקן שוין !---עֶנטפּעָרט ר' בּרוּף פּרעָהליִך---געֲלוֹיבּט השם יתנּרף !--
11

עֶס אִיז אַװעָק געָנאַנגעֶן דרײַ יאֶהר, אוּג דֹעֶר קלײַנעָר ינק האָט שוין
געָקעֶנט גײַן אוּג אַ בּוִסעֶל רעָרעָן. ‏ - ==

וואוּ אִיו יענקעֶלְעָ 4---פרענט זאַנװיָל זײַן װײַבּ אַלם עֶר אִיז געקומעֶן פון דאַוונעֶן.
! , דוּ װועָסט גאָר-ניט טרעֶפעֶן וואוּ עֶר אִיז--- עֶנטפּעֶרט געָנעֶנדיל,
| = ---האָסט אִיהם געָוויִם געֲשׁיִקְט צוּ דעֶר בּאָנּעֶן אֶדעֶר צוּ דעֶר מוּמעֶן ז
---ניון } '
---וואוּ דעֶן ?

--עֶר אִיז שוין למזל געגאַנגעֶן אִין חדר אַרײַן , עֶר אִיז דאָך שוֹין בּרוּך השם
אַלט געֶװאָרעֶן דרײַ יאֶהר . בֹּיִז הוּנדעָרט יאָהר ,

---שוין אִין חדר אַרײַן 5 װאָס אִיז דאָם געָאַיולז עֶר קעֶן דאָך נאָף ניֶשט רעָכט רעָרעֶן
---מאַק! שוין ! מעָחר געָהאַרט , מעֶר געֶנאַרם ,

6

עי אט

זון

--נָאךְ ואס קוֹיפָסְט דוּ אַוֹי פיעל ניסס אוּנ עֶפּפֶּעל . צִי מאכקט דוּ אַשָׁלֹם וָכֶר + -
פְרֶענְט זַאנְוִיל זַיין ווייב, |

':

--וֵיימְט נִישְׁט וָואם מָארְגֶען וֶועט זַיין ?-- עֶנְטְפֶּערְט גֶענֶענְרִיל -- יֶענְקלי הַייבְּט דָאףְ
אָן מָארְגֶען אִם יָרְצֶה הַשֵׁם חוּמֶשׁ צוּ מַוְל,

-קער /קען דָאף נִישְׁט קיין.עברי זָאגֶען, צִי בִּיסְט דוּ מְשׁוּנע, שׁו ין חוּמָשׁ?

-שַ אקי שׁוֹין: אִיךְ קֶען דָאךְ דִיךְ. הָאפְט גָאר לֵיעבּ אַללֶעס אָבּיצוּלייגֶען.

אויף שְׁפֶּעטֶער +
.}1

--וָאס טוּהט זִיךְ מִיט אַייך . מִיט אַזױ אַ פִּיצֶעלֶע קֵינְד לֶערֶענְט אִיהר רַשִׁי , ער
קען רָאךְ נָאךְ נִישְׁט -קיין וָוארְט חוּמֶשׁ, ער קען דָאף נָאךְ גִישְׁט דַאוֶוענִין 1 דֶער-מָאנְט
אַייך נָאר רִי אַרְבֵּייט אֵיירֶער אִיהר לֶערֶענְט אִיהם אוֹיס דִי עבְּרֵי אִין רַשִיי . וֶועלבֶעם אִיו
נִישְׁט גֶעפִּינְטֶעלְט , אוּנ דֶער גָאךְ דֶען טֵייטְשׁ פוּן יֶעדֶען וָוארְט . אוּנ דֶער נָאךְ דָאס קינד
זָאלל פַארשְׁטיין דֶען פְּשֵׁט וִוי רַשׂיי לֶערֶענְט דֶען פָּסוּק . דֶאם אִיז דָאךְ א ריין מִשׁוּגַעת .-- אַזױ
הָאט זַאנְויל גֶעוָאנְט שִׁבֶּת נָאךְ דֶעם שְׁלָאף צוּ ר שְמֶעלְקִי מלַמַד . וֶען ,ער אִיז גֶעקוּמֶען
פַאר-הֶערֶען תנְקלְן.

טס
5

--גִישְט קה --- עֶנְפֶערְט ר' שְׁמַעלִָי --;ער וֶועט זי גֶעווָאהגֶען דֵאצוּ.

-- זי קיייפְם נִישְט שי 1 אִיהר רֶערְט אַייךְ אַרוֹים די גֶעוֶעֶם, או דֶעם קיד
בְּרֶענְגְ איחר גִישְׁט קיין נוּטְצֶען. דֶען אִיהר פּערדרײַעט איהם דָאם שָׁוַואכע מוֹחֶלֶע. אוג
אֵיהר פֶערדֶערְנְּט אִיהם נָאךְ דֶערימִיט,

--נו', וְוָאם זָאל איך מְהוּן ? אַייַער נֵוייבּ זָאל לֶעבֶּען הָאט פֶּערלַאנגְט;ער זָאל שׁוי
אָנהַייבֶּען רָשִׁי צוּ לֶערְנֶען ,

-וְוָאם מוּהט זִיךְ דָאס מִיט דִיר הָיָה גֶענֶענְרִיל, מִיט אַזֹי אַקֵינְד הַייסְטוּ שׁוין
לֶערנֶען רַשִׁיזּ .

-טאקי שוין ואִיך קען דָאךְ דיך. הְרִיכֶער ! דוּ הָאפְּט נָארְ לִיעבּ אַללֶעם גב
ִלייגֶען איף שְׁפֶּעטֶער ---

-/ץ
--ווָאם מוחט זִיךְ מיט אִייךְ. מִיט אַזוֹי א קִינְד לֶערֶענְט אִיחר שוֹין גְמָרָא!-- הָאט
ַאנְוִיל גֶעוָאגְט שַׁבֶּת נָאךְ דֶעם שְׁלָאף צוּ ר' מָאשׁקע מְלמַד . וֶוען.ער אִיז גֶעקוימֶען פּער-
הֶערֶען נענקל"ן +--

--ווָאס אִיז נָאךְ דֶער מָעהר ? א סמ קיְדֶער אִין יצע וֶאהרֶען . לֶעתְנֶען שין אָפיל
א תּוֹספְתִיל אֲוג אַ שִׁטיְקֶעלֶע מְהַרְשִׁיא אויך .-- ִנְמְפֶערְט ר' מֶאשָׁקֵע ,

{הויזיפיייעדן 1

5

4

אשמ וז פאנט
גי{ *

--ווי הייסט . וָואס אִיז נָאך דְערמְעהר"? מַיְלֹא , וֶוער שְטוֶעסְט רַשִׁי ‏ וֶועט איה
דָאךְ אַליין מוֹדָה זַיין , אַו ;ער ;קען נָאךְ אֲפילוּ נִישְׁט קיין עִבְרִי , אֲפִילו חוּמֶשׁ וֵוייס ער אוֹיך
אַזױי פיעל, וָואס מֵיינֶע שׂוֹנָאִם זָאללֶען רָאס הָאבֶּען פַאר זִייֶער בּחַ . נָאר אֲפִילוּ רַאוֶענִי
דַאוֶוענְט ער וִוי אַגַר . נוּ וי קוּמְט מִיט אִיהם שׁוֹין נמֶרָא צוּ לֶערְגֶען ?

--אָפָשַׁר זֶעגְט אִיהר גֶערֶעכְט. נָאר וָאם זָאל אִיךְ מוּהֶען. אַז אַייֶער װייבּ זָאלל
לֶעבֶּען , הָאט פֶערלַאנְגְט רוּרְבְאוֹיס, ;ער זָאל לֶערְנֶען גְלֵייך מִיט וָאוֶעירִיקֶעלְם אַיינִיקֶעל?
מְרַאכְט אִיך מיר. מֶעכִיטֵיימִי . פַאר ואס נִישְׁט. אַ יורֶענֶע . זִי ווילל נַחַת הָאבֶּען פוּן איהר
ֵינֶד נוּ , פַאר וָואס דֶען נִישְׁט ? |

--גֶענֶענְדִיל, ווָאס מוּהט זִיף דָאס מִיט דִיר, מִיט ;60 אַ קינֶר. הֵייכֶם דוּ שין
לֶערנֶען גִמֶרָא, צוּ בִּיסְט דו מְשֶּׁע ? שׁוֹין נִמָרָא ל

-טאקִי שׁוֹין! אִיך קֶען רָאךְ דִיךְ . קרִיכֶער ! דוּ הָאסְט נָאר. ליעב אָפּ-צו-ליינֶען
אַללֶעס אויף שְׁפֶּעמֶער . |

זט
נַיין וָאר אִיז נענְקלי אַלְט גֶעוֶעזֶען. הָאט עֶר שיין גֶעלֶערֶעגְט תֹּסְפוֹת . אַבִּיסֶעלֶע
שְׁפֶּעטֶער אַ שְִׁיְֶעלֶע מַהַרשָׁיא , צוּ צָעהן יְאהר הָאט ער שׁוין גֶעלֶערֶעגְט שִיךְ . צוּ עֶלֶף
יאר הָאט עֶר שוין נָאכגֶוָאגְט גַאנְצֶע פּשׁעמליך י צי יָא פֶערשְׁטַאגֶען,צִי גִישְׁט פֶערשְׁטַאנֶען*.
אָפֶּער נֶע ן אגְט הָאט ער , ;אוּנ מִיט דֶעם חוּמֶשׁ. וי אִיו עס אִיהם רֶערגַאנְגֶען לי -- פְרֶעגְט
מִיךְ שוין נָאר נִישְׁט !. ;אוּג מִיט דֶעם דַאוֶוענִין װאוּ הָאט ער גֶעהַאלְטֶען לי-- וָאנְטֶם נִישְׁט

| אוים !-- צוּ דְרַייצֶעהן יְאחר הָאט ער אָנגֶעהוֹיבֶּען תְּפלִין צו לִיעֶען. אוג צוּ פֶּערצֶעהן נָאתר.

הָאט מֶען איהם שׁוֹין גֶערֶערְט שְׁדוּכִים ,

11
--ווֶער זֶענְט איהר מֵיין לִיעבֶּער יור ?-- פְרֶעגְט זֵאניל.
--אִיף בִּין וֶענְקִיל שְׁכְן ‏
--נו, וָואס תֶּערלַאנְנְט אִיהר ?
--וָואם אִיך פֶערלַאנְג ? סְמֵייטְש. אִיהר הָאט אַ גוט יעְגֶעל. אִין אֵיין עוֹשֶׁר וֶענְט אֵיהר
אויך אִהן עין הָרֶע. אוּנ איך בִּין אַ שַָׁבֶן . קענְט אִיהר רָאךְ שוין פַארשְׁטָעהן וָואס אִיך
פֶּערְלַאנְג, |

--איך הָאבּ אָבֶּער נָאךְ גָאר אַ ונ יוּגְגֶעל ,ער אִיז ערְשְׁט אלְט פֶערצֶעהן יְאהר, וָאס
הָאבּ אִיךָ מִיךְ צוּ אֵיְֶען ? נָאךְ צֵייט 1 נָאךְ ציים !

--פַארשְׁמֵייט אִיחר מֶיךְ, אַזױי וִוי יֶענֶער הָאט אַמָאהל גֶעזָאנְטואַ יה ר הָאט מאקי נָאףְ
א יונג יּנְגֶעל. א יף הָאבּ אֶבֶּער שוין אֵין אַלְטֶע מוירי. |

--פַארדְרֵייט נִישְׁט רֶעם,קאפ . אִיךְ ווילל נָאךְ נִישְׁט רֶערֶען פוּן היין שִׁירוּךי

66 08 ==

--פֶערשְׁמֵייט אִיהר מִיךְ . אִייֶער וַוייבּ זָאלל לֶעבֶּען . הָאט מִיך גֶעהֵייסֶען קומֶען . וועם
אַיחור נִיט רֶערֶען. וֶעט זִי מִים מִיר רֶערֶען. מֶעכִימִיסִי. א יּרֶענֶע, זי ווילל הָאבֶּען אַ פֶער-
ִיגֶע. צוּ גֵיין מִיט אַ שְׁנוּר. אִין של אַריין . אַז מֶען לֶעבְּט , ווילל מֶען דָאךְ מאקי נַחֵת.
הָאבֶּען. צוּ ְׁפֵילֶען אֵין יניקֶעל, אִיך מֵיין טאקי. מֶען לֶעבְּט דָא נִישְט אבי ,

| --געֶגֶענְדיל, דוּ הָאסְט גֶעהֵיימֶען קוּמֶען דֶען שַׁרְכֶן ? וָואס טוּהט זיך מִיט דיר ?אַזוי אַקינָי,
וֵוילְסְט דוּ שׁוֹין דֶען קאפּ פֶערדְרַייֶען מִיט אַ כַּלָה ? צוּ בִּיסֶט דוּ מְשׁונֶע?שׁוֹין א שׁרוּ? ‏ /

-טַאקי שוין! וָואס דֶען ;קריבֶער ! אִיךְ ,קען דָאךְ דִיךְ. דוּ ליינְְט נָאר אַללֶעם
אָבּ אויף שְׁפֶּעטֶער!--

חן.
צו פוּפצעהן יָאהֶר אִיז וֶענְקְלִי אַ חָתֶן גֶעוָוארֶען . צוּ זֶעכְצֶעהן יְאהר הָאט עֶר חֲתוּנָה.
גֶעהַאט. צוּ ִיגֶּענצָעהן יְאהר הָאט;ער אַ בְּרִית גֶעמַאכְט , '
18

--אִיך הָאבּ. שוין רִי גַאנְצָע מוזֶענְד רוּבָּעל אֵיינְקאסִירְט -- זָאגְט יֶענְקלִי אִין דֶעם
מָאג וי ער אִיז אַלְט גֶעוָוארֶען אַכטצָעהן וָאהר .--- אִיךָ מוּ וֶוערִין סוֹחַר , אִיךְ וֶועל מִיר
מַאבֶען א בְּשָׂמִים-הַאנְדֶעל,

--אוּג וואוּ גֶענֶען די אנְדֶערֶע טויזֶענְד רובֶּעל? דוּ הָאסְט דָאךְ גֶעהַאט צְוֵויי טווֶענְד !--
פְּרֶעגְט אִיהם רֶער פֶּעמֶער בַּיינוּשׁ,

--סְטֵייטְשׁ. מֶען הָאט דָאף מִיר אָנגֶעגֶעצְט מוֹמֶענְד רוּבָּעל!

---נָאךְ וָואס וִוילְסְט דו שׁוֹין וֶוערֶען סוֹחַר . זָאלְסְט רִי רֶעשְׁט אוֹיךְ פַרלירֶען . דוּ קענְסְט
דען שְׁרייבֶּען ‏ רֶעְנען. בִיסְט דֶען אַמֵבִין אֹיף מְחוֹרָהױּ -

--נוּ . נוּ . נִישְׁט קָשָׁה -- זָאגְט גֶענֶענְרִיל -- דָאס וֶועט ער זי שוין אוֹיסילֶערְנֶען

---אוג א שְׁקָארְמוּץ קֶענְסְט דוּ מַאכֶען ? אוג וֶוֶעגֶען אוג פַּאקֶען קֶענְסְט דו ? |

--נו . נוּ , נִישׁט קשֶׁה , דָאס וֶועט, ער זי שוין אוֹיסִילֶערְנֶען.

--אִיף פְרֶעג אוֹיך דִי קֹשִׁיֵא -- רוּפְּט זִיךְ. אָן זַאנְוִויל-- לָאז ;ער זִיךְ פְרִיהֶער אויס".
לֶערְנֶען הַאנְדְלֶען. וי קען ער . אזױי אַ יּנְגֶער שְׁנֶעק שוין וֶוערִין סוֹחֵר.

-מַאקי שׁוֹין!- וָאגְט גֶענֶענְדִיל-- אִיךְ קען דָאךְ דִיךְּ. קריבֶער 1 דוּ ליינְסְט
אַללֶעם נָאר אָפּ אויף שְׁפֶּעמֶער . |

+א

--אִיך קען נישְׁט אויסהַאלְמֶען פון דֶער אֲרוּרָה -= זאגְטגֶנקְלי פאר ִיגֶעֶעלמֶערן---
זי ערע מיר ָאסלֶעֶען 2

=- 96 --

--נו, וָואס טוג זִי דִיר דָאס פְּלָאג?-- עֶנְטְפֶערט גֶענֶענְדִיל -- שְלָאג זִי דִי כַּפְּרֶה, וֶועסְט
גָאר נִישְׁט קְרִיגֶען דִי מְצִיאָה ?

: --בַּיי דִיר אִיז אַללֶעם נָאר. שְׁטוּרְמִיג -- זָאנְט זַאנְווִיל-- בַּאלְד אַנָט ? לָאוּ עֶר זי
גוּם בֶעהַאנְרְנֶען, לְאוּ ;ער אִיחר נִישְט אָנטוּהֶען קיין צָרוּת . ווֶעם זִי צוּ אַיהם אויךצגים נין י

--ווָאם הָארְכְסְט דוּ אִיהם ? אַז דוּ וֶועסְט אִיהם הָארְכֶען, וֶועסְט דוּ גוּם לייט זיין
נֵיי בַּאלֹד מָארְגֶען צוּם רֶב , אוּנ מַאף מִיט אִיהר איין,עק . אֵיירֶער צְווַיי אִין ליירֶען . איז
גְלֵייבֶער פיער אִין פְרֵיידֶען .

--וואס רֶערְסְטויגֶענֶענְדִיל 1 וָאס וֶועט דַי וֶֶעלְט זָאנֶען + אִין גַאנְצֶען א פָאר נָאהר נָאף
דֶער חַתוּנָה. שׁוֹין גֶעגְט ! |

--מאקי שׁוֹין!, ואס דֶען. רָאשׁטְשינָע ! אֶפְשַׁר אָפּילייגֶען אויף שְׁפֶּעטֶער ו הָא?

51
--עָם אִיז בִּיטֶער וי נַאלל , מַאמָאנְיוּג-- קלַאגט זִיך וֶענְקלֵי -- מֶען ליינְ נִישְט
הֵיין פְּרוּמָה, דִי חובות וַואקסֶען וי שְׁוָאמֶען נָא אַרֶעגֶען. די וֶעקְפַעליך פליתען װי
פַייל פוּן בּויגֶען. די בּעלִי חובות רַייסֶען אונ פְליְקֶען . דִי בַּאנְק רושָׁעט . די פְרָאצֶענְמְנקֶעם
שִׁינְדֶען דִי הוט , ואס טוּהט מֶען מַאמֶענְיוּ , ואס טוּהט פֶּען '

--זֵיי דִיךְ נִישְׁט מִצֶער, מֵיין קינְד -- זָאגְט דִי מוּטטֶער -- טוה וָואס אַללֶע סוֹחֲרִים
מוּהֶען , וָואס דַארְפְּסְט דוּ דיר דָא דָאס לֶעבֶּען צוּ גֶעמֶען ל

--וָאס מוּהֶען אַללֶע סוֹחֲרִים ?
--סְטֵייטְשׁ ? ווייו יֶערֶעם אגְרוֹיסֶע פייג . אוּנ-פָּטוּר,

--וואס רֶעדְסְטוּ ‏ גֶענֶענְדִיל? נָאךְ קיין יָאהר נִישְׁט וִי ער אִיו גֶעוָארֶען אַסוֹחַר.
הֵייסְט דוּ אִיהם שוין מַאכֶען פְּלִיטֶה . אויף רֶען עֶרְנְסְטֶען פאלל קען עֶר רֶעגּלִירֶען ‏ אוּג
בְּלַיינֶּען שְׁטָעהן אויף דִי פִיס . אוּג דֶער נָאךְ וֶועט גֶעוִוים. הַשֵׁם יַתִבְּרֵךְ הֶעלפֶען . ער אִיז
שוין יֶעצְ מָעהר בֶּעקַאנְט אִין הַאנְרֶעל, וֶעט ער זי אויס-ררייען - איךקען פִיעלֶע אֶעלְבַע
מֶענְשֶׁען . ווָאס וֶענֶען שוין גֶעוֶועזֶען אִין דֶער ארָמָה. אוּנ זֶענֶען רָאךְ מִיט זיר עהרליבקייט
גֶעבּלִיבֶּען אויף דֶעם פָּלֵאמֶץ, אונ יֶעצְט אִיז זֵיי נָאר נִישְׁט מַשָׂה . ויא וֶעם דָאס הֵייסֶען .
אַ הַאלְבּ יָאהר קְרֶעמֶער -- שׁוֹין בַּאנְקְרָאם ל

--טַאקי שׁוֹין! וָאס וִוילְסְט דוּ, קרִיבֶער 1 אָפּ-לֵיינֶען אויף שְׁפֶּעטֶער ! הַא ?

צוּ אַכמצָעהן יְאהר הָאט יֶענְְלִי אַ הַאנְדֶעל גֶעעֶפֶענְט , צוּ נַיינְצֶעהן יְאחר הָאט ער
| דָאס וַוייבּ גֶעגְט, צוּ צְוַאנְצִיג וָאהר הָאט ער אַ צְווילינְג גֶעהָאט וּמִיט דֶער צְוניימֶער פְרוי
צו אַיןדאוּנ-צְוַאנְצִיג יְאהר הָאט ער גֶעמַאכְט אַפְּלֵימָה,

= ונְקְֵי איז יט גֶעוֶועוֶען קיין לידיג-גִיֶער ,ער הָאטֶעפֶּעס גֶעמְהון אויף ֶערוֶועלם,

41
-נוּ ואס מַאכְט איער זוהן ?-- הָאבּ. אִיף גֶעפְּרֶעגְט גֶענֶענְדְלֶען . וִוי אִיךְ הָאבּ
גֶעהֶערְט או יֶענְקְלִי אִיו קרַאנְק גֶעוָארֶען פַּאר צְרוֹת . דֶען ;ער אִיז גֶעוֶעוֶען אֵיין עֶרְלֶער
קאבַאקְטֶער, אונ הָאט נִישֵׁט גֶעקֶענְט אִיבֶּער-מְרָאגֶען די חָרְפָּה . אוּג זַיין גֶעוִיסֶען הָאט
אֵיהם גֶעפֵייניגְט . וַייל ;ער הָאט מֶענְשָׁעו אוּנרֶעכְט גֶעטוּהֶען, אונ אַוֹי פִיעל גֶעלֶר
בֶּעהַאלְטֶען ,
-וָואס זָאלל;ער מַאבֶען 3- עֶנְטְפֶּערְט זִי -- אללע אוּנזֶערֶע שׁוֹנָאִים אוּנ וֶעדֶער וָואם
יּדֶען בַּייו וִוינְשְׁט . זָאל רָאס מַאכֶען, וָואם מיין יֶענְקְלִי נֶעבֶּעך מַאכְט ,
--הָאט אִיהר נִישְׁט גֶעהֶערְט וָואס טַאבְט יֶענְקלֵי /-- הָאבּ אִיך גֶעפְרֶעגְט צוּ מָארְגֶענְם
גַאנְץ פרֵיהי וי איך האבּ נָאר רִי אויגֶען גֶעעֶפֶענְט -- |
--אָ הָא 1 ער אִיז שׁוֹין גֶעבֶּעך נִישְׁט דָא . פַּאר אַ הַאלִבַּע שָׁעה הָאט. ער גֶעעֶנְרִינְט---
עֶנִשְפֶערְי מִיר גָאדִיל וַואסֶערטְרֶעגֶער .
-- בָּרוּף דײַן אָמֶת !-- הָאבּ אִיך גֶעזָאגְט, אוג הָאבּ בַּאלֶר אָבּ"גֶערַאוִינְט, עפֶעם
| אִיבֶּער-גֶעבִּימֶען . אוּג בִּין אַרוֹיס גֶענַאנְגֶען גֵיין צוּ רֶער לְויָה ,
--ועגן וֶועט זיין דִי לויָה-- פְּרֶעג אִיך רי יותֶנְן רֶעם גַבֵּאי,
--שוין נָ א די לויָה -- עֶנְטְפֶערְט,ֶער מִיר
--ווי הֵייסְט שו ין ז עַם אִיז דָאך ערְשְׁט צֶעהן דֶער וַייגֶער. גִישְׁט מֶענְליך
-טַאקי שׁוֹי ן!-- עֶנְטְפֶערְט ר' יוֵֹנְן --. אִיך חָאפּ מִיר אַ וֶֶעגֶעלֶע אונ פָּאהר אויף
בֶעם הֵיילִיגֶען אָרֶט. קוּמְט מִיר אַנְטְקֶענֶען ר' מֹשָׁה. דער שִׁמְשׁ פוּן דֶער ברה קרוֹשׁה
--אֵיהר גֵייט שׁוֹין צוּריק ?-- פְרֶעג אִיךְ אִיהם . |
-- שוין נָאךְ דֶער קְבוּרָה !-- זָאגְט,ער ,
--נוי הֵייסְט שפּפיון +-- פַרֶעג אִיךְ פֶערְוואוּנְדֶערְט,
--ט אק י שוֹין!-- עֶנְטְפֶערְט רי ‏ מֹשֶׁה +-= הֵייסְט נָאר גֶעבִּין אַמְרונָק בְרָאנְפִי
אַ גוּמָען , - |
--אִיף וֶועל אֵייך שוין גֶעבֶּען אֵיין אַנְרֶערְממָאהל.

-טַאקִי שׁוֹין! דֶען דָאס הֶערְץ טוּהט מִיר ווָעח -- עֶנְטְפֶּערְט רי מֹשָׁה, אוּנ
גֶעהט גְלֵייךְ צוּ אִיצִיק שֶׁענְקֶער.-. |

19
אַזֹי ויא ;עם הָאט זִיךְ גֶעפִיהרְט מִיט יֶענְקְלִי. אַזֹי הָאט זִיךְ אוֹיך גָעפִיהרְט מִים
יִשְׂרָאָלטשֶׁע זַיין זיהן . ייֶענְקלִי אִיז שׁוֹין לַאנְג טוט . אוּג יִשְׂרָאַלמְשֶׁע אִיז שׁוין יֶעצְט אַלְט
א יָאהר צְווַאנְצִיג.,ער הָאט אַ שְׁטַארְקֶען הַאנְדֶעל. פיעל סְחוֹרָה , אַ גְרוֹיסֶע וויסְטַאווע, פִיעל
מָשָׂרְתִים . נָאר בָּעונוֹתִינוּ הִָבִּים הָאבֶּען אִיהם מֶענְשֶׁען גֶענּמֶען אוף די צַיין, מֶען מּמֶעלְט

= 98 --

אוֹיף איהם זָעהר שְׁטַארְק, אוּנ אַזױ וי אִיךְ הָאבּ גֶעהֶעוְט מֶערְשְׁט פַאר אַ שָעָה. ונֶען
אליף איהם מַאנְכֶע מֶענְשֶׁען +
מַּאקִי שׁוֹיוג.

יצא

וי פַייל פוּן בּוֹינֶען. וי אַ שְׁמוּרמְוִינֶר
לוֹיפְט דֶעם יור'ם לֶעבֶּען, זעהר גֶעשְׁוינֶר.
ייט ער וֶוֶערְט גֶעבּוֹירֶען,
בי ער ווֶערְט פֶערְלוּירֶען ,
זֶעהט מֶען אִיהם נאר יַאגְעי
גַאנְצֶע מֶעג זִיך פְּלַאנֶען
אַללעס אויף רֶעם גֶעשְׁוִינְְסְטֶען אוּפֶען,
אֵיילֶען. פַּארֶען . שְׁפְּרִינְגֶען . לויפֶען.
וָאגְט מִיר. מֶענְשֶׁען וָואס אִיו דָאס ,
וָואס מֶען אַיילְט זִיךְ אַזוֹי אֶהן אַ מָאם?
דָאס גַאנְצֶע לֶעבֶּען הָאט דֶער יוּד. קיין רוח,
אוּנ קוים מַאכְט עֶר נָאר דִי אוֹיגֶען צוּ,
גִיבְּט מֶען אַיהם אַ חַאפּ אַרוֹיס פוּן שְׁמוּב ,
גֶעשְִׁינֶר אַהִין דָארְט -- אִין פִינְסְטֶּערֶע גְרוּב !
וַייל די וֶעלְט אִיז נָאר אֵיין פָּארֶער-הויז
נְליקלִיך אִיז דֶער , וָואס הַאפְּט זִיךְ דַאפוּן אַרױם,
וארִים וֶוער זוֹימט זִיךְ דָאס לַאנְג
אִין אַ פָּאהֶער-הוֹיו, אִין אַ דוּרבֿגַאנְג ?
דַארִיבֶּער זַייט דֶער יו וֶוערְט גֶעבּוירֶען
בִּיז ער וֶערְט גאר פערלוירֶע רֶען.
זעהט מֶען אִיהם נָאר טְשַׁאקֶען. לויפעןי
אַללעס אויף רֶעם גֶעשׁוִינִרְסְמֶען אוֹפֶעןי
נָאר דָאס אֵיינֶע בְּלַייבְּט גֶעם . וָואס אִין מִיטטֶען
הַאפְּט ער דֶעריוַוייל -- אַ מְוּנֶק בְּרָאנְפִין אַ גּמֶען ---

הניץ

+

=- 99 --

דֶער פַּארְטְרֶעם

א איוו רה הרררטור הי יאני

1

אֵיהם הָאט מֶען גֶערוּפֶען בֶּערִיל . זי בֶּערִילֶעכֶע. צוּ דֶער חַתונָה אִיז עֶר אַלְט גֶעוועוֶען
צְוַאנְצִיג אוּג זִי אַכְצעהן יָאהר . זֵיי הָאבֶּען זי אֶמֶת ליעבּ גֶעהַאט . :

זֵיי פְלֶעֶען בֵּיירֶע פְלֵייסִיג אַרבַיימֶּען פון זּנטָאג גַאנְץ פְרָיה בִיז פְֵייטָאנ פַאר לֶעכְט-
בֶּענטְשֶׁוען . עֶר אִיו גֶעוֶעוֶען אַ שׁירֶער . זִי א פַארִיקימַאכֶערֶען. גֶּענַאכְט וֶוען זֵיי פְלֶעגֶען
אַחַיים קוּמֶען פון רֶער אַרְבִּיט. פְלֶענְט .בֶּערִילי אַרּמינֶעמֶען .בֶערִילֶעכֶען אוּג אִיחר יֶערֶער
אֵבֶר אויס"קוּשֶׁען. זי אִיהם אֹיךְ רָאם נֶעלְבֶּע ; קורץ יי הָאבֶּען זי גֶעלֶעבּט וי רִ מַיינּעליך.

אין אַ יאהר אַרוּם. הָאט זֵיי נָאט גֶעבֶּענמְשְׁט מִיט אַ קֵינֶר ‏
אַ אוּמבֶּעשְׁרַייבֶּענְרֶע פְרירֶע הָאט דָאס קֵינר מִיטגֶעבְּרַאבְט וַיגֶע ינגֶע עלְמֶערְן.
בֶערִילֶעֶע הָאט בֶּעהוֹיפְּטֶעט. אַז דָאס קֵינְד אִיז פָּאהָאוְשֶׁע אויף אֵיהר טַאטֶען, אוג בֶּערִיל
הָאט דֶערוֹיף פְּרָאמֶעסְטִירְט ! אִין דֶער עֶרשְׁנֶער צֵייט אִיו גֶעוָאהנְליךְ אַ קֵינְד פַּאסָאוְשֶׁע אוֹיף
אַללֶע . אוֹיף וֶועמֶען מע שׁמֶעלְט זי פָּאר אִין רִי גֶעראנְקן. שְׁפֶּעמֶער ערשְט וֶען עֶס ווֶערְט
עֶלְטֶער דַאמַאלֶם רֶער-וֶעהט מֶען אוֹיף וֶועמֶען;עם אִיז פַּאחָאוְשֶׁע . פון רֶעסְטְ-וֶוענִין הָאט זיך
אָיהם אוֹים-געוויוֶען. אַז רָאם קִיגֶר אִיו גִיבֶער פָּאהָאוְשֶׁץ אוֹיף רֶער מוּמֶער .
י- = פוּן דֶעם פְלֶעגְט אֶפָּט אַרֹיס"קוּמֶען סְפֶּארְקֶעם. גָאר אַװיגָע . וֶועלְבֶע עס אִיז גֶעוֶועוֶען
מְחיָה צוּיהֶערֶען , פוּנָקֶט וי אִין אשׁיינֶער פאנאדע איז אנ - גֶענְעהם צוּ-הֶערֶען דֶעם שֶׁעללֶעסְט
פוּן רִי גְרִינֶע שְׁמֶעקֶענְרֶע בּוֹימֶער + דָאס קיד אִיז זיך גֶעוַואקסֶען צְוִוישֶׁען די עַלְטֶערֶענם.
פְּרֵייד . אִיךְ וַיים נָיט צִי ;עס אִיז גֶעוֶועזֶען פַּאחָאוְשֶׁע אוֹיף אִיהר , צִי אוֹיף אִיהם. נָאר אז עס
איז וירָקְליךְ שִיין גֶעוֶעהען - רָאס אִז אַ פאקט . בֶּערִלֶעכֶע פְלֶענְט זִיךְ מִי אִיהם אִיבֶּער-
נֶעמֶען. אונ שְׁמַארְק. שְׁטָאלְצִירֶען רֵאמִיט . וֶוען וי פְלֶעגְט אַפְריליכֶען גֶעשְריי מְחוּן;;זאהן
מיינֶער-פְלֶעגְט זִיגרָאבֶּער וִוי לֶענְגֶער וֶוערֶען. בֶּערִיל הָאט רִי גְרֶעסְטֶע פֶּערגֶענִינֶען גֶעהַאט.
וֶוען,ער הָאט גִיזֶעהן ,מַאזֶעלֶען אַרוּמקרִיכֶענְדִיג אויף רֶעם פָּאל ,

אַינְמָאל הָאבֶּען די פְּריילִיכֶע עלְטֶערְן גֶערֶעשִׁיט גֶעהמֶען דֶעם קליינעם גָאסְפָאדִין
צוּם פָאמָאגְרַאפְטְשִׁיק. אַרָאבּ נֶעמֶען פוּן איהם אַפָּארְטְרֶעט . זי הָאבֶּען דָאס אוֹיסגֶעצִיערְט
אִין בִּנְרִי מַלְכוֹת, הָאבֶּען דֶעם אַרַיין גֶעלֵיינְט אין דִי הָאנְטֶעלִך אקֶעצִילֶע אוּנ הָאבֶּען רָאס

פָּאמַאגְרַאפִירְט + דֶער פָּארְטְרֶעט אִיז וִוירְקלִיךְ אַרוֹים מֶערְקווירְרִיג שֵׁיין , מַאזֶעלֶע הָאט
גֶעשֵׁיינְט פוּן רֶער בֵּילֶר אַרױם. אַזֹי וִוי די שֵׁייגֶע זֶאנְגֶע פּוּנ'ם לֶעכְטִיגֶען בְּלָאהֶען הִימֶעל,

+ /'מֶע הָאט דֶעם פָּארְטְרֶעט אַרַיינגֶעשְׁטֶעלְט אִין אַ שִיין רָאמֶעל. אוֹיף גֶעהַאנְגֶען אויף
דֶער וַואנְד , אוג וָער'נָאר ;עס אִיז אַרַיין גֶעקוּמֶען. הָאט זִיךְ גִים גֶעקֶענְט זאטט אָניקוקען
אויף רֶעם שִׁיגֶעם בִּילֶר. פון גֶעלְכֶען ר ֶעלְטֶערְן הָאבֶּען שְׁטַארְק אָנְגֶעקְואללֶען,

-- 109 --

1

אַיינמָאהל אוֹיף דֶער נַאבְט, וֶוען בֶּערִילֶעכֶע האט איחם גֶעלֵיינְט שְׁלָאפֶּען. הָאם
מַאזֶעלֶע ‏ אַ הוּסְט גָעמהוּן . . . אויף מַארנֶען הָאט ;ער מַאקִי אָנגֶעהוֹיבֶּען גיט היּסְטֶען -
בֶּערִילֶעכֶע הָאט בֶּעמֶערְקְט. אַו רָאס קֵינד איז בְּלָאס , בֶּערִיל אִיז גֶעלָאפֶען צוּם דָאקְטָאר,
בֶּערִילֶענֶע--צוּם מָאמֶער . אוּנ עָם הֶעלְפְט ט אַלֶץ נִיט. דֶער דָאקְטָאר קאן גָאר נִיט מַאכֶען יי.
דֶער קרופּ הָאט זִיך אַרַיינגֶעחַאפְּט אִין דֶעם קְלינֶעם הָאלְרְולֶע. אוּג אִין אַווָאךְ אַרוּם אִיז
דָאס קִינְד גֶעשְׁמָארְבֶּען , נָאכדֶעם אע הָאט זִיךְ שְׁרֶעקְלִיךְ אָנגֶעמוּטְשֶׁעט . וי גֶעוואוֹהנְלִיך
מליינֶע קִינְדֶער מוּטְשֶׁען זִיךְ אוּנ רַאנְגְלֶען זִיך מִיטֶען טויט , עֶפֶּעס וִוילְט זִיךְ זֵיי נִיט, אַזֹי
גיך אַוֶועק-גָעהן פוּן רֶער פַאלְשֶׁער וֶועלְט. דִי וֶועלְט מְהוּט זֵיי בַּאנְק אזוֹי וִויזעפֶּעם רָלֹכְטֶם י..

די גַאנְצֶע נַאכְט זֶענֶען רי אוּנְגְליקְלִיכָע געלְטֶערֶען גֶעלֶענֶען אִיבֶּערְן מְרוּפּ אוּג הָאבֶען
הַארְצִיג גֶעוַויינְט, טְרֶערֶען הָאבֶּען זי בַּיי יי בֵּיירֶע גֶענָאסֶען וי פון אַקואל, גַאנץ פְּרִית
וֶענֶען גֶעקוּמֶען די ישׁמָשִׁים הָאבֶּען רָאס אַרַינגֶענוּמֶען אִין בּזֶּעם אַרַיין, אַוֶועק גֶעמְרָאנֶען
אויף רֶעם בֵּית עלְמִין אוּנ הָאבֶּען דָאם בֶּעלָארֶענְט אויף עעוִיג . .. בֶּערִיל מִיט בֶּערִילֶעכֶען,
ֶועלבֶע וֶענֶען גֶעבְּלִיעבֶּען אַליין אין צִיממֶער . הָאבֶּען אֵינֶער אויף רֶעם צְוֵויימֶען אַבְּלֵיק
גֶעמְהוּן אוּג הָאבֶּען זי בֶּעגָאסֶען מִיט טְרֶערֶען . דָאס מויל אָפֶענֶען גֶעפֶּעס ריידען צְוִוישֶׁען
זיד. הָאגֶען זײַ בֵּיירֶע ניט גֶעקָאנְט . נֵיי הָאבֶּען פָּשׁוּט קיין קְרַאפְט נִיט גֶעהַאט,

ון רִיעזֶען טָאג איז פֶער-שְׁואוּנרֶען גֶעווָארֶען וייעֶר גאנצער גליק. צוּיזַאמְמֶען מִיטן

קֵינְד אִיז אע אויף דֶער אָמָחָר וֶוֶעלְט זִייֶער פְרִיירֶע . זייֶער גַאנְצֶעס לֶעבֶּען . אַמױט שׁמִיל

קייט הָאט זִיךְ בֶּעוֶעצְט אִין שְׁטוּבּ. עִם אִיו קיין סְלְיִער אֲפִילוּ נִיט גֶעבְּלִיעבֶּען פָּאן זיֶער

פַארִיגֶער פּרייר . בֵּיינַאכְט וֶען זי פְלֶענֶען אַהֵיים קוּמֶען פוּן דֶער אַרְבֵּייט הָאבֶּען זֵיי זִיך שין

נִי גֶעקוּשְׁט אוּג נִיט גֶעהַאלדָוְט... |

חוץ רֶעם. הָאט בֶּערִיל אָנְגֶעהַייבֶּען קוּמֶען אָפט זֶעהר שְׁפֶּעט אִין רֶער נַאכְט, וֶועלְבֶעם

הָאט וָעֹהר בְּעאוּנרוּהִיגְט בֶּערִילֶעכֶען . אֶפֵּט פְלֶענְט, ער קוּמֶען בֶּערוֹישְׁט , עֶר הָאט אָנגֶעהֵיי-

בָּען בֶּעוּכֶען יֶערֶער טָאג דִי שֶׁענְקען . שְׁלֶעכְט-- הָאט זִיךְ בֶּערִילֶעבֶע גֶעמְרַאכְט-- וָאם

טוהט מֶען יַעצֶט ! |

עֶר אִיז וִוירְקְלִיךְ גָאר נִיט דֶער בֶּערִיל גֶעוארֶען, עֶר אִיז גֶעוארֶען אַ פַֹּאנִיצֵא אֲשֶׁר

לא פָּיאנִיצוּ אֲבוֹתֵינוּ ; וֶוען ער פְּלֶענְט קוּמֶען אַ הייםפלענט ער זִי זיִדלֶען אונ מַאכֶען צוּ דֶער

בְלָאמֶע גְלֵייךְ; עֶר הָאט גָאר אָנְגֶעהֵייבֶּען זוּכֶען אוֹיף אִיהר חַמְרוֹנוֹת: דָאס רֶערְט זִי נִיט גְלֵייךי

דָאם שְׁטֶעהט : גִיט שֵׁיין . דָאס קאכְט זִי נִיט גוּט. מיט אַיין ווָארְט;ער אִיז גֶעוארְן אַ מִיאוּסֶער

בָּחוּר .

אֵיין. אוֹיפִ-דֶער"נַאכְט , וֶוען ;ער אִיז גרַארֶע אַהִיים גֶעקוּמֶען שְׁטַארְק שִׁכּוּר , אוּנ זִי הָאט

אִיהם דֶער-פַאר אָנגֶעהֵייבֶען אַבִּימֶעל זאנֶען מוּמֶר . אי ער נִיט פיל אויף דֶער פַּעֶן גע"

וֶועוֶען אוג אִיז צוּיגֶעלַאפֶען צוּ אִיהר מים אַ קוּלַאק נָאר אוֹיף דוֹרֶם זַיין זִי . זי אִיו בּלַאס וי
קרַייד גֶעוָוארֶען, נָאר זִי הָאט אִיחר שְׁמָאלְץ נִיט פֶער-לָארֶען אוּנ זָאנְט צוּ אִיהם :

--הָאר נָאר אוים בֶּערִיל ! אַזֵא לֶעבֶּען קאן אִיך שׁוין נִיט רֶער-ְרָאגֶען, אִיךְ בִּין יט מעהר

וִוי א שְׁוַאבֶע פְּרוּיֶענצִימֶער . אוּנ רוּ הָאסְט עֲרֹנָיץ װאוּ, אִין נַאנְצֶען דֶעם פַאווְיֶעסְט פער-

=- 101 --

לוירֶען, זָעה אִיך אַרױיס אַז קיין לֶעבֶּען צְוִישֶען אוּנָ וֶעט שין נִים זיין-מָא לָאמִיר זיך בֶּעמֶער
גָטִין ! יי

--נמין , אִיז גמין, דוּ וייסְט אַלֵיין ;אַז אִיך בִּין ניט קיין שְׁלֶעכטֶער מֶענטְשׁ . דו בִּיחְט
רַוְקְא אויך אַ נוּמֶע פְּרוֹי, נָאר מִיר בֵּיירֶע קַאנֶען מָעהר גִיט לֶעבֶען צירנאמֶעןי . נָעהם דִיר
צוּ וָואם דוּ וִוילסְט. אוּג גָעה דִיר ; נָאר שויןייי

זן

| = נָאברֶעם הָאבֶּען זיי אָנגֶעהַייבֶּען רֵיידֶען פְרַיייְדְלִיךְ . פונקט װִי דָאס וָָאם נֵיִי האבען
אָבּ"גֶעעֶנְדִיגְט זיך צוּ-שִׁייְרֶען . הָאט זֵיי בֵּיירֶע בֶּערוּהֵיגְט ,

4

בֶּערִיל הָאט זִיךְ אַנִירֶער-גֶעוֶעמְצט אִין אַ וִויגְקעלע . קיְקענֶר מע : אויגֶען אוֹיף דֶער
פְרוי, אֶעלְבֶע הָאט זִיךְ אַרוּמ-גֶעדְרֶעהט , הִין אוּג צוּירִיק אִיֶּערִין שְׁטוּבּ . זִי הָאט אויפגע-
עפֶּענְט אַ גְרוֹיסֶען קאסְטֶען אוּנ הָאט אָנגֶעהֵייבֶּען וַארְפֶען אַהִין ‏ רער . וֶעשׁ ‏ מְשְׁעפִּי
מִשְֶׁקֶעם א. ז. װ. מָעהר הָאבֶּען זי קיין ווארְט נִיט גֶערֶערְט . אֲפִילוּ קיין ווינְק נִים גֶעטוּהן ,
| == פּלוּצים הָאט בּערִיל דער-זָעהן וי זי ודי פרוין אִיז צוְּיגֶענַאנְגֶען צוּ ר : וַאנְד אַרְאבַּ"
נֶעהמֶען מאזֶעלֶעם פּארטְרֶעט.

--שְׁטָעה !-- הָאט {ער א גֶעשְׁרֵיי גֶעטוּה}-- שִׁטְעה . דֶעם פָארטְרֶעט גָעהם נִיט, ור אי
מַיינֶער , איך מוז אַיהם דאך הָאבֶּען . אִיך בֶּעט דִיךְ לָאז אִיהם מִיר ,

--וואס? 1 דֶעם פַּארְטרֶעט װעל איך דיר. לָאזֶען ? אֶה גיין!-זי איז גֶעלָאֶען תַיים װִי
קרייד נָאךְ בְלַאסֶער וי דאמאלם וֶוען ער הָאט זִיךְ מִיט דֶעם קולאק צוּ איהר גֶעלָאזְט גי
שְׁלַאנֶען, ; זִי הָאט זִיךְ פְּלוּצִים ְׁרָעקְלִיךְ. צוּיו ַיינְט, אונ הָאט אִיהם מִיט ארִיהרֶענְרֶע שְׁטִימָע
ֶנגֶהייבֶּ בֶּעמֶען י

--אִיךְ בֶּעט דיך בֶּערִיל, גֶעבּ מִיר דֶעם פַּארטְרֶעט . לָאז עֶר ַיין בַּיי מִיר. בֶּערִיל,,, אויבּ
אִיךְ הָאבּ עְפִים גֶעהַאט גוּטֶץ אוֹיף מֵיין לֶעבֶּען , אִיז נָאר דָאס מַייֶערֶע קִינְד... איך בִּין יי
מוּמֶער . .. אִיךְ הָאבּ רָאם גֶעמְרָאגֶען... גֶעהַאט ... גֶעוּנְגען... אִיך הָאבּ דאם גֶעקוּשְׁט ,,:
מייֶער מַאוֶעלֶע ... אִיך הָאבּ אִיחם אַוֹי לִיעבּ גֶעהַאט ... עֶר אִיז גֶעווֶעהן אַוֹי שֵׁין יי
עה אִיז מִיר ... פַאר וְוָאס בֵּין אִיך ‏ אנשטאמט אִיהם נִיט גֶעשְׁמַארְבֶּען 1... בֶּערִיל ! אַיָא
דוּ וֶעסְט גִיר גֶעבֶּען דֶעם פָּארְטְרֶעט ט אִיף בֶּעט רִיךְ. גֶעבּ אִיהם מִיר !

גֶּערִיל הָאט זִיךְ צוּ וֵויינְט ... ער הָאט צוּ גֶעלייגְט דִי קאפ צוּם פָּארמְרֶעט אוּנ הָאט
שְׁטַארְק גֶעקוּקְט אויף אִיהם . זַיין קאפּ מִיט אִיהר קָאפּ ורֶער פְּרוֹיםן וַיינֶען זִיךְ כִּמֶעט אִין
אֵיינֶעם צוּ נויפגֶעקוּמֶען... זִי הָאט אִיהם נָאךְ אַמָאהל גֶעוָואלְט אָנהוֹיבֶּען בֶּעטֶען ער זָאל

איחר אַוֶועק גֶעבֶּען רֶעם פָּארְמְרֶעט. הָאט ער אִיהר פַארשׁמֶעלְט רָאם מױל מֵים רער
הַאנְד .

--אונ. אַז אִיך וֶועל דִיר נִיט גֶעבֶּען דֶעם פָּארטְרֶעט . וָואם וֶוֶעסְטוּ טהון ?
--וֶועל אי נִיט אַווֶעקיגָעהן י.-

--נו, וֶועל אִיך איהט מַאקִי לָאזֶען בֵּיי זי *

--- 102 --

זי האָט אוֹיף אֵיהם אַ קוּק נעֶטהוּן פערוואונדעָרט . עֶר האָט זי פּלוציִם אַרומגץ.
נומעָן, װו אִין פאָריְגָ צײַטעָן, אי ,- האָט עֶר אִיהר געֲזאָנט:
--- בּלײַבּ טאַקי דאָ, ז -מיַר מוֹחל... פאַר נעָם... אִיך... מֹיר װעֶלען
אִיהם בּײַדעָ היטעֶן ,
, 4 =

2

עֶם אִיז שׁוֹין פּיִער יאָהר זײַט די געָשיִכטעָ האָט זיִך פּערלאָפען , יעֶצט הײַנגט.
שוין אויף דער װאַנט צװײַ פּאָרמועָטעֶן, אונ זײַ לעָבעֶן װי דן מײַבעלצך,

חמיץ,

פשפטשללורירייין יזייר /ואנ גס א 5- עה בל 0 יס

א אְיֶענְדִיגֶער מָאמְיו..

(פאננעט)
אִיבֶּער דֶעם פְריֶען פֶעלָד שָׁפַאצִיָרְט דָעֶר אָסְוען וִוינָד,
אוג שֶׁעלֶעסְטְשֶׁעט מִיט דִי פֶּערְוְיַאלֶעמֶע בְּלֶעמֶער
אָם קרֶעכְצְט ער , אָט וויינְט ער נוי א קְגֵיין קינ,
אוג פִּיעלְט-אָן דֶעם וָואזְדוּך ‏ מִיט נַאסְמֶען וֶוֶעמֶער,

ער הַאפֶּט פון די קוימֶעס דֶעם שְׁוַוארְצֶען רוֹיך
אוּג פֶערְשְׁפְּרֶענְט אֵיהֶם אוֹיף דֶער בְּלָאטִינֶע נאס,
ער בּונֶם דִי שְׁפִּיץ צְנינֶען פון גְאנן הױף

צוּ בֶער הַאלְטֶער עֲרֶר, מִיט אכַּעַש...

אויך אִין מיין פֶענְסְטֶער טוּהְט עֶר בְּרוּממֶען! -
גֶעם וָוֹעֶרְד מִיר פֶּערְקִיהְלְט דָאס בְּלוּט אִין יֶעדֶער אֵבָר) /
ער קלָאפ מִיט דִי לַאדֶען , אוג זָאנְט מִיט א גֶעֶשְׁריי:

אוים קֶוְויַמֶען, אוים בּלוּממֶען, אויס לִידֶער פינים קאלאוויי

דיין גְרִינֶער סָאד אי יֶעצְט אַ קַאלְטֶער קְבָרייי
פֶערְגֶעם דֶעם וּממֶער -- אָסְיֶען אִיז גֶעקוּמעןײיי

אע

-- 109 --

בֵּיים רָב אִין שְׁמוֹבּ,

0206

אַ קליין ציממער . אויף א טישעל ליעגען עטליכע ספרים , דער רב ה'יהוקאל'ע
זימצט אוג קוקט אריין אין א ספר , ר' ש מ ר י ה דער דיין זימצט פאר"טראכט געבען
איהם , :
די שמריה . אִיךְ הָאבּ דָאס הַיינְט גֶעחַאפְּט פוּן מֵיין וַייבּ אַ נוּמֶע פָּארְציִע , זי הַאלְט
אִין אֵיין שְׁרַייֶען ג;גֶעלְד זי קלַאנְט אוּג וֵויינְט . איך גֶעפִין מִיר קיין אָרֶט נָיט ,

בַּאלד וֶועט קוּמֶען יום-טוב.-- שְׁרַייֶעט {ִי-- אונ אִין שׁמוּכּ אִיז רָאס מִינְרֶעסְטֶע נִיטָא . קיין
שְׂמַאלְץ, קיין אַייער , קיין קארמאפְלֶעס. קיין צִיבֶּעלע , קיין געט + קיין לֵייבּ , קיין לעבּעןי
הְלֶעבִּין אִיךְ הָאבּ. מוֹרְא אַהֵיים צוּיגָעהן , אִיךְ זָאלל וִויצע נִיםּ חַאפֶען אַ פְֵּק.
רב , מִכְתְּמָא וֶעט גָאט נִיט פֶערלָאוֶען .

שמריה +י דָאס וַַיים איף אוֹיך . אַז גָאט וועם נִים פַערלָאזֶען , נאר דָאס וַַייבּ בֶּעט
ֶעססֶען י אוּנ וִוילל רֶעם פַייֶער פוּן דִי קְלֵיינֶע קִינְרֶער אָבּילֶעשֶען . אוג אין
שְׁמוּבּ אִין נִים רָא אַ גְרָאשֶׁען .

רב . ואס קאנן אִיך הֶעלְפֶען 7 מִפְתָּמָא ועט גָאט ניט פער-לָאזֶען .

שמריהו מִט דֶעם ומִסְסְמָא' וֶועללֶען מיינֶע קִינְרֶער נִיט זַאמט וֶוערְן . פָאלגְט מִיך
בֶּעט אִייֶערֶע שְׂכִירוֹת ‏ אוּנ גִיבֶּט מיר אויך ,

רב + בֶּעטֶען שְׂכִירוֹת.- אַגוּמֶעגֶעצָה. נוּ נֶעהט אֵיהר אונ בֶּעט. אֶפְּשַׁר ווֶעללֶען זי
פַאר אייךְ דָרף"אָרֶץ הָאבֶּען . אִיהר וֵוייסְט דֶען נִים, אַז זֵיי זֶעגֶען טירְטֶע

מֶענְשָען . גָאד דִי ווֶערִים יֶעססֶען זי נִיט . גִיבְּט זֵיי. אוֹיבּ אִיהר הָאט .

שמריה . רָאס אִיז אֶבֶּער קיין תִּירוּץ נִיט פַּאר אוּנזֶערֶע וַוייבֶּער . זָאנְט ואס מוּהט מֶען ?

רב . ווָאס טוּהט מֶען ? ביו היינט זֶענֶען מיר פון חוּנגער נִיט גֶעשְׁמַארְבֶּען , ויע-
לֶען מִיר מִיט נָאטטְס הֵילֶף וַוייטֶער פוּן הוּנְגֶער נִיט שְׁטַארְבֶּען , נִישְׁטיְקֹשָׁה,
מִמְתְּמָא וֶועט גָאמט נִיט פֶּער-לָאזֶען .

שמריה . אִיך זָאג אַייך נָאך אמאל , דָאס אָהן גֶעלֶר הָאבּ אִיך מוֹרָא אַקיים צו"נעהן ,
רב . עֶס הָארְם נִיךְ גֶעהָנָרִיג , אֵיינֶער קוּמְט. מִסְתְּמָא וֶועט גָאט ניט פערלאָוע ,

- (עס קומט אריין א יור)
דער יור . בִבְִּי! זָאלְט אִיהר מִיר. גֶעווּנְד גיין . מֵיין פְּלוֹנִית'מֶע הָאט גֶעפוּנֶען אַ הָאבֶּער
אוֹיף דֶעם פִּיפֶּעק פוּן דִי פַּסַח'דִינֶע גַאנז , נער ציינם איהם דעם האבעון .
רב. דִי גאנְז אִיז חֶמַשִירִיג . דער יד אנ /

(עם קימט אריין ‏ א משרת)
{ 47

מערת + רָבִּי! דִי רֶעכְטֶע פִיסֶעל פוּן דֶער חוּהן אִיז צובְּרָאכֶען ,

רב. דֶער הָאן אִיו נִיט כָּשֶׁר ,

משרת דָאם איז ניט אַ הָאן . ליעבּער רָכִּי, נאר א הוהן, זי הָאט. נָאךְ הַיינְט
גֶעלֵיינְט איין אֵיי,

רב אַזוֹי., דָאס אִיו גָאר אַ חוהן, נִים אַ הָאן ? נו זי אִיז נִים כָּשֶׁר,

משרת אונ דָאס אֵיי אִין כָּשָׁר , מֶען ;קאן איהר ‏ עססען ?

רב ! יָא, דָאס אֵי אִיו כְּשַׁר אוּג דִי הוּהונִיט ,

משרת : דָאס הוהן אִיז כָּשֵר אוּג דִי אָי נִיט , {ער באלעקט זיך קוקענדיג אויף דער פעמער הוה
אוג ווילל שׁוֹין אוועק"ג הן) ;

רב, ומיט כעס! ווַארְט גָאר אוֹים דוּ גְרָאבֶּער יּנְנַאמְשׁ. דָאס אי אִיו כָּשֶׁר אוּג רִי
הוּהן ניט ! וֶועסְט דוּ שוין גֶעדִיִנְקען ?

משרה : גֶעדֵיינְקֶען. גֶעדִיינְקען נצי זיך מים א קנייטש) אַ שָׁאנֶע ט וו ילל אִיך אֵיין
זָאגֶען. אַ בִּיטֶערֶע מַעשֶׂה חְלֶעבֶּען ... אט

שמריה: ‏ אי גה אִין בֵּית הֲמְדֶרֶשׁ. דָארְט מוּו אוְדַאי אִיצְט זַיין ר' בּרוּכֶעל שְׁמוּאָס
פַיינֶעס . וֶועט ;ער מִּיר בָּארְגֶען וִוי אַללֶע מאהל ֶעפֶּעס גֶעלְד , אַ גוּמֶען מאג,

רב אַ נּם יאהר . ושמריה אבּ ‏

(דער קאזאנער רב ה' ראבינעררמאן קומט אריין)

ראבינערמאנן. גוּטֶען מָאג 1

רב

בַּרוּך הַכָּא ! א גום יָאהֶר אוֹיף אַייף: וימְצָט!

ראכינערמאנן. , אִיך דַאנְקע, ער זעטצט זיךן

די ייִדענע י

(א יודענע קומט א ריין)
גוּמֶער רִבִּי! אִין אַ פְלֵיישִׁיגֶען מָאפּ 4 הָאבּ אִיך אי גֶעקָאכְט מִילֶעכְדִינֶע
גַארמָאפְלֶעס פִּיר די זעקם קלייגע קִינְדֶערלִיךָ מיט מַיין אֵל נֶמֶע קראנקע מוט"

טֶער . אַ וויימָאג אִיז סיר ! זֵיי וֶענֶען אַזוֹי דוּנְגֶערִיג, אַז זֵיי וָואלְמֶע ען דָאס אֵיינשְלִינְגֶען זיט

דִי אוֹיגֶען . מיין מַאנן דֶער שְׁלִים-מַוְל הָאט שׁוֹין אָפְשַׁר פון

אַ גַאנְצֶען הַאלְבֶּען חוֹרְשׁ היין

גְרֶאשֶׁען פֶערדִיענְט, דָאט בִּיסעל קארמָאפְלֶעם הָאבּ אִיך גֶעלִיהֶען בַּיי מַיינֶע אַ שְׁבֵנָה, זי איז
אַ גְרוֹימֶער נַאר . נִיט פַאר אַייך גֶעדַאכְט , זי וייסְט אַז אִיךְ גִיבּ אִיהר קיז-מאל נִי אָב
צוּדרִיק וָואס אִיךְ לייהע . אוג זִי הָאט יּמִיר הַיינְט וִוידֶער גֶעלִיהֶען א בִּיסֶעל קארמאפלעם |
פוּן גְרויס שִׂמְחֶה הָאבּ אִיךְ גֶעחַאפָּט דֶעם פְּלֵיישִׁינֶען מָאפֹּף א אִין אִיהם אוֹיפּגֶעקָאכְט

רִי בִּיסֶעל קַארְמָאפְלֶעס . מיט אַקאפּ מֵילֶךְ. רָבִּי ז {קאן איך עס גֶעבֶּען מֵיין קראנקע מוּטטֶער ,
זי הָאט אֲפִּילוּ אַ בּוֹיכווֵיימָאג, נִיט פַאר אַיין: גֶעדַאכְט . אוּג דֶער רוֹפֵא זָאנְט דָאס זִי מָאר נִיט
עססֶען קארְטָאפְלֶעם, אִיך הָאבּ אָבֶּער. קיין אַנְדֶער זאךְ אִיהר צוּ גֶעבֶּען, נוּ וָואס זאגט אֵיהר,

רִבִּי ? אִיז דָאס עססֶען כָּשַׁר?

-- 108 --
רב} יי נִיט בָשָׂר,

די יודענע : = אִצְּרָה י אַ שְׁלַאק י אַחוּרְבּן. אַנדָה + אַ אונְְלִיק, וָואס וֶועלֶען זֵיי גֶעבֶּעה
עֶסמֶען ! אָנּו, בי -
(א צוויימע יודענץ קומט אריין)

די יודענע. לֶעבֶּער רֶב .! מֵיין מאן דֶער אונגליקליבער הָאט הִיינְט גֶעגּרַאכְט אַ הוהן

מִים;קליינֶע הִינְרֶעלֶעך.{ער הָאט עִם גֶעקויפְט בַּיי אַ פְרִיְתֶּה, זער וָואלְט
גֶעוִיס פַאר-קוֹיפְּט אוג פֶערדִינְט אויף שַׁבֶּת צוּ מַאבֶען . הָאט זִיךְ איהם פַארוָואלְט אֵינֶע
אַיינהַאפֶּען הָאט ;ער אֵיהר אַזֹי לַאנְג געיָאגְט בִּיו זִי אִיז אַרַיין גֶעפַאלֶען אִין מָאפְּף קרוּפְנִיק,
לָאלְט אָיהר רְבִּי ; אִיך הָאבּ אִיהם גֶעוָאלְט אָבְִּיהֶען מִיט די הֵייסֶע הרוּפְנִיק.. זי גְליק וָואס
ער אִיז אַנְמְלָאפֶען פון שְׁמוּבּ , וֶוען נִיט וָאלְט איך מיר מיט אִיהם אֶבִּיגֶערֶעכְגְט , ער ווָאלְט
מִיר גֶעַינְקְט א לַאנְֶע צייט. זעהט איהר רְבִּיז איין קינ הָאבּ אִיך ִילָאְט זִטְצֶען אִין וי ,
דָאם צְֵייטֶּע אויף הֶעם מִּישׂ . רָאס רְרִיטֶע אִין בֶּע. רָאם פִירְטֶע אויף דֶעם אוֹיוֶוען, ווא:
עִם שְׁלָאפְ בי נַאכְט, דָאס פִינְְטֶע. אויף דֶער ערֶד - רָאס וֶעקְסְטֶע האלט מיין עלמֶערֶע
טָאכְטֶער זי ווארְטֶען אַללֶע אויף דֶעם קְרוּפנִיק, זָאנ ָבִּי ישר דָאסעמען ז

רב. אִי ויי גֶעשְַׁועַן גְרוֹימֶער נָאמט, דֵיינֶע יורֶען זֶעגֶען דיר גֶעמְרֵיי. נִימָא אזא
פָאלְק וי ירֶען זֶענֶען . גֶעחט אַהיים . יורֶענֶע. רָאס עֶסמֶען אֵייֶערֶע קאנְט
אֵיהר גֶעבֶּען דֶעם שַׁבְּתיגוֹי , ;עס אִיו יט בָּשׁר,

די יודענעי אַדוּנֶער הָאט מִיר ‏ דֶער-שְׁלָאגֶען, וָואס זָאל אִיךְ אִיצָט טוּהָען ? שְׁלֶעכְט
בִּיטֶער װִי דֶער טוֹים . אָב

ראבינערמאנן, גִייֶע מָארֶע שַׁאֲלוֹת פְּרֶעגְם מֶען בי אַייך. זָאגְם מִיר אִיך בֶּעט אַייך:עס
הָאט אַמָאהל גֶעטְרָאפֶען י דָאס אֵיינֶער זָאלל קוּממֶען בַּיי אַייך פְרֶעגֶען
אֲשַׁאֲלָה אוֹיף אַרוּבֶּעל אוֹיבּ ער אִז כְּשֵׁר ? אוּנ דָאם אִיז מַאָקֶע מֶערְקְוירְרִיג, פַאר ואס
קוּמט.קיין מֶענְשׁ גיש פְרֶעגין א שַׁאָלָה אוֹיף גֶעלְר וַאכֶעןמֶען מֶעג מאבען גָאר דֶעם מְרַפְּהנֶעם
עֹסָק + דֶעם שֶׁענְדְליכְסְטֶען מִסְחֶר קוּמט מֶען נִיש פְרֶענין, וֶען מֶען זאל אבֶּער יָא קוּממֶען
פְרֶענִין אַזֶעלְכֶע שַׁאֵלוֹת , וָואלְט דָאף אַרָב אוג אראבּינֶער אויך פִיל וֵויינִיג גֶעהַאט.

רב . אִיך וֶועל אייך דֶעם אָמַת זָאגֶען ; אַו הַיינְמיעֶע וֶעלְט אִיו טַאקֶע גָאר נִיט צו

פַאר-שְׁמֵיין , זי פּיהרְט זי גָאר אַנְדֶערְשׁ וִוי אַ מָאהל . אֵיהר דארפט ,עס אוֹיף
גֶעדֵיינְקען וי אַ מָאהל וַיינֶען גֶעקיממֶען צו ‏ מִיר פוֹחֲרִים י מִיט גְרוֹיִסע גֶעשֶׁעפְמֶען , הָאב
אִיך אויך פיעל וַיינִיג פַארדִינְט, בער היינְט אִיז גַאנְץ אַגְרֶערֶע צֵייטֶען. נאר מִמְתְּמא וֶועם
גָאמט נִיט פַאר-לָאוֶען י נעם מַאכְט זִיך אַמָאהל אִתְנָאִים. אַמָאהל אַ חַתוּנָה . אַמָאהל אַבְּרֵית
אמְאחל אַ פִּרִוֹן הַבֶּן . אַמְאהל נְלאט אַזי. אט אַרָגֶל גֶעלֶר . אַגֶט . אַבַּר מִצְָה. אַלולב
םי א אֶתָרוג. מִצָה שְׁמוָֹה . אשׁר המְעלוֹת פיר אקימְפֶעטארֶען אָב"שְׁפְרֶעכֶען א ין רֶע ,
יט קשהימְִָמָא וֶעם נָאמט נים פַאר-לָאזֶן ‏ זָרגֶען דארְפֶען גֶעִיםנִים + אוער
יּדֶען ניינֶען רַחֲמְנִים בְּגֵי רַחֲמָנִים ,זי לאוען אמֶענְשֶׁען ניט שְׁמַארְבֶּען פוּן הוּנְגֶער ,

ראבינערמאנן, ; יָא. זי לָאזֶען נִיט שְטַארבֶּען פן חיּנגֶער אויף אַיין מָאהל, נָאר בִּיְלֶעב-
ניים ! אַנלאָרעמאן גֶעבֶּען יי אַגְרָבָהער זָאל קאנען זיין נָשָמָה אײינַאלְטֶען.

=== 106 -{

- זי = וָאלְמֶען אויף אֵיין מָאהל אִיהם גֶעבֶּען גֶעלֶר. ער זאל קֶענֶען מַאבֶען על
גֶעשֶׁעפְּט. וָואלְט ער גֶעפִינֶען זַיין שְמִיִקֶעל בְּרוֹיט, אוג ,ער וָואלְט נָאךְ אַנַאנְדֶערְן גיקָאנְט
הֶעלְפֶען. מֵיר זֶעהֶען . עס גָעהן אֵרוּם גֶעוּנְרֶע מֶענְשֶׁען ‏ בֶּעמֶען נְדָבוֹת , זי קַאנֶען נָאך

| גַאנְץ גוּם אַרבִּיימֶען . זיי הָאבֶּען אבֶּער נִיט מיט וָואם, מֶען נִיט זֵיי אַשְִׁיְקֶעל בְּרוֹיט. גֶעססֶען
זֵיי דָאס אוֹיף אוּנ מוזֶען וַוייטֶער געהן בֶּעמְלֶען . אִיךְ גֶעדֵיינְק גַאנְץ גוּט יי אִיך הָאבּ אַמָאהל
גֶערִיטְט ‏ אין ‏ אויס-לַאנְד . דָארְמֶען הָאנּ אִיךְ קָאנֶען גִילֶערְנְט אוּנְוֶערֶע ירֶעלֶעךְ. חָאמְשׁ
| זי זַיינֶען נִיט אַזֶעלְבֶע הֵייסֶע יוּדֶען אִין רֶעלִיגְיָאן - זאבֶען זֵיי ניינֶען אָבֶּער מֶענְשֶׁען - פְּרַיינְרֶע.
בֵיי יי אִיו נִימָא שְׁלֶעפֶערְס וִוי בּיי אוּנְו . זֵיי הִימֶען דִי. תּוֹרָה ואס דָארְמֶען אִיו גֶעשׁריבֶען
מֶען זאל דֶעם צְוֵיימֶען נִיט לָאזֶען פַּאלֶען ?.. נים בַּיי אונְז, אַחִרְפָּה. אשַׁאנדֶע . זי פיל
| אָרֶעמֶע לייט. אִשְׁרֶעק. נוּ מֶען דַארְף עֲצוּת זּבֶען ואס צוּ מְוּן

| רב ! גֶענוּג אייך רֵיירֶען, אִיהר ואלְט קַאנֶען שַׁבֶּתיהַנְדוֹל זָאגֶען אַדְרָשָׁה אִין שׁול
גּעְפֶער וי איך, מיך שׁטִיקֶט נִׁ פַאר אי גֶערַאגְט דער הוּסְט, אי אנ
אַוָארְט נִים רֵיידֶען . (ער הוסט) |

|ראבינערמאנן .איה הָאט אַייך גְעוִים גֶעמוּוְט צוּיקיהלֶען , נָאר דָאס וָואס איהר רֶערְט פון

זָאגֶען אַ דְרָשָׁה , וֶוען איך זָאלל רַאבִּינֶער זַיין אִין א גְרוֹיסֶע שְׁטָאדְט וָאלְט
אִיךְ מוֶּען מָעֵהר זָאגֶען וי איהר דָא אי ן קְלֵייגֶע שְׁמָארְטֶעל. וויעדֶער דַארפְט אִיהר נִיט
| פַארנֶעסטֶען. ‏ אַז דָא אִיז נִיט דָא פאר וֶועמֶען צויזָאנֶען . אַללֶע יוּדֶען וָאללֶען ַיין רַאבִּיגֶער
אִין אַגְרוֹיסֶע שְׁטָאדְט . דָארְט וֵוייסְט דֶער רַאבִּיגֶער , דָאס עֶר אִיז אַרַאבִּינֶער, אנ רִי גַאנ-
| צֶע שְׁטָארְט וַוֵייסְט רָאס אויף . אֲפִילו דֶער דוּהָאוְוגֶער רֶב וַוייסְט אוֹיךְ. צוּ שֶׁעטצֶען דִי גָע-
וֶועוֶענֶע צָעהן קלאסען רַאבִּינֶער-שׁול , אוּג עֶר וֵוייסְט זְעֵהר גוּט דָאס עֶר הָאט אַרַאבִּינֶער
אִיבֶּער זִיךְ . דָא אִין קליין שְׁטָאדְמֶעל הָאט אַ רַאבִּינֶער גָארינִישְט . קֵיין כָּבוֹד, קיין גֶעלֶד.
אַ חַרְפָּה צוּיזָאגֶען , אִיךְ פַאר-דִיען נִיט אויף לֶעבֶּענס-מִיטמֶעל, וֶוען אִיך ָואלְט גֶעוֶועזֶען אִין
אַ גְרוֹיסֶע שְׁמָאדְט אַ רָאבִּינֶער , וָואלְט אִיךְ שוין לַאנְג אֶפְשֶׁר בֶּעקוּמֶען אַ מערַאיל , א בְּלֵאי
גָאדַארנָאסְט אוּנ אָפְשַׁר אַ מְשִׁין אוֹיךְ, אוּנ דֵא אוֹיף שׂוֹנָאֵי ציוֹן גֶעזָאנְט קוים אַ שְׁטִיקֶעל
בּרוֹיט, אוג דָאס קוּמט אויף אן מיט שְנִים.

| רב+ אוג אַז אִיהר ווָאלְט שֹׁין גֶעהַאט א מְעדַאיל, וואלט איהר שׁוֹין גֶעהַאְט ווָאס

צוּזֶעסמֶען . איך הָאבּ גֶעוֶעהן מֶענְשֶׁע מִיט מֶערַאליֶען ן גֶעהן הֶערוּם אין דִי
הַייוער בֶּעמֶען אַ שְׁטיִקֶעל בְּרוֹיט... אויף אַ רֶב וֶוֶעלְכֶער הָאט זִיךְ דֶער-דיענְט אַמָעדַאיל , אונ
הָאט נֶעבֶּעךְ קיין בְּרֹיט נים גֶעהַאט אין שְׁטוּבּ , איהר מיינט אָפֹּשר אַזױי א גְלַאמֶער רֶב ?
ניין 1 אַ רֶב וָאס ואר בֶּעקַאנְט אוֹיף דֶער גַאנְצֶער וֶעלְט, אוּנ הָא גֶעהַאט פיעל קִינְרֶער .
אוּנ עֶר מִיט דֶעם מֶעדַאיל צוּזַאממֶען אִיו ֶעֶענשן א גרוֹיסֶער גִנְּצֶן אוג אַ נענִי וְאָבְיין
מנוֹוְלֵויי

ראבינערמאנן.יא . דָאס הָאבֶּען זִי רֶעכְט . אֵיין פַאטֶער {קאן עערנֶעהרֶען צֶעהן.קינדֶער ,
י אוּנ צָעהן קינְדֶער אֵיין פָאמֶער נִיט . הֵיימֶע וַאר אַ גֶעשְׁפּרֶעך בּיי מיר צוּ
הונע , עַנִדְלִיךְ זָאגְט מֵיינֶע מוּממֶער וָאלל לֶעבֶּען צוּ מֵיינֶעם זאהן , צְוַואר דוּ בִּינסְט קְלוּגֶער,
אָגֶער אִיך בִּין עלְטֶער וי דוּ, יגיין לִיעבֶּ גְרָאסם מוּטמֶער' הָאט מֵיין זוהן גֶעטנְמְווֶערְט +
דו ביסט נִיט קְליגֶער אַלֶם איףנָאר רו בִּיסְט עֶלְמֶעריי. נוּ וָואס זָאגְט אִיר צוּ אַזֵא אַנְמְוָוארְט?

== 107 --

. ווירקליף הַיינְטִיגֶע קינְדֶער זֵיינֶען אַנְדֶערְשׁ וי אַמָאהל . אַמָאהל הָאט אֲקִינְד גֶעוואוּסְט צוּ
הָאכֶּען רָרָ אֶרֶץ . או הַינְט קקְט ער אויף ריגְרוֹיסֶע . דִי גרוֹיסֶע זֶעגֶען אנדֶערְש--דִי קְלייגֶע
גענֶען אַנְרֶערְשׁ,

רב, אֶה ; הַיינְט אִיז אַשְׁלֶעכְטֶע וֶועלְט גֶעוארֶען אוֹיף מֵיין הָן צָרֶק.

| ראבינערמאנן ; אֲמָת וי איך בִּין א זר. הַיינְטִיגֶע וֶעלְט אִיז נָאר אַנַאנְדֶער וֶועלְט גֶעוָארֶען,

דִי מֶענְשֶׁען פוּן גְרֹים בִּיז קליין זֶענֶען אִיבֶּער-גֶעבִּימֶען גֶעוָוארֶען אִין אל
בֶּעצִיהוּנְג נִיט וִי א מָאהל . אַנֶעבִּילְדֶעטֶער מַאן. דֶער וָואס הָאט גֶעוּכְט צוּ גֶערְפַאהרְן דִי
רֵיינֶע וַאהרְהֵייט, הָאט אַמָאהל גֶעהֵיימֶען אִפְּקוֹרֶם 1 דֶער וַאחרֶער נַאטוּריפַארְשֶׁער הָאט
גֶעהֵייסֶען מְשּׁגֶעגֶער הַיינְט הֵייסְט .פאנאטיקי רֶער וָואס לֶערֶענְט מִיטָאלָאנָיֶע. דֶער הוֹיבֶער
קוימֶען מִיט אַ צִינַאר שַׁבֶּת אִין מוֹיל הֵייסְט אוואלֶער וּנְג? דֶער מוֹמָר-- הֵייפְט אַחְווַאם ,
דֶער רְבִילוֹתמְרֵייבֶּער הֵייסְט אַ וֶועלְט מֶענְשׁ, דֶער לִיגְגֶער-- אַ גֶערַיוְטֶער מַאנן ; דֶער מַשִׂי
ְבוּל רָעהוּ הֵייסְט ;ער פַּאר-שְׁטֶעהט קוּנְקוּגֶענְצַיִע שֶעמֶען דַארפֶען מִיר זִיךְ דָאס אַלעם
צוּ"זֶעהן --

רב . אוֹי וְועה, וי אוּנְזֶערע ידֶען פַארגֶעסֶען זי וואו נֵיי וֶענֶען אויף דֶער וֶועלְט'

קוים הֵייבְּט אָן דִי לִיכְטִיגֶע זָאננֶע אויף זֵיי עמוָאם צוּשֵׁיינֶען . אַװױי גֶעפִינְט
פָן זי אעלכֶע וָאם פַארנֶעמֶען ךאז יי ֶעֶעןיּרען. אוג יי שׁעמֶען יךְ גָאר מִים
דֶעם נָאמֶען ייד . אוּנ בְּוֵרֵאי אִיז עֶר אַ יַחְסֶן אז מֶען זָאגְט אוֹיף אִיהם אַז עֶר זֶעהט אוֹים נִיט
וי א יּר י ווָאס אַ מָאל אִיו דָאס גֶעווֶעוֶען רִי בֶּעסְטֶע אוּג שָׁאנסְטְו ע מעֲלָה . נָאר גָאט שִׁיקְט
צוּ דֶער מִכָּה אַ רְפוּאָה . אָט אַ גָוָרֵת תַּח , אַ קְרַייץ-צוּג . אַ אֶינְקוזִיצָיע, נָאר רָאס איו גֶע-
וֶועזֶען פיר דִי אַמָאליגע ֵיירֶעלֶע אפּיקורמים . אבּער פיר דִי היינטיגע אפיקורסַים ווָאס אִיהר
הָאט מִיר דָא אוֹיס-גֶערֶעכֶעגְט, שִׁיקְט זֵיי נָאט צו אַפְּרָאסְטֶען קלאפ . אִי וֶוען זֵיי חַאפֶּען די
קולאקעס ֶערֶען זֵיי נָאר אַנְדֶערֶע מֶענְשֶׁען , אַנְדֶערֶע יודֶען מִיט אַנדֶערֶע אִירֶעעֶן. אוּנ לױי-
פָען זי בֶּעהַאלְטֶען אוּנְטֶער דֶעם פארטוך פוּן דֶער אַלְטֶע מוּמטֶער . דָאס הֵייסְט די תוֹרֶת ,
נָאר לָאמִיר לָאזֶען רֶעם גֶעשְׁפְּרֶעך אויף אַ אָנדערתייאר אוּג מִיר וֶועלֶען ֶּסֶער רֵיירֶען
אוּנְזֶערֶע גֶעשֶׁעפְטֶען

ראבינערמאנן וָואס פַּאר גֶעשֶׁעפְמֶען ?ֶ אוֹיךְ מִיר גֶעשֶׁעפְטֶען , נִימֵא פוּן וַאנֶען צוּ-לֶעבֶּען 8
רב . מְִתָמָא ווע נָאמט נִים פֶער-לָאזֶען-- |
יהושע הלוי מזר,

--- 108 --=
וֶער אִיז גֶערֶעכְט!

דֶער שֵׂכֵל מִיט דֶעם גַעפִיהֶל קְרִיגֶען זיך שְׁטַארְק,
אונ טַאקְץ נָאר אִיבֶּער מִיר אַלֵיין, |
יֶעדֶער שְלֶעפּט מיף צוּ זיך-- וי די מֶערֶעבֶעס אִין מארקי
וֶען אַקוֹנָה מיהט פֶערכֵּייגֶעחְן ,

דֶער גְֲפִיהִי קֶעגְט מִיר פָאר וַינֶע גֶליקֶען,
פָּאעֲָיֶע. הוּמַאנְגָאסְט, לִיעבֶּעע אִידעיעס , |
ידָאס אִיו סְחֹרָה נָאר פון דִי. אַנְטִיקֶען "
שְׁוֶערְט עֶר בּיי זיין בָּארֶד אונ פָּאוֹת,

װָאס הֶערְסְטוּ צוּ אָט דֶעם שַׁארְלַאטַאן ?'!*
שׁרִייֶעם מִיר דֶער שֵׂכֶל פוּן װוייטען.
מִיט זֵיינֶע גְלקֶען וֶעסְטוּ פִּיגֶר ין איין אָריממַאנן,
אוֹיבּ דוּ גְלוֹיבְּסְט מִיר נִיט, מָא פרֶעג בַּאלֵייטֶען

פון זַיינֶע אַנְטְיקֶען נא דִיר אַ יחָשָׁבּוֹןי אוֹיפְץ בְּלֵאט,
בַּארֶעכֶען אויבּ דַיין מוֹם אִיז אַגֶעזוּנְטֶער :

הוּנְגֶערִיגֶער הַייד, ווֶעסְטוּ פון יפֶּאעֲדְי נִים וֶוערֶען זאמט,
אנ מִיט גלִיבֶּעקֶענְְטוּ נִיט הֵייצִי ווינְטֶער.

פוּן יחוּמַאנְנָאסְט' קֶענְסְטוּ קיין שְׁמִיוֶועל נִיט מַאבֶען,
אוּנ אִידֶענֶעס טוג נִיט אוֹיף אַ קַאפַאמֶץ.
פָאלְג מִיךְ; ווארף א וֶועק אָט דִי פּוּסְטֶע זאכֶען.
וי אִיך בִּין אד אַז עָם אִיז בְּלָאמֶץ:

אִיך הָאבּ פַאר דִיר אַ סְחוֹרָה יז הֵייסְט וַאִינְטֶערֶעסי
נֶוען דוּ וֶועסְט זִי אָפּהִיטֶען. וֶועט דיר זַיין נִיט שְׁלֶעכְט ,
אנ אוף דֶעם נְֲפִיהְלֹם אַנְטַיקֶען פַארְנֶעס'--
אד הָלַעהֶר ‏ װֶער אִיו גֶערֶעכֶט ? י.י

ם. װ. זאמולאווסקי

וע 20:55,.

בְרִיעף גֶעשְׁרִיגּען דייטְלִיך פון פִּיגֶע מִינְטְלֶער שוג גֶעדְרוּקְט פִּינָקמ

-- 109 --

נָעהְט נִיט הָאטְ צון רֵייס זל וּ

ש

פעליעמא,

ל דורך מ. מְפֶעקְטָאר,

קס ג' פרשת
צוּ די עֶהרֶע
,2 {לוגען { אב דֶעט

לך לף פח זלידניווקע לפ"ן {
פוּן דֶעם וּהוֹין פריינף", יין גֶעלֶיעבּטֶען אוג מייערֶען . רע
נַאנְצֶען ו אַ אוֹיס"גֶעצֵייבֶענְמֶער פוּן צֶעהױטויוֶענְמֶער הָאם בע

לֵייכְט דִי עֶרֶד אוּג אִיהרֶע אַיינְוָאהִנֶער, וי רִי זנן וָאל גע ין נַאמֶען
טָאס אָי בֶּעוואוּסט אין דִי מועָרֶען צוּ אַנָאמֶען אונ צוּ לױבו דִי עֶהרֶע פון

יי נָאמֶען, ניין ‏ שָאנְקֵיים מוהרר .,, , וכו

אָם דָאס וֶענֶט אֵיהֶר טאקע דֶער אֵייגֶענֶער ! .., דֶער אֵייגֶענֶער הָאס מיינֶע
גֶעבֶּעמֶען אוּג גֶעוויינֶען הָאבֶּען נֶעמְהוּן גְרֵייכֶען אִין ‏ אִייֶערֶע אוֹיעֶרֶען ו לִיענִסְמע
אונ מיוֶערְסְמֶער ,חזוין פְּרֵיינְדיי ! אַדַאנְק איער ּמְרֵיימְלִי וָאס אֵיהֶר הָאט געשָהון

מַאכֶען רְרוְקען ,
אִין דֶער אַנדער

דֶער שְׁמָארְט זְלִירְנִיק עו װאו די בָּאד הָאט זִף גֶענוֹיֶעט גַאנְצֶע 8 יָאהֶר אי

זֶער ? ווער? פְּרֶענ אף אִידו קען דֶען אִיצם נִים פִּינֶע מִינְטְלָער פה

אִיז מַיין נָאמֶען בֶּעקַאנְט גֶעוָוארֶען פוּן אֵיין יעק וֶועלְט בִּיז
עֵק וֶעלְט , |

= =ון

שְׁמֶעהְט נָאךְ ער חַיוֹם אָדן אַ דָאךְ . 8 וָאחֶר אִיז = מיין הארץ צוּפּלאצט אור צורימען

גֶעוָארֶען, ‏ גַאנְצֶע

דרי וָאהְך האבּ אִיד זִיף די פִינְגֶער אַבְּגֶעשְׁרִיבֶּען פוּן די הי ונות

אֵין אּנזֶער שְׁמָארְטִיל אוג אוֹיךְ דֶער פַאר וָוָאס אִין גַיינְצֶעהנְטֶען יאהר"הו נדֶערט וואו
דִי אדָאמֶעעֶשֶע ִיוִוילטַאציֶע שֵׁיינְט אריין אִין אַללֶע אע ; אִיו בּייא אנ א

אונוער פַאנַאטִישׁ

שְׁמָאדְמִיל נָאך גִיט ָא קיין פָּאוְשַאוְגֶע קַאטַאנְדֶע מִיט אַמַאשינ

דֶער צוּ, א וֶען נִים ערעל פְלַאסְטֶער | וָאלְט שוין דָאם נַאנְצַע שָׁמְ אדיל
לַאנְג פַארבְּרֶענְט

עמ ! גֶעפִּילְרֶע
-- אוּג עָם הָאט
נִיט גֶעואלְט רנ

גֶענַארֶען. 8 יָאהֶר הָאבּ אִיף נִיט אויפ"נֶעהֶערְט צוּ שְִׁבֶּען,

! פַאר וָאס האלט נָאר חַייִקעל ידי קישקעי צוּם לֶעשִׁין אוּג ניט א נַאנְדֶעֶרֶער. גַאנְצֶע 8 יאה
יקאב. איך נִים אוֹיף"גֶעהֶערְם וֶועגִין רִי אע זַאכֶען שְׁרַייבֶּען צוּ די ושע

רֶם , גֶעלְַארֶעמְט , גֶעבֶעטֶען; גֶעֵיינְט מִים טְוֶערְרֶען פא
נִי גֶעהָאלְפֶען ‏ וי אַמוֹימֶען ‏ שְׁמֶעלִין בַּאנְקֶעם!- ק ינע אט
ען מֵיינֶע קארֶעסְפַאדֶענְצְיֶעם מים מאֲמְרִים ! הָאמְשׁ צוּ רַיים זִי

מַיינֶע שוֹנְאִים אוֹיף, ;ריען . קייגער , אָבֶּער טַאקִי נִיט אֵיינֶער זָאל אִיָ אי ו הָאט

זי גֶעוָאלְט דעו
אֵיהר , עבט עדי

בַּארֶעמֶען אוֹיף מִיר אוּג אוף מַיינֶע מאמרייליף. נָאר איתר.
א מִיַעֶרמָטָשׂרו מִים איער גוּט הייך הארץ הא מֵיינֶע

מְדֶעהרֶען ארי גע יי נֶעןְ נִיט גֶעקֶענְט צ1 הער אוב הָאט זי בּרחם גֶעוֶען אוית

|הויןמריי;

'} -- 110 --

מִיר אונ אוֹיף מֵיינֶע מַאֲמְרִים-ליך ,= גָאמט זָאל אַייך נָאר. צָאהקֶען 8 מָאס אַנְמְֶענִי
אַמָאס פָּאר אֵייעֶר גום רֶערבַארֶעמְט הַארְץ וָאס אִיהֶר הָאט מִף את מֵיין
שְׁטָרְטִיל פַּשׁוּט יה גֶעוֶועזען : |

נָאר פְּלוּצִים .,, פְּלוּצִים ! נִיט הַיינֶם גֶעדַאכְט אוג נִיט אִיצְט גֶערַאבְט! עִם
וָאל זי שוֹין נָאר אַזֹינֶע צֵיימֶען ‏ נִיט אוּמְקערֶען ו פְּלוּצִים .. . זֶענְט אֵיהֶר פַאר"
פַאלֶען גֶעוארֶען .:. אוג אִיךְ ,ק ען אַייך גָאר נִיט פָארְעמֶעלֶען וי אִיךְ הָאבּ גע"
בֶּענְקְט נָאךְ אַייך. אִיך הָאבּ נָאךְ אַוֵא בֵּייְגֶעגֶעשׁ קיין מָאל נִיט גֶעהַאט, נָאף -
אֵיין נָאמט נָאלְט מִיר גֶעמֶעגְט הֶעלְפֶען ; נָאר אִוֹי וִי אֹף אַמֶענְשֶׁען קוּנט
ְלוצִים אֵיין אוּמגלִיק! אַזוֹי קוּמְט אוֹיף אֵיהֶם אוֹיך רָאם גְלִיק פּלוּצִים ו הָאט גֶעזָאנְט
אַ וֶועלְט בֶּערִיהמְמֶער שְׁרַייבֶּער אִין זַיינֶעם אַ בּּך אִין ג פהיי גֶערְרוּקט אי | נַארְשָא
אויף גַאנץ נִישׁטיְַשֶה'דִיג בַּאכִיר, אַזױי זָאג אִיך אַייך, הָאט מִיךְ פְּלוִים רֶער
פלייט דִי מֹדְעָה פון דֶעם ,הויז יינ :

- קוֹים רֶער-לֶעבְּטי -הָאבּ אִיך בַּעת מַעַשָׂה פון גְהֹים שִׂמְחָה גֶענֶעבֶּען
אַגֶעשְרֵיי גֶעלוֹיבְּט אִיו גָאט מִי זַיין לֶיעבֶּען נַאמֶען , מֵיין שְרַייגֶּערֵיי ‏ מִים מַיינֶע
מַאֲמְרִים"לִיך ועלֶען שוין איצָט וַיימֶער - זיין גערְרוּקט { נָאר אֵיירֶער אִיך וֶעל אֵייף
שְׁרֵייבֶּען ‏ מֵיינֶע מַאפְרִיסִלִיף וֶעלְבֶע אִיךְ ראעף אָן יבְּריעפי, על אִידּ איף
פְרִיהֶער בֶּעשרֵיבֶע פוּן זִיךְ אליין . אִיף קען אִייךְ גָאר נִיט אִיבֶּעריגֶעבֶּען וִיפִיעל
עס הָאט זִיךְ . מִיר אָנְגעְלִיבֶע אִין ‏ מֵיין הַארְצִין, אָ! אִיךְ וָאל עס קענטן מִיט אֵין
מָאל. אַייך אַרוֹיס גֶעבֶּען !... דרוּם בֶּעם אִיךְ איה מִיךָ ִינְטְלֶך קעז אוג
דֶער"נָאף מַיין שְׁטָארְטִל וי אִיךְ וֶעל אַייך רֵיימְלִיך שְׁרַייבֶּען

נָאר פון גָאס הוֹיבְּט מֶען אָן פְרִיהֶער ! ,,. אִיף הָאטּ אוי מִיעל.;
אַז זי פיעל יא נום וָאס אִיךְ הָאבּ זף דֶער'מָאנְטשׁיֶער , שְׁוָעִר הָאבּ אִיך
נִיט פַארײיגֶעסֶען אַייך וישכע אַ שָאנֶע מעלָה הְלֶעבֶּען! אִיףְ הָאבּ רָאף עון
צוּ מִזֶל חַתוּנָה גֶעהַאט . אַחֲתוּנָה זאג אִיך אַייך וִי בַּיים גרֶעסְטֶען נְבִיר, אַגרויס-
אַרְטִיגֶע וֶעמְשֶׁערע דִי כְּלֵי זמר הָאפַיי גֶעשְׁפִּיעלְט בּיו צְוֵיי קְיָעה פַאר טָאג (יִיךָ
הָאבּ. זיף גֶערֶעכְּט אֵיהֶר זָאלְט קוּמָי ען אוֹיף דֶער חֲתוּנָה , אִיךּ הָאבּ דָאףְ אֵייף גע"
שׁיקְט אַ גֶעְּרוּקְטֶען בִּילֶעט ויא בִּיז צְוֵיי שָׁעָה ַּאריטָאג הָאם רֶער עולָם גֶעהוּלֶענ
מִיט דִי ְּלֵ זְמָר , נַאר וָואס קוּמְט מִיר אֲרוֹים אַז אִיך הָאג דָא אויך קיין מול
נִי+ עס גֶעהְט נִים הָאמְט צוּ רַייס זִיףְ ו מַיינֶע שונאים! די שְׁויגֶער וִילל מִיך
שוין אָבינְטִין . פוּן וְנִם אִיך בִּין גֶענּוֹירֶען הָאבּ אִיךְ שוין אזא פִינְסְמֶער מַזל--
אוּמְשְׁטֵיינֶם גֶעוָאנְט, אַללֶעם וֵוייוְט זִיךְ מִיר אוֹיס אַז אִיךְ קען דוּכְט זִיך אַזוֹי גוּם,
אַז עֶס קּמְט צוּ עעפִּים לָאזְט זִי אוֹים אַבּוֹירֶעם!... אֵיהֶר גֶערֶענְקְט גָעוים
ואס פַאר. אַ פִינְסְטֶער מִוָל אִיךְ הָאבּ גֶעהַאם מִישׁ מֵיֶע קַארֶעסְפָּאנְדֶענְצִיֶעם אוּג
מאכָרִים זי ;קיין יוּרִישֶׁער רֶערַאקְטָאר ואש זִיך נִיט גע וָאלְט מְרַחִם זַיין אויף מִיר
אוג אויף זֵיי (מַיינֶע ‏ מְאַמָרִים מֵיין אף. אונ וָאס דַאכְט זִיךְ בֵּין אִיך עִרְגֶער וי
אַללע אַנְדֶערֶע וָאס מֶע דְרוְקְט זי? יערֵייבּ אִיך דֶען ערגֶער פוּן זֵיי ‏ נָאר שְׁרֵיבּ
הַיינְט לְרַיי מָארִֶען, אַו עֶס אִיז גִיט דָא -קיין | מל הֶעלְפְט גִי! תָאמְשִי צוּ רֵיי
זִיךְ מַיינֶע שׁוֹנאִים אוֹיף שָשִׁיק טיק גָעךּו געהט נִי! אוּג גִיט לַאנָג הָאבּ איף,

--- 111 -- | :

אוֹיך גֶעהַאט אַזָא פִינְסְטֶער מִזָּל מיט מַיין זִינְגֶען, פון וֶועלְכְעו איך וִוילל אִייךְ אִיצֶט
שְׁרַייבֶּען אוג אִיך זָאג אַייך אַו אֵיהֶר מֶעגְט עֶם הֶערֶען : |

פוּן תָּמִיר אָן. וֵוייסְט גַאנְץ זְלִרְנָאוְקֶע, אֲפֵילוּ אַ קֵינָד *, יע אַז אִיך קען
שָאן זִינְגֶען. אִיך גֶערִיינְק נָאךְ װִי הֵיינְט | שַׁבֶת בּיים מִישׁ גשָׁלש-סְעוּרוֹתי
אִין דֶער פינְסְטֶער, ווען .טיין פרעמדע מֶענְשֶען וֶעגֶען ניט גע / בֵיי אַשְׁטִיקֶעל
קוילֶעטְשׁ מִיט אֵל :מיקעל ;עק פון אַ פִישׁ, פְלֶעג אִיך זיך אַזוֹי צו זִינְגֶען,+ אוֹיס-צִיהֶען
אזא קעלְעבֶעל, אַז איך הָאבּ פיל װי עס צוּ גִיכֶם זִיךְ מִיר אִין גַאנְצֶען הַארְצֶען,
אִיבֶּער אַללֶע אָנ בָרִים אַזו' זִים, אַזוֹי נוּם אוג אַװֹי צוְקעררִיג, אַז עס אִיזּ אַפֶערְגֶענִיגֶען --
פָּשׁוּט אַ מְַיֶהנֶעשׁ 1... נָאר אַז עס אִיז נִיט רָא קֵיין מֵיִל אִיו וֶען עֶס קוּמָט צוּ עֲמִיס
מִפִּרְרָאָאָא . +. שמיי! ונות אוּג בַּזוֹנוֹת !... די מַעשֶׂה אִיז דֶער פון אַזוֹי: הַיינְטנֶם
יָאהֶר איז צוּ אוּנז ‏ קיין וְלִידְַיְְקֶע פַארְפַאהרֶען אויף אֵיין שִׁבָּת אַחֵזֶן מִיט אַסֶךְ
ִינְגֶערְלךְ -- אוֹיף מִישׁ אוּג בַּאנְק אִיז מֶען גֶעשְׁטַאנֶען אוּנ מע הָאט אָנְגֶעקוָאללֶען
פון זיין שָאן זִינְגֶען, עֶר הָאט בַּיי אוּנְז אִין שְׁמָארְט גֶערַאוֶענְט אִין גַאנְצֶען צְוֵיי
שַבָּתִים אוּג אִיךְ הָאבּ אֵיהֶם נָאךְ גֶעזונגֶען אַללֶע זַיינֶע שְׁטִיקְלֶעך מִיש אַללֶע פּישְְׁשִׁוֶוֶעם
אָפְּשַׁר 50 שַבּתִים נָאךְ אַנַאנְדן אַז אַללֶע אוּנוֶערֶע הֵיימֶעשֶׁע הָאבֶּען גֶעזָאגְט אַו איך זִין
פִיעל שָׁאנֶער פוּן דֶעם נֵייעֶם חון . בָּאֶמֶת הָאבּ אִיךְ רָאס אַלֵין אוֹיֶךְ גֶעפִיהלְט מִי
מַיינֶע אַללע נְלִידֶער וי מֵיין זינגֶען אִיז צוּקער"זִים אונ וֶוען אִיךְ הָאבּ אוֹיס-גֶעצוֹינֶען מַיין
קל , הָאבּ אִיךְ בֶּעשַׁינְָּען לִיךְ גֶעוֶעהְן וִי דִי הָאנְד פון אונוֶער שְׁטוּבּ הָאבֶּען
גֶעצימעֶרט ,‏ אוג שִׁימֶענְרִיג ‏ וּטְרֶעללֶען הָאבּ אִיךְ גֶעהֶערְט װִי דִי מַאפְלֶעם
פון דִי פֶענְסְטֶער הָאבֶּען גֶעקְלוּנְֶען אַזוֹ שִׁטיל !' מְרוֹיעָרִיג ,‏ הֶעכֶער אוּג. גִידֶערִיגֶער
אַז מַיין הַארְץ הָאט ָנֶעקוָאלֶען כָּשוּם אִין יֶערֶען אֵבֶר אַ דֶערְקויְקֶענֶעשׁ! ג:,
אַמְהַיְהינֶעשׁ +...
וֶען מִיר הָאט נָאר עֶכֶּעם וֵיי גֶעמְהוּן. אִיז מַיין בֶּעכְטֶע רָפוּאָה גֶעוֶעוֶען.
זִינְגֶען ‏ אוּג זִינְֶען-צִיו זִיך בַּאלֶר דֶער ‏ וֵיימָאג צוּגַאנְגֶען ‏ וִי אַגֶעשְׁוִילֶעכְטְם,

| אַללֶע ְִיְנִיוְומֶער. פוּן קליין בָּיו גְהוֹים } אָרֶעם אוּנ רַייךְאוּ אֲפִילוּ מיין
שְׁוִיֶער וֶועלְכֶע ‏ הָאט מִיךּ תְּרִיהר גֶעוָאלְט אָ די , הָאבֶּען גֶעזָאגְט אַז אִיך וֶעל
זיין אַחַזְ. אוּ איהֶר מַייֶערְכְטֶער - אִין לִיעבּכְטֶער זָאלֶם גִיט מַייִנֶען עפֶּעם
גְלַאם אַוֹי אַ חוָן , גיין! נָאר פון דִי גרֶעסְטֶע חַזָנִים מִיט. 80 מְשׁוֹרְרִים, הָאבֶּען
זי גאָט אִי פַאר וָואס -וֶועם אֵיהֶר פֶנֶשׁ - נֶעמְט מֶען יו נִים צו פַאר
נָאר וָואס , קען אִיך ‏ מְהוּן ?' גייט מענֶעט מִים זֵיי אַז דִי יט שְׁמָארְמִילְרִיֶע
לַיים ? אִיך גֶּעט אִיבֶּער אַײַער כָּבוֹר, זֶענֶען נָאר .קיין מִבּינִים נִיט. בַּיי זֵיי
אִיז וֶעכְט הַצְקֶל נָאוְגֶעל אוך, א ַארְפֶען גָאר קיין בֶּעמֶערֶען נִים,
שְׂמֶעלְט זיף פָאר אִין צו וֶעט אִיהֶר עס גָאר גְלוֹיבֶּען ‏ אַו פון אַזֵא נָארְנֶעס
קועלֶען זי אּמְשׁטִינמְגֶענָאגְט ! אוֹיך אָן , אוג ווידֶער בֶּעמְרַאכְט אִיךְ ‏ זִיך אַליין
אַמָאהל: וָאס מױג עִם מִיר?. עֶס אִיו נָאר נִים כְּדֵי אוּמְשְׁמינְטיגֶואנְט צו
יי א חון אִין זְלִירְנִיווקֶע ! אִדְרַבָּה וי אנ אֵיהֶר ז חֵא. חַא. 1 אִין זְלִדְניוקע
אוֹיך מָיר אַחִזןו אוּמְעְטִינְם גֶנָאנְט .עס איז מִיר פְּרָאסְט אַבִּנָוֹן פַאר מַיין

-- 113 --

אֵיינֶען וַייבּ אוג פַּאר דִי פיֶער וֶענְד . את וָאס הֶעט דֶערוֹיף לִי װֶעלְם
זָאגֶען, דָאס אִיז בַּײ אֵייךף גָאר נִים גֶעועַאמְעֶעם ? ! נָאר לֶאם אִיך אייף
בֶּעמֶער רֶערְצֶעהלֶען וַיימֶער : אִיף זָאג אַייך, אַז אִיהֶר מֶעגְט אַטֶעק ֶענע מיש
אוג לֶעפֶעל. אוג מִיך אוֹסִיהֶערֶען בִּיו אִין סוֹף אַמַיין וֶעש אֶיהֶר אַלֵיין זָעהן
לִיעבְּסְטֶער אוג מַייערְסְטֶער הָערר ;הו פְרַינְדִי, אַו מֶע הֶאם קײן זל
נִיט מֶעג מֶען זִיף מֵיינֶע שׂנָאִים צוּ רֵייסֶען אוֹיף טְטִיץ שְׁמִּקְלֶ ! לֵיגֶם מֶען
גיין ‏ אֵיילין מִיף אין דָלר שִרר. |

בּקיצוּר --- מײַן זיַנגעָן האָם זיך װאָם װײַמעָר אוּן װײַטעֶר טעָהי געָלאָו
חִטריעָן אִיבַּעֶר גאַנץ זליַרנווקץ, אונ אַללעָ האָבּעָן ניִם אֵין מאָל געָואָגט!
װאָס ױצם דוּ לעמעֶשקְעָ אִין זליִדנײוקע, מיט אַואַ מאַלאַנט? צוּ װאָס װעָרסט
דוּ אומזיסט פאַרפאַלעֶן 4 אויף דעֶר וועלט װאָלט מעָן דאָך דיף געטראָגעָן אױף
די הענט אוּג אָבּנעֶקוֹשט די פּיַגעֶר פון מתיקות. זײַ האָבּעָן געזאָנט אונ
אִיךְ האָבּ געשויְגעְן, זײַ האָבַּעֶן געָשאָקעָלט מיַט די קאָפּ אוּג אִיךְ האָבּ ויף
אפילו ניט אוּמגעָקוּקט, נאָר סוף כֹּל סוֹף האָנּעָן זײַ מיף נוֹבר געֲועָועֶן א
מיך אִיבּעֶר-געֶרעֶרט אונ אִיך האָכּ זיף אֶננעֶהוֹיבעָן קלובַּעָן אִין דֹעֶר גרוֹיסעֶר
וועָלט אַרײַן. כּמעט אַגאַנץ קײַלעָכדיַג יאָהר האָט געֲדוֹיעֶרט אֵידֹעֶר אִיךְ האָבֿ
זיך אַרֹים געֶקליִבּעָן, ;ניִם אַזױ גיף קעֶן זיף אַיוּד אַרֹױסירײַטעָן פון אַ קלײַן
שטאָרטיל", האָט געְזאָגט אַ בּעֲריִהמטעֶר װעָלט-פּערפאַסעֶר אִין װַנעֶם אַכּוך פון
3 מהײַל געָדרוּקְט אִין װאַרשא אױף מײַעֶר אוּג גוט פּאַפּוֹר. נאָר געֲלוֹבּט
זײַן ליבּעֶר נאָטעָן אִיףְ האָבּ זיִך קױם אַרֹיסיגעָריִסעֶן פוּן זליַרניווקעָ, בּטעם
גאַנץ זלידניווקץ האָט מיף בּאַנלײַם. מײַן װײַבּ האָט ראָם גאַנצעָ שמאָרטיל
װײַבּעֶר מקנא געָוועָועֶן.

פַּאהֶר גֶעזוּנְד 1 הָאטיימֶען מִיר נָאףְ גֶעשׁריגֶע פוּן גַאנְץ דלירְנִיוְקַע.

פָאהר גֶעזוּנֶד 1 וִוי מַיינְסְט רי פִּינֶע { הָאט זִיף אָנְגֶערוּפֶען מֵיינֶער אַגוּמָער-
פָּרֵייֹנְד ! דִיר װֶעט נָאךְ אָנִּשְׁטֶעהְן מִיט אנ רֶערֶען אַטָארְט ! אוג טַאקע אַטָאל
אועָז שְׁרַייבֶּעץ א ילע וֶעגֶען בַיין גְעוּנֶר! דוּ וֶוערְסְט דָאךְ שׁוֹין נָאר פון
דִי גְרוֹיסֶע לַיים ‏ וי לַאנג אִיז יֶענְקֶעל פוּן מְרָאסְטַאנֶעץ גֶעוֶועוֶען אַ נַאשׁייבְרַאט
אונ הַיינְט ? הַיינְט וֵייטֶער וָאס מֶע רֶערְצֶעהֶעלְט פוּן אֵיהֶם ? הַיינְט רֶערְצֶעהלְט
מֶען אוב מֶע זָאגְט , אַז עֶס אִיו אַפַילו גֶעוֶועוֶען אַ יוועל פון אֵיהםוֹ אַז ער
ִינֶגֶם אִין ְיֶעמֶעְטֶענֶע פַאר אַלֶע גְרֶעסְטֶע לַיים ! וָאס --וִויללְסְט נִים גְלֹיֶּע
בְלֶעכֶּען מֶע קען גָאר נִיט וִויסֶען , רָאטְחשִׁלר אִיו דֶען נִים אַ נַאשִׁיגְרַאט י ע
בּרוּדֶער ‏ י'ן קען זִיך פַארְלֹיפֶען אוֹף דֶער וֶעלט | נָא פִיגֶע, צָּן אוו
פַארְגֶעם נִיש פִּנֶע ! גֶערֵיינְק פִּיגֶע אֵף פִּנֶע ! פִּינֶען... 7

| אלילכֶער אוג שְׁמָאלְץ בַּיי זִף בִּין אִיך אַחֹים גֶעפָאהְרֶען פון מַיין
שְׁמָאדְטִיל י לִפָּם פון דִי גְרִינֶע פֶעלְדֶער או וֶעלְדֶער הָאט מִיר גֶעשְׁמֶעקט
אִן בִי רֶע נַאֶעכֶער, רִי קאנַארֶעקלֶעף פו פעלֶר הָאבֶּען מִיר גֶעזינגען אִין
בֵּיירֶע או ערע , אַלץ איז אַרוּם מִיר גֶעוֶעזֶען שָׁאן אִין אוים-גֶעליימֶערְט, מיט
בַייניע = אויגֶען הָאבּ אִיך אַסוּק געמ אוים דֶעם קלארען - מִימְמֶעל , מיין

) 2

גי ליד ייט
האטרגאט. 115 זל

הארץ הָאם וךף סיר בְּרֵיים צוּשְפּרֵייט פון גְרוֹים פֶערְגֶענִיגֶען אוג 1,; אוג אִיף
הָאבּ פון גְהֹיס פְּרֵייר אַ גֶעשְׁרֵיי גֶעמְהוֹן : עפך ְלִידְִיוקֶע 1 זְלידגִינְקֶע 41" 4+,

אִין דֶער עערְשׁטָער שְטָאדְט וָאס אִיף בִּין גֶעקוּמֶען הָאבּ אִיף געקֹיכֶם
פאר 90 גְראשֶען אַ שַׁעהרִיל, אַ שֶׁעהרִיל אנ אי אֵיףו א אַשָׁעיל 1 אֶבָּעױ
טַאקֶע פון שָׁעתייל- ילַאנְד ‏ = אַגוּם שֶׁעהיֶל, א וואול שֶׁעהרִיל, אַ שֵׁאוף שֶׁעחרִיל
הָאטְשׁ האט דעריימִיט | אַ הָאר {

נָר יבְקצוֹר האָט מִיש דֶעם דָאוְנֶען שָׁעהרָ?, הָאם אִיף דָער צָעהל
אייך, הָאבּ. אִיךְ בַּאלְ אַרַאגֶעוָארְַען די פָּאוֹת, פאר נְלֵייכֶם מֵיין בָּרְדִיל
אע מַאָקֶע מים דֶער אִיֶענֶער שָׁעהר פו וֶעלְכֶע איך הָאב אַייך דֶער צֶעהלט,
הָאבּ. אִיך אוּנְטֶערִגֶעטַאקְט אַללֶע מַיינֶע קליירֶער !ונ אז אִיך הָאפ אַ קוק"געמחון
אֵן שֶׁפִּנֶעל הָאבּ אִיף זִך אַלֵין נִים דֶענְקַאגִם גָאר אֵין אַנְרֶער בָעֶשׁ -
מָשש אַפֶערְגֶענִיגֶען צוּ קוקען אוֹף מִיר

דעד :=

צװוילקאצי, אוג וי קְליירֶען מִיט' אִייֶערֶע אאנעלוסערט לאר קַאפַאטֶעם '
בִּיז װִי לַאנג גי וֶועם אֵיהֶר טְרָאנֶען לַאנְגֶע פַּאוֹת!וֶערֶער זָאל פון אֵיף
לַאכֶען אונ חֹוָק מַאכֶען! אָם קוקט אָן וי אִף פִנֶע מינטלער בִּין נָאר. הי
אַנְדֶער מֶענְטְשׁ גֶען וארֶען אִיבֶּער גָאר אַקליניג קיים ו וי אַבִּיהֶעלֶע אוּנְמֶער"גֶעהַאקְט
די פָּאוֹת מִים די' מְלֵיידֶער , בִּין אִיךְ יּנְגֶער גֶעוארֶען אוֹיף 20 יָאהֶר. בִּיו וי
לַאג נָאךְ וֶעם אֵיהֶר זִף מַאכֶען אַלִין אֵלִם פַאר דֶער צַיים, בָּיו וי לאנְג
נָאךְ. או אע בּאֶמֶת בִּיו װי לַאנג נָאלְן הָאבּ איך גִים אוֹינְגֶעהֶערט צוּ
שְׁרייֶען אַרְרַבָּה, זָאנְט אַליין ! לֶיעבְּסְמֶער אוּנ מייִערסְטֶער הָערר, צִי בִּין אף
גִיש גְרֶעכְט וָאס אִיךְ שְרֵיי יבִּיז וִי לַאנְג נָאךְיי ן

אִיך בִּין וויימֶער גֶעפָאהרֶען . מֵיין. שְׁטָאדַטִיל וְִירְנִינקֶע מִיט אַלקֶע זְלִירְניוקֶער
הָאכֶען בַּיי ‏ מיר אִיצְט. אוֹיסגֶעוֶעהן. אַזֹי קְלַיין, אַזֵא גָארינִישְט, אַ אִיךְ הָאבּ
שְׁטַארְק אוֹיפְגֶעהוֹיבֶּען דֶעם קאפ אוגעקוקט אף זײ אָרָאם... זֵיי הָאבֶּען בַּי
מִיר אִיצְט אוֹיסיגֶעוֶעקן אַזינֶע פִיצִנְקֶעֶע או בְּרֶעקְ;ֶעך אַז עֶס הָאט װִך מִיר
אוֹיסיגֶע ויזֶען , אַז פון אֵיין שַאאר מִים מַיין פום וֶערֶען דַי צוּפְלוֹינֶען אױף
שְׁטִיק שְׁמִיקְלֶעדּו נָאר .. ג |
= אִיף ‏ בִּין נֵייטֶער גֶעפָּאהרֶען מִיט מַייִנֶע אַלֶמֶע! נָאר אִיבֶּערגֶעפְרִישְׁמָעו
גֶעבַאנְקֶען : נָאךְ אֵיין טָאג וֶעל אִיף שוין זַיין בַּיי דֶעם' ְרוֹימֶען יְרוּהָמטען
בִּיז אִיעָט הָאבּ אִיךְ זיד' נָאר פָארְנֶעשְׁמֶעלְט וי עֶר פְּרַאוֶעם מִים דִי מְשֹׁרנִים,
פָּרֵיהֶר הָא: אִיך גֶעהֶערִם זַיינֶע - ָׁמִיק דורך אַנְרֶערֶע ! אָבֶּער אִיצְטֶער װֶעל
אִיך. אִיהֶם מאקע - אַלֵיין הֶערֶען. אָן וי וֶעט עֶר פַּארְואוּנְדֶערְט וֶערֶען וֶען ער
דעם זָעֵהן אַז אַזֵא בַּלֵי וִי אִיד הָאבּ. זִיף גֶעוַואלְגֶערְט אִין אַ קליין ארי 1
;ענֶען ‏ מַיינֶע גוּמֶע ‏ פְרֵיינָד = דֶען נִיט גֶערֶעכְם וָאם זי רוּפָען נִיך ילֶעכֶעשׁ

-- 114 --

לֶעמֶעשְׁקַע ! הָאבּ אִיך זִיףְ גֶעמְרַאבְט: מַאקע בַּאֵמֶת צוּ וָואס לֶעמֶעשְׁקע הָאבּ איך
בַּארַארְפְט ‏ מִיט אַזָא קי וַואלגֶערֶען אִין ַקלינשְטַאדְטִל : אוּמִשְטֵינם-גֶזָגְט :
וָואס פַאר מְבִינִים זֶענֶען דָארְט דָא +;קען וַיין עפֶּעם גוּמם , אַו הֶערֶען זִינְגֶען
הַצקל נָארְגֶעל אִיו. בַּײי זֵיי אױף גוּם ! פון אַזַא אלל לֶעקֶען
זי אוֹיךְ ִי פינְגֶער .

אִין אַַמָאג ארוּם בִּין אִיךְּ שׁן גֶעוֶענֶען אִין דֶער שְׁמָאדְט אֶן. װאוּ
רֶער גְוֹיסֶער יְרוּתִים גְֶעפִינְט זִך ! את אִין צְוַיי מָאג אַרּם בִּין אִיךְ
מִיט מַיינֶע פְרִיהֶערִיגֶע גֶערַאנְקען גֶעגַאנְגֶען צוּם גְרוֹיסֶען יְרוּסֶפיען .

-- וועמֶען דַארְפְט אֵיהֶר + הָאט מִיך אֵיינֶער גֶעפְרֶעגְט וי אִיךְ הָאבּ
נֶעעְפֶעעְט דִי מְהִר צוּם גְרוֹימֶען יְרוּהֶםיען.

יֶענֶער הָאט מִיר מִים אַ ְׁמֵייבֶל גֶעעֶנְטְזֶערְט ו איך זָאל אַבִּימֶעל צוּי
וַוארְטֶען אוג אִיז אַוֶעקיגֶענַאנְגֶען אִין צְוויימְ טֶען צִימֶער, מִיך הָאט זיין שְׁמֵייכֶעל
בַּאלְד. שְמַארְק פַאר-דְרָאפֶען ! אוג הָאבּ בַּיי זִיך גֶעטְרַאכְט : ר נָאר, וַוַארְם
אוֹים אַבִּיטֶעלֶע, וֶעסְט דוּ וֶעהֶען װֶער פוּן וֶוֶעמֶען ווע לַאבֶען.

אִין עֶמְלִיכֶע מִינוּט אַרוּם אַיז אַרַיינְגֶעקִימֶען אַ יוּד ‏ פון יאר 0
קליין גֶעוַאקסֶען, אוּג הָאט זִף אָנְגֶערוּפֶען אַז עֶר אִיו לְוּהָם".

אָט רָאם קלין יּרֶעלֶע אִיז דֶער ְוֹיסֶער יְוּחָם ! הָאבּ אִךְ בַּאלֶר
אָמְרַאכְט גֶעטְהוּן בַּיי זִיך. |

-- וָאס וֶעט אֵיהֶר וָאנֶען ! הָאט עֶר בַּיי מִיר גֶעפְרֶענְט,

-- אִיךָ וִוילל ! אֵיהֶר זָאלְט ריע מֵיין קול.

עֶמְלִיבֶע מִינוּם אִיז עֶר גֶעשְׁטַאנֶען וי פַערוואוּנְרֶערְט ! מִיךְ אָנְגֶעקיְקְט פון

קאפ יז רי פִּים, אוּג אִיךְּ הָאבּ געפיהלט װִי איך פַאל אֵרָאפּ בֵּיי דִךְו
נָאר פוּן דֶעסְטְוֶענֶען הָאבּ אִךְ בַּיי זִיך גֶעטְרַאבְט: נַאוְט נָאר ! וַארְט נָאר
אוֹיס אַבִּיסֶעל ,

- - צוּ וָאס דַארְפְט אִיהֶר פְרִיוֶען אַייער קל ? הָאם עֶר מִיר וַייטֶער
גֶעפְרֶעגְט .

-- וָואס הֵייסְט צוּ וָאס + אַללֶע זָגֶען אַז פו מִיר מען אַהֹיס קיּמֶען.
נִיט קיין קלייגע טטָארְמִילְריגֶער חון . |

--. אונ אֵיהֶר זֶעלבסט ואס ֲָנְט ?

- = אִיךְ ... איךְ פֵיהֶל װִי אִיךְ זנ מִיט מֵיינֶע אַללֶע גְלִידֶער .

-- נו, אִיךְ קען אַייך אוֹיסְהֶערֶץ , הָאט עֶר גֶעאָנִם, מִיך צױ
גֶעפִיהרְט צום מִישׁ אַללין זִךְ. גֶעהֵייסֶען יזָאנֶען".

נָאר אִיך בִּין גֶעשְׁטַאנֶען.

-- וָאגֶע זי עֶכַּעשם, װֶעל אִיך הֶערֶען -- הָאט עֶר מִיר נָאהִיאַמָאהל
גֶעזָאגְט . יו

- וִינְגֶען עֶפֶּעם ! האב אִיך אִיבֶּער-גֶעפְרֶענְט אוג זך אַרּם גֶעקיְקט
הָאם מְהוּם 1 אִין שְׁטוּבּ, אוּב הָאבּ בַּאלֶר דֶעריוֶעהן דֶעם יְגֶען מַאגְו
אוים. ֶועלְבֶען עִם הָאט פַאריְָאקֶע פַאר ואס עֶר האט גֶעשְׁמייכֶעקְשו.

.--115 --

וֶוען אִיךף הָאבּ אֵיהֶם גֶעְרֶענְט אױף דֶעם גרֹיסֶען יְהֹהֶסמֶען.

- יא זִינְגֶען - האט דֶעַר גְרוֹיסֶער יְרוּהָם נֶעעֲנְטְוֶערְט אוֹיף הַיין פרַאנעו
נַאר ‏ אִין הַאלדְז אִיז מִיר פַּארֹימְהוקענְט גֶעוַארֶען, אִךְ הָאבּ אַוָארְט נִמ
גֶעקֶענְט אוֹיסִ"רֶערֶען, נִיט נָאר וִנגֶע! עענֶעס אִין וָארגֶעל אִיז מָיד וו
אַ בֵּיין גֶעלֶענֶען + |

- אֶפְשֶׁר שֶׁעמְט אֵיהֶר זך פַּאר פְרֶעמְרֶע מֶענְשֶׁען ! הָאם עֶר מִיף
גֶעפְרֶעגְט .

= -- אָ, ‏ אֵיחֶר זֶענט אַ גְרוֹיסֶער חזן ו ְוֹימֶער ר' יְרוּהָם !-- הָאבּ. אִיךְ

אוֹיסִײגֶעשְרִיגֶען מִיט פְרֵייר , זִיךְ אָנגֶעמַאפּט אָן זַיינֶע לֶעצְטֶע וערְמֶער וי אַדֶער
מָרוּנ2 קֶענֶער אָן אַבְּרֶעט , אֵיין נָאשְט וֵייסֶם וָאם עס וָואלט זִך גֶעקֶענְט
מִיט מִיר עֶנְדִיגֶען בַּיים גוְרוֹיסֶען יְוּתָם'ען אִין שְׁמוּבּ | וֶען עֶר זָאל ה"
נִיש גֶעוֶעוען מרֶעפֶען אַז אִיךְ שֶׁעסִיזִיך פַאר פְרֶעמְדֶע מענְשֶע, אוּג מִיט דֶעם
אַצִיסֶל גרינגער גֶעמַאכְט מַיין שְׁלֶעכְטֶע לַאנֶע. |

-- נִים אוּמזִיסְט זָאגְט מֶען אוֹיף אַייךְ, אַז אָיהִי זֶענְט דֶער גְרוֹיסֶער
יְרוּהֶם : --- הָאבּ אִיךְ וַייטֶער אוֹיםגֶעשְׁרִיגֶע מִיט אַפַייֶעֶר, פון פְרֵייר - אֵיהֶר
וייסְט ! אֵיהֶר מְרֶעפְט וָאס עַם מְהוּט זִףְ בַּי יֶערֶען ואס הָאט אַקֹל
אַגַאגֶעל , אִין הַארצֶען . אִיךְ הָאבּ זִךְ פַאר אַיךְ נִים גֶעקֶענְט אויס"
ֶּעהַלְֶע אוג אֵיהֶר הָאט אַלֵיין גֶעמְרָאפֶען , או אִיף קֶען זִנגֶען װֶען
קיינֶער אִיו נִיט דָא, אַ ! אֵיהֶר גְרוֹימֶער רי יְרוּתֶם ‏ זָאלְט גֶעוֶעוֶען מהו
הֶערֶען מִיךְ זִינְגֶען שַׁבֶּת בַּיים מִישׁ צוּ שָׁלשׁיטְעּרוֹת אִין דֶער פִּינְסְטֶער ו וֶען
מין פְּרֶעמְרֶע מֶנְשֶעץ וֶענֶן נֵשׁ גֶעוֶעֶען, בַּיי אַשְׁטקֶעל קילֶעטְש מִים
אַשְׁטִיקֶעל עֵק פו אַהֶערִינְב!...

-- וֶוען אֵיהֶר קֶענִם זִינְגֶען נָאר וֶען קיין פְּרֶעמדֶע מֶענְשֶׁען זֶענֶען נִיטּ
בָא ! הָאט זֶךְ יְוּהָם אָנגֶערוּפֶען+ זִיֶגֶט אַייךְ גֶעזּנְטערְהֵיי , אִיך וװֶעל
אַייך נִיט שְמֶערֶען. | |

-אוג = דֶער ‏ גְרוֹימֶער חַזֶן אִיו אַוֶעקיגֶענַאננֶען ‏ אִין ‏ 8 צְויימֶען צִימֶער ו נָאךְ
אִיהם דֶער יוּנְגֶערְ-מַאנן וָואס הָאט גֶעשְׁמַייבֶעלְט { אונ פַאר-מַאכְט הִינְטֶער זִיךְ
דִי טְהִיר, | | : :
|== אִיךף- בִּין גֶעבּלִיבֶּען אַליין אִין צִימְמֶער אוּג הָאבּ בֵּייישַיינְפֶעלִךְ גֶעוְעהן,
אַז בַּיים גְרוֹיסֶען ירוּהֶען דָארְף מֶען זִףְ נִיש שֶׁעמֶעץ, קֵיין כֵךְ הָאבּ אִיך
נִיש גֶעפְרַאכְט ו אִיךְ הָאבּ זִיך - אָנְגֶענוּמֶען מִיט שְׁטַאהְלִיט אוּנ הָאבּ אָנְגֶערוֹיבֶּען
זִנְגֶעץ. אִיך הָאבּ גֶעוּנֶע אַגַאנְץ פֶערְטֶל שָׁעָה את בִּין אֶבְּגֶענַאנְגֶען מִים
דֶעם שְׁוֵיים זִינגֶענְרִיג - קֵיינֶער קוּמָט גִים . אִיך זִינְג אַ הַאלְבֶּע שָׁעֵה, אִיף
פִיהְל וי אִין נָארְנֶעל וֶערְט מיר טְרוְקֶעןו קיינֶער שְׁטֶערֶם מִיר נִים . אי
אֲשָׁעָה אַרוּם אִיז מִיר שׁוֹין אוֹיס"גֶעגַאנגֶען דִי כּוֹחוֹת ‏ אִיךְ בִּין גֶעוָארֶען נָאס
פוּן שָׁוייס אוּנ הָאבּ קוֹים גֶעױִיפְיֶעם, הָאבּ אִיך גֶעהֶערְט פון וֶענֶער זַיט
מְחִיר פּוּנקֶם ‏ װִי מַייזיישְׁקרָאבֶּען אוג קְוויטְשֶׁען אוּג אֶפְעַר טַאקע מֶענְשֶׁען :
ֶער וֵייסְט ' | 8 .

--- 116 ---

אִיך בין אַנטשויִגעֶן געָװאָרעֶן האָג אִיךְ געֶהעֶרט פוּן יחָנעֶר זײַט טהיר
האָט אֵיינֹעֶר אָנגעָהוֹיבּעֶ צוהעֶן ;שאָנעָן" דאָ! רֹעָ!! מיו!! פאַו!! אִיך האָב געַ.
רעֶכעֶנט אַז געֲוויִם מײַנט עֶר דאָס מיף, האָב אִיך נאָכגעְצוֹינעָן, גיט קיקענריג
דעְרוֹיף װאָם אִיךְ האָג קֹים געֲופִיעֶט. נאָר גאָט מײַנער! עֶר ציָהט אַוֹי לאַנג,
אַזוֹי הוֹיך , אַז אִיך פיתט וי אִיך רײַם זיך אִיבֹּעֶר אונ פאַלל אַראָפּ, או!... ער
הױבּט אָן נאָך אַמאָל: דאָ! רעָוו מי!:ן פאַווון מאָסו!וון לאַ{וווןן
סי!111111 דאָ!1111!1! דאָן!ָוְוְזִון 1,,

== אָה מאכט א אָחְן אַקל. בֵּין איך אוּמְגעפַאלֶען אוף א שמוק?, איף
הָאבּ גֶעפִיהלְם װִי דָעׁר האלו אִיז מִיר פַּארְשְׁטקֶם את /קען קײן וָאינ
נִים אוֹיסִירֶערֶען? אנְטֶער דֶער מְחִיר הָאבּ אָי שוין נִיט גִיהֶערְט מיין מַאגֶעױ,
נָאר אַסַף הָאבֶּען שְׁטִיל גֶעקוויטְשֶׁעט! עִם הָאט דַאכְט זֶך אױסינעװעען וי
שָׁדִים הָאכֶען גֶעלַאכְט.

מִּלוּצִים אי פון אַײין אַנְדֶער ‏ מְחִיר אַרַיין-גֶעקוּמֶען א יוּדֶענֶע ‏ מִים אֵיין נוּמֶען
בָּאזֶעם אִין הַאֹנְד ו דִי אָנְדֶערע מִים אַפַארקקַאמְשֶׁעטֶען אַרְבֶּעל אֵיין זַייט
נָאו א בִּיסֶל אוֹיסִיגֶעשְמִירְש אִין שְׁמַרְצֶע סַאיְשֶׁע, װִי / הָאם פִיף דער יעה
הָאם ז זף פַואדֶערט ו רעמעל אוג דֶער נָאךְ הָאט ד זף
אוּגְגֶעק ורם צו מִיר,

-- אי האבּ גֶעמֵיינְט עס וִנגְט אֵיינֶער פון אוּנוערע עקצם ... אוף
ומע ניארט אֵיהֶר רָא ' - הָאט זִי מִיך גֶעפְרֶענְט.

- אוֹיף ר ירוהטיען .

- שׁוֹין אַ שָעָה אַז ער אִיו אַוֶעקיגֶעגַאנְגֶען.

-- אִיז נֶער אִיצְט גָאר נִים דָא צוּ הוֹיז ?-- הָאבּ אִיך פֶערְוואוְנדערְט גֶעפרֶענְט}
צ וואס שֶ הָאבּ ‏ אִיך גֶעוּנְגֶען , . אִבּיגֶעגַאנְגֶען מִיט דֶעם שְׁניים א אָהָן
ּוחוֹת גֶעַבְלִיבָ ען ? הָאבּ אִיך אֵיהֶר צוּרִיק גֶעפְרֶעגְט מִיט גרוֹיסיפַארדְרָאס,

- וָאס ‏ פַאר - אַשְׁוַארְץ וָאחֶר הָאט אי אַ הֶער גֶעבְּוַאכִם אוג וֶער הָאם
גי דָא גָאר אִין גַאנְצֶען גֶעבֶּעטֶען שְׁרִייעְן אויף די צַיין א גַאנְצֶע שָׁעָה אִין

שי

'| 8

אט רֶעמְרֶע הויז ? אִיך הָאבּ גֶעמֵיינט אֵיין אֶמֶת ! עָס אִיז אוּנְזֶערֶער אַ מְשׁוֹרױ
-- שְׁרַייֶען זָאנְט אִיהְר! שְׁרַייען הפש אֵיהֶר עִםס צַן ?1 - הָאבּ אִיף

אויף מִיט כַּעַס"גֶעשְרִיגֶע פוּן גְהוֹים פַארְדְרָאס-- אִיהִר וייסְט ווֶער אִיך בִּין אונ צוּ
ואס אִיך בִּין גֶעפַאההֶען 400 וֶיֶערְסְט אַהֶער ! אָט װֶעל א אַייף / דֶערְצֶעחלֶען
אַז אֵיהֶד װֵייסט נִי...

-- דֶער צֶעהלְט מִיר ‏ נִיט, דֶער צֶעהלְט מִיר נִיט. דֶער האפ אִיו מָד שׁוין
גַענוּג חול פוּן אַייֶער שְׁריָען . |

- עֵייטֶער זָאגְט אִיחֶר אשְׁרַייֶעןי ? 1 בּין איד גֶעוָארֶען נָאךְ מָער אִין בַּעַם.

- קוּקט גָאר אָן רֶעם מְוּהֶם! לֵימֶעשֶׁערֶע מְשֹׁרָרִים פון אֵיך טְרָאגֶען
בֵּיי מיר דֶעם צוּבֶּער ! אֵיהֶר מֶעגְט ײִך נאף לֶערְנֶען בַּיי זי הֵייצֶען אִין הַרוּכֶּע,

- זִינְגֶען זִיף לֶערְגֶען, אָבֶּער נִים שְבֵייעֶן.

-לָאז זיין זִיְגֶען ו אָבֶּער הָאסיפַאר אַ שְׁוַארְץ נָאוְד הָאט איךְ גֶעבֶּעמֶען
בִיסֶען יִך אף די צִיין אִין אַפְרֶעמֶד תי! '

== וארי

הָאס הֵיימְשׁ יֹלְאוּ זַיין זִינגֶעף * וָאס אִי בַּיי אֵיך זִי פֵיטְשׁ, בֵימֶען
זִיך אוֹיף דִי אֵייף פְרֶעג איף אַייך 17 אִיף בִּין זְעהר בָּאו גֶעוָארֶען אוּג הָאבּ
אִין הִר מִיט אוֹתוֹת וּמוּפתִים גֶעוָאלְט דֶערימַייזֶען אַו אִיךְ הָאבּ. נִיט וּגֶעשְִׁיגֶעףי
אוּג נִים װִי זִי זָאגְט ילאז זַיין זִנְגֶעףי אָדֶער עֵיימֶען זף אוף רִי צֵייו נָאר
אִיך הָאבּ מױקע גֶעּנְגֶען וָאס זִנְגֶען הֵייסֶם. נָאר אֵידֶער איך הָאבּ הף
גֶערִיהרְט ) הָאט זִי גֶעחַאתְּט אֵיהֶר נַאסֶען בָּאזֶעם מִיט / האם וועלְכֶען גֶעוָאלְט
אויסיקעהרען ר עָמּ, אנ סף אַוֹי לַאנְג בַּאלִים בִּיו אִיךְ הָאבּ וף
גֶעפּוֹנֶען פון יֶענֶער זַייט / וַייל דֶער יּנְגֶערימַאנן וָא :ם הָאט. פְּרִיהר גֶעשְׁמֵיימֶעלט
האט מִיט א שְׁמֵייבֶעל מִיךְ צוּיגֶעשְטוּפט פון הִינְמֶען מִיט זיין קְנִיע - אַו מִים
צְוֵיי ‏ שְפְּרִינְגֶען ‏ הָאבּ אִיךְ זִיך שׁוין גֶעפֶען אוף דער גָאס,

--- ואס עִם הָאט זִיך מִיר גֶעקְלוּמְט יֶענָע נַאכְט את הַיינְטִיגֶע גֵאכֶם וָאל
אוֹיס"? זֶען צוּ זַיין קאפ ו צוּ זַיינֶע הָאנְר אוּנ פִּים ! וָאם וָאנְהְט חו אוֹיף

2 ָא
ג
ש

:
א מְשּׁגֶענֶעם ! = הָאבּ איף גֶעהֶערְט נָאְ שְׁרֵייעו פון דֶער וּרֶענֶעס ול
זי 5 גִינְסְטֶער ליק וָאס די בעל יבית' הֶע אִיוּ אױף אַווֶעק גֶעגַאנְֶע מִים דֶעם
יח ול יש '
3 בי = 9 5

מִיט נְחוֹים פַּארְרְדָאס בִּין אִיך גֶענַאנְגֶעץ צוּ מֵיין אַכְסַנְיֶה אוּג גֶעקֶנְרִיג
צני הא אִיף זִיךְ גֶעמְרַאכְט : ואס זָאל אִיךְ אִיצְט מהוּן לי גֶעמְרַאכְט אוּג גֶעמְרַאכְט
? סֹף כָּל סוף זִף פֶעסְט גֶערֶענֶעט , צונוֹיפְנֶעמֶען + אַ גַאנְצֶע קַאנְפַּנֶיע
ממוֹתיים מִיט ‏ מְשׁוֹרְרִימְלֶיך אוּג ‏ אַרוֹיסִיפַאהדֶען אִיבֶּער דֶער וֶעלְט, אב לְאו
דע נְהוֹיטָער יְרוּתָם וִיקֶען מִיט וֶעמֶען עֶר הָאט גֶעהַאט צוּ טְּהוּן! דֶער נָאךְ

ז אִיך וועל אוֹיםדייזען דִי גַאנְצֶע וֶועלְט אוּג מיין ג אמֶען וֶועט קלִנְגֶען פון אֵיין

ִ וֶעלְט - אִין דֶער אַנְרֶעתָע! װֶעל אִיךְ איף אוֹיף אַ שַׁבָּתּ פַאר-פַאהרֶען קיין
ְלִיְנִיומֶע דַאנְקֶען! אוּנ לָאמ דִי וְלִידְנִיוְקֶער צוּ זַאמֶען מִיט זיר מַצָקל גָארְנֶעל
וִיסֶען וֶער פֵּינַע מִנְטְֶער אי.

מְרַאכְטֶענְרִיג אַזֹ דֶער פוּן בִּין איף מִיט גְרוֹים שִׂמְחָה גֶעקוּמֶען אויף מיין
אבְטנְיָה . נָאר וו פַארוואוּנְדֶערְט בִּין אִיך גֶעטָארֶען ו אַז אִיך. הָאבּ דָארְט גֶעמְרָאפֶען
מֵיין שְׁוִיגֶער מִיט מֵיין װֵייבּ ! דִי שְׁוִיגֶער קָאם זִיף ַא אַרוֹ פְגֶעוָארְפֶען אוֹיף
מִיר , אַנָהַ פֶּעדִיג מִיךְ בַּיי דִי כַּאללֶעם אוג אָנְגֶעהוֹיבֶּען שְׁרייען.

בִּיזם נָאףְ אַ יודו פִּינֶע ו מוּטֶשֶׁע אוו נִיט? בִּינֶע ? דִי אַקְמְיארְקֶע אִיו
נָאף דָא ! פִּיגֶע ן דוּ קוּמְסְט גָאר ואס פוּן דֶער ;קלַאבְטֶע! פִּינֶע | וכ אִיז
נָאבט וָאס מִיר הָאבֶּען דיך הָאטְשׁ דָא גֶעפוּנֶען! כִּינֶע 1 מַיין טָאכְטֶער זָאל
נִיש. זיין קיין עֲנָּה ‏ אַ דוּגֶער אַשְׁלַאק הָאט מִיךְ דֶער שֶׁלָאנֶע. וָאם אִיך הָאבּ
יעם גָאר דֶער לֶעבְּט צוּ זֶעהֶען מִים מֵיינֶע אוֹיגֶען , הֶערֶען מִיט מַייִגֶע אוֹיֶערֶען |
רֶערֶען" מִיט מַיינֶע לֶעפְצֶען !... הָאם זֶף מַיין שְִׁיגֶער צוּ וַיינֶם את ָא
אָיהֶר מַיין וַייבּ .

פוּן גְרוֹים שְׁרֶעק הָאבּ איך אַוָאיט נִים גֶעקענט רדֶערֶע, או טַין
שְׁוִוינֶער הָאט דֶער זְעֵהן װִי אִיך עֶנְסְוֶער אֵיהֶר גָאר נִים, הָאם זִי את דֶער
גָאךְ מֵיין וייבּ אָנְגֶעחוֹיבֶּען שְׁבייעְן ‏

-- 118 =

-- גְוַאלֶר ! דִּי מִינוּט פִּינֶע וָאלְסְטוּ אֵיהֶר גֶעבֶּען גָט , פִּינֶע ! מִיר ועל;שׁ

פוּן ‏ דַאנֶען נִיט אָבּטְרֶעמֶען, מִיר וֶעללֶען רִיף נִיט ָבָוֶען, דוּ הֶערְסְט ו
פִּינֶע 1 רִי מִינוּם ! פִּינֶע ! וֶען נִיט זָאלְסְט דוּ פָאהרֶען מִיט אוּס אַהַיים {
דִי מִינוּט !

--- אָבַּער פַאר וָאס ? וָאס אִיז דָא ? הָאכּ אִיךְ קױם אױסִיגֶערֶערְט דִי
לכ ֶוערְטֶער .
ר = קוק אִיהֶם נָאר אָן , כְּלוֹמָרִישְט מַאכְט עֶר זִף נִים וִויסֶענְדִיג, נָאר
הֵוִיר פִּיסֶעל בַּשֶׁר ... מיי נָאר נִיט אַז דו וֶעסְט זיך בַּיי אונו אוֹסידרֶעהֶען,
וייל מִיר זֶענֶען וַוייבֶּער , הָאב קיין מוֹרָא נִיט , = מִיר וֶענֶען נִיט אַליין, מְריימֶעל
אִיז אוֹיך-. מִיט אוּנָו: |

-- טְרַייטִיל ? צו וָאס אִיו מְרֵיטִילּ . ,

-- מִיט וֶועמֶען דֶען זָאלֶען מִיר פָאהרֶען ? מִיט קַארֶעטֶען אֶפְשַׁר , וִי דוּ
מִיט דֶער אַקטארקע? דו מֵיינְסְט בִּשֶם שׁוין אַ פַריץ גֶעוָארֶען ו

-- אַ אַ ! הָאט זִיךְ גֶעהֶערְט מְרֵייטֶעלֹם גְרָאבּ קולו אוג אִיו אַרִיזִיגֶעקִימֶען
מִיט דֶער בַּייטְשׁ אִין דֶער הַאנְ, אוֹיף מִיר אַ קיק גֶעמְהוּן מִים אֵיין אױג
אוּנ מִיט רֶעם ‏ אַנְדֶערֶען הַאלְב פַאר ‏ מַאכְט, |
| -- אַאַ ! דֶער פוֹיגֶעל אִיו דָא!.,. הָאט עֶר גֶעוָאגְט מִיט אַ גֶעלֶערְטֶערֶעל
אוּג ‏ אַגִירֶעריגֶעלֶענְט ‏ זַיין גְרָאבֶּע ‏ מִיט סְמָאלֶע אוים-גֶעשְׁמִירְטֶע ‏ הַאנְד ‏ אויף מַיין
אַקסעל .

אִיךְ הָאבּ זַיין הַאנְר מִיט כַּעם אַַאפגֶעוָארְפען פוּן ‏ מַיין אקסֶעל, דֶען
וי אִיך בִּין אַנוּמֶער אוּג זִך גֶעלָאוְט שְׁמֶענְדִיג קרִיכֶען אוֹף דֶעם קאפּ, הָאם
פָארְט מְרַייטִיל -בּעלעֲנְלָה פַאר מִיר שְׁמענְדִיג דָרָראֶרֶץ גֶעהַאם , זִך קין
מאהל נִיט עֶרְלויבְ יי מִים מִיר א פַּאנֶע בְּרַאטְוֶעי עָר הָאט אָבְּגֶעמְרֶעטֶען צוריס.
אוֹיף עטְלִיבּע שְׁנַאן .

-- נִישְׁטשָקשָׁה , דֶער פוֹיגֶעל שְׁטוֹיסְט מִיךְ אַוֶעק פון זִך, אִי וֶוער נִיט
מְבוּיָש , אִיךְ קען אַזֹינֶע אְָלֶערְם , פיינע-בְריוֹת פון לַאנְג - אַ ! ואוּ זִַיט אֵיהֶר
אַללֶע גֶעווען זֶען וֶען אִיךְ הָאבּ אַוֹינֶע פְרִיצִים אִין דִי יוועל פַארְשְׁטֶעקְט אוּנ
מִיט דֶער מַאוְנִיצֶע צוּ גֶעקְלֵא פּט .. : נִישְׁטיְקְשָׁה | פון מַיינֶע הָאנְד פְלִיעָן נִש
אַרוֹיס אַזוֹינֶע פִיגֶעלֶעךְ , = נִיט ‏ אוּמזִיסְט נָעהם אִיך בַּיי אַייֶער שֶׁוֶער 8 רּבֶּעל
פַאר אַהִין אוּנ צויק -- נו מִיר פַָאהרֶען ? הָאט עֶר זִךְ גֶעוֶענְדֶעט אִין דֶער
זַייט װאוּ. מַיין שְׁוִיגֶער מִיט מֵיין וַייבּ זֶעגֶען גֶעשְׁטַאנֶען , בַּיי מִיר אִיז שון
אְֶגֶעשְׁפַאנְט אוג מֶע קען זך צו לַייְגֶען אִין מיין בּוֹיר בִּיו קיין לקע וי
בֵּיים מַאטֶען אִין וַייןחויז.

--- פַארְשְׁמֶעהְט זִיךו מִיר פַאהרֶען ‏ וָאס אִין ? אִיף בּ גֶעקוּמֶען ‏ א הֶער
זִיצֶען ז אַגַאנְצָע שָׁטוּבּ אִיבֶּער גֶעלָאְם אוֹיף הָפְקֶר , אוּמְשְׁטֵיינֶם גֶעזָאגְט, אוֹף
אֵיהֶם קען מֶען זִיך עפֶּעס פַארְלָאוֶען:

א וִיים אַלֵיין נִיט וי אִיף הָאבּ זִיךְ גֶעפונֶען אִין טְרֵייטֶעלֶם עֲנָלָה,
זִיצֶענְדִיג { אִיךְ הָאבּ דָאס בַּאמֶערְקְט עֶרְשְט אין וֶועג צְוִוישֶׁען דֶער שְׁטִילֶער נַאמוּר,
פוּן אַללעם וָאס עִם אִז מִים מִיר פַארגֶעקוּמֶען הָאצ. אִיךְ מעהר נִיט גֶעדַיינקְט

-- 119 =

וי אַסף מֶענְשֶׁען הָאבֶּען זִיךְ גֶעוְרֶעהט אַרּם מִיר , דֶער הָאט גְעאָכְקֶעט את
דִי הָאט גֶעװַייֶקֶעם א דִי הָאבֶּען גֶעשְׁרגֶען וָעַוּנָהי ימֶע הָאם אֵהֶם
גֶעתַאפְּטי א. ז, הי ...
דֶעם גַאנְצֶען וֶעג הָאבֶּען מִיר אַללֶע קיין וָארְט נִיט גֶערֶערְט , נָאר
מְרֵייטִיל | וָאס הָאט נִים אוֹיִיגֶעפהל אֵיין מֶרֶע מִשׁמע הָאם נִיט אוֹיפְנֶעהֶערְט :
צוּ וִיפְצֶען אוּנ קרֶעכְצֶען .
-- אַך 1 הַיינְטִיגֶע ‏ פְרַיַע פִייגֶעלֶעך! ... דִי ואוֹלֶע יּגֶען, דִי װאֹלֶע
זִינְגֶערֶם , = דַאכְט זי פְלִיהֶענְרִיגֶע, שׁרנְֶענריגֶע, רֶערֶענְדִיגֶע , = לֶעבֶּענְדיגֶע,
אוג אַז עִם קוּמְט צוּ עפִּיס מִפְּררְאָא 1 ,., שִׁמָעה מִיט דֶעם רִישֶעל 1 אַורְאַי אִדְאַ ו
וָאלְט איך טְרֵייטִיל גֶעקוּמֶען קיין ְלִירְיווקע צוּריק מִיט דֶעם בֵייְשִׁיל, וֶוען
אֶך זָאל וועלֶען אַוֶועק נַארְפֶען מַיין מְַיינֶען אוּנ אמְל פֶען מִיט אֵיין אַקְטְיַארְטְשִׁיכֶע!
אַקטְיָארְטְשֶׁע , וֵוייסְט זֵיי דֶער גוּטֶער יָאהֶר וי מֶע רופָם זֵי , הא ! הַא ! װאו
וואל שוֹין. אִיצְט מְרַיימִיל אַנְגֶעשַּׁארְט 2 אָטְריטִל { טְרֵיימִיל { אִיךְ זָאג דִיר שוין
שי לַאנְג אַז אוּמזִיסְט ֵּיום' דוּ א בַּעל-ֲנְלָה אוּג וֶוֶערְסְט אוּמזיסְט-אונ אוּגְנִישְט
ַארְַאל מִיט דַיינֶע צְוֵיי שְׁקַאפֶּעם אונ ‏ מִים דִי וְלִירְנִווְקֶער פַארְשוֹינֶען ו וִי
זָאנְט אֵיהֶר ? אֵיהֶר קענט מְרֵיימְלֶען אִין דִי טאלג נ יָאהרֶען * הָאט נֶער זִיך אוּמְגֶעקעהרט
מָיט דֶעם פָּנִים צו אוּנָז.
-= נָאר. אִיך זָאג אַייך, אַז אֵיירֶער זַיין פוּן די הַיינְטִיגֶע ואוֹלֶע יּנְגֶען,
פְרַייֶע ונל אִיו שׁוֹין גְלֵייכֶער צוּ זַיין ‏ וּמְרַיימִילי אוּג מַאכֶען וְיֵאא ,, !
קִינְדֶער ! נוּ , רֵיהרט זִיךְ ! שְׁמַארְקֶער , לֶעבֶּערִינֶער 1 מַיינֶע טייֶערֶע צְויי לוֹמְדִים !
אָיהר וִויללם. זִיךְ. אַוַדֵאי נִיט פַארְשְׁפֶעטִיגֶען איף שֵׁבֶת ! אוּג אִיךְ זָאל אֲפִילוּ וִויסֶען
אַז דֶער רוּחַ זָאל מִיךְ נֶעהמֶען מוז אִיךְ ָא אִין דֶער קְרֶעטְשׁמע נֶעהמֶען אַבִיסָל
ברַא פֶען ,
אוג טְרַייטֶעלֹם צְוֵויי שְׁקַאפֶּעט הָאבֶּען וֵירְקְלִיךְ אָנְגֶעהוֹיבֶּען שְׁטֶעלֶע פִים.

6 20
6 |
אִין זְלִירְנְיווְקֶע הָאט מֶען מִיךְ בַּאגֶענֶענְט מִיט נְרֹים פַּארַאר, דֶען חוּץ
אַגֵא נצע טְטַאטֶע ּנְלֶעך ווייסֶע חֶבְרֶה, אִיז מִיר אויך אַקענֶען-גֶעקוּמֶען גַאנץ זְלידנִיוֶקֶע.
שָׁלוֹם עֲלֵיכֶם | מִיט דֶעם בַייטְשׁעל צוּרִיק? --- הָאבּ. אִיך גֶעהֶערְט ָא --
שְׁרַייֶען ‏ פוּן אַללֶע רֵייטְשֶען .
דָא הָאבּ אִיך בַּאמֶערקט אוֹיף סיר אֶנְוַייזֶענְרִיג מִים אַדְרַיייגַארֶענְדִינֶער פַייג ,
אוג דֶער מִים ‏ אַ פַייג - אוּנְטֶער ‏ אַ רֶעבֶעלֶע , |
-- גָאט מֵיינֶער ! וָאס פַאר אַ שְׁלֶעכְמֶס הָאג אִיך גֶעטְהוּן רי מֶענְשֶען וָאס
= יי מֵייטְלֶען אַזוֹי אוֹיף מִיר מִיט די פִינְגֶער ? וואז זֶענֶען מײַנע פריהערדינע פרַיינד 2
מֵילֵא רִי שְִׁיגֶער אָרֶער דִי וַייבּ ! אֶפְּשֶׁר זֶענֶען זי טאקֶע גֶערֶעכְט | אַבָּער
זי ;. ואס הָאבּ. אִיך זֵיי פַאר אַשְׁלֶעכְטְס גֶעמְהוּן ‏
--- ווַארְט נָאר אוֹיס ! מַמְּזָרִים, וֶועם אִיחְד זֶעהן וִוי איך על אייך בֶּעשְׁרֵייבֶען --.

ור =

1544 5

ייב די בִּינְדֶעֶע אִַיקֶעלֶע אִין רִי אלמ הב א פון גָים כַעם
יו גֶעוָאגְט אנ :

--- ,ינע מִינטְלֶערי 111 --- הָאבֶּען זֵיי אָנגֶעהוֹיבֶּען שְׁרְעקְלִיךף שְִׁייִען אוּג נִיט
אויף גֶעהֶערְט כֶּל למ אִיך בִּין גִיט אַכיין אִין מַיין שְׁוִויגֶערם שָׁמוֹבּ. ---

בּיי אֹנָז אִיז גֶעוֶעוֶען זְעחר ‏ אַ פְרִילִיכֶער ‏ צַבֶּת , - אעּזֶער יודֶעליף ו ‏ בַהְמָנִים
גי רַחְכָנִים ו לֶעבֶּען אונ גְעוּנְד זָאלֶען יי זייןו הָאבֶּען זיף אריגֶעמִישְׁט ,
אונ ווַלְמֶן קאפי דֶער רֹדֵף שֶׁלוֹגִק אוֹיךְ צְוויָען זֵיי, את מֶע הָאם מיין
שְׁוִיגֶער ‏ נַאנְץ גום אֵינְגֶעטֶענֶעם ימַאלֶע וָאם מֶע הנש ! מַאלֶע וָאס עָם טְרֶעפְט
7 אוֹיף דֶעריוועלְט ! מִיר זֶענֶען אוֹיך אַמָאהל גֶעוֶעזֶען יּנגֶע צַאפֶּעם = אוג וָאס אִיז
דָאם גַאנְצֶע לֶעבֶּען אַז נִיט ו אַקֹל שרוי עֶרְשֶׂט הַיינְטִינֶען זנְטַאג קויפט מֶען
אֵהֶם אוֹיף דֶעם מַארְק פַאר דְרֵיי גְרָאשָׁען אוג מָארְגֶען רוקט מֶען אֵיהֶם אַריין
אין אוֹיבֶען אוג נֶערְש אַוֶעק פִי פָא ַא מְפָא ו מִיט דֶעם רוף, אִם אַװֹי,
אוּמְשְׁמֵיינֶם גֶעוָאגְט ! אִיו דִי גַאנְצֶע וועלט ! אט נַאם אֵיך נָאר אַ צוּבְרָאבֶענֶע
רֶענֶעשְׁקֶע פַאר אִיהר אִין גַאנְצֶען ו. חְלֶענֶּע נִים כְּדֵי אִיבֶּער אַזֹינֶע נַארִישְטֵיימֶעןן

מִיט נָאךְ את מִים נָאף אַזֹינֶע רֵייד הָאט עַלְמֶ ;קאפ" נָאךְ אַמָאהל גוט
אַיינְגֶעמֶענֶעט מִים מיין שְׁוויגֶער אוּג. מֶע הָאט גֶעלוֹיבְּט גָאמט מִיך נִיט אָפיגִינָם +

דָי אודְאַי וָאלְט מִיר צו מַיין אִיצֶט טֵייֶער מִזָל מָעחר נִיט. אָבּיגֶעגַאנְגֶע
מֶע זָאל מִיר נָאךְ גֶעוֶעוֶען נִיש הַיינְט געדאכט אָבּינְטִין ‏ חְלֶעמֶען גֶעלבְּט' אִיז נָאמט
דֶער פַאר אוֹיךְ ! אוּנ עֶר וָאלְט מִיר- שׁוֹין וי אַװױי עִם אִיו גֶענַאנְגֶען נִישיִקְשָׁה . נָאר
אֵיין זַאךְ :.. אִיך טָאר בַּײי אֵיהֶר אֶין הו מָעהֶר גנים זִינְגֶען; דָאס אִיז
גֶעווֶען דֶער ערשׁטֶער ּוּנָקֶט! וָואס דִי שְׁוִיגֶער הָאט גֶעשְׁטֶעלם:,פוּן זַיין זִינְגֶען הָאט
זי גֶענוּמֶען אַללֶע צָרוֹת , עֶר זָאל נִיט גֶעוֶועוֶען זְִֶען, וָאלְט עס דֶער צוּ פַארשְַּׁארְט
קוּמֶען" הָאט מֵיין שְׁוִיגֶער גֶעמֶענֶעם אוּ: אַללֶע בַּעֲלִי עלוּמִיקֶעם הָאבֶּען ‏ גֶעפוּנֶען אַ
זִי אִיז פַאלקָאכ מֶען גֶערֶעבְט , אוּג אִיךְ מָאר מָעֵהר, קיין פִּיפְס גִיט מְהוּן ,. קֵיין רעל
נִים מַאכֶען ‏ ! (קיין טַאנֶען נִים אַוֹיף צִיהֶען, מִים אֵיין וָארְט: גָאר נִים !

גָאר אִידּו בִּיגֶע טִינְטְלֶער | וָאס מֵיין הַארְץ איז פוּן פֶּעךּ אוּנ שֶוֶעבֶּעל פוּן זי
אַללֶע ַאכֶען וָואס אִיךְ זעה אַרוּם מיר, צִינְד אַ + מִיר נִיט אֵיין מָאל אָן וִי א שְׁוֶעגֶּעלֶע
אוּנ זַאג צו זִיךְ אל . ;מיר גֶעהט נִיט הָאמְשׁ צוּ רֵייס זִיד', אִיז דֶען נִים דָא אוֹיף
דער וֶועלְט קיין מֶענְשֶׁע שֶען וָואס קֶענֶען וִויִנצִיגֶער זִינְגֶען פוּן מיר?--- אונ גָאר נִיט ! זְוּ
זֶענֶען. פָארְט הֲנִים, דֶער הֶערְט זִיף אִין זַיין שְׁמֶעדְטִיל, דֶער אוֹיף אַ גוּגֶּרְניַע,
דער אוֹיף א מְדִנָה , אוג דֶער אוֹיף דֶער גַאנְצֶער וע עֶס טְרֶעפְט זִיךְ מִיט זֵיי גָאר נִיט ,
אוּנ קלָאנֶען זִיך נִיט אוֹיף זֵייֶער לַאנֶע, נָאר אִיך, שָׁלִים מֵול, ! פוּן זֵינֶט אִיך בִּין
גֶעבּוֹירֶען הָאבּ. שוין אַזֵא פִיְכְטֶער מִזָל , אוּמְשְׁטֵיינֶם גֶעָאגְט, אַללֶעס דַאכְט זִיף קען
אִיךְ אַזוֹי גוּם, אַזֹי גום. אִיך הָארֶעטֶע, הָארֶענֶע ! אִיךְ גרייט זִיךְ צוּ -- אונ וֶען עס
קוּמְט צוּ עפים מְִּרְרָאָא ! יו שָׂמֵיי יי בּזיונוֹת אוג ְִּיוֹנוֹת ; 64

ל) 2

=
:מע - אי | 4מתתששים
144 ר

דָאס בֵייע מחוורל,

לְיָמִים נוֹרָאִים

עי

מִסוֹד חֲכָמִים וּנְבוֹנִים

פון לִימְוישֶׁע בַבָּנִים אונ נְאֹנָים.
פוּן פוילישע נוּמֶע יוּדֶען אוג חֲסֵידִים ,
פוּן דֵייטְשֶׁעֹשֶׁע פְּרֶעדִיגֶער אוּנ מַנִידִים,
ין נְמֵירִים, = אַדֵירִים אוג ‏ יחֲמָנָים,
פון סוֹחֲרִים, מֶעקְלֶער אוּנ שִׁדְבָנִים,
פוּן דֶעדַאקְטֶער, מְחַבָּרִים אוּג דִקְטוֹרִים,
פוּן רֶעפארפֶערֶען מוֹמָדִים אוּנ פַאקטוֹרִים ,
פוּן גָבוֹרִים, פַּאעמֶען אונ אַדְוָואקַאמֶען,
פוּן ריע אונ קַאנְסֶערְוואמֶען,
פוּן פְּהִילָאזָאפֶען אונ פּּבְלִיצִימְמֶען,
פון ָ רֶעפּבְּליג קאנער אוּנ מָאנַארחִיְטֶען,
פוּן נאצזאנַאלֶען אוּג אַסְסִימִילַאנְטֶען ,
ין אַלֶערְלֵי פַארְטִייָען עמִיגְרַאנְטֶען,
פון בַּאנְקייֶען בַעֲלִייבַּתִּים, עבְדִים וּשְׁפָחוֹת ,
חִזָנִים, סוֹפְרִיםי מְלִמְדִים אוּנ בּעלִימְלַאכוֹת,
ַכְּלֵל פּוּן אללע ארְט רֵיידֶעוִודיגֶע בַּריוֹת,
וָואסרוֹיכֶען אים שַׁבֶּת אָדֶער קוֹיפֶּען עָלַיוֹת ,
אִיז פוּן כּוֹלֶם פַּה אֶחַד ויה ּנְטוּרָה :
אַז דער יָסוֹד הַכְּרִיאֶת ְַבְלִית הַיְצִירָה,
דֶער אֵיינְצִיגֶער ר יוֹשֶׁר על בֵּל ישרנוֹת,

עו

6 חפ 9+‏ 9 69 א ** 6468 + /86966

די תוֹרָה נָאךְ אַלְלֶע פּרוּשִׁים אנ מַָרוֹת ,
מִיוֹם הִוִמְדָה אֶרֶץ ער וֹף כָּל חֲדוֹרוֹת---
אִיז נָאר דֶער אֵיינֶער פּרִינְצִיש אנ גֶעדַאנְק:
אקערפָּעלג. ! אַדָאלאר ! אַנּלְדֶען! אפּרַאנְק !

יָרֵאתִי ‏ בִּפְצוֹתִי,

יָרָאתִי בְּפּצַוֹתִי!: אִיךְ ציסטער צו וָאנֶען,
אִיך קאנן עֶס אֶבֶּער דָאךְ אִין זיך נִיט טְראנֶען!
אִיך קאנן דָאךְ נִיט צוּ"זָעהְן דָאס וִוילֶדֶע עזֹת,
פוּן די בֶּערְמֶעם, אמַאליעט / פַּאוולִינֶעם אוּג רָאזֶעם,
ָואס שְִׁיֶן .מָאצְיאליזְוּם !', יפְרייע. געיוימקֶען '
אוּנ זֶענֶען פִּינים יּדֶענְטְהוּם גַאנְץ אָבּגֶערִיססֶען,
אֵין מוּסֶר אוג דָרְדִּיאֶרֶץ פָאללְקָאמֶען הײ,
דָאס גאנצע שֶׁמְרֶעכֶּען אִיז צוּ גֶעפֶעלֶען דֶעם גי יי.
! אוּג מֵיינֶען דֶער-מִיט נָאר זִיךְ שְׁטֶעללֶען צוּיפְרִיעדֶען,
מִיט רֶערֶען נָאר רוּססִישׁ אוּנ פַיינְד הָאבֶּען א יוּדֶען!ייי

יָרָאתִי בְּפַצוֹתִי: אַו פְּרָאסְמעָקֶעם. בִנְּצָנִים,
שׁמופפֶען ירע קינְדֶער אִין נִימְנאזיע אויף לְַכְעִים,
עִם שְׁמָעהְט זי נִיט אָן, אַז נַשֶרֶע בָּנִים,
זָאלֶען ניין חָלֵילָה אֶהִנְטְִיכָע בַּעֲלִימְלָאכוֹת ! ..,
עס הַארְט גָאר נִיט דֶעם פַּאנַאטִיק. דֶעם עֶם-הָאָרֶץ,
וָואס זַיין קֵינר אִיז מְחַלָל שַׁבֶּת אונ וֶוערְט אַנױ,
דֶער-פֿאר אָבֶער וֶוֶעט דָאףְ זײַן פייטֶעל זיין א פָּרִיץ ..,
אַ דָאקְטָאר ,. אַ אִינְִשָׁענִיר צִי א דָאם גְלַאט אַװײיי,

יְרֹאתִי בְּפָּצוֹתִי ‏ אַז אִיך מה דָאס צוּזָעהְן,
ויא אֶבְיוֹנִים שְׁטִיפּפֶּען זיך אִין סַאמֶעט אוּנ זַייר,
אוּם שְׁמֶעכֶען דִיא אוֹינֶען בַּיים שפַּאצִיערֶעױיגֶעהֶען,
אונ עֶרוֶעקען קִנְאָה"שְׁנְאָה, אֵייפֶער א : גַייר --
אִין שְׁטוּבּ אִיז נִישֶׁטָא נָאךְ וָאם צוֹ בֶּענְשָׁען...
אוּנ אִין גאסס -- אָ' +.. נָאךְ דֶער לֶעצְטֶער מָאדְץ!
דָאס קְרֵיינְקְט יֶערֶען ‏ אָרֶענְטְלִיבֶען - מֶענְשָׁען,
אפִילוּ דֶעם יוּדֶען -- דֶעם קרִיסְט ... אַודְאֵי!..,
נִישׁמָעהֶר ואס גֶעהט אָן דָוָואסִיץ פְרֶעמְדְי קנְאֲה"שֹׂנָאוֹת,
אַבִּי זא קָאט. אַ וָויא-הֵייסְט-מען;ֶעס אוֹיף פְּרוְּשִינֶעם?..

8
.
6
3

=

אָתִיתִי לָהַנְנף

אָתִיתִּי לְחַנְךְ וו שָׁל עלָם'--
בֶּעטט אַבַּעל שֵׁם מִימץ מְֵלִית פַארשְׁטֶעלְט--
;אִיך זאלל נאך קאנגען מאכען אַ נוֹלָם,
וֶועל אִיךְ דָאךְ שׁוין זיין איין בּעלימוֹפַת אִין דֶער וֶועלְט !
דוּ. וֵֵייסֶט, אַז אִיך שָׁפִּיעל מיין רָאלְלֶע גַאנֶץ קלוג,
נָאר וָואס קֶען מֶען מַאבֶען מיטון פְּרַאסְטֶען ֹׁלָם?--
אַז בַמְאַי אוג שְׁנינְדְלֶער אִיו אֵיהֶם נִיט גָענִיג ,
צוּ דִי אַללֶע מעלות װיל עֶר נָאךְ: אַגוֹלָם"ו ...

אִיךְ וָעל שִׁיינְקֶען אוֹיף קירבֶען אונ מָאנוּמֶענְמֶען,
דִיא מֶעכְמֶער וָועלך אוֹימנִיגֶען פאר גֶעגֶעבַאלֶען,
וֶועללֶען דָאך שי יוּרֶען ילא גֶעהָאלְפֶען גֶוערֶען? ‏

אָתִיתִי לְחַנְגֶךְ אוי, עֶרבַּארִימעֶער גאששי = -
בָּעטעט אַ דִיענְסְט-מויד ‏ אַקִבְּצֶנְמַע אויף דְרִימְקֶעם-
אִיךְ זָאל חָלִילָה נִיט זַיין צוּ שַאנְד אוּג שְׁפָּאם,
מִיט ‏ מיין גיעם קְלֵייד אוֹיף היינְמִיגֶען מוכּוֹת !
דִיא מַאדַאם זָאל פִּיקְקֶען קוּקֶענְדִיג אוֹיף מִיר,
ויא מֵייגֶער אִיז הֶעכֶער פוּן אִיהָרֶען ‏ מוּרְניר ‏

אָתִיתִי לְחַנְנֵךְ אַז היינְטִינֶען הושׁענָה בִבָּה --
גֶּעמֶעט אַ חײָט פֿונ'ם שְׁניידֶערשֶׁען שׁוּהְלֶעכֶען --

זָאלל מֶע מִיך , אִיצְיְקֶעל, אוֹיס-קלויבען פַאר נִבְּאַי
אָדָא וָאללְט עס גֶעוֶועהְן א שֵיין שְׁפִּיעלֶעכֶען!..

אִיך. ווָאלקְט גֶעֹשִׁנּוֹר'ש ויא לוט אִין גַעְדְן

א

28 14 ייס

אונ דַייִקְא נָאר מֶפִּירְטּ פון 90 דִיא פְּרָאבֶּע,
אוג דֶעמֶעלְט לָאז נָאר מייג ע פּרִיוֶוען רֶענֶען --
פֶּעטְשׁ' ... אונ ווייסם שְׁפְלָה תּרבּוּת פַּארְץ נִבָּע /יי.

אהטסבוהסוהנסאומו = 8 קאסאם /װהערצ)
.

ּבְכֵן לֶף הַכֹּל יַכְתִּירוֹ.

יֶערֶער מֵיינְט דִיר, ‏ נָאט, אָנְמֵיהֶן 8 קְרַיינְדעי .
מִיט אַ מִנְהֲניל, א תִּנֶעהילֶע אויסגעמרַאכט פוּן זיך אלין,

אוּנ ער פַּסֶק ט זִיך שוין צוּ פאר דֶעם מֵין חַו דעל '
נְנִבְהיגֶען אוּג ראבֶּעוֶען א ווילל נָאךְ אַ תְּשׁוּאַת חֵן י..

רי גְרוֹנֶם דֶער שׁוּהִל-נַכְּאַי ‏ אונ פְּרנס ודשׁ
קֶעהִרְטאוֹיס אַללע פרַייטָאנמִיט דער בַּאֶרְד דֶעם ארון-קוזיש

אט פאר דֶעם קְרַיינְדֶעל פַאר דֶער קַעֵהֶר-י טפיל
ֶעהֶרְט ער שוֹין גוּט אוֹיס דָאס שְׁמָאדְמֶעל מִיט דער שחל..

ר' אֲשֶׁר איין שִׁיינֶער יד , אֵיין אִישׁ ‏ בָּמוּרַ/
קוקט א שָׁעָה אין טָאג אִין פֶענְסְטֶער אַרוֹיס אוֹיף מָשִׁים---
פַאר דֶעם קרֵיינְדֶעל אִיז עֶר מקייַם עעד תב ! פְּרוּמָהי
אונ לֶעהְרֶענְט מיט דיא בעל -חיבות דֶעם דִין פוּן שָׁמִשָוז. :

ר' מָאנִישׁ דֶער דיַן (קאנן וֶוענִיג וָואס דעם יֹרְת"ך ייז ,
דֶערפַאר וֵוייססְט עֶר אָבֶּער נִיט קיין צוּרַת"כַמְב,
נוּ , פַאר דעם קרייגדעל קוממט דָאךְ אָהן אַ שִׁיעוֹר ,
נוּ, נ 1:.. נֶעמְט ער טאקע שׁוֹתַד נָאר מִי פַּאמִיר !יי

רי אַחָרן מַאכְט זִיךְ קְרַאנְק אַללֶע ראש חוֹרֶשׁ נֵיסָן,
אוּג בֶּעט אויף זִיף דעם טיט , אַז אַללֶע זָאלְלֶען וִויסמֶעןי

פַארדֶעם קְרַיינְָדִיל טְהַיילט שׁוין מַעוֹת חמיטנאָר ר'אֲהָרן,
אוג מַאכְט תָּמִיר אַפָּחַח -- אוית מִיר גֶעזָאנְט גֶעוָוארֶען! יי

יי יי יי

שריה 5 *שלי חע ריש א א

! וְבֶל מאמינים , אונ קורִיערֶען זיך בּײ זֵיי וָאחְרֶעןי
אוּג עִם וֶערְט זֵיי כְּלֵל נָאר נִיט נִמָאָם וּמָאוֹם--
זֵיי קריינקען אוג מְשַׁאכְנֶען אוג שְמַארְבֶען -- אוגיי. פָאְרֶע יי
איג שְׁמִיפּפֶּען זיך טאקע אַלֶץ אֶין דֶעם וויסטֶען מָעוֹת! ייי !

אוהה

הָאוֹחו בְי, מָע טַאפְפְּט דָאךְ שוין טאקע אַָן בְּחוּשׁ,
רִיא שַׁאדְלִיכֶע פַאלְנֶען פון דֶער וויסְטֶער מָאדֶע.
אַ זָא רוֹבֶּט אװעק אֲפִילוּ בַּיים גָנִיר אַשָׁלִישׁי ‏ /
פון - זיין לֶעבֶּען -- אוּנ. בַּיים ‏ אָרִימַאנן . .. אַוִדָאי וי
אַ זָא בְּרֶענְגְט צוּ אַללֶערְלֵי שָׁאנְדְלִיכֶע חמשי
אוּג צוּ מְסוּבויער קִנְאָה-שְׁנָאָה פוּן אַלֶ יטֶען --

וְכֶל מַאֲמִינִים, אַז אֶהן אָט אָ דִיעזֶער . מין חֲצוּפָּה,
| = אִיז מֶען,קיין מענְשְׁנִיט, פוּנְקְט ויא דֶער אָהן אַ נָאאז י..
אונ מֶע זּכֶט נָאר נִיט צוּ דֶעם הלאת קֵיין תְּרוּפָה. -
אנ מֶע שיפ זיך טאקע אַלֶץ אִין דֶעם וִויסְטֶען מָעוֹת ו..

הָאוֹהֲו-בָּיַד , מע טַאפְפֶּט שין גוּם אָן דֶעם שויגרעל, |
| פוּן אַללֶע הַינְטִיגֶע סֹחֲרִים אוּג מְמְחָרִים--
מֶע וֵוייסְט שוין, אַז דָאס נַאנְצֶע קָאמְמֶערְץ-גֶשינדֶעלי - -
מע שין גֶעהמֶען דִי מָארְבַּעץ אוּנְטֶערֶען אָרֶעם ...
מַע זֶעהְט שוֹין ויא גֶעשֶׁעפְטֶען עפפֶענֶען. זִיךְ לְכַחְחֲלָה,
אויף אָנצוזֶעמְצֶען טאקע נָאךְ דָאם עֶרְשְׁטַע. יָאהֶר,
אונ נָאכן אָנוֶעטְץ שׁון בְּלַיבֶּט די נִים אֲפִילּ, -
אַגָּאזֶעם חָאטֶשׁ. אויף אוֹימְקֶעהְרֶען דֶעם קאנְטָאר =

וְכָל מַאֲמִינִים, אַז אַ סֹחֲרי איז לֵייטֶעשׁ אִין אַללע פַאכֶען --
אֵיהֶם נִיט מֶען אָפּ דִי טָאכְמֶער סין בִּסָל מָעוֹת יי

אוג אִיבְּעַל מְלָאכְהי --- ימע ? סאִיז נָאר צוּם לגע !יי יי |
אוּג אַז שְמוּפט מֶען זִיךְ אַלץ אִינים ם וִימטֶע מע ווו

{הויז-פריינר | 1{ +

---/ 298 =

תולדות ר שלום יעקב אבראמאוויטש,

ה' שָלוֹם יַעֲקב. אַבְּרַאמָאוויטְשׁ, . פוּן ועלְכֶען מִיר גֶעבֶּען רָאס בִּילֶר צִין ;הױז
פְּרֵיינְדי, א גֶענוּג בֶּעקַאנְט דוּרְּ זיינֶע הֶעבְּרֶאִישֶׁע סְפָרִים אוּנ דוּרְך ַיינֶע פִעֶלע אַרְטִיקלֶען
בִּכְעַט אִין אַלְלֶע הֶעבְּראישֶׁע ציימוּנגֶען אוּנ וְשּרנַאפֶן . נָאר נָאךְ מָעהֶר בֶּעואוּסְט איז
עָר גֶעוַארֶען אוּנ זִיךְ גֶעמַאכְט אַגְרוֹיסֶען נָאמֶען בַּיים פאלק דוּדֶך זיינֶע סִפָרִים ווָאס עֶר
הָאט גשְׁרִיבֶּען אִין דֶער יוּרִישֶׁער פַּלְקְסישְׁפְרַאבֶע: וֶועמֶען איז נִיט גֶּעקַאנְט זי יקלאטְשעי
נוֶער הָאט נִיט גֶעלֶעזֶען ,דָאס קְלייגע מֶענְשֶׁעלְעי ו עמִסְעוֹת - בְּנְוְמִי הַשׁלִישיי אוג
נָאךְ ַנְרֶערֶע 1

אִין רֶעם אַרטיקעל וֶועלְלען מִיר נִיט רֶערֶען וָאס פאר 8 ווירְקוְּג זַיינֶע סְפָרִים
הָאבֶּען גֶעהַאט אוּנ הֶערֶען נִיט אוֹיף צוּ הָאבֶּען אֹיף רֶעם פָאלְק, מִיט וָואס פַאר א
גְרוֹימֶען טַאלַאנְט זֵיי זֶענֶען גֶעשְׁרִיבֶּען ,‏ מִיט וָאס פַאר אַ בֶּעווּנְרֶערֶע רֵיינֶע - אָמָתֶע.
יִּישָׁע פָאלְקס-שְפְּרַאכֶע עֶר שְׁבֵייבְּט, -- מִיר וילע נָאר וָאגֶען, אַז נֵיינֶע זְשׁארְגָאנִיֶע
סָפָרִים הָאבְּן אֵיהֶם אַזֵא גְרוֹימֶען נָאמֶען גֶעמַאכְט וישע יוָדֶען, אז יֶערֶען פוּן אונְז אִינ-
טֶערֶעסִירְט זַיין פּעראן זֶעלְבְּסְט , זַיין כֶעבֶּען אוּנ וָאס מִיט אֵיהֶם האט זיף פַּאְסִירְט, וי זיין
טַאלֶענְט האט אַנגעהוֹיבּען שׁפְּרָאצֶען אונ עַאקפֶען בִּיו עָם אִיו צֵייטִנ גֶעוָארֶען די שָׁאגֶע
פְרוּכְט, וֶועלְבע אַללֶע הָאבֶּען פוּן אֵיהֶר אַזֵא הַנְאָה .

א צ דֶעם צְוֶעק הָאבֶּען מִיר זִיךְ בֶּענוּצְט מיט דֶעם אוֹיסְגֶעצֵייבֶענְטֶען אִטִיקֶעל פון
הי ס, בִּינְשְׁטָאק, וָאס אִיז גֶערְרוּקט צוּ ה' אַבְּרַאמָאוִיטְשׁים יּבִּילָעוּם אין וְשׁוּרְנאל
,ואקחאר' 1884 .

הי שָׁלוֹם יַעֲקֹב אַבּרַאמְאוויטְשׁ אִיז גֶעבּוירֶען אִין יִאהֶר ה'א תקצ'ה (4858) אִין
דֶער לִיטָא, ‏ אין אַ קליין שׂטָאְטִל ַאפִיל , זיין הָאטֶער א גֶעוֶועזֶען אִיור אַתַּלְמִיר הָבֶם
אונ דֶער ר הָאבֶּען אַללֶע אי שְׁטַאדְשִיל אֵיהֶם אֶבְּנֶעגֶעבֶּען כָּבוד, אוּג וי דֶער
שְׁטֵיינֶער אִיז הָאט מֶען זף פוּן שטארשיל צוּ אֵיהֶם גֶעוֶענְדֶעט מִיט עֲצוֹת , דֶער צוּ אַיז
נֶער גֶעוֶועזֶען אַפַארְמֶענְליְבֶער בַּעַל הַבַּיִת, אַזוֹי איזזַיִין פַאטֶעוִם הז גֶעוֶועוֶען ,א שְׁטוּבּ פון
מענְשֶעף , אוג אוּנְזֶער צוּקִינפְטִיגֶער פָאלְקְט-שְרַייבֶּער הָאט גֶעהַאט אוֹיף וָואם זִיךְ צוּיקוקען
אוג וָואס צוּ בַּאמֶעתְקֶען. פוּן דֶער נַאטוּר איז דֶער ער שָׁלוֹם יַעֲקֹב גֶעוֶוענֶען אַצִיקשוע
מִינֶר, אַללֶעס ואס עָר הָאט גֶעהֶערט אוּג גֶעזֶעהְן הָאט אֵיהֶם מַאר-אִנְטְרֶעמִירְט.. עָר.
הָאט לֶיעבּ. גֶעהַאט אוֹיסִ"צוּהֶערֶען וָָאס מֶע הָאט גֶערֶערְט , צוּיקוקען זִיף וָאט יֶערֶער
טהוט , אוּג צוײַקײַען בַּיי זִיףְ יעך יעם וָארְט, אַזוֹי איז מִיט זיין לֶערְנֶען אוֹיך גֶעוועוֶען .

דֶער פַאמֶער הָאט גֶענָאלְט דָאס גי זּהן , וֶועלְבֶער הָאט גֶעהַאט זְעֵחֶר אַגוּמֶען
קאפ , זָאל לֶערְנֶע מָעהֶר. וי אַללֶע אַנְדֶערֶע ִינְֶע, אוג דָרוּם הָאט עֶר אֵיהֶם
אַװוֶעק"גֶעגֶעבֶּען צוּ די גֶעמְטֶע מְלַמְדִים, 4 0

צוּ 11 וְאהֶר הָאט עֶר גוּט גֶעקֶענְט תּנ"כ אונ אכף גְמְרָא, אַללֶע הָאבֶּען זיף
גֶעוואוּנְדֶערְט אֹיף די ֶעִינְיימֶע פוּן דֶעם ווּנְגֶעל + אוּג תערֶער וָאס עֶם האט זיף נאר
בַאמַאנְט מִיט אֵיהְט הָאט נְבִיאוֹת גֶעזַאנְט, אז פון דֶעם יּנְגֶעל וֶוֶעט אמָאל אַרוֹים נואקמען
א תּכָשִׁיט צְוִישֶׁען יודֶען, אַרֶעד אגְרויסֶער רב אין א גִווֹימֶער יּרִישֶׁער שְׁטָארט ;

ה-י 450 חיש =

ה = את טאזע צו 11 יאר הָאם אֵיהֶם שוין נַיין פָאמֶער אֶבְגֶענוּנֶען פון דֶעם מִלמָר
אע מִיט אָיהֶם אַלין גֶעלֶערֶענְט אַללֶעש ואס ארב ַארְף גֵימִי ויסֶען, אוג נָאך מעתי
פאַקע נייטֶער נכָהָא מִיט אַללָע פרוֹשִׁים אונ פְּשַמְלֶ - הָאס לֶעתֶען בֵיי ניין פֶאמֶער
אז גֶענְעֶען אָחִן אֲשּׁם סִסְטֶעטֶע אע אִן סמ בֶּעלָמִינְמֶע צַיים : אַמָאל אִיו
צנעק גֶענַאננשׁ רְרֵיי מָאג אַז מע הָאט קיין סמ נִיט אָנגֶעקקט אוּנ דֶער פְַּמִיר הָאם
וי אַרוּגֶעפָאנְמֶעט פון אֵיין וִינקֶעל צּם אַנְרֶערֶען ‏ אנ מִי אֵיין מָאהל פְלֶענְט אִיהֶם
דין פָאמֶער אויפְועקען 4 שָעה פַאר מָאג אוג גֶעלֶערֶעגְט אלַאנְגֶע צַייט נָאך-אַנאנר, זִיף
נִים אֶלגֶערוּהֶ אוף קיין מִינוּם, אָרֶער גְלֵיינֶער גֶעָגְט+ מֶע הָאט גֶעלֶערֶענְט אַוֹ
כאנג בִּיז מֶע אִיו גֶעבְִּיבֶּען אָחן כּוֹחוֹת. אָפֶט הָאט נַיין פָאמֶער דֶער רבִּי ליעב גֶעהַאט

7 ארי לָאזֶען מִיט זַיין תַּלְמִיר אִין מֶיעפֶע עננָגִים ,. אונ אויף דֶערְצֶעהְלֶען לֶענֶענרֶען.

ֲגָדוֹת) פון דֶער גְבָרָא אוג (;ָאנֶע מַעֲשׂוֹת פוּן דֶעם ירישֶען לֶעבֶּען . וָואס וַויימֶער אַ יָאהֶר
אִיז ער מָעֵהֶר קלָאר גֶעוָארֶען אִין תּנ'ך אוג אִין בַּלָמוּר, צּוּ 14 יָאהֶר הָאט עֶר זִיךְ
שוין גֶעמֶעכֶענְט פַּאר א,מריף" אונ הָאט שׁוֹין קיין מוֹרָא נִים גֶעהַאט זִיך מָפַלְתֵּל צוּ זַיין

ִים די גְרֶעסְטֶע קאפיליער לוֹמְדִים . אִין דֶער צֵייט הָאטְשׁ שָלוֹם. יַעֲקֶב הָאט נָאףּ נִים ‏
גֶעֶקֶענְ.קיין אִיירָאבָאִישֶׁע לֶפְנַאכֶע, פון דֶעסְמְוֶועגֶען הָאט,עס אֵיהֶם גֶעצוֹיגֶען שְׁבֵיצֶען -

(עטראם גומֶעם, אוג הָאם אָנְגֶעהוֹיבֶּען שְׁרֵייבֶּען אַ דְרַאמְמֶע אויף בֵיין לָשׁוֹן קוֹרֶשׁ. -
פאך ;קירט זי שו די רָאוִינָע מִיןרַאמְפָ וי דֶער לֶענֶער וֶעט זע ייטֶער, הָאט.

ןג לִימֶערַאמוּרְנם וערְמה נִיט גֶעהַאט , גָאר פון רָער יוּנְגֶעעלְשֶׁער דְרַאמְמֶע זערט

8
:

קע א נין ַאנענִם הָאט זִף אִין אֵיהֶם גֶערוֶעְט. עָעֲהר פיה הָאבֶען זיף יי

אָיהט 2 ריט זיינֶע קינדֶערייָאהרֶען , הָאטְשׁ אוּמְשְטֵיינְס גֶעוָאנְט, וָאם פַּאר אַ קינדֶער
טיגצֶען הָאט גֶעקֶעעְט הָאנֶּען אַקַאפִילער קיקך . אַז מָעהֶר וִוי דֶעם הֵדֶר אוּג דִי הַיים
לָאט וי נִיט גֶעזהְי נָאר שי לָאן, טִי לעב הָאבֶּע. אִיהֶם אוינגעזעהן וינע פר-
גאננ יי קיגרערשואהרען , וען ער הָאם זִיךְ דער וואוּסֶט אַז ,ער הָאם נִיט (קיין הַיים אונ

קיין חיר נִישׁ. קיין פָאמֶער אוג נִיט-קיין הִָּין --דֶען רָאם אַלְלֶעס חָאט עֶר אִין רֶעם-

ָאֹהֶר פַארְלודֶען! נין פַאמֶער אִיז גֶעשטָארבֶּען צו 41 יָאתֶר אנ זַיין לעב קֵינֶד אִיגֶער
גֶעקַאום אַמָוֹם צו 14--18 יְאהֶר,

אִכּעֶר דעָר יתום האָט ויף דֹעֶר ואוסם דרי בּעֶרײַטוּנג פון גויט" . זײַן פאָטעָר

האָט אִיבּעָר געלאָזט אֵיין אַלמנה מיט עֶשליִכץָ קלױַגע יתוֹמים,,. זי האָט ניִט געָקעֶנט
פּיִהרעֶן אִיהר מאַנם געֶשׁעֶפטעָן, אונ וי דעֶר שמײַגעֶר אִיז, װועָן דֹעָר קאָפּ געָהט
אַוועָק, האָט פון אַללעֶס אָנגעָהוֹיבּעֶן בּיִסלעֶ-װײַס צוּ װעָרעֶן אַשׁ . נאָר די נאָהנטע
קרובים האָבּעָן געֶרעֶשׁעָם, אַז פּריָהעֶר פאַר אַלעֶטעֶן זאָל מעֶן דֹעָם עֶלטעֶרעֶן זוהן
אַוועֶק שיקעְן אִין אַ ושיבה עֶרשטעָנֹם עָר זאָל זיִך ניִט אַרוּם דרעָהן פּוסטיאונ-פּאָט ,

אוג צװײַטעָנם זאָל עָר ניִם ליגעָן בּײַ דעָר אלמנה אוֹיף דעָם האַלן,

גי לין ארייױמרֶעמֶען אִין דֶער יְשִׁיכָה הָאכֶּען דִי גֶעֶלצֶע כְרוֹבִים חַתוּנה גֶעמַאכם
זיין מוּטֶער פַאר 8 צרֶענְרַאה תָאם הָאט אַרֶענְדִירְט אַ מִיהְל אונ אַ הוּטָאר נִיט װַייט פון
קאפל. אי קֹאפיל אִיז גָאר גֶעבְּלִיבֶען ייגֶע אוֹיפְגֶעננֶעגֶע שׁונֶעסְמֶער אע אַמוּהְמֶע
פון דֶער ‏ טוּטערִם צר י מִים דער רֶע מִוּהנָע גֶענֶען גֶעמְנִימֶּטּ את גֶעבּוּנְדֶען

די ,טע מאמִימְמֶען פון אנזֶער הָאלְקְט-טְבֵייגֶערְס לֶעבֶען . אֵיחֶר מַאנְן הָאט יך אִין.

ה-י 428 ---

שְׁמָאדְטִי' פַארְשׁוּלְִינם. אויף עֶמְלִיכֶע הונדֶערְט רוּבִּיל. דִי ציים אִיז אֵיהֶס גֶענַאנֶען
שָלֶעכט אונ עֶר הָאט גֶעמוְט בַּאלֶר אַנֶעץ פון רֶער הַים. -- אַזי אָי רִי מיהְפָע
גֶעְּליבֶען אַלֶעבֶּרִיגֶע אַלְמנֶה* ‏ - יט

ִין צויי וָאהר אַרום אַז עֶר אִיז פון דֶּער וְִׁיבָח גֶעקּמֶען אִין נין גֶעבּּרְס.
שְׁמַארְט, הָאט אֵיהֶם זַיין צטִיפִימַאמֶע פַארְבֶּעמֶען צו זִיךְ אִין חמָאר 5 .א.--- .

נָא יי יָאהֶר לֶערען אי ישבה , נאָך צויי יאר הּגֶערִג אונ בָּארְוֶעם
אלוטעהן, נָא צְוויינָאתֶר פוןאינְגֶע פַארנטע לוֹפְט! נָאךְ מונְקֶעלֶע, שְׁוַארצָע, פִינְטֶערֶע
ִּימֶערֶע אונ וויערֶע צְוַויי ואהֶר , הָאט ער אוֹיף דֶעם חשָאר רערישמַעְקְט פרישֶע, ריע
לֹפט, בי בְרימֶע פֶעלְבעה, ֵי גערִיְמָע וָאלְרֶער, רָאס שְׁטיכֶע רישֶען טון דֶעם לויפענָ
דִיגֶען נַאמֶער - מִיט אֵיין וָארְט : רָאס רָארפִיטֶע שְׂמילֶע ריינֶע לֶעבֶּע די הֶערִילִכֶע
נַאמוּר : הָאבֶּען אויפ"גֶעוֶעקְט אִין אוּנְזֶער פאלקסבָאעט זַיין גְרויסֶען מַאלֶענְט -- אוּג

דָא צוּ 17 יָאהֶר הוֹיבְּט עֶר אָן אִין עֶרְשְׁמֶעןְטָאל צוּ לויבֶּען דִי נַאמוּר אוֹיף דֶער הַיילִינֶע 0

צ :
שָּׁפְרַאגֶע. וָאס אוּנְזֶערֶע. נְבִיאִים ‏ הָאבֶּען גֶעשְׁרִיבֶּען ‏ דִי שֵׁירִים טְרָאנֶען נֵא . אייף
א ינגֶעלְשֶׁען הַארַאקְמֶער, = נָאר אִין זֵיי ֶהְט מֶען שין יין מַאלֶענְט פעָל בֵייל בער
מִי אִין ניין אמָאלעע דְרַאמְטֶע ו - 0 :
- = בָאס רָארְפִישֶע לֶעבֶּען מִים זיין נַאנְצֶער פַּאעְִיעָ הָאט אִיהֶם אָבֶּער נִים לַא
(גֶעשְׁמֶעקְט . רֵי רָארְפְסילייט מִיט זייר מֶעלָאטְשׁנֶעם לֶעבֶּען ו ניין שְׁטִיפִיפָאמֶער מִים
זייגֶע גְרא? ענֶעיחָשּׁנוֹת אוג רֵי מִיהל מִיט דִּי מִיהלנָר--צוּ אֵַא לֶעבֶּען הָאט נִים גֶעקֶענט

גָאט ֶעֶען אוער ער פָאעָט. יצע אי יה הַמְרֶשׁ אנ יפל ימי

בי לָֹרִים אִיו אָהֶם בֶּעסֶער גֶעפָּלֶען וי נָאס בְרָאסְמְץ רָארְמִישֶׁעלֶעבֶעמָאס עֶר הָי
וּיגֶעועָהְן בַּיי זיין שְׁטִיפִיפאמֶער אִין הוֹיזו אונ בֶערִיבּער אִיו עֶר צורִיקיגעסיסט מ'}
ָאקִיל -- אונ מֵייטֶער ויף גֶעוֶעצְש לֶעננען *י - : :
אִין דֶער ציים אִיו אִין קָאפִּיל גֶעקּמֶען צוּ פָאהְרֶען א דָארטִינֶער אִינְָארגֶער,
נָאם הָאט יט שִׁין לַאנג גֶעפּגען אי וֶעג + גֶערפֶען הָאט מֶען אָהם אִבְרָהָמִיל
הְרָאמָאי. דָאס גַאנְצֶע שְמָארטִיל הָאט זִיךְ רֶערואוּסְט פון זיי סֶע . צִללֶע הָאכֶען
/אהֶם אַחְּגֶערִינְגעלְט יֶערֶער הָאטאֵיהֶם גֶעפְרֶענְט ועֶֶעֶר האט גֶענָאלְט ווימֶען, וָאס פאר =
אַנייס וֶועם אַנְרְהָטל רֶערְגֶעהלֶען פון די וַייטֶע לָאאדֶער אונ וי בְִּלַללֶעבֶּ זי
דָארְטֶען אוּנוֶערֶע ‏ יוּרֶעלֶעך . אוּנ-אַבְרָהמִיל אִיז גֶעוֶעזֶען אַבַּעַל כָּה אנ דֶער צוּ לִיעָב
גֶעהַאָ ָכך צוּ רֶערֶןהָאט עֶר מִיט מֶעגעִיגֶען רֶעְצֶעהלְט פן דִי וָאהְלִיעֶר ידע

רצ

--וֶערֶער רָארְטִינֶער יור , הָאט אַבְרָהָמִיל רֶערְצֶעהלְט, הָאט זיינֶע אֵייגֶענע בְּהֵמוֹת
אוג צִיגֶען ייֶערֶער שְטִיבֶּעל אִיז פולל מִיט אַלֶעם גוּם: גֶעהְלָאנְטֶעגֶע קֹלִיטְשֶעס שֵייס
בַרוֹים עָסֶט מֶען רָארְמֶען אָפִילוּ אין דֶער ‏ וָאבֶען , נִיט נִוי בַּא אוּנְז אַין רֶער לִימָא !
הָאס מֶען קוקמ עֶס אָן גָאר שַׁבָּת, אונ דָאס נָאר אוֹיף ,הַמוֹצִיאי מַּאנֶען --ביי זי עסט מע
צם אַנַאנץ ואחֶר - אפיל אָרִימֶע לייט טְהֵיילְט מֶען אוֹיךְ אי דֶער וָאגֶען ייסֶע מלוֹת 4
רִי רָארְטִיגֶע אָרֶעמֶע לַיים גֶעבֶּען שָׁאנֶער וי אוּנוֶערֶע לִימְוישֶׁע נְבירים . / |

| --- אִיךְ אַלײַן, האָט אברהמיל מיט נאָך טעָהר פּײַעֶר ד'עָרצעָהלט וועֶן עָר האָם
נעָועָהן אַללְעָ שְטעֶלעֶן אויף מויל אוג אויעָרעֶן אוּנ בּאַלעֶקיעֶן זיך פון די קויליטשען

-- 150 ---

א

אִיך אַלַיין הָאבּ בַּאנֶענֶענְט אי וֶועג אָרֶעמֶע לייט מִיט זעק אוֹיף די פְלֵייצֶעם פושי
אָנְגֶעפַּאקְט מִיט נֶעפְלַאכְמֶענֶע קוֹלִיטְשׁ אוג שְׁמֶיקֶער אָקָאדָעי... גָאר וֵוייסְט אֵיהֶר שְׁלִימְעֵל-
נַיִקֶעס וָואס אִיז אַזֹינְם די דָאזינֶע קאדֶע?- דָאס אִיז אַזֵא מִין פֶעמֶע שְׁמַאלְץ וָאס
וֶוערְט גֶעמַאכְט פוּן רִי עקען פוּן די בָארְטִיגֶע ַּארַאנֶעס . אוג אֵיהֶר זָאלְט נִיט מֵיינֶען
- הָאט אַבְרהָמִיל נִיִם אוֹיפְנֶעהֶערְט דֶער צֶעהְלֶען ‏ וֶען עֶר הָאט גֶעוְעָהְן אַז דִי סְלוּנָע
גֶעהְט זֵיי אַרִיבֶּער פוּן דֶער וֶפֶעמֶער אארָע'-- אַז דֵי דָארְמִיגֶע בַּארַאנֶעם זֶענֶען אַזֹי וי
אוּנזֶערֶע! רָארְמֶען מְרָאגֶען זי אַזוֹינֶע עקֶען ואס יֶערֶער עַק וֶענְט אַ הַאלְבֶּען פּוד אוג
נָאף מָעהֶר ... דָּארְמֶען: בְּרִירֶער . אִיז אגֶעבֶּענְְט לַאנְר -- הָאט יעֶר גֶעֶעֶנְרִיגְט
וִוי זיין שְׁטִינֶער אִיז ‏ מִיט אַזֵיפְץ-הָארְטֶען קען מֶען לֶעבֶּען וי נָאם אִין אַרֶעם! .:;

פַארְשְׁמֶעהְט זִיךְ ! דִי קָאפִּילָאטֶער הָאבֶּען שמַארְק מִלנָא גֶעוועוֶע אַבְרָהֶמלֶען ,
וָאס עָר אִיז גֶעוֶועוֶען אִין דֶעם גֶעבֶּענְטְשְׁמֶען וָאהְלְן, וַּּפרֵם נאך אין רֶעם יְאֶהֶר אִיז
אין רֶער טָא גֶעוֶעוֶען אַגְרוֹיסֶער יִקרוֹת אוג דִי צַייט אִז גֶעוֶעזען זֶעהֶר שְׁלֶעכְט,
הָאבֶּען פִיע" אָנְגֶעהוֹיבֶּען וַאנְדְרֶעוֶען אַהִין, ‏ חָאמְשׁ אַבְרָהְיל גֶעבֶּעךְּ הָאט גָאר רָאם

נִים גֶעמֵיינְט מִיט זײַן הֶערְצֶעהְלֶע רֵי שָׁאנֶע מעש וֹת ,

אַבְרַחָמל הָאט אָנְגֶעהוֹיבֶּען אֵינְרֶערֶען שָׁלוֹם יָעַקבָיט מוּמֶען| אַז עֶס אִיז גִיטקיין

פְּלַאן צו זִיצֶען איין עֲנונָה, ‏ אוג זִי דארְף פְּרִיוֶען זּכֶען אֵיהֶר מַאנְן , וּבַּפרֵט נָאךְ ,‏ וִוי

עֶר הָאט גֶעהֶערְט גֶעפינט עֶר זִךְ אִין רֶער שְׁטָּארְט אַ.... אִין אֵיין וָעִם אוֹךְ מִימ"

גֶעהְמֶען אֵיהֶר יוּנגֶען ְּלעמְיַאנִיק, ! וָואס ;קען זִיךְ אִין וָאהְלִין לֶעבֶּען גָאר אוֹיף רֶעם
שָאנְסְטֶען אופּן, וַייל דִי וואהְלינֶער. יּדֶען קֶענֶען נָאךְ רֶעכְט נִים ַאוונֶען ‏ אוג אַו עִם

קוּכֶם צוּ זֵיי אַזא לִים זַאקעף/ מַאנְט מֶען אֵיהֶם וי הֵייסֶע לאקְשֶׁע ען, עֶר וֶוֶערְט אַלֶעהְרֶער

אָדֶער 3 נאָמָן אִין אַגֶעשֶעפְט, אוב וָאס פַאר אַתְַּלִית' אָיז שְׁמֶענְרִיג קוֶעמְשֶׁען רִי
בַּאנְק א קלוין ?

עֶפִי אויך ; אנ רֶערֶעם זע הן, קנע אוּנ- וִויסֶען ; 1 מארץ הָאט א הֶם ם גֶעצוֹינעץ + אי
דער וועלם אַריין גערְגֶעץ וייט

גַאנץ וַיים , ואוּ עֶס דאר זיין שָאן אוּג גוּם ,
וואו מֶענשֶען לֶעמֶען וִוי דִי מַלְאָכִים אִין גערְן -אוג דֶערִיבֶּער הָאט, ער אַלִין מִיט"
גֶעהָאלְפֶען אַברָהֶמְלֶען אוג אַיינְגֶעמַעַנָהיט מִיט דֶער מוּמֶען אַז אַבְרָהמל אִיז גֶערֶעכְט .

4 - - אַבְרֶהָמִיל הָאט בֶּעמֶער פוּן אַללֶע גֶעוואוּסְט רֶעם וֶועג אִין רֶער-וֶעלְט אַבַיין,. אוג

דֶער צוּ הָאט.עֶר נָאך גֶעמַאט אֵיין אֵיינֶען פֶערְד-אוּנ"וֶועגֶעל, ;קען ניין עִפִּיס בֶּעפֶערְס
וי צוּ פָארְרֶען אִין דֶער-ֶעלְט אַבַיין מִיט אַבְרֶהמלן ז יו

8 גנ
7 חל

אוּנְגֶערֶע צְוֵיי פֶּערְשוֹינֶען הָאבֶּען זִיך לַאנְג אִין וֶעג ניט בֶּערַארְפְט קלויבֶּען ,
בַּאלְד נָאךְ פָּמַח הָאט מֶען זי גֶערִיהרְט אִין וֶועג אַרַיין, זיין עֶלמֶערֶע שְׁוֶעסְטֶער ועלכע

== 180 ---

הָאט עֶרְוַארְמֶעט אַז פוּן אִיהֶר לִיבֶּען בְּרּדֶער זָאל אַמָאל אַרויסוַאקסֶען אַ רב , הָאט.
אִיהֶם בַּאלִייט מִיט מְרֶערְרֶען אוג מִיט-ְגֶעגֶעבֶען אֶיהֶם אִין וֶועג חוץ אֵסֵךְ הֵייֶע קוּשׁען ,
אַ שְׁטִיק שְׁוארְץ בְּרוֹיט מִיט עמְליבֶּע גְרָאשֶׁען מִינֶין .

מִיט דֶעם זַאפַּאס, אָהן שׁוּם גֶעפַאק אָהֶן רעקאט ֶעגְרַאצְיֶעס אוּג אָהן אֵיין בֶּעקַאנְמֶען
אוֹיף דֶער ועלְט, אִיז אוּנְזֶער עֲמִיגְרַאנְט אַרוֹיס גֶעפַאהרֶען אין רֶעם לאנד, . װאוּ עס
גִיסְט זִיךְ מֵילֶך. מִיט הָאנִיג , מִיט דֶער הָאפְּפוּנְגו אַז עֶמְלִיכֶע מְרָאפֶען וֶועלֶען איהם אוֹיךָ
אִין מויל אַביין פַאלֶען .

נָאר מִיט דֶער עֶרְשְׁמֶען טָאג-רַייזֶע הָאט דֶער יּנְגֶער עֶמִינְרַאנְט רֶערפִיהלְט , אין
וֶעלְבֶע הַאנְד עֶר אִיז אַרַיין גֶעפַאללֶען .

אוֹיף דֶעם ועגֶעלְע איז גֶעוֶעסֶען דֵי מוּמֶע מִים אַקְלִיין קינד אוּנ אַבְרָהָמל מִים
אֵיהֶר ְּלִימְיַאנִיק זֶענֶען נַאףגֶעגַאנְגֶען צוּ פום, לְמָשֵל עָם אִיז אֲפִילוּ נִים קיין גְרוֹימֶער
פֶערגֶענִיגֶען אַזא רֵייֶע, נָאר דֶער אוּמְנְלִיק וָאלְט נָאךְ אַװֹי גְרוֹי. נִיש גֶעוֶעוֶען, וֶען
עס זָאל נִים גֶעוֶועוֶען "יי אִין אַנְהוֹיבּ פְרִיהלינְג וֶועסְנַא), וואוּ אִין פִיעל.ערְמֶער אִיז
גֶעוֶעֶען רִי בְּלָאמֶע בִּיו אִיבֶּערין גַארְטֶעל, אוּג נִיט אֵיי-מָאל הָאט דֶער יוּנְגֶער רֵייוֶענדֶער -
צוּיזַאמֶען מִיט אַבְרָהמְלין גֶעמווְט אַוֹסשׁלעפֶע דִי קלַאטְשֶע מִיט רֶער מוּמֶען מִיט
אֵיהֶר קִינֶר .‏ ,מֵיין נִיט--הָאט גֶעשְׁרִיגֶען אַבְרָהָמל צוּ זַיין יּנְגֶען פארשוין ווֶען מֶע
ְלֶעְט פַארסְטְרַאנֶעט וֶוערֶען אִין בְּלָאטֶע -אַז אִיך הָאבּ די מִיט גֶענוּמֶען אִין ועג, ָאלְסְט
מִיר ‏ דָא זַיין אַ פַאנִיטְשׁ. ניין בְּרוּרֶער, דוּ הֶעלְף' וֶוען נִים, שֶׁנֶער אִיךְ דִיר בַּא
בָּארְר' אוּג פָּאוֹת , אִיךְ וֶעל דִּיר. אַבין"וַארְפֶען אין דֶעם עֶרְשְׁמֶען וַאלְר , אָרֶער אִין
א כּלאמֶע : נְיאנְטְשֶׁען זִיךְ מיט דִיר וִוילל אִיךְ נִיט '

נָאךְ אַזוֹינֶע דְרָשׁוֹת אִיז דָאם בֶּעסְמֶע גֶעוועזֶען צוּפָאלְגֶען אַברְהָמלן אוּנ וַארְטֶען.
בָּיו גָאמט ווע אֵיהֶם בֶּעפְרַייֶען פוּן זַיינֶע הָאנְד . יי

דֶער צְוֶעק פוּן זייעֶר רֵייזֶע , וִוי מִיר וויימֶען פוּן פְּרִיהֶער, אִיז גֶעוֶועזֶען רִי שְׁטָארְט
אַ... װאוּ מָע הָאט בֶּערַארְפְט גֶעפִינֶען רֶער עֲנוּנָהים מַאנן , נָאר אִרהְמִיל הָאט זִיך גָאר
אַהִין נִיט גֶעאַיילְט; עֶר הָאט נִים אויס"גֶעפעהלָ אֵיין שְׁמָארְט , אֵיין שׁמָארְִיל ; עעֵר זָאל
זִיךְ נִיט ָבְְּׁמֶעלֶע { אוג אַלֵיין אִי עֶר בַּאלֶר אַוָעק צוּם רֶב אוּג מִיט יי פַּיקרוֹשׁ אָנ
גֶעהוֹיבֶען רֶערצֶעהְלֶען פון דֶער אוּמנְלִיקְלִיכֶער עֲנוּנָה,. וִוי עֶר פַּאהרְם מִיט אֵיהֶר ומֶען
אֵיהֶר מַאנן אַלְלֶעם צוּ לֵיינְט אוֹיף צֶעהְן מֶעלֶער בִּיז עֶר הָאט בֶּעקימֶען עמְלִיבֶע נְרָאשֶׁען
אוּג בְּרִיף צוּ אוּנגֶערֶע ּרֶעלִיף 1 ערַחְמָנִים בָּנִי רַחְמָנִים'; זֵיי זָאלֶען אֵיהֶם הֶעלְפֶען רַאמָעי
וֶוען אִיּרִישֶׁע מָאכְמֶער פוּן אַזוֹינֶע אוּמְגְליקען * אָבְּגֶעאַרְבֶּעם רִי קַאמֶערְיַע ‏ אִין ‏ אֵיין
שְׁמָארְט הָאט עֶר די אַייגֶענֶע קַאמֶערְיֶע גֶעמַאכְּט אִין דֶער צְווֵיימֶער שְׁמַארְט א..
ז. װ. א. ז. װ.,

פַאר זַיינֶע פַּאַרשׁוּנֶען זֶענֶען, פַארְשְׁטֶעהְט וִך , אַבְרָהָמְלם מָאמֶעדְיֶעם גֶעוועוֶען
בְּסוֹד ; ער פלֶענְט זי נָאר זָאנֶען, אַז דִי בְּרִיעף וָאס עֶר נֶעמְט בֵּיי דִי רַבָּגִים, בַארְה
מָטו הָאבֶּען צום עסֶק, דיה: מִיט זֵיי וֶועם ער גיבֶער גֶעפִינֶן אֵיהֶר מַאנן. צִי לינֶע
פַּארְשוֹינֶען הָאבֶּען וָאם צוּ עֶסֶען אוג צִי זֵיי לֶעבֶ { הָאם זִיךְ ַבִרְהָמִל וִוינְצִיג גֶעזָארְגְט,
ֶעןיעַר פְלֶענְט קוּמֶען אִין א שְׁמארְט, אִיז זַיין צְטִייגֶער גֶעוֶעוֶען אַזוי : דֶעם יונגֶען נאר"
שׁוֹין הָאט עֶר בַּאלֶר אַוֶעק גֶעם זיקט אִין תֵּית הַמֶרְרֶשׁ, ואוּ ער הָאט זִיךְ גֶעקֶעגְט אָנ

--- 1544 ייד

עֶסֶען מִיט נִמְרָא וַוייפיעל נַיין הָארֶץ הָאט נָאר געֶנְלוּסְט, אוג פַאר.דֶער מוּמֶען הָאט עי
מִיט אַ שְׁמִ יס לײַנ וינ גֶעמַאכְט פוּן רֶעם ווענעט. א בֵּיירִילן דָארְמֶען הָאם זִי גע וָאהנְט
מִיט דֶעם קִינר, ‏ אוג. אַלֵיין איז עֶר אַרוּם גֶעלָאפִין פון שְׁמוּבּ צוּ שוב אוּג ‏ אַלֶץ
גֶעוָארְגט פַאר דֶער אוּמְגְלִיק קליכֶער עֲוּנה ! בַּאנַאכְט הָאט עֶר גֶעגֶעכְטִינְט אוֹיף אַ בַּאנְק
אִין בֵּיֹת הֲמַרְרֶשׁ צְוִוישֶע ואל אַנְרֶערֶע ? לֶעפֶּערְס | וועלְבֶע מָע ;קען נָאךְ ער הַיוֹם
גֶעפִיגֶען יֶערֶע נַאכְט אִין אועזעכע בַּתִּי מְדְרָשִׁים .

אִין עֶרֶ פון אַנְרֶערְט-הַאלְבֶע חֲדָשִׁים הָאט זִיךְ אַבְרָהָמל גֶעשְׁלֶעפְּט מִיט זייגֶע
מֶּערְשֹׁינֶען בִּיז זֵיי זֶעגֶען גֶעקוּמֶען אִין דֶער שְׁטָאר ל... ואהְליגֶער' גב , דָא הָאבֶּען
זֵיי בַּאדַארְפְט שְׁמֶעהְן עמְלִיבֶע מָאג , וייל עם איז גֶעוֶעוֶען,עהָב שׁבוּעוֹת, רא הָאט.ער
פַארְמְרַאבְט זיין יונגֶען פַּארְשׁוֹין פַּמרו אוּנ דֶער בַּיי פַארדינֶען שָאנֶע ֶעטְליכָע רוּבֶּעל,
ד'ה: ערע אַ אק אוּג אַוֶעקי גֶעבֶּען אִהֶם פַאר אי אֵיידֶעם צוּ א גִָר, ‏ עַייל דָאס
זִיף די שָאנְסְטֶע בעליבמע- אוּנ גע" ייט נִים געֶט גנ אָנְקוֶועלֶען פון' בֶעם
ַּוּרִ'ל וָאס הָאט אַזוֹי גוּם גֶעקֶענְט לֶערְגֶען..

ווע אִַרְהֲמִיל אִיו גֶעקוּמֶען אִין בִּית הַמָדְרֶשׁ, זֶענֶען איהֶם אַללֶע אַרוּמְגֶעפַאללֶען:
פוּן וַאנֶען אִיז דֶער יוּנגֶער לִמְדְן ז וִויפִיעל אִיו עֶר אַלט? מִי וָאס פֶערְנֶעהמְש עֶר זִיך?
וֶער זֶעגֶען זיינֶע עֶלְמֶערֶעןי א. ו: װ. את פַארְשְׁטעהט זי ! אַז אַבְרְהְמִיל
אֵלס שְַבֶן הָאט אֵיהֶם אָבּ-גֶעלויבְּט בִּיז איֹן היִמעל אַרַיין .

אַללֶע מָאג איז אַנְרָהָמל אַרַין-גֶעלַאפֶּען אוֹיף געמְלֵיכֶע מינוּט אין בֵּית הִמְדְרֶשׁ,
מִיט זַיין פַארְשׁוֹין אִיבֶּער שֶׁמוֶעסֶען מִכֹּחַ די גליקען וָואם אֵיהֶם .ערְוַארְטֶען רָא, וֶוען
עֶר וֶועט אֵיהֶם ואַבְרְהֲמלִין נָאר פָאלְֶען אֵין גאנצֶען , דיה וָואס אַבְרָהָמל וֶוֶעט מְרוּן
זָאל זיין גֶעמְהוּן. נַיין פַּארְשׁוֹין. הָאם לעס אויסגֶעהֶערְט וִי מֶע זָאנְט: ,אוֹיף אֵיין
אויָערי .

דֶער וַוייל אִיז בַּיי אִיהֶם די צַייט צְוִוישֶען רִי קְלוֹינֶער בּעל-בַתִּישֶׁע יוּנגֶע לייט
ָעָהֶר פְרֶעהְלֶיך אַווֶעק-גֶעגַאנְגֶען .‏ אִין דֶער צֵייט הָאבֶּען דִי יונְגֶע לייט גֶעוָאלְט מַאכֶען
א חָבְרָה צוּ. הֶעלְמֶען אָרִימֶע לייט, אוּנ הָאבֶּען זיף בֶּענוּצְט מִיט דֶּער צַייט ווָאס דֶער
יעְגֶער-לֹמְְ הָאט זִיך. גֶעפוּנֶען צְוִישָען דיי ,‏ אוג הָאבֶּען אֵיהֶם אִי גֶערְגֶעגֶעבֶע מַאבֶען
דֶעם אוּסְמַאוו פַאר רֶער חָבְרָה. עֶר הָאט אוֹיף זִיך די אַרבֶּעט גֶענוּמֶען אוג אָנגֶעשְׁרִיבֶּען
דֶעם צוּסְמַאיו מִיט אַ רֵיינֶע לש קוֹרש אוּנ מִיט זֶעחֶר 8 שָׁאן כָּתַב , אַרלָע הָאבֶּען זִיךָ
געוואוּנְדֶערְט אוֹיף דֶער שָאנֶער אַרְבֵּיט ,

אוֹיף דֶעם דְרִיטֶען אַדֶער אוֹיף דֶעם פִירְמֶען טָא נאף יוֹם טוב אִיז אַבְרְהָמִיל וי
8 וינד אַרַיייגֶעפְלוֹיגֶען אִין בִּית"הַמְדְרֶשׁ , . אוג הָאט געואָגְט זַיין פַּארְשׁוֹין אוית דֶעם
אוֹיֶער אז עֶר, שָׁלוֹם יַעֲקֵב, אִיו שׁוֹין אַ חֶתֶ גֶעוָארֶען פַאר אַ הִינֶען גְבִירס אַטַאכְטֶער,
הֵָחֶר אַ שָׁאנֶע אוּג מִיט צַללֶע מַעֲלוֹת , אוּג מֶע וַארְט נָאר עַר, עָלם יַעֲקֹב, דֶער
הָתָן , זָאל וי צוּם גִיכְסְטֶען קוּממען א הִין , דער צוּ קאט אַבִרֶהָמל , פַארְשְׁטֶעהְט זיךְ,
נִיט גֶעְשַׁאלֶעוֶעם 9 מָאט רֵייר , = אָבּצוּלוֹיבֶּען דֶעם מחוּמְן מִיט רֶער בֵּלָה וי זִי אִיז
שָאן וִי 8 פְּרִינְצֶעסִין ,‏ אוּנ אֵיהֶר פַאטֶערְם הוֹיו אִיז אַ שְׁמַאלְץ גְרוּבּ, ,דוּ וֶועסְט דָארְט
הָאבֶּען פון פויגֶעלימִילְף + וֶוֶעסְט רָארְמֶען אַרוּם שְׁוִימֶען וי מְרֶעפְלך אִין בּוּמֶערי, הָאט.

אַבְרְהָמל גֶעעֲנְדִיגְט זיין לַאנגע ד דְרָשָה , + אִױגֶעמֶענְדִי אֵיהֶם בַּיי דֶער הַאנְד אוּג כַּמַעַם

| מִיט גְמַאלר. אֶיהֶם גֶעוָואלְט אַועקיפאסקען צוּ דער בֵל -

זיין נִיטינְלוֹבֶע צוּ אבְרְהֶמְלִי אוּנ אוֹיך רֶערִיבֶּער וָאס עֶר הָאט זִיך דֶערְבַאנְט,
אַז נִים דֶערוֹיף הָאט עֶר אַווֶעקגֶעוָוארְפֶען זיין הֵיים, אונ אַז נִים אוּם חַתוּנָה צוּ הָאבֶּען אִיז
+ גֶעוֶֶעזֶען זיין צְוועק פוּן זַיין אוועק לאזֶען זִיךְ אִין דֶער וֶועלְט אַבַיין , הָאט עֶר זִיךְ פֶעסְט
גֶערֶעשֶׁעט אֵיהֶם זָאגֶען: אַז עֶר דֶענְקְט גָאר נִים חַחוּנָה צוּ הָאבֶּען אנ אַבְּרְהָמָלם קלא"
פָּאמֶען וועגֶען דֶעם זֶענֶען אוּמיסט . אברהמלען הָאט זְעָהר בַּאנְק גֶעטְהוּן. צװויסצו=
לָאזֶען אזא פֶעמֶען בִּימֶען פוּן מוֹיל , אוּנ הָאט ויימֶער זִיךְ גֶעפְּרִיוְט דִרְשְׁגֶען וֶענֶען
דֶעם , אוֹיך אָנְגֶעהויבֶּען סְטְרַאשֶׁען אַז עֶר וֶעט אֵיהֶם אַועק-ווַארְפֶען. , . אַז אַייבּיג וֶעט
עֶר זִיך מִיט אֵיהֶם נִיט נְיַאנְטְשֶׁען א. ז. װ. נָאר עָם הָאט נִיט גֶעהַאלְפֶען,
זיין פַּארטוֹין אִיו פֶעסְט גֶעבְלִיבּע בַּיי יי רֶעשֶׁעניֶע, וֶוען עֶר' הָאט גֶעזֶעהְן אז זֵיינֶע
רֵייר הֶעלְפֶּען נִיט , הָאט יֶער זִיך גֶעשְׁטַארְץ דָאס הַארְץ אוג איינְגֶעשַּׁאנְט יין פֶערֶר
אוּג וֶועגֶעל זִיך וֵיימֶער שְׁלֶעפֶּען אִיבֶּער דֶער וֶעלְט צְוִוישֶׁען אוּנְֶערֶע יורֶען , ערַחמָנִים
בָנִי רַחְמָנִיי , - עֶר זָאל חָאטְשׁ, קענֶען יעֲפִּים גוּמם טְהוּ פַאר רֶער וּרִישֶׁער מָאכְמֶער ,
ִי עֲוּנָה יי

לאנג , לַאנְג הָאט זִיךְ אַבְרָהֲמל מִים זֵיינֶע צְוֵיי פַּארְשוֹיגֶען גֶעשְלֶעפְּט אִיבֶּער
וָאהְלִין , = אוּקרייגע אונ פּארָאלְיע , עֶמְלִיכֶע מָאל הָאט עֶר זִיך נָאךְ אִין וֶועג גֶעפְריווט
פַּמָרְן זיין סְחוֹרָה ו נָאר עֲנְדְליךָ אִין רי עָרְשְׁמַע מֶעג פוּן חוֹרֶשׁ אָלל זֶענֶען זי גֶעקוּמֶען
אִין דֶער שְׁמָארְט ק.. . פיסָקער גוּבּ,

שׁתֶּעט בַּאנַאכְט הָאט זַיךְ אַבְרָחָמל מִיט זיינֶע פֶּערְשוֹיגֶען ַארְשְלעכְ אִין אַ פּיסמֶע
מְהָעִטִשְׁמֶע ; וָאס הָאט זַיךְ גֶעפוגען ייט פוּן רֶער שְׁטָארְט, . אִין אַ עָק , וואוּ קיין
לֶעבֶּערִיגֶע מֶענשֶען הָאט מֶען נִיט גֶעזעהן , + דִי קְרֶעמְשְׁמֶע אִיז גֶעוֶועוֶען אָהְן פֶענְסְטֶער,
אֶהְן טְהִירֶען , נָאר עִפִּיס אֵיין אַלְטֶע חוּרְבָה , װאוּ /קיין מֶענְשֶען הָאבֶּען שוין מֵיין
הוּנְרֶערְט יַאהְר דָארְט נִיט גֶע;ָאהנט.

דִי אוּמְִליקל כֶע ַּאמַאזְשִׁירֶען ואס זֶעגֶען גֶעוענֶען זָעהֶר פאר מוּטְשֶעט אוּנ שׁוין
גֶעוָאהנְט צוּ צָרוֹת , הָאנֶען זִיך אין אזֵא וִיסְטֶער קרֶעטְשְׁמֶע אוֹיךְ גֶעפוּנֶען װואוּ דֶעם
קאפ אָנְוּשְַּׁארֶען . אַברָהָמל אִיז אוֹיף גֶעשְׁטַאנֶען פּארְטָאג אוּג אַוֶעק גֶענַאנְגֶען וֶעגֶען
ַיינֶע גֶעשֶׁעפְּטֶען אִין שְׁמָארְט אַרַיין .

ְּלִיצִים הָאט אָנְגֶעהֹינ נן שמארְק רוּנֶערֶען אוג בְּלִיטְצֶען , דֶער הִימֶעל הָאט זִיף
גֶעעֲפֶענְם אוּנ עס הָאט גֶעהלא. גֶעט דֶער רֶעגֶען וי פון א ער דִי גֵאן נצֶע קְרֶעטְשְׁמֶע
הָאט גֶעשְׁואוּמֶען אי וואטער --אט, אָט ' הָאט אוֹים גֶעוויֶען ( וֶוערֶען די בַּאסַאזשִירֶען
גָאר דֶער מְרוּנְקֶען ,‏ אוּנ אָט פוּן אֵיי ווינֶעל פַּאלְט גָאר אֵיין די גַאנְצֶע קרֶעמְשְׁמָע,
: ויֶעלבָע שְׁמֶעהט אַזוֹי אויף אוים הִיגֶעֶרְשֶׁע פִיסְלֶעךְ .

וֶוען אִין דער מִינוּט זָאל אַבְרֶהָמל קוּמֶען ‏ צוּ רֶעם נאפֶען פַארְפְהֹיֶענֶעם יּנְגֶען.
לַמְדֶן אוּג אִיהֶם רֶערֶען אַ שִׁירוּך אוּנ מִיט זַיין פֵּה קָדוֹש אויְמָאלען דֶעם ְׁמַאלץ-גְרוּב
מִיט בֶער שָׁאנֶער בַּלָה מִים אמף מעשׂוֹת -- ! וָאלְט עֶר אֶפְּשַׁר אוּסְפֶעיֶעט ! נָאר
דָאם מִזֶל הָאט אַנרֶערְשׁ גֶערֶעליעט : : אַבְּרָהָמל אִיז צוריק"גֶעקּמֶען ן פוּל מִיט כַּעַ , יל
די ק ... עֶר רַבָּנִים הָאבֶּען אֵיהֶם גי גֶעוָאלט גֶעבֶּען נִיט קיין נַעלֶר אוג נִים קיין

-. 14 -ם'

בּריעף צוּ דִיא ירַחְמָנִים בְּנֵי רַחִמָנִים' , אוֹיף צויהֶעלְפֶען דִיא יורִישֶׁע פָאנְטֶער , די
עֶלֶענְרֶע עֲגוּנָה .

מִיט אַ צַארֶענְדִיג הַארץ הָאט זֶער פַאר נַאכְט מוֹריַע גֶעוֶועוֶען זיינֶע פַּארְשׁוינֶען, אי
מַארְנֶען ווען עם וֶועשׁ נָאר אָנְהוֹיבֶּען בְּרֶעכֶען אוֹיף מָאג, וֶועלֶען זֵיי אַוֶעק פאהרֶען פוּן
דֶער שְׁטַארְט ק.. . וֶועלְבֶע אִיז גֶענְלִיכֶען צוּ דֶער שְׁטַארְט סְדוֹם, אוג מֶע וֶועט פָּאהלֶען
גְלֵיךְ קיין ח יי ,

--נַאר דָאס וֶועט זַיין די לֶעצְטֶע שְׁפָארְט ואו-הין אִיך וֶועל דִיך פַארְפִירֶען , הָאט
עֶר זִיךְ גֶעוענְדֶעט צו זַיין וּנגֶען פַּארְשׁוין ; וֶועסְט דוּ דָארְט חַתוּנָה הָאבֶּען כָּרַת מֹשָׁה
ְיִשָׂרָאֵל אִיו מַה טוב , אוּנ וֶען נִיט--הָאְשׁ הֵייְג זִיךְ ; טְהוּ וָאס דוּ וִיללְסְט ! אִיך
וֶועל דִיר דֵיין פַּאסְפָארְט נִיט אָבְּגֶעבֶען , כֵּל זְמֵן דּ וֶעסְט מִיר נִיט בַּאצָאהלֶען פוּר
גֶעלְדי , אונ וֵויימֶער וי דִי וִויללְסְט זִיךְ. נָאר אִיך הָאפף אַז דוּ וֶעסְט סוף כָּל סוֹת
קוּמֶען צוּם שׂכֶל אוג פַארְשְׁמֶעהן דַיין תַּכְלִית - דוּ וֶעכְט אַללֵיין מָה זַיין אַז אִיך וינ
דִיר גִיט קֵיין שְׁלֶעכְט עִם אִיז שׁוֹין לַאנְג צֵייט דוּ זָאלְסְט וֶוערֶען אַ מֶענְטְשׁ . פַאר גֶעם
נִיט אַזגֶעלויבּט נָאטט בִּיזְט שוֹין נִי קיין קינד . נָאךְ אַ יָאהֶר אוּג נָאךְ אַ יָאהֶר בִּיו
דוּ דָאךְ שוין אֵיין אַלְמֶער בָּהוּר ן אוֹיף וֶעלְכֶען קֵיינֶער ווילל זִיך נִיט אוּמְקקֶען .

ואס פַאר אַנַאכְט רֶער יוּנגֶער פּרשוין הָאט אִיבֶּעריגֶעלֶעבְּט אִין קרֶעטְשְמֶע ו
אִיז גְרִינְג זִיך ‏ פַאר-צוּשמעלֶען . לַאנְג הָאט עֶר געטְרַאכְט פוּן וַיין בִּיטֶערֶערֶע לַאגֶע,

65
ב

פְלִיצִים הָאם ;ער זִיך דֶער טָאנְט ; אַז צוּרִיק מִיט עִמְליבֶע יֵאהֶר אִיז פוּן זַיין גֶעבוּרְטְם"

3
.

שְׁמָארְט גקָאפִיל אַוֶעקיגֶעפַאהְרֶען זֵיינֶער אַחַבֶּר פוּן דֶער ְשִׁיבָה ! אוּג וי ער הָאט נָאך
נֶעהֶערְ אִין דֶער הַיים } אִיו עֶר אַמְשֹׁרַר בַּיים ק .. . ער זֶן פון דֶער גְרויפֶער
שׁוּל .

וי אֵינֶער וָאס מְרִינְקְט זִיף ‏ חאפט זי אָן אִין וָואסעם אִיז ! אַבִּי זִיךְ אַרוים
צוּ רַאטֶעוֶוען ן אַזוֹי הָאט ער זִיך אָנְגֶעחַאפְּט אָן דֶעם גֶערַאנְק ! אוּנ וי עִם הָאט ָאר
אָנְגֶעהוֹיבֶּען צוּ מָאנֶען אִיז עֶר אַוֶעק גֶעגַאנְגֶען אִין שְׁטָארְט ! ױּבֶען נין הַבָרי .

מִיט צִימֶערְרִיגֶע הֶענְד הָאוט עֶר גֶעעפֶעגְט די מְהִיר פוּן הויז וָואם .ער הָאט אַזױ
לַאנְג גֶעוּבְט | אִין רֶעם הוֹיו װאוּ עס הָאט זִיך גֶעפונֶען זייֶע. לֶעצְטֶע הָאפְפֶענּנג
אֵיהֶם הָאט בַּאגֶעגֶענְט 8 יוּרֶענֶע אוּג גֶעעֶנְפֶערְם, אַז אַאַ מְשׁוֹרֵר (ַיין חַבֶּרו אִיז וויהָלִי
ַּיים חון ‏ נָאר זֵיי גֶעפִיֶען זי אִיצְט אַלֶלֶע אִין וֶעג אונ וֶעלֶען עֶרְשְׁט קוּמֶען אוף
יוֹם מוֹב צוּרִיק . | :

דִי לֶעצְטֶע הָאפְפּונְג הָאט גֶעפלַאצְט . מִים אַ פַארְבִיטֶערְט הַארְץ | מִיט רֶעם

קאפ אַרָאפּ אוג מִים ‏ אַפּּסְטֶען מָאגֶען הָאט ער וִיף ‏ צוריקיגֶעקֶערְט אִין;קרֶעמְשְׁמֶע צי

+צ

אַבְרָהָנל הְרָאמָאי -
. אַכְרהָמל הָאט אֵיהֶם בַּאגֶעגֶענְט מִיט פִּיל מַעַנוֹת פַאר זַיין אַוֶעק גֶעהֶען | דֶער
רוּת וֵוייסְט ואו"הין , אוג הָאט מוֹרְיַע גֶעוֶועוֶען אַז בַּאלֶר פַּאהרֶען זֵיי אַרוֹיס פוּן רֶער
פַארְשָׁאלְמֶענֶער שְׁמָּארְט ק ++. |

עֶס אִיו גֶעגַאנְגֶען אַ דְרָאבְּגֶער ֶענֶען, גָאר אַ גֶערִיכְטֶער אוּג אַקַאלְטֶער , בְשַַת
זי זֶענֶען אַרוֹים-גֶעפָאהרֶען פון קרֶעטְשְׁמֶע. דִי גַאנְצֶע נַאטוּר הָאט אוים גֶעוִיזֶען פַאנִיסְט
טְרֶעהדען צּ זַאממֶען מִי צְוֵויי אוּמְנלקליבֶע קרבְֹּ, ָאס הָאבֶען זי אַליין אִיבער-
גֶעגֶעבֶען אִין רֶער ְלְִישׁהַאנֶר. פון א מֶענְשֶׁען ‏ מְרוֹישֲרִיג אִיז גֶענֶועזֶען אנצֶער יען

--- 144 ---

אַבראמאוויטטֶען אוֹיף דֶעם הַארצֶען נָאךְ דעם װי, ער האט פארלוירען די שְׁמָארם ק ‏
ייגֶע. לֶעצְטֶע הָאפְפֶענונג | וָאס עֶס קֶען נַיין עֶר וֶעט שוין מין מאהל רִי שְטָארט.
נִיט זֶעהְן . | |
גֶעהֶענְדִיג אַזוֹי צוּ פום אִין דֶער בְּלָאמֶע אָהן אַ שׁוּם צְוֶעק, הָאט עֶר זִיף
פַארטראבט : וָואס , עְרַווארְטֶעט אֵיָהם אוּנ אוֹיף וָואס קען ער איצט הָאפּפֶען.

דֶער רֶעגֶען הָאט נִיט אוֹיפְגֶעהֶערְט צוּ נֶעצֶען בִּיז אִין דִי בֵּיינֶער - דָאס אָרִימֶע
פֶּערְדִיל הָאט זַייִנֶע לֶעעֶטָע כּוֹחוֹת ‏ אַיֶועקְגֶעלֶעגְט. צו שׁלֶעפֶען דֶעם ואנֶע מִיט דֶער
פַארְוָאגֶעלְטֶער יוּרֶענֶע אוּנ אֵיהֶר פַארְפְרוֹירֶען קֵינְד - אַבְרְהָמְלֶען אִיו אויך נִיט-גֶעוֶעזֶן
גוּט אוֹיף דֶעם הַארְצֶען אונ הָאט די גַאנְצֶע צַייט גֶעשְׁוִיגֶען |‏ מִיט זַיין יּנְגֶען פַּארְשֹׁי
אַ הַאלְבּ וָארְט נִיט גֶערֶערְט , אֵיהֶם גֶעבֶּען צוּ פִּיחלֶען אַז זַיין גֶערוּלֶר הָאט שׁוין גֶעפְּלַאצְט
אוג. יי גרימצארֶען אִיז זֶעהֶר גְרוֹיס. זֵיי הָאבֶּען ‏ זיד אַזֹ גֶעשׁלֶענְט אוּג גֶעגַאנְגֶען בי
נֵיי נֶעגֶען גֶעקוּמֶען צוּ אֵיין אָדֶם װאוּ דֶער וֶועג קיין ח :.. הָאט זִיךְ גֶענוּמֶען רֶעכְטְט :
דִּי שְׁמָארְט ק. .. הָאבֶּען זיי שי לַאנְג נִיש גֶעוָעֵהן - אוּג שָׁלוֹם יעַקב-ען הָאט וִידְאוֹיס-
גֶעוִיֶע , אַז ער וֶעט זִיךְ קיין מָאהל שׁוֹין נִים אַרוֹיס בֵיימֶען פוּן זיין שְׁלֶעְטֶע לַאנֶע
אִין וֶועלְכֶער ;ער אִיז ‏ אַלֵיין אַרַיין עפאמ אֵיהֶם הָאט זִיךְ אוֹיס-גֶעוִויזֶען, אַז אמ
בַּאלְר פַאלְט. ער אַרַיין אין א מין תְּהוֹם , - פוּן וֶעלְכֶער ער וֶועט שׁוֹין נִים אַרוֹים
קְרִיכֶען--דֶעם רָאזִיגֶע תְּהוֹם הָאט ער גֶערֶעבֶענְט די פמָארְט ח . .. אִין ֶועלבֶּער אַבְרָהָמל
פֵיהִיט אֵיהֶם אִיצְט. רָארְט רָאט.ער נִיטקיין קרוֹב מיין גוֹאֶל . דָארְט וֶועט זִיךְ גֶעזִים
קיר נים עי פאר וק יער זאל יד האטש ;קענען' ירע יי פא

658 6

שְׁטַארְקֶער טַאר לְטֶער הָאט זיף' אע זי ענֶערגיע הָאט פי' אִיהֶם. אְָגֶעמְרָאמֶען
אונ עֶר האט גֶעָאלְטֶען די שָׁעָה אִין וועלְבֶער עֶר הָאט פַארְלַאזֶע זַיין גֶעבּוּרְמְסְעטָארְט
קָאפִיל, | נָאר אִין דֶעם אויגֶענְְִּי |; וֶען אֵיהֶם הָא זִיך אוֹיסגֶעוויזֶען אַז עֶר גֶעהְם צוּ
גְרוּנֶד , איז אָנְגֶעקוּמֶען דִּי גוּטֶע מינּ ֶועלְכֶּע הָאט גֶעמַארְט אַגַאנְץ אִיבֶּער-קֶעהרֶענֶעשׁ
אִין זיין לֶעבֶּען , אוּנ ואוּנדֶערְלִיף ! די אוּרזַאכְץ וָאס רָאס דֶערֶעל פוּן אַבְּרַאמָאוויטְשֶעם
לֶעבֶּען הָאט זִיך אָנְגֶעהוֹיבֶּען דְרֶעהֶען צום גוּטֶען, אִיז גֶעזֶעוֶען אַ פֶערְדִישֶׁע בַּארקַאוֶע ,

-זוף נָאר די פַּארְקַאוע וָאס רָאס פֶערְדֵיל צָט רָא עֶרְגֶעץ פַּארְלָארֶען ! הָאט
גֶעקַאמַאנְדֶעוֶעם רהטל מיט אַ מִינֶע פוּן אַנַטְַאלְִיק, אוּנ אָבִּיגֶעעְמֶעלְט זַיין
קלַיאטְשע.
רֶער פַּארְשׁוֹין הָאט זִיךְ גֶעלָאזְט לויפֶען י מְקִיים זַיין דֶעם פְּרַקֵאז פוּן אַנְרָהִמְלין
טָאמֶער ווֶעם ער דֶער מִים ְׁמִיֶעך רֶעם כַּעַם פוּן זַיין נאַטְשַׁאלְנִיקץ. עֶר אִיז קמע
א שְִׁיק וועג , גֶעזוּכֶט אוּנ גֶעוּכְט ! עֶס הָאט גֶערוֹיעֶרְט א הַאלְבּע שִׁעָה אוג צוּ זַיין
גְרוֹיסֶע זָארג גָאר נִיט גֶעפוּנֶען . מִיט ייג הָאנְד. אוּנ מִיט אַ צוּבְּרָאכֶען הַארְץ אִיו
ער גֶענַאנְגֶעך צוּרִיק - פְּלִיצִים דֶער זָעהֶם ער װִי אַקֶענֶען אֵיהֶם פַארְט אַ פוילִישֶע
ְּרִיטִשׁקֶע מיט פִיֶער פַעֶרֶר ! !מיט קַנְאָה ‏ אוו מִיט צוַאוֶעקֵייט הָאט עֶר גֶעקוּקט אוֹיף
רִי גְליקְליבֶּע , וֶעלכֶע הָאבֶּען זיך גֶעפונֶען אין בְּרימקֶע , אָבשְטֶעלוּניג זי אוֹיף

*/ 188 7

א מִינוּט הָאט עֶר גֶעהָארְט וִוי אֵיינֶער רוּפְּט אֵיהֶם אָן מִיט נַיין נָאמֶען . שָלום יַעקבֿ
פון קָאפִיל הָאט זַיינֶע אויערֶען נִים גֶעגְלויבְּט! הֶען דָאם זיין ו הָאט ער זִיף גֶעמְרַאכְט
אַז אויף רִי פָּארָאליֶער סְטֶעפֶּעם זָאל זיך גֶעפִינֶען חֶאְשׁ אֵין לֶעגֶּערִיגֶער מֶענְטְשׂ ואס
זָאל אֵיהם קֶענֶען ? אִיהם, וֶועלְכֶער אִיז פַאר וָארְפֶען פון זַיין אֵייגֶענֶער נֶעסְט אין
ְלָאנְֶעם אָהן אַצְוֶעק ואו"הִין רֶער שְׁלִיםמוְל טְרָאנְט, וי אֵין אָסֶענֶער בְּלֶעטֶעל
אְָגֶערִיסֶען פוּן זַיין בּוים אוּג טְרָאנְט זִיך אִיבֶּער גְרִיגֶּער אוג בְּלָאטֶעם װאוּ דֶער וִוינט.
ווילל נָאר! רִי בְּרִיטְשְׁקַע הָאט זִיךְ דֶער וַוייל אָבְּנֶעשְׁטֶעלְט אוּנ פון אֵיהֶר אִיו אַרױס.
גֶעשׁפרּנְגֶען ‏ א יּנגֶער מַאנְן אוּג אִיו אֶהן וֶוערְטֶער גֶעפַאלֶען רֶעם אּמגְלִיקְִיבֶען שׁלום
יַעקב"ען אוֹיף דֶעם הָאלְדו , |

דֶער יּנָגֶער מאגן פון דֶער בְּרִיטְשַׁקֶע אִיז גֶעוֶועוֶען קיין אַנְדֶערֶער נָאר רֶער
מְשֹׁרֵר. וָואס אַבְּרַאמָאוִיטְשׁ הָאמ אֵיהֶם גֶעוּכְט, ;ער הָאט זִיךְ אִיצְטֶער צוּ זַאמֶען מִימ
דֶעם חִון אוּנ מִיט אַללֶע מְשׁוְֹרִים אוּמְגֶעקֶעהרְט צוריק קיין ק.. . דֶער מְשׁוֹרֵר הָאט
נִים אָבְּגֶעטְרָאטֶען פון זַין הֵבָר אונ בַּועיר, עֶר זָאל מיט אִיהֶם פָאהרֶען
צוּרִיק קיין קיי,

דֶער לִיבֶּער מְשׁוֹרַר האט גֶעבֶּעטֶען אונ גֶעפּועֲלט בַּיים חַוְן אַז ;ער הָאט בַאצָאלְט
אַבְּרְהֶכְלֶען פוהריגעלרי / אָבְּגֶענוּמֶען דֶעם בַּאסְפַארְט אוּג אברהמלם פַּארְשׁוֹין פַארְנוּמֶען איז
בְּרִיְקֶע אוג גֶעפָאהרֶען קֵיין ק .. אִין דֶער שְׁמָארְט מִיט וֶעלְכֶער עֶר הָאט זִיךְ כִיט צְוֵי
שָׁעָה צוּריק אוֹיף אֵייבִּיג גֶעוֶענֶענְט - |

מִים זַיין קוּמֶען קיין ק .. . חיבְּט וִיךְ אָן 8 נייעֶר מְהֵייל פון ‏ אַבְּרַאמָאוִויטְטֶעם
לֶעבֶּען :

דֶער תָון וָואס הָאם אֵיהֶם מִיט"גֶענוּמֶען קיין ק 1.1 אִיז גֶעוועוֶען אַ יוּד מִיםט
אַוַארֶעם הַארְץ , עֶר הָאט נִים רֶער לָאוְט אַז אַבְּרַאמָאוִוימְשׁ זָאל נַויימֶער לַיירֶען פו
נוים - פְרִיהֶער פַאר אַלֶעמֶען הָאם ער אֵיהֶם אַוֶעקִיגֶעפִיהרְט אִין בֵּיתהַמֶדֶרֶשׁ , ואוֹ"סע
גֶעפנֶען זי רִי מֶעהְרפְטֶע סִפָרִים צוּם לֶערְנֶען , אִין דֶעם בֵּית"הַמֶדְרֶשׁ הָאבֶּען גֶערַאוֶענְט
דִי נַאנְצֶע ק ... ר אַרִסְטָאקְרַאטְיֶע, .עם הָאבֶּען רָאט גֶעלֶערֶענְם רי פַיינסְטֶע
יּנְגֶע לייט פוּן שְׁמָארְט. וי הָאבֶּען בַּאלָ אִין אַבְּרַאמַאויטְשֶׁען רֶערְקֶענְט אַז ער אִיז

0406 ++
++ 5

אַבִּרְיָה אין נְמֶנָא מִיט אַללֶע פַּהֹשִׁם, אע אַללֶע הָאבֶען געױּכְט מִיט אֵהֶם
בֶּעקַאנְט צו וֶערִין ! דִי בִּית"הַמְִרשׁנַיקֶעס הָאבֶּען טֵיהֶם וְעהֶר לִיעבּ בַּאקִימֶען פַאר
יי בְּנִימוּמָדִיג אוֹיפְפִיקֶרֶען זי , אוג דִי ינֶגֶע לייט פְלֶעגֶען זי וֶוענְרֶען צוּ אֵיהֶם
מִיט שְווערֶע שְַׁיקְלֶעף גִמָרָא , .ער זָאל נֵיי עִרְקלָארֶען , וָאס ויימֶער ער אִיו גֶעוֶעען
אִין בַּית"הַמְדָרשׁ , הָאם ער וַיךְ מָעֹתר גֶעסֹיפָם גוּמֶע פְרַיינֹר , אַזוֹי אַו עֶמְלִיכֶע
נְגֵירִים הָאבֶּען אֵיהֶם גֶעְוֹיֶעש זִייֶערִירֶער"וַואקְסֶענֶע קֵינדֶער צוּם לֶערְנֶען אוּג הָאבְּען
אָיתֶם דֶער פַאר גוּט בַּאצָאהלְט ו רֶענְפְמָאל הָאט אַבְרַאמַאויטְשׁ אְָגעהֹיבֶּען מְרַאכְטְ
וֶועגֶען בִּילְדוּנְג , נָאךְ וֶעלְכֶער עֶר הָאט אַװי לַאנְג גֶערָארְשְט . נָאר וִי אַזֹי הבְּט
מֶּען אָהן זי בִּילְדֶען ז וואוּ גֶעהמְט מֶען רֶעםעערְשְׁטֶען לֶעהְרֶער , דִי נָאמְהֵיֶע בִּיכֶער,
אוג וִי אַװֹי בְּרֶענְגְט מֶען ניי אִין בֵּית"תֲמֶדְרֶשׁ ? אָט אִיבֶּער דֵייפְרַאנֶען הָאט עֶר זיף

+= +
3

גֶעּרָאבֶען דֶעם (קאפ ; נָאר אַ צוּפַאלל הָאט אֵיהֶם אָנְגֶעויוֶען דֶעם אֶמֶתץ וֶועג , אִין
כַּיתְַדְדֶשׁ הָאט גֶעלְערעם אי אַלְטֶער יד , וֶעלְכֶעץ אַללֶע הָאבֶּען אָבְֶעגֶעבֶע
בָּרור פַאר זיין פְרוּמַקייט אוג עעַרְלִיכְקֵייט - רֶעם אַלְטֶען מַאנן אִז וָעהֶר גֶעפָאלֶען רֶע

יונְגֶער לִימְוַאק מִיט וֶועלְבֶען עֶר פלֶענְט ויך אָפְט פַארישְׁמוּעֶמֶען וֶוענֶען הֹיכֶע עֲנינִים,.
וֶוען זֵיי הָאבֶּען זִי בֶּעקַאנְט נָאהנְטֶער אנ ;ער הָאט זִיךְ דֶעריוואוּמְט אַז דֶער יְּגֶער
לִיְנַאק קען חוץ נִמְרָא אוֹיד גוּט לָשׁוֹן קירֶשׁ, הָאט ער אֵיהֶם בְּכֹרֵי סוֹוֹת גֶערָאטְהֶען,
זִיף צו בֶּעקֶענְגֶען מים אוּנזֶער בֶּעואוּסְטֶען פָּאלָם, א בּ. גָאמְטלָארע וֶעלְכֶער אִיז אִין
יֶענֶער צַייט גֶעוֶעזֶען אַלֶעהרֶער אִין דֶער ק--ער מאזיַאנֶער יוּרִישֶׁע-שוּלע.

-דוּ גָעה אַרַיין צוּ אֵיהֶם וֶוען {עם אִיו פַאר נַאבְט | אַז מֵיינֶער זָאל דיף נִיט
בַּאמֶערְקֶען ! הָאט אֵיהֶם רֶער אַלטֶער גֶעוָאגֶם , אוּנ ווע מִיט אֵיהֶם גֶּעקַאנְט ,
הָאטְשׁ עֶר אִיז אַגֶענָאלְטֶער שָׁאלְטַאק, בַּיי אוּנָו הָאט עֶר נִיט קֵיין כְּבוֹר אוג מִיר
הִימֶען אָבּ אּנזֶערֶע יְּגֶע לַייט פון זַיין בֶעקַאנְטְשַׁאפְט , = נָאר דוּ וֵוייסְט דָאךְ ואס צוּ
יענְמְפֶערֶע אַיין אִַיקורֶם , הָאסְט דוּ נִים וָאס מוֹרָא צ' הָאבֶּען. די קענְסְט זף
סֶמְַאלֶע מִיט אֵיהֶם בֶּעקַאנֶען , אוּנ ווייל עֶר אִיז 1 גְרוֹיסֶער ‏ מְרַקדק /קען עֶר דֵיי
נוּטְצֶען בְּרַיינְֶען ‏ גֶערֵינְק דִי וֶֶערְטֶער פוּן דֶעם מיא ר' מֵאִיר : ערבוֹן מְצָאתָ ,. תּוֹכו
אֲבול ליָתו ְרוֹקִי 6 -- ירִי גוּמֶע פְּרוּכְט עֶסָט :.ויף אוּג דִי שְׁלֶעכְטֶע שָׁאלֶעבְטֶם וַארְף
אַוֶעקִי , אִיךְ וֶועל זָאנֶען דֶעם שַׁמֶשׁ וֶעם עִי. דִיר נַוייזֶען וא רֶער רָאוִיגֶער שָׁאלְטַאק
וָאהנְט , נָאטְטלַאגֶּערְס נָאמֶען אִיז אַבְּרַאמָאוִימְשֶׁען שׁוֹין לַאנְג גֶעועוֶען בֶּעקִנֶם ‏ אוּג
מֶע קען זיךָ פָארְשְׁטֶעלֶע וי עֶר הָאט זִיין גֶעוואּנְדֶערְט אוֹיף רֶעם פְרוּמֶען אַלְטֶענְס עֵצָה
אוּג װִי עֶר הָאט זיף פָּנִים ֶל ענִים גֶען ָאלְט בַּאקֶענֶען מִיט דֶעם בֶּעוואוּסְמֶען |
מַּאעָם .

אייף מָארְגֶען אָבֶענֶר צַ ו עֶר שׁוֹין גֶעוֶועוֶע בֵּא נָאמְטלַאבֶּערִין אִין הויז . ער הָאט
אֵיהֶם גֶעוִיזֶען זַיין דְרִאמְמ ואס עֶר הָאט אַמָאהל גֶעשְִׁיבֶּען ‏ נָאר וי אַבְּרַאמָאוִיטְשׁ
דֶער צֶעהלְט זֶעלְבְּסט ! הָאט נַאמְמלָאב בַּער זֶעהֶר גֶעלַאכְּט פוּן ֵיה וַייל זִי אִיז גֶעועוֶען
גֶעשְׁרִיבֶעך מִים קִינדֶערְשֶׁע פַאנְמַאֶיֶעם . פון דֶעסְט-ווענֶען הֶט עֶר אֵיהֶם גֶעלוֹיבְּט אוג

גֶעזָאנְט. אַז מִיט דֶער צַייט וֶעט פוּן אֵיהֶם אַרוֹיס וַאקסֶען אַפַיינֶער לִטֶערַאט

נָאמְטלָאבֶּער הָאט אִין דֶער עֶרשׁמֶער מִינוּט רֶער-וֶעהֶען, אַז אִין דֶעם יּננֶען ליטװאַקעל
בֶעהַאלְט זִיךְ אַ גְרוֹיכ ער מַאלַאנְט , דְרוּם הָאט עֶר נְאֶר נִיט גֶעוַארְט בִּיז מֶע ווֶעם
אֵיהֶם גֶעמֶען , - אוּג הָאט אַלליין פַארְזִיכֶערְט אַבְּרַאמָאוִיטְשֶען אַז עֶר אִיז גרֵייט איהֶם צוּ
הֶעלְפֶען מִיט ואס ער קען , אוּנ הָאט אֵיהֶם גְלַייךְ עֶרְלוֹיבְּט זִיך צוּ בֶּענוּטְצֶען מִים דִי
בִּימֶער פוּן יי בִיבְּלֶאמֶעקֶע.

אִין ָאמְטלאבֶערס הוֹיז הָאט מֶען אֵיהֶם שְׁטֶענְדִיג אוֹיף-גֶענוּמֶען מִיט פֶּערְגֶענִיגֶען
אוג עֶר אִיז דָארְט גֶעוָארֶען א הֵיימֶעשֶׁער מֶענֶשׁ;

בִּיז זַיין בֶּעקַאנְטְשַׁאפְט אִין דֶעם הוֹיז הָאט.ער נִיט גֶעקַאנְט קיין שׁוּם אַוְבּוּקִי
פוּן אַנְרֶערֶע שְפּרַאנֶּען , אוּנְטֶער דֶער הַשְּׁנֶחָח פון גָאמְטלָאבֶּערִם מָאכְטֶער הָאט עֶר
אַנְגֶעהוֹיבֶּען לֶערְנֶען רוּסִישֶׁען אוּג רַייטְשֶׁען אַובוְקֶע אוּנ אַרִיפְמֶעמְיִקֶע. דָא הָאט זִיךְ אוֹיך
גֶעאָפֶענְט פַאר אֵיהֶם אַנייֶער ר קוַאל פוּן ורִישֶׁע סְפָּרִים , פוּן וֶעלְבֶע עֶר הז אט בִּיו אֵיצְט
נִימ גֶעואוּסְט . נִיט קוּקענְדִיג דֶערוֹיף וָאס עֶר הָאט קֵיין שוּם לַעֲהרר נִיט גֶעהַאט
אוּג נִיט גֶעוואוּסְט פוּן קיין שׁוּם סִיסְטֶעמֶע אִין לֶערְֶען דֶען דָאס וָאס מֶע הָאט אֵיהֶם

ינאו פאטרנצטאפואטוסהאונצנואוט

5 גיין תלמוד. שמעהט אביסעל אנדערש } ר מאיח אומת דּמון מצאן תובו אכל וּקליפתו זױס 4

= 197 64

בֵּיי גָאְטלַאבֶּערֶען אַמָאהל גֶעוויזען וי צוּ לַעֶרְנען קען מֶען נָאףְ ניט אָנרוּפֶען פַאר
קיין לֶעהרעי, פוּן רֶעסְמְוֶענֶען אִיז עֶר גֶענַאנְגֶען מִיט אַגְלֵיבֶע וֶעג בַּיים לֶערְנֶען
פֶּערְשִׁירֶענֶע פְּרֶערְמֶעטֶען ! אִין בֵּית-הַמְרְרֶשׁ הָאט, ער פוּן דֶעסְט-ווענֶען נִיט אוֹיף גֶעהֶערְט
צוּ לֶערְנֶען וי פְּרִיהֶער . |

פיעל ֵייכֶע בַּעַליבַּתִִּם וֶעלְנֶע הָאבֶּען גֶעבַאוֶוענְט. אִין יֶענֶעם בִּית. הֲמְרֶשׁ ווא
אַבְּרַאמָאוִיטְשׁ הָאט גֶעלֶערֶענְט ‏ הָאבֶּען אָנְגֶעהוֹיבֶּען. קוּקען אויף אֵיהֶם וִוי אוף אַגוּמֶען
חֶתָן + שֹׁרְכְִים הָאבֶּען אִיהֶם פָארגֶעלֶענְט שׁידּכִים פן אַללֶע זַייטֶען , את הָאטְש
אַבְּרַאמַאוִיטְשׁ מִיט זַיין פֶעסְטֶען חַארַאקְטֶער הָאט זִיךְ נִיט גֶעלָאוְט איבֶּער רֵיירֶען , נָאר
כוֹף נֶל כוֹף הָאט עֶר נִיט גֶעקענט בַּיישְׁטֶעהן קעגֶען דֶעם רֵייבֶען אוּג גְרִינְֶען לֶעבֶען
װאוּ מע קען אוֹיסְפִיהְרֶען לֶערְנֶען ,‏ אוּנ לֶערְנֶען מִיט אַלוֹימֶערֶען מוֹחַ . אַבְּרַאמָאוִיטְשׁ
הָאט חֲתוּנָה גֶעהַאט מִיט אַ מָאכְמֶער פון אַ דָארְטִיגֶען גָבִיר וְעֵהֶר אַגֶעאַכְטֶעמֶער אונ
גֶעבִּילרֶעמֶער מַאנְן . נָאר רִּי תֲתוּנָה אִיו נִיט גֶעוֶעזֶען פוּן רִי גליקליכֶע , הָאמְשׁ
אַבְּרַאמָאוִיטְשׁ הָאם לִיעב גֶעהַאט זַיין שְׁוערִיס הוֹיז אוּנ אַללֶע פוּן שְׁמוּבּ הָאבֶּען
אֵיהֶם גֶעאַכְטֶעש ו נָאר זַיין פְרוֹי אִיז גֶעוֶועוֶען זְעֵהֶר אַפְּרָאסְטֶע אוּנ הָאמ נִיט גֶעקֶענְט
יין אַנְלֵייבָּע פָּאאר פַאר אַבְּרַאמָאוִיטְשֶׁען ,‏ עֶר הָאט גל רָאס עֶרְלֶערְט זיין שְׁוְעהף-
וי אֵיין אֵינֶענֶעם פָאמֶער , אוּג דֶער שְׁוְעהְר הָאט אַלליין פַארשטַאנֶען אַז זיין מָאכְטֶער.
קוּמְט נִים צוּ אַבְּרַאמָאוִיטְשֶען הָאט עֶר בַּאלר מַסְכִּים גֶעוֶוען אויף אָגֶם אונ עֶר אִיז
זִיךְ מִיט זַיין פְרוֹי אונ מִיט אֵיהֶר גַאנְצֶע אמלע צו גַאנְגֶע וי מִים דִי בֶּעסְטֶע גוּמֶע
פְרֵיינֶר ,

בַּיים שְׁוֶעהֶר אִין שְׁמוּבּ הָאט עֶר דֶער יל אַזוֹי וַייט אוֹספֶּעעֶט אִין בִּילרוּנְג |
אַז עֶר הָאט שׁוֹין גֶעהַאלְטֶען עֶקוַאמֶען. אוֹיף לֶעהֶרֶער ,‏ אוּנ טַאקע בַאלֶר אַזא טע
| פַּארנוּמֶען אין דֶער ק.. . קאזָאנֶע יוּרִישֶׂע שׁוהַלֶע .

וֶוען עֶר הָאם אָנְגֶעהוֹיבּען צו לֶערנֶען זֶעלְבְּסְטשְׁמֶענְרִיג , הָאט עֶר זִיךְ נָאךְ מֶעהֶר
גֶענוּמֶען צוּם לֶערְנֶע פֶערְשִׁירֶענֶע שְּרַאכֶען , פִיעָל וויסֶענְשַׁפְְּליכֶע פְּרֶערְמֶעמֶען . אונ
אוֹיךְ נָמֵרָא נִי אַוֶעק געֲוָארְפֶע ! אוּג וָאס ויימֶער הָאט עֶר גֶעמַאכְט גְרֶעסֶערֶע
אּספעבֶע ; עֶר הָאט זִיךְ נִיט עֶרלוֹיבְּ רָאסיקְֶענסְטַע רָאְקָאשׁ! אוּג נִיט גְעושַאלֶענֶעט
קיין שׁוּם גֶעלֶר ‏ צוּיקוֹיפֶען נוּמצְלִיכֶע בֵּיכֶער .

אִין דֶער צַייט איז אַרוֹים גֶעגַאנְגֶען רי עֶרְשְׁטֶע הֶעבְּראִישֶׁע צֵיימוּנג הַמַנִידי }
רִי בַּאוואוּמְטֶע יוּדישֶע שְׁרֵייבֶּער הָאבֶּען אְָגֶעהוּיבֶּען שְׁרַיבֶּע אין דֶער צֵיימוּנָג )/
אַבַּראמאוויטְשׁ הָאם אוֹיך גיוט צוּם עֶרֶשְׁטֶען מָאהְל אַוֶועק שִׂיקען צוּם דרוקען זַיינֶע
אַ מטאמיא מִיט רֶעם נָאמֶען ,הַחִינוּךּ וֶוענֶען קינרֶערייערְצועֶן . דֶער ‏ רֶערַאקְטָאר הָאט
פַארשְׁטֶעהְט-זִיףף מִיט. פֶערְגֶענִיגֶען אָבְּגערְרוּקֶט . דִּי סְמַאטְיא הָאט גֶעהַאט אַ אַגְרוֹיסֶען -
אוּסְפֶּעךְ צָוִוישֶען דִיא יוּרִישֶׁע לֶעוֶער , דִי סְטַאטְיֵא הָאט אוֹיךְ בַּאמֶערְקט דֶער גֶעוִויטֶער
יוּרִישֶער גֶעלֶעהְרנְטֶער, הי ל מַאנְרֶעלשׁטַאם ואס הָאט רֶענְטְמָאל גֶערְיֶענְט אִין רֶער
טּיניסמערסְמווא נַארָאדְנַאהָא ּרָאְוְיֶעשְׁטְשֶׁענְֵא, אוּג וֶוען ער אִיז מִיט דֶעם מִינִיסְטֶער
גֶעפַאהְרֶען אִין רֶעם גֶעגֶענֶר הָאט עֶר זִיךְ בֶּעקַאנְט מִיט אבְּרַאמָאוִיטְשֶׁען פֶּערְזָאנְלֶץ ,
,ער הָאט זָיה זָעהֶר גֶעוואוּנְדֶערט וָואס עֶר הָאט אִין אַבְּרַאמָאוִיטְשֶׁען גֶעפוּנֶען נָאךְ גָאר
אַ יונְגֶען מַאנן.ואָיך בִּין גֶעוֶועזֶען וִיכֶער--הָא מאנדֶעלשטאם גֶעזָאגְט-- אַז דִי קמַאמְיֵא הָא
גֶעשְׁרִיבֶּעז א פיָיאהרֶעניגֶער גֶעלֶעהְרֶענְטֶער ג וע מַאנְרֶעלשְׁנ אם הָאט לֶך

82
7 -אט""ן,,

גַאהנְטֶער בְּעַקַאנְט מִיט אַבְּרַאמָאוִוימְשֶׁען הָאט ער אֵיהֶם גֶערַאמְהֶען פָאהְרֶען אִין רֶער
בַאבִינֶער-שוּלע וָואס גֶעפֵינְט זִיך אִין פַּאחוּאַ ואִין אִיטַאלַיִע) ; אוּג צוּ-גֶעזָאנְט אוֹיס-
קְלָאפָּאטְשֶׁען פַאראָיהֶם אַקָאזַאנֶע סטיפענדיע . צבְּרַאמָאוִימְשׁ אִיו פַארשְׁטֶעהט-זיך
| דֶערוֹיף בֶּעשְׁטַאנֶען . נָאר אִיבֶּער פֶערְשִׁירֶענֶע שְׁלֶעכְטֶע אוּמְשמַאנְרֶע אִיזירֶער-פּלַאן צו
נִישְׁט גֶעוַארֶען ,

צִי וָואלְט ַיין פַאהְרֶען.קיין אוֹיסְלַאנֹר גֶעבְּרַאבְט נוּטצֶען -- אִיז שְׁוֶוער צוּ טְרֶעפֶען,
נָאר דָאס קען מֶען זִיכֶער זָאגֶען, אַז מִיר רוסִישֶׁע יּדֶען -- וָאלטֶען אִין זַיין אָבְּרִייוֶען
| פַארְלוירֶע אַ פָאלְק-שְׁרייבֶּער , ֶועלְבֶער הָאט זַיֵין גַאנְץ לֶעבֶע צוּיוַאמֶען מִיט דֶעם
פָאלְק ִיבֶּער"געליטע ען אַללֶע זַיינֶע צָרוֹת, זַיינֶע אַלְטֶע װאוּנְרֶען {‏ אוג מִיט זַיין גְרויסֶען
מַאלַאנְט אִין שְטַאנֶד. גֶעוֶועזֶען אַללֶעם אִיבֶּערצוּ*-גֶעבִּין אונ אָברצימָאלֶען הָאס יוּרִישֶׁע
לֶעבֶּען אַזֹי לֶעבֶּערִיג , אַזוֹי רִינְטִיג { וי דֶער גְרֶעסְטֶער קִינסְטְלֶער.

4 5 5 *

אִיבֶּער פֶערְשִׁידֶענֶע אוּמְשְׁטַאנְדֶע אִיז, ער דֶער נָאךףְ פון ק :.. אִיבֶּער גֶעפָאהְרֶען .
;קיין ק... דָארְט הָאט עֶר זִיךְ צוּ גֶעשְׁרִיבֶען צוּ ב,,.ער קהָל ; אוג אִיז פוּן אַל אק
גֶעוָארֶען אַ פו ילִישֶׁער . דָארְט הָאט.ער גֶעפוְנֶען זַיין בַּאשֶׁעהרְטֶע נָאף ַיין וויללֶען !
אִיז גֶעוָוארֶען אבּ.... ער ַּעֲלבַית אוּג זיין גַאנץ לעב גֶעדִיגְט זֵיינֶע בְּרִירֶער בי
זֵייגֶע נוּטצְלִיכֶע אונ מַאלַאנְטְפָאללֶע סְפָּרִים .

דָאס יערְשְׁטֶע עֶרֶענְסְטֶע וֶוערְק הָאט עֶר אָנְגֶעשְׁרִיבֶּען אִין וָאהֶר תּריים (4859)
אוּנְמֶער. רֶעם נָאמֶען ,מִשְׁכּט שָׁם - רָאס הָפָר הָאט אֵין יֶענֶער צַייט אָנְגֶעמַאכְט
אַגְרוֹיקֶען-רַעַשׁ צְוִישֶׁען דִי הֶעבְּרְאִישֶׁע לֶעזֶער ,

רֶער נָאךְּ הָאט ר אִין עֶטְלִיכֶע יָאהֶר אָבּ-גֶערְרוּקְט וַיין בֶּערִיהנְט וִיסֶעני
שַׁאפְמִלֶיך ספֶר תּוּלְדוֹת הַטָּבֵעִי אִין דָי טְהֵייל.

פוּןזייֶע וֶוערְקֶע אִין לָשׁוקוֹדֶש אִיז אוּנְונָאך בֶּעקַאנְט דֶער רָאמַאן ;הָאֲבוֹת וְהַבָנִים'
וָאס אִיז אִיבֶערוֶעצְט אִין רוּסִישֶׁען דוּרך ה' בִּנְשְׁטָאק . אנ אוֹף וְעהֶר פִיעל
אַרְטִיקְלֶע אוּג אוֹיס-גֶעצייבֶענְטֶע מַאטִירִישֶׁע פֶעֶעטָּאֶע ִּמְעָם אִין ן אַללע הֶעבְּרְאִישֶׁע
צֵיימוּנְגֶען . 2
אַבְּרַאמָאוִויטְש וֶועלְכֶער ‏ הָאט זִיךְ אִין דֶער הֶעבְּרָאִישֶער לִיטֶערַאטוּר מִיט זַיינֶע
סָפָּרִים גֶעוִויזֶען פַאר אֵיינֶעם פוּן דִי ערְשְׁמַע אוּג בֶּעסְטֶע ְׁרייבֶּער , הָאט זִיךְ פֿון
רֶעכְְוֶועֶע נִיט בֶּענְנִיגְט מִיט הֶעבִּרְאִישֶׁע אַללַיין, אוג עס אִיז גַאנְץ--נַאמִירְלי ער
הָאט נִיט גֶעקֶענְט שְׁמָעהן בְּלֵייבֶּען בַּיי דֶער הֶעבְּרָאִישֶער לִימֶערַאמוּר ; -- וָָארוּם
אַגרַאמָאוִיטְט אִיז גֶעבּוֹידֶּען מִט אַ טַאלַאנְט נָאר פַאר אַ פַאלְקְסִישְׁרַייבֶּער,
ער הָאט אַזוֹ פיעל אי נִיט גֶעוויסְט , אוּג הָא גֶעשְׁרִיבֶּען ‏ הֶעבְּרָאִישׁ גָאי רֶער
פָאר , ווייל עֶר הָאט זֶעהֶר גוּט גֶעקֶענְט דִי שְׁפְרַאכֶע אוּנ עָם הָאט זִיךְ אִיהֶם גֶעשְרִיבֶען
ְרִינֶג , זיין אָמָתָ'ר וֶעג אִיו נים גֶעוֶעוֶען הֶעבְּרֶעאִישׁ , וָארוּם װִ אֵיינֶע ואל
נוּם אוּג גְרִינָג שְׁרֵייבֶּען הֶעבִּרְאִישׁ, קען מֶען אֵיהֶם נָאךְ נִים אָנרוּפֶען קין וּרִישְׁעי
פָאלקט-שְַׁייבֶערי וַייל רָאס אִיז א שְפְּרַאכֶע וָאם דָאס פָאלְק לֶייֶענָם נִים אוו
פַארְשְׁטֶעהְט נִים. אִין הֶעבְּרְאִישֶׁען אִיז אַבְרַאמָאן וישְשׁ נָאר אַ גֶעלֶעהרְנְטֶער יד,
אַגֶעבִּילְדֶעמֶער מַאן ,. אוּנ וי אֵיהר ווילְט. רוּפֶטעַם אָן, נַאר נִיט קֵיין ,פֿאלְקסטְרֵייבָּש,
דִי נאטור מְהוּט אָבֶּער דָאס אִיהרִיגֶע . וַיין גַאמִירְלִכֶער טַאלֶענְט הָאט יִף פון

2 58 5 =

ְּ 2 אט { 189 -

הֶעבְּרְאִישֶׁען אַרוֹיס-גֶערִימֶען וי אַ ְרוֹים וַואסֶער ‏ דוּך : א פַארְשְׁטֶעלְטֶער. בְּרִיקי -אונ
ָנְגֶעהוֹיבֶּען גִימֶען זִיך אוֹיף אֵיהֶר אֶמִתִן וֶענ ז -- שׁוֹין מיט זַיין עֶרְשְׁט וֶערְק ;ְרָאס
| קלייגע מֶענְשֶׁעלְעי , וָואס עָר הָאט גֶעשְׁרִיבֶּען . אוֹיף דֶער פָאלְקס"צְפָּרַאכֶע הָאט זיף
וִוי אַשְׁמַארְק וַאסֶער אַַיי"גֶענאמֶען אִין דֶעם אָרֶט װאוּ מֶע בֶּערַארְף עֶס , אוּג דָאם.
פְּרָאסְטֶע פָאלְק הָאט זִיךְ דֶער-פְרִישְט וי אַפַארנקענְט פֶעלֶ וֶוען גַאם שִׁיקְט צוּ
אַ גּטֶען רֶעגֶען. |
דִי אִיבֶּערִיגֶע אַבְּרַאמָאוִיטְשֶׁענְם גֶעשְׁרִיבֶּענַע כְפָרִים זֶענֶען :-- ,פִישְׁקֶע דֶער קרוּמֶער" }

די מַאקְמְעי , רייקלאטְשֶע (אִיו איצט אִיבֶּער ֶעצְ אוֹיךְ אִין פַּאלוישֶׁע) , ,פַרֶק שׁירה"
יורֶעלי ימי הַשְלישִיי (אוֹיךְ אִיבֶּער זֶעצְט אִין פַּאלגישֶׁע) אוג נָאךְ אַנְדֶערֶע, ‏ /

וָאם פַאר אַוִוירְקוּנְג דִי דָאזִיגֶע סְפָּרִים הָאבֶּען גֶעהַאט ? אוּג הֶערֶען נִיט אוֹיף צוּ
הָאבֶּען אוֹיף דֶעם-פָּאלְק , וָאס פַאר. אַ וֶוערְטָה זֵיי הָאבֶּען פַאר דֶער וְשַׁארְגַאנִישֶׁער
לִיטֶערַאמוּר, , הָאפְפֶען מִיר. איין אַנְרֶערֶעסמָאל סיר רֶעדֶע מִים אַ בַּאוּנְרֶער
אַרְטיִקעל , |

פון יְאהֶר 1817 הָאבֶּען בֵּיי אַבְּרַאמָאוִויטְשֶׁען דִי אוּמְשְׁטָאנְרֶע אָנְגֶעהיבֶּען זיף
אִיבֶּער ‏ בַּיימֶען , אַז ער הָאט פֶערְלָארֶען רִי גַאנְצֶע לוּכְט צו שְרייבֶּען | וֶועגֶען רֶעם
הָאם עֶר זִיך נִים אֵיין מָאהל גֶעקלַאנְט פַאר זַיין פְרֵיינֶר הי ל. בִּינְשְטָאק : + עאוֹיפְהֶערֶע
רֶענְקֶען -- הָאט עֶר אֵיהֶם גֶעזָאגְט -- הֵייסְט אוֹיפְהֶעֶרֶען לֶעבֶּען , אונ דֶענְקען , דַאנְּט
זי מִיר אוֹים , אִיזֹימִיר שׁוֹין נִיש מָאנְלֶיך . מֵיין מוֹחַ אִיו פַאר נָאסֶען מִיט בְּלֵיי אוּג
דָאס הַארְץ פַארְשְֵייני אַבְּרַאמַאוִויטְשׁ הָאם. זִיךְ קיין מָאהל נִיט גֶעקלָאגְט אויף זַיין -
מל ו נָאר מֶע וָאל קענען או ס"הַאלְמֶע ען זַיינֶע קלעפּ דַארְף מֶען הָאבֶּען שְׁמַארְקֶע
ערע אוּנ אֵיין אַיזֶערְנֶעם עהרְליבֶען חַארַאַקְטֶער וי אַבְּרַאמָאוִיטְשׁ פַאר"מָאנְט | אוג
רֶערִיבֶּער טַאקֶע הָאט ער בַּיגֶעקוּמֶען דִי אַללֶע קלעפ כוּן דֶעם שָׁלִים מַזָל ,

אִיצְט וָָאהנְט עֶר אִין אַרֶעסמֶע אוג פַארְגֶעחמְט 8 פֵיינֶע שְׁמֶעללֶע אִין דֶער
רָארְטִיגֶער שׁוּלֶע! דֵי בֶּעואוּסְטֶע אַרֶעמֶער יוּרִישֶׁע תֵּלָם מִיד תּוֹרָה,

אִין 1884 הָאבִּין זיינֶע פֶעמֶערְבּוּרְגֶער גוּמָע פְרַיינְד אוֹיך זיינֶע ִיעלֶ פַּאקְלָאנַיְדֶעם
אוּנ לֶיעבִּיהָאבֶּער פון דֶער פָאלְקְט"שׁפְרַאבֶע גֶעמַאכְט אַ יוֹם טוב' צוּ זַיין 25 יָאהְרִינֶען
יּבִילָעום ‏ דיה דֶעם מָאג וָאס אִיז אִיבֶּער גֶענַאנְגֶען רִיכְטִיג ‏ 28 יָאהֶר זִינְט עֶר הָאט
גערְרוְקְט זַיין עֶרְשְׁט סַפֵר ,מִשְַּׁט שָׁלום' (1859) ; צוּ דֶעם טָאג הָאבֶּען ינע גומע
פְרַיְר אוֹיף זֵייער חִשְׁבּ אָבְּגֶעררוּקְט זַיינֶע אַנייֶע דרַאממא דֶער ייו (צוּם בֶּערוֹיֶערֶען
אִין גַאנְצֶען נאָר 0 עק, אַזי אַז נִיט יֶערֶער הָאט גֶעהַאט דָאס פֶערְגֶענִיגֶען דִי דְרַמֵא
צוּ ול זי אַרֶעמֶער רֶע הָאבֶּען, אֵיהֶם אוֹיךָ דֶעם מָג פִיעל בָּבוֹר אִָיֶעֶעבֶען

:
585 4

וד רענ בי יע ; |
אֵיין זַא ֶּערֶערֶען מִיר ‏ וָאם ה' אַבְּרַימָאוִימְשׁ הָאט אוֹיְנֶעהֶערְט טְריטֶע;

= 14)( ==

אָנ אָפִיל.זיינֶע גֶערְרוְקְטֶע מֶפָרִים אִיואויך אַמְתּייל נִיט לֵייכְט צו גֶעפינֶען . ני גי
לַאנְג הָאבֶען מִיר זיך רֶער-וואוּשְט אַז אֵין אַרֶעסְמֶע הויבֶען ַ אָן צוּרעקען אַללֶע נייגֶע
יּרִיש-רֵייטְשֶׁע וֶֶערְק, צְוִישֶׁען ֵיי ועט אויך אַרַיין קוּמֶען רָאס ווערְק, ואס אַנְּרָאבָּע -
דֶערְפוּן גֶעפִינְט זִיךְ דָא אִין וְהוֹיז פְרַינְיּ עדָאס אַרְמיִקעל ואַ שְׁלִיסְצֶעטִילו). אִין אַנוּמֶער.
שָׁעֵה | עָם אִיז שׁוֹין לאַנג צַייט ! גִיבּ נָאמט אַז ה' אַבְּרַאמָאוִיטְשׁ זָאל נָאךְ אֵסך בייעס
שָענקען אוּננֶער פָאלְק פון וַיןטַאלַאנְטְָאלֶער פֶערֶער. -- |
הוט 8 2

7חש.

ר' אִבְרָהֶם גָאלְרְפַאדֶען

ֵיינֶע קוּרְצֶע בּיאגראפְ;ע

{

ג{ י" 5

א יָאהר לע אוּנָד עי : אַרְבי נַאךְ : מְלאבָה אוג פֶערְִיעְט עָרְלך זיין טל
ָרֹים, עֶר אִיז דֶער איינִיגֶער בעל מלָאכָה' ִין שְׁטָארְטיל, וָאם הָאט תָמִיד
הַנְאָה גֶעקַאט אַרַיצוּיקוקען אִין אַיּדישׁ סַפָּר! א דרום הָאט' עֶר נִיט
גֶעשְׁפַּארְט זיין לֶעצְטֶען מִים שְׁוייס פַאר הָארֶעוֶעטֶען גְרַאשֶׁען, צוּ לֶערְנֶען
יין עֶלְמֶערֶע אַבְרָהֶם ואוּזֶער בֶּערִיהמְטֶער פַאלִקְסיפַּאעֶט לָשׁוּן קוֹדֶּשׁ,
אַז אַבְרָהָם אִו אַהֵיים גֶעקממען פוּן דֶּעם גְמָרָא מְלָמָד, הָאם עֶר שׁוֹן
גֶעמְרָאפֶע אַלֶעהרֶער ואס הָאט אֵיהֶם גֶעלֶערֶענְט דַייטשׁ, רוּסְמִישׁ ונ תניף ‏
מִיט דֵייטְשער אִיבּער-לֶעמְצונג, זיין פַאמֶערִם ואוּנֶשׁ אִי עֶרפִיללְט גֶעוָארֶען
דִי זָאמֶען הָאס עֶר הָאם גֶעוֶאעָט אוֹיף דֶעם יונֶען קיְרֶערְשֶׁען הַארְץ הָאבֶּען
שְׁנֶעלל פְּרוּכֶטֶע גֶעטְרָאנֶען ו דֶעגְן נָאךף אֵללם קִינֶד אוּנְגֶעפָעהר פוּן צֶעהְן אָרֶער
עָלֶם יָאהְר הָאט עֶר אוֹימֶער וָואס פִיעלֶע מָאפִיטְלֶע פוּן תּניך אוֹיס-ווענִיג
גֶעעָאגְט, אי רֶעם ערְשְׁמֶּען שָׁר' גֶעשְׁרִיבֶּען אִין הֶעבְּרָאִישֶׁע שְְׁרַאבֶע מִיט רֶעם
נָאמֶען ּפֶרְיוֹן הַבְּכַוֹריי, |

אִין דֶער צַיים אִיז אַרוֹיס דֶער אוקאז צו גְרּנְדֶען. אִין יישַׁע שְׁמָארְט
,יורִישֶׁע מָאזָאנֶע שׁוּהְלֶעןי, אוּנ יֶערֶעם קֵנָד וָאס װֶעט בֶּעאּעֶען רִי שׁוּלֶע וֶוע
בעפְרֵייט וֶערֶען פון רדֶעקְרוּמֶען. דָא הָאם זִיך אָנְגֶעהויבֶּען ‏ אַ גוַאלר צְוִישֶׁע
די פַאנַאטִיְקֶער וּמֶע ווילל - זֵייעֶרֶע הינְדֶער אִין די שׁולֶען אויְשְׁמַארֶען} יֶערֶע
מְלַאסְסֶע הָאט. זִיךְ צוריק" גֶעצוֹינֶען , דִי גְבִירִיםים הִינְדֶער זֶעגֶען גֶעוֶוען בַּאוָארֶענְט

10 1 ןהנירפויה|‎

פייט 149 יוקיהשונאגנף /

מִיט גֶעלֶר, רִי מְוּתֲסִים הָאבֶּען גֶעפּנֶען זֵיעָר שׁוּשְץ בַּיי ;ושע ירֶעףו
דֶער ‏ אַיינְצִיגֶער נֹהֶל אִיו גֶעפַאלְלֶען ! נֶעבֶּעך , אוף דֶעם אָרִימֶען בּעל מְלָאבָהים
קִינְד ! פאר אֶיהֶם זֶענֶען לב די צְוֵיי וֶעגֶען : עֶנְמְוֶערֶער וּקָאלְדֵאמי
אָדֶער ;אִין דער שׁוּהְלְעי . אַבְרָהָמים פַּאטֶער אָבֶּער הָאט זִיך מִים פְרִיְרֶע גֶעווָאהלְט
רֶעם צְַיימֶע וֶעג , אִין וֶעלכֶע יי ֵינְד קען יי בֶּעפְרֵייט פון רֶעקְרוּמֶען
דורף בִּילְרוּנָג. אוב אחי אַז אַבְרָתֶם גֶעוֶען פון רִי עֶרְשֶׁטֶע קִינְדֶער
וָאס הָאבֶּען בַּעוּכֶט דִי שהלע , אין אַפַעְלֹיף פון דְרַי יְאהֶר הָאם ער
גֶעֶנך נֶט רִי שׁוּהְלֶע ‏ מִיט אֵיינֶער אוֹיסְצייכְנוּנְג עמֶערְוַאיֵא נַאנְרַארַאוּ אוּג זיין פַאמֶער
הָאט אֵיהֶם בַּאלר אַוֶועקִיגֶעשִׁיקט נָאךְ ִימָאמִיר אִים יאה 7 אם
אִין דֶער דָארְטִיגֶער רַאבִּיֶער-שוּלע זיין ‏ שְׁטוּדִיום פַארט-צוגֶעֶען.

| א אְַנֶעלי שְׁטִיקִיל צֵייט אִיז דַאמַאלְט גֶעוֶען פַאר זַיינֶע הַבָּרִים יט"
שִׁיהְלֶער) ‏ דִי זַאלֶען פו אַללֶע קְלאסמֶען הָאנֶּען גֶעהִילְבְט יֶערֶען מָאג פה
רִי מִינֶע ; ואס זֵיינֶע הֲבָרִים פְלֶענֶען זִעְגֶען ‏ נַיינֶע לִירֶער אִין דער הֶעבְּ יעאִישֶׁער

שְׁפָרַאכֶע ! וי אוֹיף אִין וְשַׁארְגָאן.

{ + אִן יָאהֶר 1868 אִיז אַרֹים זַּין סָפֵר יצִיצִים וּפְרָחִיםי ַאמְלוּנְג פון
הֶבְָּאִישֶׁע- שֵׁירִים! אִין יָאהֶר 1866 = דָאס יּרֶעלְע ואמְלעג ‏ פון וישע
פָאלְקְס-לֶיערֶער) אִין רֶעם וֶעלְבֶּען יֵאהֶר הָאט ער גֶעֶנְִיְט רִי רַאבִּיגער
שוּהֶלע מִיט אֵיין ‏ אַטטֶעסְטַאט, אוג דִי רֶעגִירּנג הָאט אֵיהֶם בֶּעשְׁטִיממְט פאר"
אַ קַאזַאנֶעםִ-לֶעהרֶער. אִין ‏ דער מימְפֶערָאפֶעלְיֶער שׁולֶע, דֶער נָאך אוֹיף אוֹיף אזא
שׁמֶעלֶ אִין אַדֶעסכֵא,

: 68 יל מִיט קאפיקעס פֵּיר אַ חוֹדֶשׁ הָאט רֶעמֶעלְט בֶּעקוּממֶען אַלֶעהרֶער
גֶעהַאלְט. עֶר הָאט זִיף דַאהֶער אֶבּיגֶעזאָגְט פוּן דֶער לֶעהרֶער-שְׁטֶּעללֶע א אִ
אַועק-גֶעפַּאהרֶען נָאךְ לֶעמְבֶּערְג , ' דָארְט הָאט עֶר אַֹים-גֶענֶעבֶּען אַוְשַׁארְגַאן
בְּלַאמט פַאר הּסְסִישֶׁע ײּרֶען מִיט דֶעם נָאמֶען שישְרָאֶלֵיקִי. מִיר רוּססִישֶׁע
יּרֶען גֶערֶענְקֶען נָאך גום מִים וָאס פַאר אַפֶערְגֶעִינֶעץ מִיר הָאבֶּען גֶעלַייֶענְט
דָּאס בְּלַאמט . נָאר צוּם בֶּעוֹיֶערֶען הָאטּ דֶער יַטְראָלִיקי ִיבֶּער פֶערְשִׁירֶענֶע
אורְַאכֶען גֶעהַאט. אָבְּגֶעשְׁנִיטֶענֶע יְאהרֶען, בַּאלְר אִיז הי וָאלְרְפַארֶען אַװֶעק-
גֶעפַאהרֶען נַאףְ טְשֶׁערְנָאוויץ אוּג רָארְמֶען הֶעהוֹיס-גֶעגֶעבֶּען רֵאם בְּקָאוִיגֶער אי
רַאעלִיטִישֶע -פאלקס"בּלאמטי אִין יָאהֶר 4876 |

אין דֶער צִיים הָאט ה' גָאלְרְפַארֶען בֶּעטְטמֶען אַבְּרֶיעף פון וַינֶע
אַבּאנֶענְטֶען ‏ אוֹים יֵאססֵי רוּמֶעניֶען וָאם דַארִין הָאט מֶען אֵיהֶם פַאר"גֶעלֵייגְט רִי
רֶערַאקציַאן פון רֶעם בְּלַאטט נָאךְ יָאסכי איבּער-צוּ-טְראנֶען ‏ װַייל ואסמֵי רֶעכֶענְט
זִיךְ פַאר אֵיינֶע פ רי גְהֹיסֶע יישֶע שְׁטָארְט אִין רוּמֶענֶיֶעןי

צוּ דֶעם צְוֶעק אִיז עֶר נָאךְ יֵאססִי גֶעקוּממֶעף אונ רָא הָאט זף ערְאַיינְגֶעט

ער פַּאלל װָאס הָאט גֶעהַאט אַזֵא גְרוֹיסֶע בֶּעדַיימוּנְג אוֹיף יי ן גַאנְץ צוּקיְפְטִינען

לֶעבֶּען -- מִיר מיינֶע רצח = יירישֶען מְהֶעאַמֶער' וָאס הי. גָאלרמַארֶען הָאט
גֶעְרִינְרֶעשי ‏ - יו

ה-י 146 ---

אֶין יֵאסְטִי הָאט הי נַאלְרְפַאדֶען גֶעהָארְ וִנְגֶען צְוִישֶעץ נָאף אַנְֶערֶע
לֶיערֶער אוֹיךְ זַיינָע. אוג זִיצֶענְדִיג = אֵיין מָאהְל אִין אַוַא הז אִיו אֵיהֶם דָאס
עַרִשְׁטֵט מָאל גֶעקוּממֶען אוֹיף דֶער מַחֲשָׂבָהו די אֵייגֶענֶע לֶיעדֶער אִין פֶערְבּּנְרוּנג
מִִם פְיֵא אע מִט אַקְלִינֶעם אִנְהאלֶם אַלְס טְהֶעַטֶרְשְמץ פַאר רֶעם
ּוּבְּלִיקוּם פָאר-צוּ-שְׁמֶעללֶען. דֶער פְּלַאן אִיו גֶעוֶען פַארְטִיג, אוב הוה מובוֹת
6 הָאט עֶר גֶעלֵיגְט דֶעם עֶרְשְׁמֶען גְרוּנדּשְׁמֵיין צוּם פוּנְדַאמֶענְט פון דֶעם
ויוּדִישֶׁען טְהֶעאַטֶערי. / |

אזױ װִי הָאס ירִישֶׁע טְּהֶעאַמֶער אִיו נָאף דֶענסְמָאל וָעֵהר יָּג גוֶוע
אנ דִי טַאלֶענמֶע ! פו רִי עֶמְלִיכֶע גְלוֹמִרְשְׁטורִיגֶע אַקטְיָארֶען זֶענֶען נָאףְ אוֹיך
נִים גֶעוֶען עֶנְְויקֶעלְט . אִיז עֶר גֶעצְואוְגען גַוֶעןיְפַאנֶם גלינֶע, לייכְטֶ
אוָוארְיְווילְסי הריי אַקטִיגֶע שְׁמִקֶע פַּאר דֶער יגֶער װרִישֶׁער בִּירְנֶע צוּ
שְׁרֵיימֶּען . פון יאסטֵי ‏ ? עֶר דַאגְן גֶעקּמֶען נָאף ובַּאוּשַאןי, וּגַאלַאטְץִי אױ
עֲנָדְל נָאך יבּקארֶעשְׁטי. אִין כֶער צַיי הָאט קער פָאלְגענרֶע שׁמִיְֶע גֶעשְרִיבֶּע ‏
4) *י. רֶעקְרוּטֶען 2) רִי בָּאבֶּע מִים דֶעם איינִיקְעלי 6 ;די אִינְמְרִינֶע
אָדֶער דוָואסֶע רִי ‏ פְּלָיאְקֶעמַאכֶערְעי 4) יִשְׁמֶענְרְרִיקִי 8) ידי קאפְרִיונֶע מָאכְטֶערי

= + 0 4+ 5
* + 2 =*

אָדֶער צִקבְּצִיטָאן , עט הונגעְרמאג 6) וי שְׁטוּמְמֶע כַּלָח' 7) יאִיקֶם מִיקם
הְרקם' 8) ירֵי שְׁגֶעגֶּעלְעד" פ) וּרֶער קאטאר" 40) ,פַיֶער פָּאר פָארְצֶעליינֶע
מֶעללֶעריי ‏ 44) וובְּרַיינְרֶעלֶע קאואק" 12) ידי כְּשּׁפְּמַאכֶערִיןי 43) ינִי בָּע, נִי
מֶע ; ני קיקריקו" = )44‏ ודֶער פַּארְרַאטְשִׁיקו אָרֶער ‏ ורוּמסישֶׁע-שִירְקִישֶׁער-קרִיעָג".

אַז, דֶער רוּסְסִישׁיטִירְקִישֶׁע קְרִיעג הָאנ: זִיך גֶעערִיגֶם ! אִיו עֶר מִיט דֶעם
טְגֶעאַמֶער ָךְ אַרֶעסקֵא גֶעקּממֶע אה פון דָארֶם מִים זַינֶעֶר מְרוּע
רַיינֶען גֶעמַאנְט אֶין נַאנְץ הסְלַאנְד ו איבֶּעריהוֹיפְט אִין דִי רּסְסִישֶׁע גְרוֹיסֶע
שׁטצֶם + הַאתְקָאוו מָאכְקְוא , פֶעמָעימְבּרְג. אִין דֶער צַיים הָאט עֶר דִי
פַּאלְגענְדֶע שיק גֶעשְִׁיכֶּעץ י 48) ירֶער פַאנַאמִי' אָדֶער ידי בֵּיירֶע קונ-
לֶמָעלי , 6) 7" אֶלְמָאסַארָאי 7)) וּשִׁלַמה' 48) בַּר כּוֹכְבָאוּ;

אַװֹי הָאט עֶר גֶעשְׁבִּיעלְט אִין הּסְלַאנֶר אוּג אִבֶּערַאלל דֶעם בֶּעסְטַע
בַיייפַאל גֶעהַאם! בִּיו מֶע הָאט דֶעם יוַרישָׁען טְהֶעאַמֶער פַארבַּאמֶען 4) מֶען
סֶעפְטֶעמְבֶער ‏ 4883). |

וי א פֶערצוַוייפֶעלְטֶער פָּאמֶער אִיו ה' גָאלְדְפַאדֶען נָאף פֶּעמֶערסְבּוּרְג גֶעאַיילְט,
דָאם לֶעבֶּען פוּן זיין קֵינְד צוּ רַאמֶעוֶען. נָאר ;עס הָאט גָאר נִיט גֶעהָאלְפֶען. -

די אַקְמֶּענֶען פון גַאלְְפַארֶעגְם מְרוּנּפֶע ו נֶענֶען נָאך אוֹיסְַאנֶר גֶעפָאהְרֶעןן
אוג שְׁפִּיעלֶען ַייגֶע פְוֶעֶען אִין רוּמֶענוֶען ו גאלִיצעֶןו לָאנְדָאן אוג אִין אַמֶעריקא ‏

אִין 1886 הָאט ה' גָאלְרְפַאדֶען אַ קוּרְצֶע צַייט גֶעפִיחְדְט דֶעם יּרִישֶׁען טְהֶעאַטֶער
אִין וַארְשָא, |

אין 4887 אִיו הי גָאלְרְפאַדֶען פון נַארְשָׁא. מיין אַמֶעריקֵא גֶעפַאהְרֶען ! פִיל מֶענְשָׁען הָאבִּי
מִים פְרֶעקרֶען אִין רִי אוֹיגֶען בֶּעלַייט אוּנוֶער אַלְטֶען לִיעבֶּען פָאלקספַאעְט אונ
אֵיהֶם פּיעל גוּטֶם גֶעוואנְטְשֶׁען אויף דֶער נַייער וועלְט . |

ה' גָאקְרפַארֶען וָאהנְט אִיצְט אִין נייוארק |אוג גִיט הָערוֹים ‏ דִי ניויוארקער
יוּרִישֶׁע = אילוּסְמְרִירְמֶע ‏ צֵיימוּנְג", |

=

= א --
צי א. גָאלְרְפַאדֶעןי

פֶעשִיְט צו זיין געבוּרְְטַאג).

א אאוממהי

דוּ זִיננָכְט וי אַ פֵיגֶעלֶע 8 לִיערֶעל
זִנְגֶען אִיז רַיין נַאמוּר, וֶוערְסְט נִים מיערל
ַייל דַיין הֶערְץ אִיז אַ גֶעבּוֹרִינֶער פִירֶעל
וָואס דוּ זֶעהסְט אִיו בַּא דיר אַ ליער 4
(מ. גארדאן)
1
דֶער נְרוֹימֶער פַּאעָט , די נַאמוּר דֶער וֶועלְטין
דֶער גְרֶעסְטֶער קִיסְטְלֶער . מוּיקאנט,

הָאט זִיךְ דִיר אִין מְרוּים הֶּערגֶעשְׁטֶעלְט ,
אוּנ הָאט דִיר גֶעגֶעבֶּען אַפִידֶעל אִין דֶער הַאנְד,

9

ער הָאט דִיר עֶנְמְדֶעקְט: וי מִיט אַ פִמְרִיגֶע
זָאלְלְסְט דִי קֶענֶען רֵיידֶען מיט אין הֶערֶץ,
דֶעם צוּ מַאכְטן אַ פְרֵיילִיכֶע מִינֵע,
אוּנ דֶעם אַנְדֶערִץ א בִּיסֶעל שְׁמֶערן,

8

דֶער פִידֶעל אִיז דיין הֶערְץ וָואס אִיז הִימְצִיקָי
אוּנ דִי גֶעפִיהְלֶע; דִי נָאטִין דייגָע,

דִי פֶעדֶער דַיֶענְט דִיר פאר א שְׁמִיצִיק,

אוּג די אַרְזֶע אִיז אִידֶעען פיינֶע!

.4

וֶוען דִי פֶּעדֶער נִי זיך אִין קֶערֶץ א רֵיהֶ.
פְלֵיהְט אַ ליָעד ,א אַרַיַע אַרױים,
מֶע דֹארְף קיין שְויוָוץ. מֶע ארָף קֵיין שָׁמירי

-- 148 --=
דיי מַאלֶענְט אִיז אַללײין וָעהֶר נְרוֹים,
50

דיין קְרַאפְּט צוּם שְׁדֵייבֶּען אִיו זֶעחֶר נָרוֹים,

אוג דָאס הֶערְץ עעדֶעל אוּג פַיין,

אונ ווייל דיין וָָארְט גֶעהְט פוּן דֶעט מָערֶץ אַרױם:
פְּלִיהְט ;עס גְלֵייךְ אִין הֶערְץ אַביין ‏ |

0

אַנדעאְלֶעןדִיכְטֶער זֶענֶען דָא אַיִם,
דֶער שְׁרֵייבְּט פוּן דֶער זָאנְן, דֶער פון רֶער לִבנּ
דִיכְמֶען הֵייסְט ביי זֵיי א גראמם /
שָבֶּער גָאר נָיט דָאס אִיז דַיין כַּוְנָה |
4
בֵּיי דִיר אִיז דָאס לֶעבֶּען דֶער פוגדַאמֶענְט
אוּג דֶער נוּמְצֶען נוּר דֶער קָאפּ,
קֶעדֶער סְטְרָאף הָאט נְלֵייךְ פִיער װָענְרוּ
אוג דֶער ‏ ביים אִיז אוֹיךְ נַאלָאם,

8

אין יֶעדֶער שׁוּרָה אִיז דָא אִירָא,
דיין יֶעדֶעס וָארְט אִיז פַאלל הוּמָאר,
וֶוען מֶע זִינְגְט עס מִיט דֶער מֶעלָארִי,
דארְף מֶען. שוין קיין גֶּעסֶער (קאהר,
9

דָאם וֵֵייסֶט יֶערֶער מִן הַסְתֵּם פַאראוֹים,
ווייל דָאס אִיז שׁוֹין אֵיין אַלְטעֶר בְּלֵל,
ווִי בַּאלְד דִיא בִּיהְן נִיט דֶעם הָאנִיג אַרױם,
נָיט זִי אוֹיך דֶער בַּיי דִיא נאלל

| 90
דַיינֶע גֶעדִיכְטֶע זֶענֶען אויך נִיט נְלַייךְ,

-- 8 == 20
אָשׁ מַאכְסְט דוּא דֶעם לֶעזֶער דָאס הֶערְץ שְׁוֶעלי -

;

אָט מוּז ;ער מְחוּן דָא אַ לַאךְ,
אוּנ לָאזֶען בַּאלֶד דָארְט אַמְרָעהֶר,

11

דוּא שְׁרֵייבְּסְט דיין ליער חָאטְשׁ וִויללְסְט,עם נִימ9
נוּר מוּזְט עֶס שְׁרֵייבֶּען פאר דֶער צייט פְּרֵירֶר,
נוייל דֶער נֵייסְט צוּקָאכְט דָאם בָּלִיט,

אוּנ דָאס הֶערֶץ צִיהֶט צוּם פֹּאפִּיר!

.12

שָׁרֵייבּ מיין פָרִיי ' שָׂרייבּ דַיינָע לִיעדֶער 2
דְרוּק זיי, שִׁיק זי אוֹיף דֶער וֶוֶעכְט,

נְלֵייבּ , עִם וֶועללֶען זיך גֶעפִינֶען גוּטַע בְּרִירֶער.
וָואס וֶועללֶען דִיר דֶערפַאר בַּאלָאקְנֶען גֶעלְד !

5

אוּנ ווֶען .קיין גֶעלְד אִיז דִיר אֲפִילוּ בַּאשָׁעהְרט,
מֶענְסְט דוּ דֶערְמִיט אַללײין זיין צוּ פְּרִידֶען,
וָואס הָאסְט זיך גֶעקוֹיפְּט אַגְרוֹיסֶע וֶוערְט,
צְוִישֶׁעץ אַללָע רּסְסִישֶׁע ידען'

.'4

ִיזְט אִינְגֶענאָקען אִין יֶערֶער הֶערְצֶען,

דיין נָאמֶען וֶוערְט דֶערמָאנְט אִין גֶערֶער שֶׁמעם.
ווייל דיין עֶרָנָפֶש אויך דיי שֶׁעְצֶען,

אִיז דָאךְ נוּר יי צוְקֶער זיםו.

.85

אוֹיךְ אִיךְ דיין פְרַיינְד וִוינֶש דִיר גָלִיק אַ סך,
די פַארמוּנֶע זָאל דִיר דְיֶענֶען ויא איך וִוילל, 1
אוּג וֶוען מיין פֶעדֶער אִיז דִיךְ צוּ לוֹיבֶּען שְׁנַאךְ צ
דֶערפַאר אִיז דָאס הֶערֶץ פֵילל אוּנ פִּילל !י.י

פ, זאמא/יטשין צ- -

בֶּערִיהמְטֶע יוּדִישֶע ונ ען'

לעֵא מָארְגֶענְשְׁטֶערִין ,

א

מַיין ‏ װוֹיפִּטְצְוֶעק מִיט ,= אַרטִיקֶעל ו לע לֶענֶער ‏ אִיז = אַייף. פִיעל
פֶערגֶענִיגֶען ‏ פֶערְשַאפֶען, וֶען אֶיהֶר וֶעט לֶעזֶען די בֶאָנְרַאפֶיע פו רֶער
מֶערקוירִיגֶער פְרוֹי לִינֵא מָארְגֶענְשְט ערע אַאַירָאפְאִישֶׁע זֶעלטענְתַייט !
אַז פון יּרישֶׁע טָאכְטֶער /קען אַרוֹיס קוּמֶען אַזֵא שַׁאטְץ! א נָאךְ מָעהר:
שְׁפִּילֶען אַזֵא גְרוֹיסֶע רָאלֶע אִין דֶער הוֹיבְגֶעבִיל רֶעטער וֶעלְט ! אִיהֶר בִּיאָגְרַאס;

אִיו שׁוֹין בֶּעשְׁרִיבֶּען אִין אַללֶע ‏ אֵיירָאפָּאִישֶׁע שְּׁרַאבֶען.
לִינֵא - מָארְגֶענְשְׁטֶערֶען אִיו אַ הוֹיכֶע ! גֶעזּנְטֶע פָרוֹי מִי ועהֶר אַליכְטייֶען
שָׁאנֶען גֶעוִיִבְט, קע ְלוֹיהֶ אוינֶען מִיט אַ מִילֶרֶע, זַאנְפְטֶע מִיענֶע! - גֶעקייידעט
הי. יערעס

וָארְט אִיז אִינגעַאפְט ' מִיט' אֶמְתֶע הערצליקייט,. וָאס בל צִו ינַעמם
הָארֶץ צוּ זִיך! אַפְרוֹי פון עִטְלִיבֶע אוג - פוּפְצָיג והֶר , אוֹיכָר עבֶענֶען אִין גַאנְצֶען.
אֵיהֶר ‏ מְהָאטִיגָקייט זִינט זִי לֶעבְּט אִיו נִיט אִן ְלַאן פון רֶע יי = = מיף'
וֶועלֶען דָא נָאר עֶרְצאהלֶען דֶעם עעיָקֵר , |
וי מָארְגֶענְשְׁטֶערֶען אִיו גֶעבּוֹירֶען אין בְּרֶעמֲלוֹ בַּיי רֵייכֶע עײשערן
וֶועלְכָע. הָאבֶּען אֵיהֶר גֶעגֶעבֶּען אַגוּמֶע עֶרְצִיהוּנג אוּג אַ הויבֶע בִּילְדוּג : פוּן ק'נדוַיים
אָן הָאט זִי זִיךְ אָפְט פֶערְטְרַאכְט וֶועגֶען רֶע לַאגֶע פוּן אוּנגְליל ִיבֶע מענשי ען!
אונ גֶע זוּכֶט מִימטֶעל זֵיי צוֹ הֶעלְפַען : מִים דֶעם מִייֶערֶען גָעפְ הל אִיז
דּרכְגֶענּמֶע אֵיהֶר גַאנְצֶער לֶעבֶּען וֶען ז אי קױם 48 יָאהֶר אַלס
גֶעוָארֶען , הָאט זי שׁוֹן גֶעגְרִינְדֶעט אִין אֵיהֶר גֶעבּוּרְטְט"שְׁטָארט אַ ראקָט.
גֶעֶעללְשַאפְט ‏ אויסיצויהַאלטקן אַרמֶע שוּלקינְדֶער . מִיט דֶעם הָאם פֶעל
הוּנְרֶערְטֶער קינְרֶער אוֹיסגֶעהָאלְפֶען פוּן דֶער שְׁוֶערֶער נֹימָה בַּאלֶר גָאט רעז תונוז
אִיז זִי מִיש דֶעם מַאן אִיבֶּער-גֶעפַאהרֶען וָאךְ בֶּערְלֵי אַז זי הוט אֶגֶעהוֹיבֶּן
זי צִו רִיכְטֶען זַיין אַמוּמטֶער פון קינרֶער! הָאט זי געואלט אי א
אמוטער צי זַיין; אוּנ ‏ הָאט אָנגֶעהוֹיבֶּען זִיךְ צוּ בֶּעקַאגֶען מִיט די אַללֶע רֶענֶעלְן
פון גוּמָעו קינדער-ערְצִיהוּנְג. בַּאלֶר דַארוֹיף הָאט זי אַרוֹים גֶעגֶעבֶען אטיעֶר
וֶערְק: אקינְרֶער גן עי ן. ה, װִי מוּמטער זָאלֶען זֵייערֶע קינדער גוּ עֶרְצִיהֶען :
אוֹיך פֶערְשִירֶענֶע צינְטֶעךְ פַאר קִינְדֶער, הָאט וֶענֶען דֶעם - פֵיעל. מָאל. פָאו רְגֶעלעוע)
אִין גְרוֹיסֶע גֶעזֶעלְלְשַאפְטֶען. ‏ דֶער-נָאךְ הָאט זי רִי עֶרְשׁטַע אֵינְגעפיהרְט קינדער"
גָארְמְנֶער. פיל שְׁלֶעפֶערִיגֶע מוּמטֶערְם האמ זִי עהוֶועקְט פוּנֶם שְׁלָאף צוּ מְהַאטִינִיים.
אוב האט דַאמִיט פִיעל רַאנק פוּ אַלל ע רֵייכֶע גרויסארמיגֶע קאמען פֶערְִינֶעט ,

6
5
8/

7
1
{‏
{ ע4
' 02
}=
--
. 6לי,
ר
5
7,
זזו
. צֵ
( 6ל
יי
1
622
אל
אי 1
+-.
+ +
4
:2
יו
יי
די
בי

5 1468 =

אִין דֶעם פְּרַייסִישׂיאוֹיסְמְרֵייבִישֶץ קריעָג אִין יָאהֶר 4866 וֶען אִיבֶּער דֶער מלהמה
זֶענֶען גֶעוֶען גֶעשְׁטֶערְט אַללֶע גֶעשֶׁעפְטֶע אוּנ מֶענְשֶׁען ‏ טוֹיוֶענְדֶער וֶענֶען כִּמַעט
גֶעפַאלֶען אִין רִי גַאסמֶען ! אִיז פ. מָארְגֶענשמֶערֶען רִי ֶערְשׁמֶע אַרוֹיס-גֶעמְרֶעטֶען מִיט
הֵייסֶע רֶע רֵייד { מִיט פִייעֶרְרִיגֶע לֶעקְצְיֶעם אוּג הָאט עֶרְוֶעקֶם דָאס
פָאלְק מֶע זאל עעפֶענֶען. פָאלְקְסיקִיבֶען פַאר רָאס אָרִימֶע פַאלק ,

אִיהרֶע הֵייסֶע רֵיידּ ‏ הָאבֶּען אי גֶעוִירְקְט, אַז אִין צְוַאנצִיג מֶעג אַרוּם
אִיז שוֹין גֶעוען 'גֶעאָרְרְנֶעט אַ קַאמִימֶעּ ! וֶועלְכֶער הָאט בַּאלְה גֶעעֶפֶענְט די
עֶרְשֶׁטֶע וָאלְוֶעלֶע קיך אִין ֶּערְלין ‏ אוג גַארִגִיךְ אִיז שׁוין גֶעוֶוען 46 קיבֶען
פַאר גֶעמֵייגֶע ‏ מֶענְשֶׁען. |

די קֶענִינֶען אוֹינוּמְטֵא זֶעלִבֶּסְט הָאט זִיךְ אויף אִין דֶעם זְעהר בַּאשֶׁעפְטִיגְט
אוג אִיז לין געמ צוּ זַיין בַּיים עֶפֶעֶ פון יֶערֶער נייע קד , :
רינ גֶעֶערְ אוּנ גֶערַאנְקְט. דיי
= בַּאלַר הָאט וִי בֶּעקוּמֶען א בְּרָאנְזָאוֶע מֶעדַאליע אונ אַ עַהרֶענידִיפְלֶאם; אויף
בֶּערְליץ קוּקענְרִיג הָאכֶּען זֶעלְבֶע פַאלקְ-מִימֶען זִיך גֶעעֶפֶענְט אִין בְּרֶעמְלֹי , וי
לֶעמְבֶּערְג ‏ וַארְשָׁא ; הַאנָאוֶוער אוג נָאךְ אִין פיעל גְהוֹיסֶע שְׁמָארְטו מֶע הָאט
אְָגֶעהֹיבֶּע רֶערֶען וֶענֶען דֶעם אִין פֶעמֶערְְבּוְג דָאס, ערְשְׁטֶע מָאל. מֶע הָאם
אִיבֶּערְזֶעצְט אוֹיף רוּססִישׁ 1 פָרוֹי מַארְגֶענְשׁמֶערְנְט בְּרֵאשׁוּרֶע וֶענֶען דֶער ,פַאלְק-
קיךי: זי הָאט דִי קִיכֶען גֶעשְטֶעלְ אַװױי פֶעסְט אַז מֶע הָאם -צו זֵי נָאר
נִים דֶערְלֶענְט אוג מֶע ְלעגִם אַרוֹיס גֶעבֶּען אַוָאהֶר מָעֵהר אַלס 00 0 0

אָדֶער אוּמויסְט. פו' דֶעם אִיז אַרוֹיס גֶעקוּמֶען ֶעחר-פיעל?. 5 מַארְגֶענְשְׁטֶערֶען אי

גֶעקּמֶען אִין בֶּערִיהרוּנְג מִיט דֶער ר וֶעלְט. מִיט אַללֶערְלֵיי קלַאמֶען מֶענְשֶׁען ,
וֶעלְכֶע זי הָאט וי גֶעלֶערֶענְט אוג גְעאוּסְט וי וייעֶרע הָארְצֶער ש גֶעִינְגֶע
פֵּיר. דִי גוּמֶע מַעֲשׂים אוּנ צְרַמֶה פֵיר אֲרִימֶע לַייט. בַּאלְר הָאם זָא אַרוֹם
גֶעגֶעבֶּען אַ וֶערְץ: ,פוּנָים פַאלקְס-לֶעבֶּען אונ נָאך אֵינִינֶע בִּיְלִך אִין ועלְכֶע
זי דֶערוֶעקְט דרי רַייבֶע ְלַאססָע. זִיךְ אַרוּם קוּקען אוֹיף וייערֶע אַרֶעמע
בְּרִירער . :

נור אַזֵא נַאמוּר װאוּ זי /קען נִיט בְּלֵייֶּען בַּיי אֵיין זַאך. רִי אִיבָּער"
געפיללְטֶע מֶענְשֶׁען-לֶיענֶּע אִין אִיחר הַארְץ לָאט זי נִיט רּהֶען אום מאָקע
בַּאלֶר זֶעהן מִיר זִי װִי זִי גְרִינְדֶּעטּ אַ ניֶעם ואהלְטֶעטִיֶע רַאמֶען-קַאמִיטֶעם :
אוֹים-הֶעלְפֶען בְּרוסְט-קִינְדֶער ‏ פון אָרֶעמֶע אוּנְְלִיִליבֶע עֶלְטֶערֶען ואס דִי
מוּממער אִיו גֶעשְׁמָארְבֶּען אָרֶער קְרַאנְק אוּנ אָרֶעם. דָארְט הַאלְט מֶען אוֹים
בָאס קּנְד בְּיּ דְרֵיי יְאֶהֶר. |

דֶערײיצוּ הָאט זי בַּאלר גֶעבִּילְרֶעטּ נָאףְ אקַאמִיטֶעם וֶעלְכֶע הַאלְמֶען אס
אוּנְגְלִיקְלִיבֶע פֶערְשּלרִיגֶע מייְלֶעףּ נָאךְ דֶער שְׁמְרָאף. וָאם גְרֶעסְטֶענם מְהֵיל
וֶוערֶען ‏ אַוֹינָע יל גָאר פֶערְפַאלֶען ! נַוייל ‏ קֵיינֶער קוקט אוֹיף זֵיי נִיט ,
קְרִיכֶען זֵיי וַיימֶער אין יניע עמ אַוֹי וַייט ! אַז מֶעקען זי שׁוֹין נִיט
רֶעמֶען -- אִיחֶר אָבֶּער צוּ פַארְרֶענקען רֶעטֶעם מֶען אָפּ טוֹיֶעגְרֶער נְפַשֹׂהו מֵע"

835 *

--- 149 --

מַאנְט זי נִצְלִיךְ פַאר זִיך אוּג פאר רֶער וֶעלְט. דָארְטֶען לֶערֶענְט מֶען זי
א אַרבַּיים , = מִיט וָואס זֵיי קאנען שׁוין זיף אלל שְׁפֵיוֶען. רָאס אַללֶעם טְהוּ
זִי פַאר אַללֶע נָלייךְ -- פֵאי יוּדֶען סאי קְרִיסְטֶען ו אוּג מֵאי. מַאהְאָמֶערַאנֶער פוּן
וֶׁערְקִישֶע אמוּנָה) . זי וֵויינְט אַו אַיְּרֶעשׁ הַארְץ קען לעֲבּ הָאבֶּען יֶעדֶען
מֶענְטֶען אוּג פַאר יֶעדֶען זָארְגֶען, נים װִי אַנְטִיסֶעמִימֶען זָאגֶען! אַז רִי יּדֶען
הָאבֶּען פֵיינֶר אַללֶע פֶּעלְקֶער אוּג וִויללֶען זֵיי נָאר אוֹיסצַאפֶּען.

י* 64

פוֹי מַארְנֶענְשְׁטֶערֶעץ הָאט וזִף גֶענוּמֶען ‏ סיבער רִי לַאגֶע פון
פְרויענצִיממֶער מֶע זָאל זֵיי גֶעֶּען פּרַאוֶעם מֶע זָאל זי צוּ לָאזֶען צוּ אַללֶערְלֵי

בַּאשֶׁעפְטִיגוּנגֶען יי וי דֵי מָאנְגָאר . דַארִיבֶּער הָאט זי גֶעוָאלְט. אוֹיפהַייבּין
בֶעם שְׁטַאנְד פוּן זיער בִּילְדונָג. זי ול ַייזֶען אַז פְוֹיֶען מַאנֶען אויף בִּילָרֶען
פיינֶע קַאמִימֶעמֶען גרִינְרֶען הַייזֶער פון צְדָקֹה וּמֵילוֹת חֲסָרִיםוּ אוּ אַטְהָייל-
נֶעמֶען אִין אַללֶע נּטֶע מֵעַשִׂים. אָט מִיט אַ וָאס פַאר אַנַאנְג זִי הָאט זִךְ
גֶענוּמֶען צוּ . רֶעשֶׁען דֶען פְרֹיֶעֶןיווָאפְרָאס .‏ די גִים מִיש זִך אַפְּרִימָעֶר װי מֶע.
דַארְף דֶעשֶׁען אי דֶען יּדִישֶען וַאפְּרָאס -- אוֹיךְ מִיט אזא גַאנְג . דֶען מִיר
זֶעהן קיד א זִי הָאט פיעל אוס: כָעיעט ‏ זִי הָאט פֶערבְּרֵייטֶעם רִי בִּילְרוּנְ
צְוִוישֶען רעצימע יי גֶעלֶערֶענְט. וָאם זֵיי הָאבֶּען צוּ מְהוּן. אֲרוֹים גֶעגֶעבֶּען
א וֶערְק: ודי בֶּעשְׁטִימוּנְג פוּן דִי פרויעןי -- -דָארט עֶרקלָארְט זי אַז אַפְּרוֹי דַארְף
פּרִיהֶער פון אַללֶעם זַין אַמָרֵיי װַייבּו אַלִיבָּעץ קְוונֶע מער, אַ קינדֶער-
עֶרצִיהֶערִין. אוג ‏ א וִוירְטְִי , זִי בֶּעוֵיוֶם אַז אַ פְּרוֹי קאן זיף אַֹי הֹף בִּילְרֶע
וי אַמַאנְסְפֶערְזָאָהְן וֶען קֶע אִיו נָאר מֶענְלֶךְ. זִי הָאט מאקע אַלֵין גֶעעֶפֶענְט
אַ אַקאדֶעמִיִע פיר"פרוֹיֶענְצִיממֶער פון הוֹיכֶע בִּילְרוּנְג ! דָאס הָאט זֶךְ שְׁמַארְק
עמעט דֶערינָאךְ , הָאט גֶעהַאלְמֶען 44 נְרוֹיסָע לֶעהְרֶערינם אוּג זִי זֶעלְבּסְט
הָאט דָארְט /אַללֶע טָאג 8 שְׁמּנְדֶען פַאךְ מִימָאג פַארבְּרַאנְט, הָאט גֶעלֶעוֶע
הָארְט לֶעקְצִיעם וִובּגֶען קינדעריערציהען .

אִין דֶעם כְּרֵייסִישׁיפְרַאנְצִיזִישֶׁער הֶרִיעג אֵינם 4870 יָאחֶר וֶעהְן מִיר וַיימֶע
אונזער שׁוֶועסְטֶער טָארְגֶענְשׁמֶערֶען זִי זי פִיהְלְט הֵייסֶע לִיעבֶּע' צוּם פַאטֶערִילַאנְ,
װי אַ הֶעלֶר הָאט זִי אַרוֹיס-גֶעמִרְטמֶען צוּם פֶערזָארְגֶען מִים גֶעוּנְרֶע פְרִישֶׁע שְׁפַּיז
אללע הַאלְדַאמְ מֶעןְ! וֶעלְבֶע גֶעהְן ‏ אִיבֶּער בֵּיידֶע בֶּערְלִינֶער וַאנְזַאלֶען, פ. מ. זָארְגְט
פֵיר דִי גֶערַאנֶיעטֶע , בֶּעוַייוְם אוּמֶעדוּם גֶעֶנִיטְשַׁאפְט, מוּטָה אונ ליעב , עֶרוֶועקְט
יֶעדֶען מִיט אִיקְרֶע הֵייסֶע רֵייר, גִיש מוּמָה רי אּנגְליקְלִיכֶע . אֵיהֶר זֶעלבִּסְט-
אָפֶּערוּנָג. אוּנ ‏ פֶערְדִיעֶנְסְט פַאר דֶער אַרְמֶעע אז גֶעוֶען אַזֹי גְרוֹים גֶעשֶׁעצְט,
אַז בַּאלֶר נָאךְ דֶער קריענ הָאט דֶער קֵייֶער וִילְהֶעלם , אוג אַללֶע דִייטְשֶׁע

קאנִיגֶע אונ. פִּרְשְׁמֶען הָאבֶּען זי אָפְּנֶעשִׁים מִיט מֶערַאלֶיען אוג ַאנְקיצֵייכֶן ‏

די קֵאימֶערִין אוֹיגוּמְטֵא הָאט אֵיהֶר גֶעשֶׁענְקְט אַנָאלְדֶענֶע בְּרָאשֶע מִיט
אַ דַאנְקִיבְּרִיעף אִין גַאנְצֶען מִיט אֵיגֶענֶע הַאנְרשׁרִיפְט גֶעשְׁרִיבֶּען ‏ פוּן דַאמַאלְס
אָן אִיז פְרוֹי מָארְנֶענְשְטֶערִין מִיט אִיהֶר גַאנְצֶע פַּאמִילֶיע זָעֵהר גְרוֹים גֶעוָארֶען
בַּיי דֶער ‏ קאימֶערִן, וֶעלֶכֶע הָאט אֵהֶר תָּמִיד פִיעל גְנַארֶע בֶּעוִיוֶען, אֵיהֶר
שְׁרַייבּמַאלַאנְט אִיז צוּם בֶרֶע | אין אֵיין צַיים וֶען זי אִיז זָא אִבֶּער-

--- (1804 יט

הוֹימֶּם מִים אַרְבַּיש וִי מִיר הָאבֶּען גֶעעָהן, לָאוְט זִי אַרוֹים פִיעל וִיכְטֶי
בִּיכֶּער פוּן פֶערְשִׁירֶענֶעם אִינְהַאלְט! נור אִיבֶּער-הוֹיפְּט לְעֵהֶר בִּיִעֶּער פִּיר יֶעדֶע
מוּטטֶער װִי קינְדֶער עֶרְצִיהֶען אוג אַ הוֹייוִירְטֶען זיין + / -

זי לֶעזְט פיעל לֶעקציֶעס + וֶעלְכֶע וֶוערֶען נַאנְרֶעם אבִּיגֶערְרוּקְט אונ צוּחַאפְּט
פוּן דִי גְרֶעסְמֶע גֶעלֶעהרמֶע , |

שוֹין צַייט אַיָאֶהֶר אַז װִ הָאט זִךְ פֶערְטְרַאכְט צוּ גֶעפוּנֶען אַמִיטטֶעל ,
אַו די מַארְק-שְׁפֵיוֶע זאֵל נִיט. זַיין. אַזוֹי אוּנְטֶער-וָארְפֶּען אוג אִין גַאנְצֶען אִין רִי
הַענֶר פוּן דִי מָארְנַאוְוקֶעם, וָאס נֶעהְמֶען דִי גְרֶעסְטֶע פְּרייזֶען, וִוי פיל זי וילע ,
דֶערֹצוּ הָאם זִי גְֶעאָרְדְנֶעט אַרַאמֶען קַאמִיטֶעש מֶע זָאל נִיט רֶערְלָאזֶע אוּמְזִיכְט
הֵייבֶּען די פְּרֵייוֶען . פ. מָארְגֶענְשְׁמֶערֶען אִיז שׁוֹין זַייט עֶמְליכֶע יְאהר א רֶערַאקְטָארְשֶׁע
פוּן אַזְשוּרְנַאל, ועלבָער אִיז סְפֶּעצְיעל פִיר פְּרוֹיֶען בֶּעשׁמִימְט, רֶער-זְשׁורְנַאל
גֶעהְט אִין אַללֶע גְרֶעסְטֶע הַייְזֶער , דָארְמֶען קוּמען פָאר פון אַלֶערְלֵי וִירְמָהשַׁאפָּט,
ֶוֶעגֶען. קינרֶער;ֶערְצִיהּנְג, - שֵׁיינֶע נֶערְשֶעֶערְצֵיילֶען ‏ בִּאָגְבָאפְיֶעם פון אַללֶע
גְרֶעסְטֶע פְרוֹיעֶן ! זייֶער פֶערְדִינְסְטֶען אוּנ מַעֲשִׂים מוֹבִים. נִיט לַאנג הָאט זי
גֶעגְרִינְרֶעט אַ קי:-טולע | ואוּ מֶע לֶערֶענְט קאבֶען נָאכן ריִעט , די שוּלע- גֶעוּכֶען
ְרוֹימֶע דַאמֶען . יֶעצְט הָאט זִי אַרוֹים גֶעלַאוְט אַ קאכ"בּוּך + ואוּ .עס וִוירֶר גֶעלֶערְְט
0 פֶערְשִׁירֶענֶע ‏ גֶערִיכְּטֶען פאר גֶעותֶּרֶע אוג אוֹיך - פִיר קראנקע ! וֶוען זי
הֵייבֶּען אָן צויזיך צו קוּממֶען , זי אִיז אַמַיטעְלִיד אונ די עֶרְשְׁמָע פֶערְזָאן
אִין אַללֶע - וִויבְטִיגֶע גֶעֶעלְשַאפְטֶן: אַזא כָרוי' אִיז וִירְלִיך א זֶעלְֶענְהֵייט. פוּן
דֶער נַאמוּר! דֶען זין א וּרֶעשֶׁע טָאכְטֶער , אוּג קענען אוּסְפֶעיען אַזוֹי
פִיעל ! מֶע דָארְף נִים פֶערְגֶעמֶען אַו אוֹפְפִהרֶען נִייֶעם אִיו שְׁנֶער יֶערֶען
אֲפִילוּ דֶעם גְרֶעסְטֶע! דֶען נִיט אַוֹי גִיךְ מָהוּם זִךְ װִי סרֶערְם זִיך.

מִיט פ. מָארְֶענְשׁטֶערֶען הָאט. וִיךְ אִיבֶּער-גֶעשְרִיעבֶּען . אַרּססִישֶׁער גֶעוִימֶער
פֶּערַאגָאג ! בַּארָאן קארף פון פֶּעמֶערְסְבּוְֹג ויֶעצְם טוֹירְט) ֶועלְבֶער. שְׁבַייבְּטּ אוֹיף
איהר: אִיךְ הָאבּ גֶענוּמֶעץ די פֶערֶער אוּם בֶּעקַאנְט צוּ מַאכֶען רָאס רּססִישֶׁע
פּבְּלִיקים מִיט דֶער דֵייטְשֶׁען ֶעלְמֶענְהַייט ‏ וייזֶען וָאס פַאר אַמישטער, אַווירְשְהִין,
אַ לִיעבּ וַייבּ עם קען זַיין . זִי דַארְף זיין אַ בֵּיישְׁפֶּעל פִיר רוּססַישֶׁע פְּרוֹיעָן,
אַזֵא פַאלְלְקַאממֶענֶע ‏ נַאמוֹר, |

ידָאם אִיז אַ פִילָאסָאפִין !‏ אַ פֶּערַאנָאנִין ! אַעקַאנָאמִיסְטִין ו פִילַאנְמְרָאפִין ‏
שָׁרִיפְט-שְׁמֶעלֶערִין ‏ אוּנ ‏ אַ אַלְגֶעמִיָנֶע . גוּמֶעט-טְהוֶערִין !י--אַזוי שְׁרַייבְּם אוֹיף אֵיהֶר
רוּסְסִישֶׁער גְרוֹיסֶער מַאן. מַיין צְוֶעק אִיז יט אוֹיף צוּ װייוֶען אעֶוֶערֶע יוּרעשֶע
שְׁוֶעסְטֶער, װִי פו אֹעָו קאן זַיין אַזֶעלְבֶע אַנְטְיְקֶען אוג וָאס פַאר אַנָאמֶען
מֶען קען זִיך פֶערְדיגֶען חרֶך גּטֶע מַעַשִׂים. דֶען דָאס גַאנְצֶע פֶערְִינְְש פוך-
דֶער זֶעלְמֶעֶנֶער פְרוֹין אִיז נוּר דוָרף אֵיהֶר וַאהרֶע מוּטֶערְִיכֶע"לֶיעבֶּע צוּ יֶערֶען -
מֶענְשָׁען - אִימְלִיכֶער אִיז אִיבֶער-צֵיינְט , אַז זִי הַנְפֶם נִים קֵיינֶעם, נור זִי רֶערְט
פּוּנִם מִיפָין הַארְצֶען אוּנ הָאט גְרוֹים פֶערְגֶעִינֶען וֶען זי טְהוּט אימֶעצען גוּטֶּעס,
אוג גוּטֶעם מְהוּם זִי זְעֵהר פִיעל אויף יֶערֶער מְרִיט . פֶּערְרַנְקֶענְד אִיהְרֶע גְרוֹיסֶע
עֲשִׁׂדוֹת אונ בּע קַאנְטְשַׁאפְמֶע. יִשְט אִיו זִי שין אַפְרוֹי פוּן 81 יָאהְר, נור |

א
אַ

0

ן

152 -חײ

זי אִיו נָאךְ מוּנְמֶער, נְעוּנֶר אוג פְרֵיילֶיךְ װִי איונֶענְר. ז הָאט אוּסְפֶעיֶע בִּי
אַ הֶער ָנצוּשְרייבֶּע 8 לֵיט-אַרְטִיקֶעל אִין אֵיהֶר ונל . צוּ"רֶעם בְּלִיבְט
אֵיהֶר נָאךְ צַייט צושיין אַ מוּטער פוּן קִינְדֶער + זײַ גוּם צוּ יֶערְצִיהֶען אוּנ הַשְׁנְחָה
גֶעבִּין אוֹיף דֶער גַאנְצֶען ווירְטְהשַׁאפֵּט . אֵיהֶרֶע אַלְטֶע בֶּעקַאנְטֶע זָאגֶען, אַז פְרוֹי
מָארְנֶנְשְׁטֶערִין וֶערְט גָאר נִיט אַלֶם. זִי הָאט נָאךְ דָאס וַייבְֵיט אוּג זַאנְפְט-
קייט פוּן דער יגענֶר. יֶערֶעם וָארֶם אִיז אָנעַאפְטֶעט מִיט מֶענְשֶׁנְלִיעבֶע אוֹג
קְלוּגְהַייט , ,

וי שָׁאן אִיז רָאס אַז צוּ דֶעם אִיז זִי אַהֵייסֶע יוּרִישֶׁע מַאכְּמֶער! אַוַא
מֶענְשׁ רֵייסְט. דִי אויגֶען אוּנ דִי הוֹיכֶע ַייכְטְלִיכֶע אִין בֶּערְלְן מִיט רֶעם גֶעווִיסֶען
ימ וֶעקער דעם הוֹיפִיפְרֶערִיְגֶער הָאבֶּען גֶענְרַאבֶּען אונ דִי על נֶעקעהרט זִי זאל
זִיךְ טוֹיפֶען, נוּר זִ הָאט רָאם גָאר נִיט גֶעוָאלְט הֶערֶען , אוּנ אִיו בִּיו יֶעצט
מִיט אֵיהֶר גַאנְצֶע פַאמִיליע ודֶען. אַז דֶער שוֹנֵא יִשְׂרָאֵל שְׁמֶעקֶער הָאט גֶעוֶעהן
אַז עֶר פֵיהרְט מִיט אֵיהֶר נִיט אוים, אִיז ;ער בַּיז גֶעוָארֶען אוּנ הָאט אָנְֶעשְׁטֶעלְט
א גֶעבִּלְרֶעמֶע רַאמֶע זִי זָאל זִי בֶּעשְַׁייבֶּע -- אוּג זִי הָאט אַרוֹיס גֶעלָאְט אַבְּרֵאשׁוּרֶע :
,דִי זְשִׁירָאוָקֵא מָארְגֶע ְְׁמֶערִיי. דִי נִירֶערִיגֶע פָרוֹי, וָואם הָאט זִיא בֶּעלִיירִינְט הָאט
דָאף פוּן אֵיהֶר גְהוֹים גְנַאדֶע אונ שְׁטִיצֶע בֶּעקימֶען. דֶער צוּ װִי נְלקלִיך אִיו זי
אִין אֶיהֶר פַאמִילְיֶע ‏ בֵּיי אֵיהֶר אִין שְׁטוּבּ איז נָאר אגן ערְן. דֶער מַאן מִיט.
דִי קִנדֶער פֶערְגַאטֶערֶען זִי אונ אַלֶע רִי גַאנְצֶע פַאמִיליִ אִיז וִוי צוּ*נוֹיפְגֶענָאסֶען
מִיט הֵייסֶע לִיעבֶּ אוּג טְרֵייהַיים. זִי אִיז אֶמָת גְלִיקְלֶיךְ. בַּיי אוּנְז וֶוען רָאס קינד
קאן עֶמְליבֶע וָואוְמֶער פְרַאנְצוֹיזִישׁ, אָ שְׁפֶּעש עס שׁוין פון דֶער מוּשטֶער אוּ
פֶערְשַׁאפֶּט אֵיהֶר שְׁמֶערְצֶען, פאלְנְט נִים . אִיהְרֶע קינְרֶער וֶענֶן הוֹיב-גֶעבִּילְרֶעמֶע
אוּג שֶׁעצֶען זִי דָאךְ אַזֹ ‏ דֶען ֵייא זֶעהֶען וֵיײפִיעל רִי קווּנֶע מוְּשֶער הָאט
פַּאר זֵיי גֶעמְהוּן, אונ וִי גֶעשֶׁעטְעְט או בַּאלִיבְּט זִי אִיז אִין דֶער וֶעלְט. דָאם
דַאקאזעוועט. אַז אַגעלֶערֶענְמֶע פְרוֹי ;קאן זַיין ‏ אַ גוּטֶע מוּמטֶער , אַ מְרַייֶע וַייבּ אוּנ
אַ אוֹיס-גֶעצֵייבֶענְטֶע ‏ וִוירְטְהִין ‏ יֶעדֶעס קינר אִין רֶער פַּאמִיליִע פְטַארֶעט זִיך עֶמְוָאס
נוּצְלִיבֶעם צומְהּן ‏ פֶערְגֶענִיגֶען פֶערְשַׁאפֶען רִי אִיבֶּערִיגֶע . צְוִישֶען אִיהֶרֶע קִינְרֶער
צֵייכֶענְט זִיךְ אוֹיס אַפְרֵיליין אֶלְנֵא! וֶעלְבֶע איז אַזֶעלְטֶענֶע שָאנְהֵייט, הוֹיב-
גֶעבִילְדֶעט אוּנ טַאלַאנְטיפָאלל . זִי אִיז מִיט-הִילְפֶערִין אִין אֵיהֶר ר מוּטֶערְס-ְשוּרְנַאל
אוּג גִיט קוּרְסֶען פוּן שְבְּרַאכֶען . בַּאל וֶועט אַרוֹיס אֵיהֶר וֶערְק וֶוענֶען רֶער קוּנְסְט
צוּ רֶעמְלַאמִירִין פַארילֶעזֶעט. אָט זֶעגֶען מִיר , לִיעבֶּע לֶעוֶער ! בַּיים עֶנְרֶע
פוּן ‏ פ. מָארְגֶענְשְׁטֶערֶענֶם בִּיאָנְרַאפִיע + אִיךְ דֶענְק אַז אִיהְר וֶועם לֶעוֶען מִיט אַזֵא
הֵייסְניר וי איך הָאבּ רָאס גֶעשְׁלנְגע וֶען אִיךְ הָאבּ וֶועגֶען רֶעם גֶעלֶעוֶען אוּג
גֶעהֶערְט! וֶועט אוֹיפְהֵיבֶע דֶעם קאפ פונים בּוך אונ זָאגֶע: אִם אַפְרוֹי!
אוּג ארי רֶער"צוּ! ,.. יָא מִיר מֶענֶען זִיךְ מִים אִיהִי רִיהמֶען אונ גְרוֹיס-מַאכֶען ,
רֶעכֶענְט אִיבֶּער וָואס ִי פֶּערְזָאן הָאט אִיבֶּער גֶעמְהוּן אִין אֵיהֶר לֶעבֶּען 1 אִיך בִּין
גֶעזָאנְֶע מִים נָאטטֶעם הִילְפָע' צוּ אִיבֶּער-זֶעצֶען אִיהְרֶעם אַ בּוּךְ ווענֶען פֶּערַאגָאניוּם
אונ. קינדֶערקֶערְצִיהוּנג פִיר אוּנוֶערֶע רוּססִישֶע יוּרֶעשֶׁע שְׁוֶועסְמֶער .

ישׂראל גאמבּערנ.

או איף וָעַה או אֵינֶער שְׁמֶעקְטוּ ‏
אן גֶענֶעם בור דֶעם ר

וָואס אֵיינֶער-שְׁרַייבְּט נָעהמְטקער אוג מֶעקְט,
סאו נִט נְאף. זין מתַ
פֶערְשְׁטָעה אִיך בַּאלְרי שְׁנֶעלל אוּנ רַאֲשי

ס אִיז געבִּיךְ + אַרַחֲמָוֹת 6

;ער וֵויל נָאר עַטְּוָאס אִין דֶער מַאשׁ,

א מִינְט וָאר ‏ קײן לצָנֹת.

| א

דער רֶענֶען אונ דִי ואהרְהֵייט,

מיעל בֶּעמֶען נָאמט דָאס ;ער זָאלל רֶעגֶען שִיקקֶען,
מִיט דֶעם צֵיימִינֶען רֶענֶען זי בַּאנְלִיקְקֶען,

ווירְקלִיךְ בְּרינְנְט דֶער רֶעגֶען נוּמצֶען אוֹיף דֶער וֶועלְט
פְּרִישֶׁע נוּטֶע לוּפט , אויך פְרִידֶען אִין גֶעצֶעלְט,

וואוּ דֶער רֶעגֶען פַאנְגְט אָבָּער נָאר אָן צוּ גֶעהְן ,
ווילל קֵיינֶער בָּשׁוֹם אוֹפן נֵיט אוּנטֶער אִיתֶם שְׁטֶעתְן,
נִיט אֵיינֶער פוּן די בֶּעממֶער הָאבֶּען אֵיהֶם לִיבּ,

- גֶעדֶערֶער לוֹיפְט בֶּעהַאלְטֶען זִיךְ אִין שֶׁטִיבֿ,

58

זָא אויך דִי וַארְהֵייט, װואוּ אִיזְט זִיאי ? פְרַאנֶען פילל,
יעם שֵׁיינְט זיא צוּ. גֶעפִינֶען אִיוְט זייר צִיל, .

דָאךְ קוים ערְשֵׁינְט זִיא פַאר זייערֶע אוינֶען,
עֶענטְפְלִיהֶען זיא װ א שׁ וואוּ א פַייל פָאן בּוֹיגֶען.

שר של ים

ייט
48

דִיא נְבִיאִים 1
פֿאַן נ"ר האַפֿפּמאַנן.

קיין שְׁרֶעְיכֶענֶע. אּנֶר גֶעפֶעקְריכֶערֶע צֵייטֶען הָאט אוּנְֶעכֶע יורֶעשֶׁע נַאצְָאן נִיש
אִיבֶּער גֶעלֶעבְּט וִיא אִין דֶער צֵייט פוּן מִיטֶעלאַלְטֶער (ימי הבינים). יֶערֶער יוּר וָאס
דֶערמַאנְט זִיךְ אָן רִיעזֶע פִינְסְמֶערֶע צֵיימֶען , וֶוערְט אוֹיסֶער זִיךְ פון גְרוֹיס צער אוּנְד טְרוֹעֲר .
שְׁרֶעקְלִיך אִיז צוּ לִייֶענֶען דיא בְּקיטִיגֶע בְּלֶעמֶער פון רֶער וֶועלְט-גֶעשִׁיכְמָע, ויא יּדֶען נארֶען
רַאמַאלְס פֶערְפָאלְגְט אנ אונְטֶערְדְרִיקְט + וִויא אַללֶע פָאלְקֶער פוּן נִירְרינְסְמֶען פָּאבֶעל בִּי
מֶענגֶע אנ פִירְסְטֶען הָאבֶּען גֶעוּכְט דֶעם ירֶען צי פֶערְָאגֶען אנְד ַייןבְּוט וִויא וַאסֶער
פֶערְגִיסֶען ..קיין שְׁרייבֶּער איז נִיט אִין שְׁמַאנְד רִיבְמִיג אוּנְד פִּינקִטְלִךְ צוּ אָבּשִׁיְרֶערִין אוּנָר
אוֹיסְרֶערְצֵיילֶען אַללֶע אוּנְזֶעכֶע צָרוֹת אוּנָד. לֵיירֶען הָאט מִיר הָאבֶּען בַאמַאלם אויסְגֶעשְׁטַאנֶען .
עֶס אִיז רְרִיבֶּערקיין ואוּנְרָר נִים , אַז אִין נֶענֶע מְרועֶרִיגֶע צֵיימֶען הָאבֶּען זי צְוִישָען אוּנו
רֶע גֶעיאוֶעט אזֶעלְכֶע מֶענְשֶׁען. וָאס הָאבֶּען זי ריא גְרֶעסְמֶע יה גֶעגֶעבֶּען צו טְרֶעפִין וֶען
דֶער,קץ הַפְָּאוֹת וֶועש גיין , וֶוען מְשִׁים וֶעט קוּמְמֶען אוּגֶר וֶוען אוּנוֶעכֶע עְלֶענְרֶע בְּרירֶער
וֶועקִין פון זיעֶרֶע גְרֹימֶע צָרוֹת אויסְגֶעליינְט וֶערִין. ‏ אִין וֶענֶע מְוֹיֶרִיגֶע צַייט הָאבֶּען פִיעלֶע
פון אוּנזֶערֶע בְרידֶער אַנְגֶעפַנְגֶען צוא צְויפְנֶען אוֹיבּ .עם וֶועט גָאר אַמָאהל א נְאוּלָה וַיין ‏
זייא הָאבֶּען אִין גַאנְצֶען זייֶער הָאפֶענוּנְג פֶערְלוֹירֶען, אַו גָאט וֶועט זֵיי נָאךְ אַמָאהְל אוֹיסְלייזִן
פון זִיעֶנֶע צָרוֹת . דֶערוּם הָאבֶּען זי דאן רִי נְרֶעסְטֶע ַכְמִי יִשְׂרָאֵל פָארְגֶענוּמְמֶען צוּ עֶרפְרִישֶׁן
דיא הָאפּפְנוּנְג אָן דֶער גְאוּכָה, אוּנְד צוריק איינְצוּפְלַאנְצִין ריא אָמוּנָה אַז מָשִׁיםַ צִרָמֵנוּ וֶועט
דָאךְּ אַפָאהְל קיּמְמֶען + צוּ גֶענֶער צֵייט הָאבֶּען גֶעלֶעבְּט אִין אִיטַאלְיֶען אוּנְד מֶּערְקֵי ‏ ריא
ְֶעסְטֶע הַכְמֵי ִשְראֵל ואס זיינֶען פארְטְִיבֶען גֶעוָארְן פוןשְַׁאנְֶען ,‏ אנֶר פִיעלֶע פון ויא
הָאבֶּען זִיךְ דאן גֶענוּמֶען צי חָכָמֵת הִקבְּנָה - דוּרְך דִיוֶע פֶּערְבָּארְגֶעגֶע הָכְמָה ‏ הָאבֶּען זי גֶעוּכְט
צוּ עֶנטְדֶעקֶען, וָואס עֶס וֶוֶעט גיין בְּאַחְרִית הוָמִים.

רֶער עֶרְשְׁטֶער אִין וֶענֶע בִּיטֶערֶע צַייט וֶעלְכֶער הָאט אוּנזֶערֶע אוּמֶגלִיקלִיכע בְּרִידֶער
גֶעמְרֵייסְט מִיט יְשׁוּעוֹת וְנָחֲמוֹת אוּנְד הָאט זֵיי מִיט אותוֹת וּמוֹפְתִים אויפְגֶעוִויזֶען אוּנֶד עֶרקְלערְט
אַז מָשִׁיחַ מוז דִזֶע צֵייטֶען קוּמֶען , ואר דֶער וֶועלְטְבֶּערִיהמְטֶער יוּרישֶער פַּאטְרְוַאט דון יִצֶחֶק
אַבּרַּנָאֵל .‏ דִיעזֶער גְרוֹיפֶער מִינִיסְטֶער וֶועלְבֶער הָאט מִיט זַיינֶע אוֹיגֶען צוּגֶעועהְן ריא
גֶעוַאלְטִיגֶע אַכזָריֹת פוּן דִי בְּלוּשְדָארְשְׁטִּגֶע שְׁפַאנְוֶער גֶעגֶען דִיא יְהוּדִים , אוּנָד הָאט מיט
זֵיי גֶעְּהֵיילְט זיעֶרֶע גְרוֹימסֶע צָרוֹת , הָאט בֶּעמֶערְקְט אַז יינֶע יודישֶׁע בְּרִירֶער הָאבֶּען פון גרוֹים
לייד אָנְגֶעפַאנְגֶען צוא צווייפְלֶען אִין דֶער נָאוּלָה.. רָאס הָאט דֶעם גְרוֹימֶען פַּאטְיְיאט וְיִיעֲר
גֶעקְיינְקְט, אוּנֶר הָאט זִיך עֶנִטְשְׁלַיסטֶען וַייגֶע אוּמְגְלִקְליכֶע בְּרירֶער פון דִיעזֶען צְוייפֶעל אוּנְר

{) פרייא בעארבייטעט נאך ר'ק שולמאן אונד רעסויער ?

פאאו 184 אט

ְאוֹשׁ צוּא רֶעְמֶען. צו דִיעזֶען צוֶעק הָאט עֶר פֶּערפַסְט דָרֵייא כְפָרִים ג) מִיט נְרוֹים חכמ
אוּנְד ידְאָה , אוּנָד הָאט אִין ייא אִיבֶערְציינְט דוּרֶך פסוקיט פוּן אוּנדֶערֶע הַיילִינֶע נְבִיאִים, דָאס
גָאט פֶערְנֶעסְט זַיי פָאלְק נִיט, אוּנד חָאטְשִׁי דִי מָאם פוּן דִיא צָרוֹת אִיוּ שוין כַאנְג פוּלָל
גֶעוָארֶען בָאך = מֶען בי אפוג ִי פֶעִירֶען ‏ מִי ְהוֹים הכמה אוּנד מִיט

הָאט א ינע נָאמֶען בָּל תַמְתו אויף דִי יֶענִיגֶ וֶעלְֶע הָאבֶּע זייא א גֶעָלט 5 פון ריעז אֲמוּנָה
אב וֶענְדֶען . לויט זַיינֶע הָשְּוֹנוֹת הָאט דֶער קץ הפלאות גֶעדַארְפְּט ניי אָי וְאהֶר 3 ֶׁת

4י*68 +58

אֶָפִים רס"ג , - אוּנד דַאן הָאט גֶערַארְְ מָשִׁים אלֹהַי יַעֲקֹב קוּמְמֶען אוימצולייוען דָיא יְהודִים
פוּן זִיעֶרֶע צָרוֹת אוּנְד צוּא פִיְדֶען זֵיי גי אֶרֶץ יִשְׂרָאֵל. ‏ אָבֶּער ליירֶער הָאט = רִיעוֶער קִץ
נִיט בֶּעוִוזֶען, אוּנָד מָשִׁיח אִיז נִיט גֶעקוּמְמֶען . אב בַּאלְד נָאֶךְ ר' יצחק אבּרבּנאל הָאבֶּען.
זִיף אַנְדֶעכֶע מַכָמִים גֶעצַייְט מִי זִיֶֶ הָשְׁבּוֹנות. וֶועלְבֶע הָאבֶּען וידֶער גֶעוָאלְט דֶעם קץ
עֶרקנֶעהרן אונְד נייגֶען אויך נִבָשַׁל גֶעוַארֶען אוג דֶעם אֲמָת נִיט גֶעפְרָאפְ ען, מִיר וֶעללי דָא
אִין אוּנזֶער אַרְמִיָקֶעל זִיךְ בֶּעמִיהֶען צו שְׁרייבֶע פון דְרֵיי אזְעלְכִי חכמ חָרוים ,‏ װֶעלְכִ הָאבֶּען
דוּרכְאוֹיס גֶעוָאלְט מֶּעמֶען וֶוען מָשִׁיה ווע מּנִמֶען - דֶער עֶרְשְׁטֶער ואר רי אֲשֶׁר כֶעמְֵיי
ואָדֶער לעמלין) . דֶער צְוֵיימֶער -- דוד הְֶאוֵּנִי + אוּנֶר בֶער הרימֶער רי שלמת מוָֹבו ,
: דֵָיי הָכָמִים הָאבּען, זי ֵינְגעבִילרֶע דָאס נ פי זֵיי אִיז דָער ץנ חנ גע

905 5

- ר אשר כעמליין װ וָואם ם ואר גֶעבָּרֶען א ישנא אוג הָאמ גֶעֶעב פיעל יָאהֶר
אִין אוֹימְמְרְתֶען נִיט ייט פוּן ווֶענֶערִיג (אִימַאליֶען), האט זִיך ָנְגֶעפַאנְגֶען צוּ גֶּערִהְמֶען
דָאט דֶער רוּת חַקוֹדֶשׁ רוּהט אוֹיף אֵיהֶם, אוּנָד הָאט ָבוּאוֹת גֶעזָאגְט אִין אַלְלֶע יוּרִישֶׁע קָהָלות

וואו ;ער אִיז נָאר גֶעקוּמְמֶען , דָאס אִים וְאהֶר הֲמשֶׁת אֲנָפִים רס"ם (1505) וֶועט מָשִׁיח קוּמְמֶען.
עָר אִיז גֶענַאנְֶע פוּן שְׁטָארְט צוּ ְׁטַארְט אוּנְד הָאט אִין אַיין קול גֶעשְׁרִיעֶן צו ינע בְּרִירֶער +
;קחרמ זִף לִיעבֶּע יודֶען צוּ אוּנְזֶער גָאט, מוּהְט תְּשׁוּבָה, נִימ צְדָקָה , פַּאסְט אוּנְד וַיינְט
אוּנְד זיימ זִיךְ מְקרֶשׁ וּמִמהַר, דֶען אין פֶערְלוֹיף פון נָאךְ אֵיינִיגֶע הֲדָשִׁים וֶועם מֵשִׁימַ גֶעוִים
קוּנְמֶען אוּנָ אוֹיסְצוּלִיזֶען פון אוּנְזֶערֶע צָרוֹת , אוּנָד ווע אוּנ ו נָאךְ אוּנְגֶער הַיילִיֶע לַאנְ
פִיהֶיֶען, עֶר וֶועט דָארְט דֶעם בִּית הַמקְרֶשׁ צוֹרִיק אוֹיפִבּויען , מִיט אֵיין עַמוּר עֶנֶן וֶעמ עֶר
אוּנָז בַּייא טָאג פִיְרֶע אוּנְד מִים אֵיין עַמוּד אֵשׁ בַּייא נַאבְט , אַזוֹי וִויא. מיר זֵיינֶען פון מִצְרַיִם
אַרויס . אַזױ הָאט עער גֶעשְׁריע ואוּ עֶר אִיז גֶעשְׁטַאנֶען אוּנָד גֶעגַאנְגֶען , ואוּ עֶר האט זִיף
גֶעמֶעהְרְט אוּנ גֶעוענְרֶעט , אוּנָד אוּנָוֶערֶע אוּנְגְלִיקלִיכֶע אוּנְמֶערדְרִיקְטֶע בְּרִירֶער הָאבֶּען אִין
יינֶע נָבִיאוֹת גֶעגְלויבְּט בַּאמוֹנָה שְׁנָמָה, אוּנְד הָאבֶּען אִיהֶם גֶעפָילְנְט , זֵיי הָאבֶּען תְּשּׁבָ
גֶעמָאן הָאבֶּען גֶעפַאקְט אוּנר זיך גֶעפִּינינְט ,‏ הָאבְּ ען טימ רִיא' לֶעצטֶע קְלֶעפְטֶען צוּ נָאט
גֶעשְׁרִיעֶן אוּנְד מָאג אוּנְד נַאכְט מִתְפֵַּ גֶעוֶוען, הָאבֶּע פִיעלֶע צְרָקוֹת , מַצוֹת אוּנֶד מְעֲשִׂים מוֹבִים
גֶעטָאן, אוּנְד מיט אַ זִיכֶערֶע הַארְץ אוֹיף דֶער גְאוּלָה גֶעהָאפְט , אויך פִיעלֶע תַּלְמִידִים האבֶּען זך
צוּ ר' אשֶׁר לעמליין בֶּעהֶעפְט, זֵיי הָאבֶּען אֵיהֶם בֶּענְלֵייטֶעם וואוּ עֶר אִיז נָאר גֶעגַאנְגֶען, אוּנָ
עָר הָאט אויף, זֵיי זֵיינֶע נְבִיאוּת מַשְׁפִּיע גֶעוֶועוֶען, רָאס זֵיי הָאבֶּען אוֹיךְ ָנְגֶעפַאנְגֶע צו זַאנֶען

: זיין ספר ,מעיני ישועה" (א פירוש אויף דניאל) איז דאס ערשטע מאל געדרוקם געווארען אין
פירארא אין יאָהו 1. פפר ,ישועות משיחו" (אַ כיאור אויף מאמרי חז"ל וועגען 2 שיחץ), איז געדרוקט
דאָס ערשטע מאָל אין קארלסרוהע אים יאָהר 8, אונד כפ- ,משמיע ישועהת" (ווענען אמונת חמשיח עִפ"י
דבוי הנביאום בסמר תהלים) איו ראס ערשטע מאל געדרוקט געװאָרען און טאַלוניקא (פירקייא) אים -
יאר 1826 . --

=== //ממן 6ים
87 =

בְּשׂוֹרוֹת טובות ישועות וְנָחֲמוֹת, פִיעלֶע פון זֵיי הָאבֶּען נאף אַנדֶענֶע גֶענְדֶער גֶערַייוְט, אוּנה
דָארְט אוֹיף רִיא זֶעלְבֶּע נָבְיאוֹת בֶּעמַאנְט גֶעמַאכְט.. פִּיעלֶע מַהֲנוֹת ‏ אִין אִימַירֶיֶען אוג
דַייטשׁלַאנְד הָאבֶּען צוּ דִיא נְבִיאוּת פון אזֶעלכֶע מִּלְמִידִים צוּגֶעחֶערְט אוג גֶעגְלֹימְּט דָאס 7
גָאוּלָה אִיו נָאהנְט אוּנ ‏ מָשִׁיחַ וֶועט גֶעוויס דִיעוֶעם וָאחֶר קוּמֶען. וֶעלכֶע הָאבֶּען אֶעלכֶע
נְבִיאוֹת נִיט גֶענְלוֹיבְּט, הָאבֶען עָם נָאר בַּיי זי אִין הַארְצִין גֶעמְרַאכְט, אָבֶּער אָפֶען הָאבֶּען
זִי נִיט גֶעוַאגְט דָאס אָפְּצוִּייְֶענֶען, וייל זי הָאבֶּען כוָא נֶעמויט פַאר דֶעם נַארָאר, וֶועלְבֶער.
ואר זייר צוּקאכְט אִין דֶעם, אוּנָר הָאט מִיט כֵייבּ אוער קֶעבֶּען גֶענְלֹבְט אַז רִיוְשׁוּעָה אִיז.
נַּאהנְט , = אוג מאלמֶען גֶעוִיט וִיף וָקם גֶעוועִין אִין די וֶעלְבֶע גְליבֶּען גִישְׁט אָן וֶענֶע נְבִיאוֹת
ויא צייא,
וֶוער וַַיים גי נייט דִי פּעולוֹת פון אַזֶעלכֶע נְבִיאוֹת וָאלְטֶען גֶעגְרֵייכְט. װֶען ר אשר
כעממיין הָאלט פְּגֶעצְִיך נִיט גֶעשְׁטָארְבֶּען. דֶען גְֵייךְ נָאךְ זיין מוים , אִיז די אבוּנָה אִין זיינֶע
נָבִיאוּת פִּיעל מִיהלֶער גֶעוארֶען אוּנְד וַייגֶע מִּלְמִידִים הָאבֶּען אויפְנֶעהֶערְט צוּ פַארְפִיהְרֶען די
וֶועלְט. הַּאלְד אִיו דֶער פון שָׁטִיל גֶעוָארֶען אוּנד דיא נָבִיאות פון ר אשר לעמליין הָאט וי
אַװֹי אוֹיסגֶעלָאזֶען ויא רֵיא נָבִיאוֹת פוּן דון יצחק אברבּנאל.
1 נָאךְ אַללֶעם ידֶעם הָאבֶּען אוּננֶערֶע בְּרִין יֶער נִיט אוֹיפְנֶעמֶערְט צו גְנוֹיבֶּען רָאט בוקא אִין
ָייעֶר צֵייט וֶֶעט מְשִׁיח קוּמְמֶען אוּנֶד פִיר זִיֶערֶע אוֹיגֶען בוקא וֶועט דִי גְאוּלָה שְׁלָמָה זיין, זייא
הָאבֶּען וִיך מִיט אַלנֶע רֶע קְרֶעפְטֶען אִין דיעוֶע אֲמוּנָה גֶעשְׁטַארְקְט , דֶען ווע נִיט דִיעוֶע '
אֲמוּנָה אנ דִיעזֶע ֵיסְמֶע הָאפְנוּנג אִין זִיֶערֶע שְׁלֶעכְטֶע צֵיימטֶען, וֶוער ויים אויבּ עָם אל זי
גֶעבְִּבֶּע קַרֶעפְטִין זייערֶע צָרוֹת צוּ פֶערטְרָאגִין.
קוים אִיז ר' אשׁר לעמליין גֶעשְׁטָארְבֶּען , קוים הָאבֶּען זי יינֶע תַּלְמידִם צוּשׁפְרֵייט ,

אוּנַד. קוים איז דיא אָמונָה אִין ינע נְבִיאוֹת עֶמְוָאס קִיהְלֶער גֶעוָוארְטן , אִיו אַנייעֶר נָבִיא
ַּלֶעצָלִיך אויפְגֶעשמַאנֶען , וֶועלְבֶער הָאט וויעדֶער דיי שְׁוַארְצֶע פִינְסְטְרֶע צָרוֹת מִיט ַייגֶע זִיְסֶע
נָבִיאוֹת פַארְנרִינְגֶערְט אוּנָד דִי הֶערְצֶע ר = פון אוּנגֶעכֶע לֵיידֶענְדֶע בְּרִירֶער עֶרקווִיקְט אוּנְד
גֶעשְׁמַארְקְט אִין זיר אֶמוּנָה אנ בִּמָהוֹן . ניין נָאמֶען וַאר דָור הָדְאוּבֵני, עֶר אִיו גֶעקוּמֶען פון
| מִוְדַח לַאנד , ,קֵיינֶער הָאט נִיט גֶעואוּסְט נֶוער ער אִיו את' ואס עֶר אִיו אוּג פון הַאנֶען
עָר אָיו ‏ אוֹיך ווֵיימֶען מִיר בִּיו הַיינְט ניט בֶּעשְׁטִימְט אוֹיב דִיעזֶער מאן ואר פֶערְפִיהְרֶם
אוּנ גֶענַארְט אִין גיינֶע גֶערַאנְקֶען,. אָדֶער ער הָאמּ אַנְדֶערֶע גֶעוָאלְט פֶערְפִיהְרֶען . אָדֶער אֶפְשַר
ואר עֶר אִץ דֶעם גַאניץ אוּנְשוּלָדיג אוּנָד הא אַללֶעם מִיט אֵיין עֶרֶענְסְטֶע מיינוּנְג אוּנְד כַּנ
גֶעטָאן . עֶר הָאט זִיךְ צוּא ערְקֶענֶען גֶעגֶעבֶּען דָאס ער אִיז אֵיינֶער פוּן דֶעם שֵׁבֶט רְאוּבֵן ועלכֶע
זִימְצֶען אִין אַרַאבְיע זייר בָּהִיג אוּנֶר צוּפְרִיערֶען, אוּנר וֶועלְבֶע הָאבֶּען א אֵייגִיגֶע מְלּבָה מִיט
אֵיין אֵייגֶענֶעם מֶלֶף, אּנְדער אִיו רָאס דֶער בְּרוּרֶער פון יֶענֶעם ידי שֶׁען ֶלֶך . בְּאֶמֶת הָאט זי
אַכַאנְגֶע צייט אִין אַרַאבֶיען גֶעלֶעבְּט, אִין דֶער מְדִינָה חֵייבַּאר. וָואס אִין דֶער צייט פוּ מַחמי
אוֹיך אַלַאנְגֶע צייט נָאךְ זַיין טויט וֶענֶען דָארְט אֵיינִינֶע יּרִישָע שְׁבָטִים גֶעוֶעסִין אוּנְ הָאבֶּן
אַ יוּרִישֶׁען מֶלֶךְ גֶעהַאט, עֶס קען זייֶער יי דָאס אוֹיך אִין *ו-מען יאה רהוּנְדֶערְט נַיינֶען דָארְט
פיעלֶע יּדֶען גֶעקוּנְמֶען , וֶועלְבֶע ווארֶען ְרוֹיסֶע הֶעלְדֶען . אוּנָד כְלוּמְדֵי מִלְחָמָה ח, וֶועלְבֶע הָאבֶּען
דָארְט דִיא אַרַאבִישֶׁע שָׁבָטִים בֶעזִינְט אוּג הָאבֶּעןזִיעֶר לַאנְד אַיינְגֶענוּמְמֶען. אוּנָד הָאבֶּען דָארְט
בַאן אין פְּרויען בּרירֶערלִיכֶע לֶעבֶּען פֶערבְַאכְט ט. אויך ר' יִצֶחֶק עַקְרִישׁ אִין יין מַפֵר יל מִבשׂר

יינֶען דָאר פיעל וּרֶען גֶעוֶעסִין אונר הָאבֶען ן אבַּאזוּנרֶערֶע מְוּנָה גֶעהַאט. אָבֶּער אוב ריעתע-
יוּדֶען זֶענֶען רוא פון שֵׁבֶט רְאּבֵן אוּנֶד פוּן שֵׁבֶט גֶד גֶעוֶעִי אוָּד אוֹיבּ זייר מֶקֶ הָאט פון
בֵּית דוד גֶעשׁטַאמְט אוּנְד אויבּ עֶר הָאט שְלמת גֶעהֵייסֶען-- --דָאס וָוִיימֶען מִיר נִיט , אוּנָד קויט
וִויא עס שֵׁיינְט הָאט עָעם רָוֶר הָרְאּבְני פוּן קאפ אויְגעטְַאכְט , דֶיעזֶעד ואוגרֶערְליכער מַאן

--ד 180 יד

הָאט אִיט חוֹרֶשׁ מֶבֶת שיו דָאס קַאנְד הֵייבַּר פֶערְלָאזֶען אוּנָד אֵיינִיגֶע מַאנַאמֶען אִין דָאם לַאנף
נוּבְיֶען אַרוּם גֶעוַַאנְדֶערְט .‏ ער אִיז אוּמְגֶעגַאנְגֶען פֶערקְִיירֶעט וִויא אֵיין יִשׁמְעַאל, , כְּדֵי דיא
וִוירְדֶע אַרַאבֶּער זָאלְלֶען אִיהם נִיט רֶערקֶענֶען אַז ער אִיז אַ יְהוּדִי, אוּנְד זָאללֶען אֵיהם נִיט
ההנֶענֶען. נָאךְ זַיינֶע רֵייד הָאט עֶר אוֹיף אִין דִזע מְרִנָה אָן אזייט מַייךְ גִיכוּס פִיעלֶע יְהוּרִים
פוּן דיא, עֲשָׂרֶת ַשָׁטִים ! גֶעפֶ . פן נוּביֶען אִיז עֶר גֶעקוּמְמֶען א דָאס אָד מִצְרַיִם אוּג
שבִי אוּנָד וֶוענִין זיר גְרויסֶע אוער מָאכְטִיגֶע רֶעגִיערּנְג אִין לַאנד הייבַּאר ,‏ אָבֶּער
ויא עס שֵׁיינְט הָאבֶּען דִיא רָארְטִגֶע ורֶען גִיט גֶעוָאלְט גְקֹיבֶּען אִין זיינֶע מִפּרִים נִפְלְאִים,
גאר וֶוענִיגֶע פון זי הָאבֶּען יָא אִין ניינֶע בֵייר מַאַמִין גֶעוֶעוִין . פון מִצְריִם הָאט עָר גֶערֵייוְט
נָאך אֶרֶץ יִשְׂרָאֵל אוּנָד הַאט זִיךְ דָארְט אַַאנְָע צֵייט אוֹיפְנֶעהַאלְטֶען (פוּן חוֹרֶשׁ מָארְץ בִּיז
יי 1נפג), דֵי' דָארְטִיגֶע יִה יְהוּדִים הָאבְ ען אָנְגֶעשְׁמֶעלְט נָאז אוּג אועֶרֶען צו זיינֶע ואוּנְרֶערְלִיכֶע
פּורִים יי זֶענֶען אוף איהם א אויף זַיינֶע נָבֵיוּת דָאס עִם אד מָשִׁיחֵם ציימֶען פארק
דָאר יז עָר גֶעפָּתֶרֶע דוד דרי שָׁכ מִצְרִים נָאף וועֶערג ‏ אד אִים מָאנַאט
פֶעבְּרוּאר 4 אִיז ער אִין רִיעוֶע מֶערְוויררינֶע אִימַאלֶיֶענִישָע אִינְוֶעלשְׁמָארְט אָנְגֶעקּמְמֶען .
דִיעזֶע שְׁמָאדְט ואר צוּ יֶענֶער צֵייט אֵייגֶע פוּן רִי ֶעלְט-גֶּערִיהמְמֶעסְטֶע הַאנְרֶעלטשְׁמָארְט '
וֶוֶעלבֶע הָאט דוּרְֶ אִיחר גְרוֹימֶען מִסְחַר אֵיירוּפַּא מִיט אַויען פֶעראֵיינִגְט. אִין דִיעוֶע מְהַלָה
הָאט זי שׁוין פוּן פְרִיהֶער דֶער נַאמֶען פוּן דָוִד הָרְאוּבֵנִי גֶעלָאזְט הֶערִין , אוּנְד זַיינֶע סַפּוּרי
נָפְלְאוֹת הַאבֶּען אויף דִי גְרוֹיסֶע יוּרִישֶׁע גֶעמיינדֶע אְַרוֹימֶען אִיינְרְרוּק גֶעמַאכְט. אַלְוְא וִוי עֶר
אִיז דָארְט אָנְגֶעקוּמְמֶען הָאט מֶען אִיהֶם בְכָבוֹד גָרוֹל עֶמְפפַנְגֶען ‏ אנְד אַללֶע הָאבֶּען זִיך
צוא אֵיהֶם צוּגֶעשְׁלָאגֶען, יינֶע מֶערקווירדיגֶע סָפוּרִים פוּן דִיא עֵשָׂרֶת הַשְׁבָטִּים צוּ הֶערִין ,‏ אוּנ
מֶען הָאט אָנְגֶעפַאנְגֶען מאמין צוּ זַיין אִין אֵיהֶם אַז עֶר אִיז אַשְׁלֵיחַ פון יֶענֶע ווייטֶע בְּרִירֶער
צוא אַלֶע ּדֶען וֶעלְכֶע זֶענֶען צוּ זייֶעט אונ צוּשְׁפֵָייט אויף דֶער נַאנְצֶער וֶועלְט, אוּנ רָאס
עָר אִיז אַאִישׁ הֲמוֹפַת וֶועלְבֶער קען בַּאווייוֶען דִי גְרֶעסְטֶע ואוּנְרדֶער + עִם הָאט נִיט מַאנג
גֶערויֶערְט אונ רֶער נָאמֶען פון דָוִר הָדְאוּבֵנִי הָאט זִיךְ אַװי בְּרֵייטּ אוג גְרוּיס פֶערשְְׁרֵייט, אַז
ָּמֶעט אַללֶע יּדֶען פון גַאנְץ אִימאלנן הָאבֶּע ָנְגֶעפַאנְגֶען אִין אֵיהֶם צוּ נְלויבֶּען ויא אִין
מֵשֵׁיחֵן, יֶעדֶער אֵיינְצִיגֶער הָאט בְּאֲמוּנָה שׁלֵמָה' גֶעגְלויבְּטּ , בָאם ער אָיז א שָׁלִים פון זיין
בְּרוּרֶער , וֶועלבֶער אִיו אַ מֶלֶף אוֹיף דְרַייאייהוּנְרֶערְט-מוֹוֶענְד גְבּוֹרִי חיל מְלוּמְדי מִלְחָמָה .
אוּנ פון דִיא 75 זִקְנִים פוּן דִי יעֲשֶׂרֶת הַשִׁבְטִים וֶעלְכֶע זִימְצֶען אין פַאנְד הַייבַּאר צוא" דיא
גְרֶעסְטָע מָלָנִים פוּן אֵייוּפַּא אוּנ אִיבֶערְהוֹיפט צוּם פַּאפְּסְט אִין רוֹמָא, צוּ בֶּעמְטֶען פוּן זי
פֶערְשׁיירֶענֶע כְּלֵי זײַן, אום צוּפִיהְרֶען אַהֵיימֶען שִׁמְבֵייט מִיט דָיא אַוּמִינֶע מִחַמרַאנִישֶׁע פֶעלְקֶער
ֶועלְכֶע בָּעאּנְוִּיגֶען די עעשֶׂהֶת הַשְׁבָטִים אוּנד שְׁטֶערִין זיא צוּ כֶעבֶּען אִין אַחְדוּת אוּנֶר
פָּרִיערֶען ,‏ אוֹיךְ צוא פֶערמְייבֶע דיא טֶערְקֶען . פון אֶרֶץ יִשְראֵל אוּנָד דָארְט יּרִישֶׁע שָׁבְמִים
צוּ בֶּעזֶעטְצִין . --

רִי גֶעשְַׁאלְ פוּן דָוָ הָרְאוּבַנִי, זַיין וואוּנדֶערְלִיכֶע אוֹיפְפִיהְרוּנָג אוּנָד לֶעבֶּענְסְ-אָרְט, הָאט
אוֹיךְ זייעֶר פִיעַל גֶעהָאלפען צוּ גְלויבֶען אִין זיינֶע מֶערְמְוירְרִיגֶע סִפּּרִים אונ אִין זיינֶע נְבִיאוֹת ,
יין פָּנִים ואר זֶעחֶר דוּנְקֶעל, דֶער גֶעוָואקְט גִיערֶערִיג , דֶער קֶערְפֶּער מָאנֶער, דִיא הוט וִי
צוּגֶעבַּאקֶען צוּ דִי בֵּיינֶער , אוג הָאט בְּכֵָל אוֹיְגֶעוְעהן וִויא אָגֵל שֶׁל עַצָמוֹת, רָאט הָאט
עָר זי ערְוָארְבֶּען פון פִיעל פַאסְמֶען אוּנָד פון צוּמִיעל פַּיינִינֶען דֶעם גוּף , דָאךְ הָאט' עָר
גֶעהַאט אַ שְׁטַארְקֶע נאטור, אֵיין פֶעסְט הֶערְץ , אוּנֶד פוּן אַלכֶע זיינֶע תִּנועוֹת הָאם מען גרִינג
גֶעקֶענְט אוֹיף אֵיהֶם בֶּעמֶערְקען, אַז עֶר אִיז אַגֶעוַאלְשִיגֶער הָעקָד. עֶר אַלֵיין הָאט פַאר אַלְכֶעמֶען
גֶעגָאגְט רָאס םאו יי גַאנְצֶען לֶעבֶּען הָאט עֶר נָאךְ מיין יוּרֶעשֶׁען מֵפֶר גֶעזֶעהן אוּנֶד. ווִיס נִיט

ט

פוּן תַּלָמוֹד בַּבְלִי אונָד פון תַלְמוּד יְרושַׁלְמִי אוּנְד פון די אִיבְרִינֶע ספָרִים הַקדוֹשִׁים, יל פון
ניין יוּנֶענְד אָן נואר עֶר בְּלוים אֵיין גְרוֹיסֶער ריע אוּנָד. הָאט זוו ן גאנְצֶעם כֶענֶען נָאר און
מִלְחָמוֹת פֶּערְבְּרַאכְט,. אונ דֶערוּם הָאט עֶר מיין צֵייט גֶעהַאט צוּ לֶערְגֶען . אַבָּער נַאבְהָער הָאם
מע זי דֶערְוואוּסְט דָאס דִי זַאכֶע אִיז גְרַאדֶע אוּמגֶעקֶעהְרְט, אוּנ בָּאֶמֶת הָאט ער יא אַגְרויסֶע
יָדְָה גֶעהַאט אִין הַּלָמוּד אוּנְד. אִיבֶּערְהוֹיפְּט אִין סָָרי הַמִכֶּקָה אוּג א דָיא אַלֶ יּדִישָׁע
סָפֵ ים, נָאר אִיבֶּער אֵיין גֶעוִויסֶע ְּנָה הָאט עֶר עם אַלְכֶעס גֶעָאלְט פֶערְגִייקֶענֶען, וָואם רָאס
הָאט יה פִיעל נוּמְצֶען גֶעבְּרֵא במ צוּ יי ואוּנְדֶערְלִיכֶע אוּנְטֶער בֶעהְמוּנג,
ּמְמֶענְרִיג. אִין ווֶעגֶערִיג הָאט עֶר וִיף גְכֵיך גֶעגֶעבֶּען צוּ אַלְכֶע יְהוּדִים צוּא עֶרְקֶענֶען,

אָבֶּער 5 יז צוּ קיימעט פִין הוֹיז ניט גֶענַאנְגֶען. עֶר אִיז נָאר בַּיי רֶעם שִׁיפִתְקָאפִּיטֵיין גֶעזֶעסִין,
מִיט ווֶעלְבֶען עֶר אִיז גֶעמֶע נָאךְ וֶוענֶערִיג + אבֶּער אַלס דִי יּדֶען פוּן ווֶענֶערִיג הָאבֶּען זִיך
עֶרְוואוּמְט דֶעם מוד פון דֶעם ואוּנְדֶערְלִינֶען שָׁלִה , זיינֶען זֵיי צוּ אֵיהֶם גֶעקומְמֶען מק3ל פָּנִיס
יי אוּנָד הָאבֶּען אֵיהֶם גְרוֹיס כָּבוֹר אבְגֶעגֶעבֶען. פַאר. צָווֵיי גְרוֹימֶע נְגִידִים פוּן רִיעזֶער ר ה
הָאט ער יינֶע אַלְלֶע סורות ַנמְְּלֶעקְט, ער הָאט נֵיי עֶרְצָאהְלְט פון אַלְכֶע ַיינֶע ואוּנרֶערְִיֶע
גֶעשִׁיכְמֶע אוּנָד הָאם זֵיי אוֹיך ערקְלֶעהְרנ יי גַאנְצֶען בייוֶע-פְלַאן, זַיינֶע שָׁלִיחוּת. אונ זיינֶע
גֶעבַאנְקֶען דָאס ער דַארְף זִיךְ זֶעהֶען מִיט דֶעם פַּאפְּט פוּן רוֹמָא , וַוייל ער הָאט מִיט אִיהם
זייעֶר וינע אִינְטֶערֶעסֶין צו בֶּעשְׁפְרֶעכֶען ָאס אִיו נוּנע צֶן כְּלַל יִשְׂרָאֵל. אוּנ צוּ דִיעזֶען צְוֶעק
הֵיזט ער פֶערְלַאנְגֶם פוּן דיעוֶע צְוויי-עשִׁירִים זֵיי זָאכֶען אֵיהֶם אֵיין שיף דִינגֶען בַּבְדִיזעֶר זָאל
וָואס צוּם גִיכְסְטֶען נָאךְּ רוֹמָא בִייען . הי הָאבֶּען זיין בַּמֹשֶׁה מִיט דִי גְרֶעסְמֶע צוּפִָירְ ענְהֵייט
עֶרְפִילְכְט , אוּג עַר הָאט גלייף נָאךְּ רוּמָא אֶבְּגֶעכייוְט. קוּמְמֶענְדִיג אִין חוֹמָא הָאט ער דוּרְף
דִיא גַאסְמֶען אויף איין ווייסֶען פֶערְד גֶערִימָ ען מִיט דִיא בֶענְלֵיימוּנְג. פון יי מֶשֶׁרֶת אוּנָר
מאלְמַאטְשׁ (מליץ), וֶועקְכֶע הָאבֶּען אוֹיך אוֹיף וַיימֶע פֶערְד גֶערִיטֶען, אוּנ אַװי זֶענִין זֵיי צוּם
פַּאלַאמט פון פַאפְּסְט - צוּגֶערִיטֶען . עֶר הָאט זִיךְ פַאר דֶעט קארדיגאל דְוֹשׁוּליא. פָארְגֶעשְׁטֶעלְט
אוּנר הָאט אֵיהֶם אִין קוּרְצֶע וָארְמֶען ין שְׁלִיחוּת. אוּנָד פון זַיין בִיזֶע-צְוועק ערְקְמֶערְָ , אוּנְ
אֵיהֶם גֶעבֶּעמִין ער זָאל אֵיהֶם פָאר שְׁטֶעלְלִין פַאר דֶעם פַּאפֶּסְט. דֶער קארְדִינאל הָאט כי
ְרוֹים רֶעשְׁפֶּעקְט ייגֶע בִּיממֶע אוֹיסְגֶעהֶערְט אוג הָא איהֶם ְּכְבוֹד גָדוֹל גֶעפִיהְרְט צוּט פאט
ְלֶעמֶענְט רֶעם זִיבֶּענְמֶען. דֶער פַּאפְסְט הָאט גֶּעפַאהְנֶען מֶען זָאל אֵיהֶם אַריינְפי חדֶען אין זַיין
אאוריענץ-זַאאַל, = אונ הָאט מִיט אִיהֶם מנדליך גֶעשְׁפּראכֶען אַלַאנְגֶע צֵיים . זֵיינֶע פּלאנֶען
הָאבֶּען בַּייט פַּאפְּקְט זייר נוֹשָׂא תֵן גֶעוֶעזֶען, עֶר האט אַלְלֶעם גֶעגְלוֹבְּט ואס עֶר הָאט איהם
גָאר עֶרְצֶעוקְלְט אונ צוּא אַלְלֶע ייגֶע ְַאנֶען הָאט ער מַסְכִּים גֶעוֶועזִין אונ הָאט אֵיהֶם פַּאפִירֶען
אַרוֹים גֶענֶעבֶּען, אִין וֶועלְכֶע עֶר הָאט גֶּעצֵינְט זַיין הַסְבָּמָה דָאס מֶען | קען זִיךְ אוֹיף אֵיהם
פֶערְלָאוֶען. |

אַגַאנְץ יָאחֶר הָאט דָוָד הָרְאוּבֵני אִין רוֹמָא פֶערְבְּרַאבְט. אוּנְד דֶער פַּאפֶּסְט מִיט זֵיינֶע
מַארְדִיגַאלֶען הָאבֶּען אָיהֶם גְרויס כָּבוֹר אָפ גֶעגֶעבִי . נַאכְהֶער הא איָם דֶער קאניג. פוּן
פָארְטוּגַאל. צוא. זִיך אִיינְגֶעלַאדֶעו , מִיט אי הֶם זִיך צוא בֶּעשְפרֶעכֶען וֶועגִין וויכְטִיגֶע פַּאלִיטִישֶׁע
אין מֶערֶעסִין אוּנְד זִיךְ ‏ צוּא בֶּערַאמְהֶען וֶועגִין פִיעלֶע נֶעפְּהִינֶע גֶעהֵיימְנִיסֶע + נוּן הָאט דָוַד
הָרְאוּבָגִי גְלֵייך רוּמָא פֶערְלָאזֶען , עֶר הָאט זִיךְ אִין זיינֶע אַ אֵייגֶענֶע שִׁיף גְעוּ יצ , וָאם
אוֹיף אֵיהֶר הָאט זִיף עֶרְהוֹיבֶּען דֶער דָג יְהוּהָה , אוּנָד הָאט נאך פַארְמוּנַאל גֶערֵיינְט, אִים
נאווֶעמְבֶּער 5 (רפ"ד) אִיז עֶר אִין דער טָא ר אַלְמירי " גֶעקימְמֶע" { ואס הָארְט הָאט דַאן
גֶעוַאהִנְט דֶער ֶענִיג פון פָּארְטוּנַאל. יואַן דער דְרִימֶּער . דֶער קענָיג מִיט יינֶע שָׂרִים הָאבֶּען
אִיהֶם אוֹיך ‏ זייֶער הֶעפְלִיך אוּנֶד ּריערְלִיך עֶכְפְּפַאנְגֶען ‏ אוּנְד אֵלֶם דֶער קֶענִיג האמ
אוֹימְגֶעהֶערְט ייגֶע פְּלַאנֶען אונ דֶעם צְהָעק פוּן נַיינֶע שְׁלִיחוּת, הָאט עֶר ִיךְ מִיט זֵיינֶע תָכְמִים
אי גֶעציס ם בֶּעמַאמְהֶען אוֹיף נָ : פּר איין אַרֶט אוויי זאל עָר גֶעוֶעהְ אוּנָד 'פֶעְשִׁירֶענע

אע יע

|הױיז?פרייגר| 1 11

6אנגט 8 ן -פי

צָלִי זיין שִׁיקֶען צו דִיא יוּלִישֶע רֶענִיערוּנְג. אִין ארַאבּיֶען אוּנְד נוּבּיֶען, לוט דֶעם פֶערְלַאנ:
אוּנד. בִּיטְטֶע פוּן זייר מֶלֶף וָאס עָר הָאט גֶעלָאזְט בֶּעשִין רוּרֶף דָוֶר חָרְאוּבָנִי ‏ אֵיינִיגֶע
וַַאהְדֶע הִיסְטָארִיקֶער עֶרְצֶעהְֶען, דָאס דוּרְ דוד הָרְאוְּני אִיז פִיר דָיא רישע אֲנוּמִים 6) אִין
פַּארְמוּגַאל אַנְרוֹימְן יְשׁוּעָה גֶעקוּמְמֶען . דֶען גֶּעפָאר עֶר אִיז נַאךְ פַּארְטוּנַאל גֶעקוּמְמֶען וואר
דע ר פַערְטּגֶעוִישֶׁער הֶענִיג הֶעכְְט עֶנִמְשְׁלָאסְסֶען דִיא פֶערְפְּוּכְטֶע אִינקְזִיצוָאן אין זַיין לַאנְייי
אוֹיך צוּא גן רִינְדֶען אַיא ויא אִין שְׁפַּאנְוֶען, אָבֶּער אַלֶס דָור חָ; אוּבָנִי אִיו צוא אֵיהֶם גֶעקוּמְמַעוִי
מִיט דִיא שָׁלִיחוֹת פוּן ידַישֶׁען מֶלֶף אַו עֶר וִויל מִיט אִיהֶם כּוֹרַת בָּרִיר. זַיין, הָאט עֶר זַיינֶע
גֶעבַאנְקֶען מְבַמַל גָ עוֶען , דיא אוּמגלִיקליכֶע ‏ יְהוּדִים וֶועלְכֶע הָאבֶּען מִיר דִיא אִינְְוִיזִיצְיָאן
גֶעצִימֶערְט, אוּג. זִיך שוין אויף בײַע אוּמנְלִקֶען אוּנָד צָרוֹת גֶערֶעכִינְט, אֵלֶם זייא הָאבֶּען
דֶער זֶעהְן דָאס דִיא גְרוֹיסֶע גֶעפַאהְרֶען אוּנֶר מויטיק זרֶעקֶעניס זַיינֶען פַארְאִיבֶּער גֶעגַאנְגֶען דורך
אֵיין יחוּדי וָאט אִיּ אַװי תַּקִים בַּיים מֶלֶף מִיט ינע שָׂרים, ווארֶען זייא אויסֶער זִיך פון ייר
אוג חָאבֶּען אָנְגֶעפַאנְגֶען צו גְלוֹיבֶּען אַז עֶר אִיו אַמַלאָך מושיע פוּן גָאט גֶעשִׁיקְט צוּ עְראָפְנֶען
הוט וועג פִיר דֶעם מֶלָד המָשִׁים, ווֶעקְֶער וע ַּאלָר מיט נייך גַאנְצֶעןפְּרַאכְט אוּני גְלַאנֶץ,.-
טֶרְשיינֶען אוג אַלֶלֶע יונָע! ! פון זייערֶע צָרוֹת אויס יי ען אוּג נָאך אֶרֶץ יִשְׂרָאֵל פִיתְרֶען --- /

1
שְׁגֶעלְל ויא אֵיין בְּלִיטְץ הָאט וִיך דִיא מֶערְמְוִינְרִיגֶע נייעס פון דֶעם ואונְנֶענליקֶען
דעד חָרְאוּבֵנִי אִין דֶער גַאנְצֶען אוּמְגענין פֶערְצדיימֶע , בָּיו עס הָאט עֶנְדְליך אויף אִין
ְׁמַאנְֶען { עגְֵייכְט - אַלְלֶע הָאבֶּען זי גע אוּנְדֶערְט אויף אַוֶעקְכֶע מֶערְְווררי נֶע גייט , אוּנָד
דיא אוּמְנְלִיקְלִיכֶע אנוּמִים אִין שְׁפַאנְוֶען. וֶעלְכֶע הָאבֶּען פֶערְְּרַאכְט זייר לֶעבִּין אִין אַנגְסְט
אוּנָר מוֹירְט-שׁרֶעמֶעגֶעשׁ פַאר דֶער בַּארְבַּארִישֶע אי ייא הַיבֶּען זי שְׁטַארְק עֶרְוֶעקְט בי
דֶער גוּמֶער בְּשׂו רה אוּנד וַאדֶען אויסֶער זִיךְ פוּן שִׂמְחָה. נון הָאבֶּען פִיעלֶע זייׁרֶע הַייזֶער
אונ זייעֶר הָאבּ אונד נוּמּם פֶערְלַאזֶען , אונד פוץ ‏ רִיא בְּלוּמְדָארְשְׁטִיגֶע לַאנר שְׁפַנְיֶען נָאף
פַארְטוּגַאל גֶעלָאפֶען, אום זִיך מִיט דָנֵד הָרְאוּבָנִי צוּא גֶּעקֶענֶן , אוּנ. אֵיהֶם צוּ פָאלְנֶען ואס
עָר ווע זייא נור בֶּעפֶעהְלֶען. דֶען זייא חַאבֶּען פֶעמְט גֶענְנוֹיבְּט, הָאס דורֶך אִיהֶם ווע נָאם

דיא גָאוּכָה בְּרִינְגֶען.

א א

בּשַׁעַת דָוִד הָרְאוּבֵנֵ אִיו גֶעזֶעסִין אִין פַּארְמוּנַאל. הָאט זִיךְ צוא אִיהֶם מִתְהַמַּר גֶעענֶענִן
אַיוּנְגֶער בָּחוּר פוּן דִיא בְּנִי הָאֲנוּסִים , עֶר ואר זייר ? ש שֵיין. אֵיירֶעל אוּנד מְקוּג , . זיין נָאמֶען
אִיז גֶעוענִין דִיעֲנָא פּירִים, ער אִיז גֶעבָּאקְרֶען ערע אים יֶָחֶר גוז , זַייגֶע עֶלְמֶערִין
הָאבֶּען זִיךְ פִיר דיא וֶועלְט אוֹיסְגֶעגֶעבִין פִיר עֶכְטֶע קריסְמֶען, אַבֶּער אִין גֶעהָיים וַוַארֶען זייא
עָכְטֶע יְהוּדִים : זייער זָא ק ן הָאֶּען זייא אויף אַזוֹ עֶרְצוֹינֶען . , דֶיעוֶער דיענָא וואר בֶּעשֶׁענְקְט
פון דֶער נאמוּר מִיט זייר גוּטֶע פָאהִיגְקֵייטֶען , עֶר הָאט בֶּעוֶעסִין אֵיין מֶעְקְוירְִיגֶע כֹּה
הַוכָּרון אוּנֶד אֵיין מֶעכְטִיגֶע תְּשׁקַת צוּם כֶרְנען אִיך אַקוּרְצֶע צַייט הָאט ער אַלְמֶע חָכְמוֹת
אויס שְׁטוּרִירְט, גְרִִנְדְלִיף אֵיינִיגֶע שְׁפְּרַאבֶען עֶרְלֶערִיגְט. אוּנְד טִיפְִינִיגֶע שִׁירִים אִין לַאמֵיינִישֶע
שׁפְּרֵאךְ פֶערְפַאסְט , וֶועלְבֶע הָאֶּען עֶנְטְהַאלְטֶען אִין זיך איין שְׁטַארְקֶע ען פַּאעֶטִישֶׁען גייט אוּג
ווארֶען גֶעלֹיבְּט פוּן דִיא דַאַמָאלִיגֶע גְרֶעסְטֶע מְשׁוְרָרִים פַאענמֶען) , עֶר הָאט בָּאֶמָת א גְאוֹנִישֶׁע
אכָּף גֶעהַאט אוּנָד דִיא || וֶעלְט אִיז מִיט אֵיהֶם אוֹיף גֶעוֶען . אוּג אַלֶם רֶער קענִיג הָאט וי
פון דֶעם מֶערקְווירְרִגֶען יּנגֶע מַאן עֶרְוואוּסְט, הָאט עֶר אֵיהֶם בֵּייא זִיךְ אִין הָאף צוּגֶענּמְמֶען
אֵלָס מֶעקְרֶעטַאר אוּנָד לָאמַא דֶיעוער רנ הָאט גוּט גֶעוואוסְט אַו עֶר שְנַאכְם פון

יי

9) דאס זענין די יודען וואס ווארען געצוואנגען זיך צו טוימען , | אונ וייל זיי זענען אין הארצען
דאך טריוא געבליבען צו רער יורישע אמונת האט סען זיי זייער גערורפט אוג פיעל עגוים קשים אונגעטתאזי

אלען, אָנֶער וָאף | הָאט ער שוין מָעחֶר נִיט גָענֵי נָקנוּ אֵיין יְחוּלִי צוּא ווֶערִין , יל ריא
זכֶע מַאר מִיט דָיא גרֶעסְטֶע גֶעפֶעהְרְנִיכְקֵייט מֶערְצּוּנְדָעוּ, אונד ואר אַלְוָא פון דִיעזֶען
גֶעבַאנמֶעןגיֶר וייט, אָבֶּער אלָם בָר הָדְוּבֵני אי אִין פָּמוּנל אְָגֶעסִימְמֶען . אוג אְֶַ
הָאכֶּען זיך פון זיין שְׁלִיחוֹת עֶרְוואוּסְט , האט זִיף דִיעוֶער דַיענְא אויפערְווֶעקְט. דֶער
ואוּנְדֶערְלִיכֶער ‏ רְאוּבֲנֵי. הָאט. אַגְרוּסֶען איינְְרוק אויף אֵיהֶם גֶעמאהְט. עֶר הָאט
אנְגֶעפַאנְגֶען צוּ גְלוֹיבֶּען בַּאְמּנָה ז שְׁלָמָה דָאם דִיעזֶער בָוִר הָדְאוּבֵנִי אִיז גָאר קיין גָעוּ אהנליכֶער
מֶענְשׁ ‏ אונ הָאט אויף אָנְגֶעפננֶען צוּ חַלוּמָען אוֶעלכֶע מֶערְְוירְדִיגע חֲחוֹמוֹת דָאס רֶער מץ
הַפְּקָאוֹת אִיז נָאהְנ אוּג הָאס דִי גְאוּלָה שְלָמָה נֶעם אוּנגֶעואמְט קוּמְמֶען, ‏ נוּן הָאט עי

גֶעקַאנְטְשַׁאפָט גֶעמַאכְט מִים דוד הֲרְאוּבֵני ְֵּי פוּן אִיהֶם צוּא עֶרְפַאהְרֶען אוֹיבּ זֵיינֶע תֲלוֹמוֹת
שְׁמִימְמֶען זי מִיט נינֶע - בו' הָרְוֵּנִי אֶכֶּער וָאס בָּאֵמֶת וָאר עֶר נִיט פֶערְאֶירְט אַז
חסומות אונ אִין פּוּסְטל 1 אַיינבִילְהינְנען ; הָאט דִיעוֶען דְיענָא זֶעחֶר קאלט בֶּעהַאנדֶעכְט, דְינָא
הָאט אָבֶּער אוֹיף דֶעם נָאר נִיט גֶעַכְֶע גט , אנ וֶע מֶעהֶר עֶר הָאם אֵיהֶם פון זל
אַבְּגֶעשְׁמויסֶען , לֶעטְמָא מָעהֶר אִיז ער גֶעואלֶען צו אֵיחֶם צוּ-גֶעבּוּנְדֶען , אונד זיין אמונף

פָא דָוִר הדְאוּבָנִי יו בַּאָמֶֹת אַגֶעוַאנְדֶעמֶער פון מָשִׁים הַצֶדֶק, הָאט זִיךְ אִין אֵיהֶם גֶעשְׁטַארְלְיש
פון טָאג צוּ טָאג , עָר הָאט גֶענלינט בְּאֲמוּנָה שָׁלֵמָה אַז ִיעזער דָוִד חָדְאוּנִי אִיז וִוירְקליף
איין אִישׁ אָלקים, איין ן מלאף מושֶׁיֵץ וֶועלְבֶער אִיז גֶעשׁיקְט ריא ידֶען אָן צוּזָאגֶען בְּשׂוֹרור;
שובות ישועות וְנָחֲטוֹת , אוּנְד דִיא אוּרְוַאכֶע וָאס עֶר קֶערְט זִיך פון אִים אַוֶועק, אִיז בְּכאם
צערוּם מוייל ער אִי אֵיין עֵרֵל בָּשָׂ, אוּנָד. אָיין ‏ על דַארְף נִיט קוּמְמֶען בִּקְחַל ה', אלא אט
עָר זִיך אַליין אין גֶעהיים בֶּעשְִׁיטֶען אוג הָאט זִיף אנָאמֶען גֶענֶעבִּין שְׁנמוֹז מוֹכְבוֹ, עֶר האט
נְּלייך הַאפָאן בָוִ הָרְאוּבָנִי גֶעמֶעקְדֶעט , אוּנר דו ד הָרְאוְּני הָאט זִיף שְׁמַארְק עֶרְשְׁרָקִי
אַלס ער הא עס פוּן אֵיהֶם עֶרְהֶעוְט קייל עֶר הָאט פַזו גֶעהַאט רֶער קעניג. זָאל זיף
דֶערְפוּן נִיט דֶערְוִוימֶען,.. אוּנְד זָאל אִיהֶם יט 1 חוֹשֶׁד יי חָאם דוּרְ זיין בַאמָה אִיז איינֶער פון
וא אֲנוּמִים אַ יְהוּרִי גֶעוָוארֶען,

קוים אִיז שִׁממת מק בִּבְרִיתוּ שֶׁל אַבְרָהֶט אָבִינוּ גֶעקוּמְמֶען. קים אִיז עֶר ‏ א יְתֹדִי
בָאמְן גֶעטַארֶען, ‏ הָאט זִיך אָנגֶעפַאנְגֶען אִין אֵיחֶם צוא שְׁטַאוקֶען פון מָאג צו טָאג זיין כֿח
ומִיוֹן, עָר הָאט אויפֶען וַאהֶר גֶעטְיוֹימְט מֶערְקְִוירְדִיגֶע תומורת , פוּן (עק ומא דַמְשִׁיחָא , פון
דֶער גְאוּלָה . דֶער הֲמוֹן עם הָאט אָנְגֶעפַאנְגֶען אוֹיף אֵיזֶם אוֹיך אויפְמֶערְמוָאט צו וֶוערֶען,
ור פֶיעלֶע פוּן זֵיי הָאבֶּען שי אָנְגֶעפַאנְגֶען אִין אֵיחֶם מְאַמִין צוּ ניין ‏ ויא אִין דָוָד הָרְאוּבְני
אַו עֶר אִיז אוֹיך אֵיין אִישׁ אֲקִים ואס נָאטְט הָאט אֵיהֶם בֶּענַאבְּט מִיט אכֹּח הַנְכוּאָה ,
עָר הָאט דַייגֶע גוּטֶע פְרֵיינֶר עֶנְטְרֶעקְט , רָאם אַמִלֶאָךְ הָאט זִיךְ צוּא אֵיהֶם בֶּעויוֶען בי
גַאכְט אונ אֵיהֶם בָּ גֶעפַאהְלֶען עֶר זָאל וָואס צוּם גִיכְסְמֶען פַארְמוגַאל פֶערְלָאזֶען אוּנ נָאךְ טִירָקֵייא
נֶעהְן, רֶען דָאר וֶועט ער קענֶען אויסְפִיְרֶע זיין | הויכָען הֵילִיגֶען ואש זַיינֶע מַאַמִינִים
בע אין דֶעם אויך גֶענְלוֹבְּט אוּג הָאבֶּען אַלְלֶע גיינֶע חֲקֹמוֹת אוּנְד ‏ ביר פִיר הֶעכְסְט
הייכיג גֶעתַלְמֶען ,

גון הָאט ר' שְׁלנ ה מולכו נאף טִירְקֵיי אַבּגֶערֵייוְט, קומענדיג אין דִיעוע לאנך, האט
שֶר זִד ב אלֶר מִיט דיא גרֶעסְטֶע הֲכָמִים אוּנֶד לוּמְדִים בֶּעקַאנְט גֶעמַאכְט , אוּנָד אַלְלֶע חַכְני
הַיוּדִים וָואס הָאבֶּען אֵיהֶם נָאר קענ נֶען גֶעלֶערֶענְט, הָאבֶּען זִיך שְׁטַארְק פֶּערְוואוּנְדֶער

אויף זיין גְרוֹימֶען מַאלֶענְט, אוֹיף זֵיינֶע מֶערְקְוירְרִיגֶע פָאהִיִגְקֵיימֶען . אִיבֶּער הוֹיפְּט הָאבֶּען.
יא זִיךְ. נִיט גֶעקֶענְט אֶפְּוואּנְדֶערְן, דָאס אַזא יוּנְגֶער בָּהוּר זָאל בֶּעוִיטְצֶען אזא גְרוֹיסֶע ריעה
אי אַללֶע יוּרִישֶׁע סָפָרִים אונדי אִין אְַלֶע ספרי הַמְקּבָּלִים." וָוִיא איין גְלֶענְגֶּענְדֶער שְׁטֶערִין
אי : ימע הִימְמָעל הָאט פְלֶעצְ? גִיך רִיענֶער וואוּנְדֶען רְלִיהֶער מוֹלְכו עֶרְשׁיענֶען אִין מִירְקִיא 0

:יט (ו 5 2.0
2 8

אוּנָוד הָייט בֶּעשֵׁיינְט דִי יידֶען מִיט זַיין תּוֹרָה וְרָכמָה, } אלל הָאבֶען אֵיהֶם זֶעהֶר בֶּעוואוּנְדֶערט
אוּנֶר איהֶם אֵלָם אֵיינֶען הַיילִיגע מֶענְשָׁען" בֶּעטְרְַט ‏ אע האפ אִין זַיינֶע בֵייר ‏ אוּנָד

566 '+
6 * + + +

גק מֶען מִיט דיא שָלֵי הויתת פוז דָנָד : ראוּבֵנָי, וָאס זי נָאמ ען הָאט. שוין פ פַאן לַאנְג- גנ
גֶעקְלוּנְגֶען אִין דֶער גַאנְצֶע ר וֶועלְט אּנד ואס ם אַלְלֶע הָאבֶען פוּן דִיעזֶען וואוּנְדֶער-מַאן. נִיסִים
ְנְכָאוֹת ערְצֵייכְט, ו

אַלס רִיעוֶער ר' שְׁלמו אִיז נאף סאלונימא גֶעקוּמְמֶען, הָאבֶּען אִיהֶם רִיא גְרֶעסְטֶע לייט
פוּן שְׁטָידְט, דִיא חֲבָמִים ְומְרִי תֹּרָה ‏ מִיט גְחוֹים בָּבוֹד עֶנְפּפַאנְגֶען. ‏ דיא חַבְמִי מַאלנִיֹא
אוּנְד אִיבֶּערְהוֹפְט הנָאון חַמְקוּבָּ הָאַמָתִּ ר' יוֹמֵף טִינְצַאק זצ'ל הָאבֶּען זִיך מִיט אִיהֶם מִתְוַכַּח
גֶעוֶוען אִין תּוָרֶה אוּנָד הִנֶּלֶח, אוּנד הָאבָּו זִיךְ שְׁטַארְק פֶערְוואוּנְדֶערְט אוֹיף זַיין חָכֶמָח,
אויף זֵיינֶע כוֹדוֹת ְמָזִים אִין == הבָָּה אוּנֶד. אויף די וִויבְטִיגֶע ֶערְשֵׁיינוּנגֶען ואס ער
הָאט גֶעזֶעהן בַּחלם' וּבִהְקִיץ . | פַאלוניקֹא הָאט עֶר נאך אַנְדְרִיאְנָאפָּאל גֶערַייוְט , דָארְט
הָאט ער זיך בֶּעקָאנְט גֶעמַאכְט מים רֶעם רוֹימֶע גָאוֹן רי יוֹכֵף קאר זיל ובַּעַל הב"י) ,
דִיעזער גָאוֹן הָאט אֵיהֶם זייר מִקֹרַב גֶעוֶוען , עֶר הָאט אֵיהֶם וִירְקְלִיך פִיר אַגְרוֹימֶען מְקיצֹּל
עֶרְקֶענְט אוּנָר אויך גֶענְלויבְּט אַו עֶר אִיז אַאִישׁ מוֹפַת וּקחוֹשׁ עָלִיֹן . עֶר אִיו צו אה
זְעהֶר צוּ גֶעבּוּנְדֶען גֶעוָארֶען אוּנֶר הָאט אֵיחֶם נִיעֶר פיעל אִין ייֶּע אִנְמֶערֶעפֶען גֶעהַאלְפֶע ‏

פוּן מִירְקֵייא הָאט ר' שְׁלֹמה מוֹלְכוּ נָאף אֶרֶץ יִשְׂרָאֵל גֶערַיינְט, אוּנְד הָאט זִיך אִין
דֶער שְׁמָאן דֶט צְפַת בֶּעוֶעצְט . רִיעזֶע ילע ְׁטָארְט ַאר דָאן אֵיין עִיר מְלְאָה תֲבָמִים
ְוֹפרִים , נְאוֹנִים אוּג ‏ רִיא גְרֶעסְטֶע מְקִָּּים' , מֶען הָאט אֵיהֶם דָארְט אוֹיךְ. בּבָבוֹר גָוּט
עֶמפְּפַאנְגֶען, ‏ אונד דיא גְרֶעסְטֶע מייט פון שְׁטָארְט הָאבֶּען אֵיהֶם ויא אי מלאָך הֹ צְבְאוֹז
בֶּעמְיַאכְט . עֶר הָאט אִין אַלְלֶע שׁוּלֶען דרָשׁות. גֶעהַאלְטֶען . דיא פִיעלֶע צוּהֶערֶער האמען
זִיךְ שְׁטַארְק פֶערְוואוּנְדֶערְט אויף זַיינֶע ְרֹיֶע חָכְמוּת. אוּנָד וְרִיעוֹת אִין תּוֹרֶ, בלה הב כָמ,
דִיא חֲבְמִי הָעִיר הָאבֶּען אֵיהֶם גֶעבֶּעטִין עֶר זָאל ל זַיינֶע דְָשוֹת אויפשׁרייבֶּען, די די נַאנְצֶע
וֶועלְט זָאלְלִין עס לֶעִן אוּנ פֶערְשְׁמֶעהְן אוג ער הָאט זי גֶעלָאזְט אַיינ-בֶּעמִין, עֶר הא
ַל יינֶע ָרָשֹׁת ריע הָאט ני, ַנַאמֶען גע ר המפּואָר! ֶענכע יט

אוּנֶר דָאם אס אה 00 אלל שי ווע גֶעניס פ קט מע אַללֶע רים

| 84‏ -' 76 74" 46 "יט 45 8 א ר"

אדֶע צוּ וֶענֶער צַייט האט אוךף פַּאסִירט אִין רומא גְרוֹיסַע נייֶעם . אִם 5טֶען מאיר
187 ָאבֶן דִי יימְשָען דִיענע עוואלט גִינֶע אוּרְאַלְשֶע שְׁמַארְ 3 עכַאגֶערְט אוג סיט דער
הִילְפֶע פון קיזֶער קארְל דֶעם ינפמ הָאבֶּען זיי זי אַיינְג גֶענוּממֶען , נון איז געקוממען אוֹיף
דֶיעוֶע גֶעַאלְטִינֶע אוּרְאַלְטֶע רֶעוִידֶּעניץ דִיא מִפֶּכָה , דִיעזֶע שִ מַאדְט וָָאם פון אִיר אִיז אַמָאל
אַרױס טִיטוּם הָרְשָׁע, ווֶעלבֶער דָאט הָרוּם גֶעמַאכְם אוּנְגֶער הֵיילִיגֶעם יְרוּשַׁיִם אוּנָ פֶל ערְבְרֶענְט
דֶעם בֵּית הַמַקֶרֶשׁ , אוּנְד. פוּן רֶעם פָאלְק יִשׂראֵל אִתֵּל עלִם גֶעמַאכְט , דִיעזֶע שְׁמַארְט אי
בֶּעצֶאהְלְט גֶעוָוארֶען מָדָה כְּנֶגָר כֵרָח , אִיהדֶע פְּרַאכְסְיגֶע. מוי קרִין , אִיהְרֶע ְלֶענְצֶענְרֶע
הִירְכֶען אי רע גֶעוַאלְמִיגֶע פַאלַאצֶען אוּנָד מָאנוּמֶענְטִין, זֶענִין גַינֶץ אוְּ גָאר חוּם.
גֶעוַארֶען , דעו פַּאפְּסְט קְלֶעמֶענְס וֶיֶער יע גֶּענְסֶע. די קארןייגאקכין , אוּנָד ‏ הָאס גַאנְצֶע

ז-ד 1064 =יה

הַיילִינָמְחוֹם פון װאטיקאן אִיוְט מְחוּלָל גֶעווָארֶען , - אֵיהֶם הָאבֶּען זיא שׂוֹנְאם ‏ אִין אֵין
תִיָו מֶערְשְׁפֶּערט. אוּנָד זיינֶע אַללֶע: אַנְהֶענְגֶער פֶעלַאנְט אוּנָר פֶערמְרִיבִין + בְּקִיצוֹר עס
אִיז פון גַאנְץ רוֹמָא אֵיינֶע שְרֶעקְלִיכֶע רוּאינֶע (חוּרְבָה) ) גֶעוארֶען ‏ דִיעוֶע גֶען מע מַפֶּלֶת
הָאט אוֹיף אַחֵינוּ בְּנֵי יִשְרָאֵל ‏ אַשְׁרֶעקְנִיבֶען אַינְדְרוּק גֶעמַאכְט , גֵיי הָאכֶּען עִם פִיר איין
מוֹפַת חוֹמֵּ גֶעהַאלְטֶען א דִיא גְאוּלָה אִיו וִירָקלִיך זייר נַאהָנְט , = ייט דֶערוֹיף הָאבִּין
שָׁאן אּנוֶערֶע חֲכָמִים זל מִרמַו גֶעוועוין, אויף דֶעם פָּסוּץ יאַמְלְאָה הֶחָדָבָה , אוּנָד הָאבִי
פַאר גֶעוִים גֶעתַאלְִין דָאס מָשִׁיחַ צְרָקְנוּ אִיז שָׁאן וִוירְמלִיך אוּנְטֶער רער וֶעגִינם אוּנד וֶועט
בַּאנְד קִימְמֶען , בְּקִיצוֹר דיא אָמנָה ‏ אִין אַכַאלְדִינֶע גאוּלָה הָאט דָאן זִיך אוי גֶעשְׁטַא-קְט
צְנישוען דיא יּדֶען דָאט עֶס ואר בַּייא מיינֶעם סֵיין צְויפֶּעל נִיט דָאס אוּנְגֶעוַאמְט וֶועט דֶער
נוֹאֵל צֶדֶק קִימְמֶען אוּנֶד אַלֶע ידֶען נָאךְ אֶרֶץ יִשְׂרָאֵר פִיהְרֶען ‏ רִיעוֶע אֲמונָה הָאט זִיך
פֶעבְּרִייטֶעט אִיבֶּער גַאנְץ אזיען - פון מִתֲִיא בי אוּנְנַארֶען אע אוּג גַאנְץ דייטְטְמַאנ

אוג ר' שְׁלֹמוֹז מוכָכוֹן הָאט מֶען בֶּעמְדַאכְט אַכֶם אֵיין שָׁנִים מִיוּמָד פוּן מלָך הַמָשִׁיַ, וָאס

טִיז גֶעשִׁימְט גֶעַארֶען מְבַשַר צוּא זַיין דִי גְאוּכָה שׁלָמד אוּנד דֶעם קִץ ן הִכְָּאוֹת, די

שְׁמַאהְקֶער אוּנָד מֶעכְטִיגֶער הָאט דִיעזֶע אַמוּנָה. דאן גֶעווִירְקְט אוֹיף דִי אּנְטֶעררְרִיקְטֶע
שְׁפַּאנִישָע ע יּדֶען. יע מָעֹחֶר מָי ען הָאט זי גֶעבְּ ֶענְט אונֶר גֶעבְּרָאטֶען , גֶעיָאנְט אוּנָר גֶעפְּלָאנְט,
רֶעמְטָא מָעֹתֶר הָאבֶּען זי גֶעגְלוֹיבְּט בַאמוּנָת שְׁכָמָה דָאס דִיא וְאוּלָה וֶועם ִוירְקְִיך בַּאלְ

יך, נָאר דיא שיש יוּלֶען הָאפֶּען נִיט גֶענ ייט 5 רש מוֹלָו, נינְלֶעין א ור |

אי גָאהנְט ריעז אָמוּנָה הָאט זי א 0 יי אַזֹ י גֶעשׁמַארק דָאס פֶיעלֶע אֲנוּמִים וועלֶע
דָאבֶּען גֶעשְׁמַאבְטֶע אִין די אַסְטְרַאנֶען, אוּנְד וֶועלכֶע וַוארֶען פֶערמִשְׁפּ פון דֶער אִינְקְוִויזִיצְיַאן
פֶעגֶּענְדִיגֶערְהֵייד פֶערבְּרֶענְט צו וֶוערִין , הַאבֶּען זִיך פון וַיֶר גֶעפַאנְגֶענְשַׁאפְט אַרוֹיס גֶערִיסֶע
אוּנָד. דוּרך איין | גְלִיְלִיכֶען צוּפַאלְל הָאבֶּען זייא פון שְׁפַּאנְוֶען פְּנשָׁה גֶעֹמַאכְט אינָד זֵיינֶען נָאף
פַּארְטונַאל גע מְמֶען . דָארְט הָאבֶּען זִיך פֶיעלֶע יוּנגֶע לייט פון דיא אֲנוּסִים צוּ זייא מַתְמַבּוי
גֶעוועזִין , נֵייא הָאבֶּען זי מִיט גֶעוֶועהֶר בָּעווַאפֶענְט אוּנָד הָאבֶּען זי צוריק אִין דֶער שְׁפַּאנִישֶע
שְׁטַאדְט בַּאדַאיַאץ אוּמְנֶעקֶערְט . וָואס פון { ארְם זַייְנֶען זייא אַנְמְלָאפֶען גֶענָאמען, אוג מִיט
דער גְדֶעסְטֶען וואומה אוּנֶר גְלוּטָה הָאבֶּען דיא דִיא טְהִירֶען פון רִיא אַסְטְׂרָאגֶען אוֹיפגֶעבְּרָאכִין
אוּנָר פֶיעלֶע פְרוֹיֶען פון דִיא אֲנוּמִים גֶּעפְרִייעט אוּנְד. פון טוֹירְט מַצִּיל גֶעוֶועוִין . דִיעזֶע מְרִירָה
אט דִיא שְׁפַּאנָיֶער אוּנָ פּארְמוּגֶעזֶען הֶעכְסְט ערְצִירֶענְט, אוּנָד זיֵר בַּעס הָאט זִיךְ אויף
דיא יוּדֶעו גֶעשְׁטַארְקְט ער" לְמַשְׁחִית , דֶער אִינְקְוויוִיטָאר סִילְוַא פון בַּאדַאוַאץ הָאט זִיף
פִיד. װואַן רֶעם דְרִיטֶען, דֶעם קעניג פוּן פַּארְטוּגַאל שְׁטַארְק בֶּעקְלָאנְט אוֹיף רִי מַעֵשֶׂה וָאס
דִיא אֲנוּסִים הָאבֶּען גֶעטָאן , אוּנְר הָאט וֹיסְגֶענאמֶן כָּל חֲמָתו אוֹיף אַללֶע = יּמֶען ְּככֵל '
אִיבֶּער הוֹיפּט הָאט עֶר דָור הָרְאוּבֵנִי בֶּעשׁוּלְדִיגְט אונ פֶעיקְלָאנְט אַז בְּלָאס עֶר הָאט דִיעזֶע
מָלִירָה עֶרְוֶועק 1 אלא הָאט דִיעזֶער בַּארְבַּארִישֶׁער אִינְקְוִיזִיטָאר גֶעכַאטְהֶען דֶעם קַענָיג ער
זָאל דִיא אַללֶע ַנְטלָאפֶענֶע אֲנוּסִים לָאזֶען פַאנְגֶען אוּנָד מֶען זָאל וי לֶעבֶּענְ דיג אוֹיפֶען פַייעֶר
בְּרַינְגֶען. אוֹיך. דיא קענִיגֶען פון - שְפַּאנְיֶען. האט שְׁטַארְק גֶעשְריעֶן אוֹיף דִיעוֶע מעֲשָׂה ,
אוּנָד. הָאט אוֹיף וֶעבֶּעמִין דֶעם קֶענִיג. פון פּארְטוּנַאל עֶר זָאל דִיא אַללֶע מוֹרְדִים חַאפֶען
אוּנְד פֶערבְּרֶענֶען , אוּנָר אוֹיבּ עֶר וֶועט אִיהֶר בַּקִשֶׁה נִים עֶרפִילמֶען , וֶועם זיא גֶעוִויס נִיט
שְׁוויֶען אוּנ וֶועם זִך זוּכֶען מיט אֵיהֶם אָפּצוּרֶע כְנֶען . נון אִיו דֶער מֶענִיג פון פַּארְטוּגַאל אוֹיף
דיא אֲנוּסִים זייעַר צָארנָיג = גֶעווָארֶען , אוּנְד הָאם גְלַיךְ אַרוֹים גֶעגֶעבִּין איין שְׁטְרֶענגֶען
בָּעפָעֵהל ָאט מֶען זָאל אִין זיין גַאנְצֶע מְרִינָה אִינְקווִיצְַאנְס-גֶערִיכְנֶע גרִינְדֶען , אוּנְד אַללֶע
אֲנוֹנִים אויפְרָאמֶען , גן הָאט דָוָר ‏ הָרְאוּבֵנִי ואס עות קיכסמען פְּלֶטָה גֶעמאכְט פֿון 9 פָּארְטַּאל,

-- 108 --

דֶען עֶר הָאט נָלֵייך ציינְגֶעוֶעהְן א עֶר בֶּעפִינְדֶעט זִיך אִין גְרוים גֶעפַּאהֶר. אוּנֶר דַאמִימּ נָימי
צוּ צוזֶעהְן ‏ דֶעם שְׁרֶעקְליכֶען שִׁיקְוַאל פוּן דיא אוּנְגְלִיקְִיכֶע אֲנוסִים , הָאט עֶר זִיךְ גֶעזֶעצְט אִיץ
אַ שִׁיף אוּנֶר הָאט נָאך סַארְטֶענֶענֵא גֶעבֵייוְט . אֶבֶּע ר לדער אִיז עֶר פוּן פַייער גֶעלָאפֶען
אוּנֶד - דָאךְ אי פַייעֶר אַביין גֶעפַאלִין ! דֶען קוים אִיו עֶר פוּן שִׁיף אַרָאפּ, קוים הָאט עֶר
דֶעם בָּאדֶען פון גַארְטֶעגֶענֵא בֶּעטְרֶעמִי הָאט אֵיהִם נְלַייךְ דֶער אִינְקְויזִימָאר פון' מוּרְציא
גֶעפַּאקְט , מֶען הָאט אֵיהֶם אִין שְׁוֶוערֶע קֵייטֶען גֶעשְׁמִירְט אוּנֶד אִין. אֵיין שְׁטרֵיינְ ֶען אסטראג
גֶעשְׁכֵיירֶערְט . עס הָאט נִיט הַאנְג גֶעדוֹיערְט אוּנד אינזֶער דָוָד הָרְאוּבֵנִי אִיז ‏ פוןן דיעוֶען
אַסְטְרָאג. דוּרְך צמֶערְ קווירְִיגֶעו צוּפַאלְל לָאוּ גֶעקוּמֶען , ער אִיז וָואט צום גִיבִמְמֶען אַנְטְלָאפֶען
פוּן דָארְט, אוּנְד אִיז בְּשָׁלוֹם אִין אִימַאלְוֶע גֶעקוּמֶען .
נור הָאמְשֵׁי יאַן דֶער הריטֶע, דֶער קֶענִיג פון פָארְטוּגַאל, האמ זי עֶנְְשְׁלַאסֶען אִיְקויזִיצְוַאנְם-
גֶערִיכְט אִין פַּארְטוּנַאל צוּא גְרִינְדֶען , דָאךְ הָאט אַזױיא אַזַאךְ אָהֵן עֶרְלוֹיגֶּענִיס פון פַּאפֶּסְט
קְלֶעמֶענְם דֶעם ִיבֶּענְטֶען נִיט גֶעקָאנְט אוֹיכְגֶעפִיהְרמ וֶוערִין , דֶער פַּאפּסְט אָבֶּער הָאט דאצוּ
בּשׁוִם אופן נִיט אַיינגֶעשְׁטִימְט דֶען ר' שְלמֹת מוֹמָבו הָא זִיךְ דַאן פַאר דֶעם פַּאפְּסֶט
גֶעשְׁטֶעלְט אוּנְד הָאט פוּן אֵיהֶם תַּחֲנוּנִים גֶעבֶּעטִין עֶר זָאל זִיף אוֹיף זַיינֶע אוּמְגְלִיקְלִיבֶע
בְּרִירֶער עֶרְבַארֶעמֶען , עֶר הָאט בַיים פַּאפְּסְט נוֹשֵׂא חִן גֶעוֶעזִין אוּנְד עֶר הָאט אֵיהֶם זַיתֲַר
לִיעבּ בֶּעקוּמְמֶען ‏ דערוּם הָאט ער ר' שָׁלמֹהס בַּקַשֶׁה עֶרְפִילְט אוּנְד הָא אט דֶעם קענִיג פוּן
פַּארְטוּגַאל ,קיין ערְלוֹיבֶּעניס גֶעגֶעבִן אינקוִיִיצָיאנְם-גֶערִיכְטֶע אִין זיין כַאנד צוּא גְרִינְרֶען. --
אִים יְאהֶר טפור אִיז ר שְׁלמוֹת מוֹכְבוֹ מִיט נַיינֶע בֶּענְגייטֶער גֶעקוּמְמֶען אִין דֶער שְׁמָארְט
אנקַאנֵא , אוּנָד הָאט גֶערֶעכִינְט דָארְט זיך אויכְצוּ הַאלְטֶען א בֶּעשְׁטִימְטֶע צַייט. אָבֶּער קוים
הָאט ער זי פין זַיין גַאנְֶע יעה אֶבְּגֶערוהְט , הָאבֶּען זִיךְ ‏ די ירֶען פון דִיעזֶער שְׁמָבְט
נֶענִין אֵיהֶם גֶעשְׁטֶעלְט , וֵוייל זֵיי הָאבֶּען מֹרָא גֶעהַאט דָאס ניין קוּמְמֶען זָאלְל נִי שָׁארֶען רִיא
פִּיעלֶע שְפַּאנִישֶׁע אוּנְד פָארְמּגֶעוִישֶע ֲנּסִים ואס הָאבֶּען זִיךְ דאן דָארְט אוֹיפְגֶעהַאלְִין ,
אוּנו הָאבֶּען אוֹיף אֵיהֶם מַלשִׁין גֶעווֶעזִין בַיים בִּישְּׁף וָואס הָאט דָאר גֶעווָאהְנְט ‏ דֶער
בִּישָׁאף הָאט בַּאלְר בֶּעפָּאהְלִין ‏ ר שלמה מוֹלְכוֹ זָאל צוּא אֵיהֶם קוּמְמֶען, אוּנֶד אַלֶם ר' שִׁמֹה
הָאמ פַאר אֵיהֶם גֶעשְׁמֶעלְט ‏ הָאט עֶר אֵיהֶם מִיט גָרוֹים צָארְן גֶעפְרֶענְט, אוב געם אִי
אָמֶת דָאס יֶער ואר אֵיין קְרִיסְט אוּנָד דָאס ער הָאט זי מְניר גֶעוֶֶען קויט ויא יּדֶען הָאבֶּע
אוֹיף אִיהֶם מַלְשִׁין גֶעווֶעוִין . אוֹיף רִיעוֶער ְבַאנֶע הָאט אֵיהֶם ר' שְׁלמֹה מִיט גְרוֹיס מוּמָּה
אוּנְד. אוֶּערשְׁרָאקֶענְהֵייט גַיֶענְטְפֶערְט + צָא עִם אִיז רִיכמִג , מֵיינֶע עלְטֶערִין נַוארֶען יּרֶען .
זייא הָאבֶּען נור צוס שֵׁיין אָנְגֶענוּמֶען אַייֶער אֶמוּנָה , אויף אִיךְ בִּין צואר אִין אַייֶער אֲמוּנָה
עֶרְציְגֶען גֶעוַארֶען , אָבֶּער קוים הָאבּ אִיך מִיךְ עֶרְואוּסְט פוּן וַאנֶען אִיךְ שְׁמַייִם אַרױם,
הָאבּ אִיךְ ביר נְכֵייךְ גֶעלָאז בֶעשְֵׁיירֶען , אוּנְד בִּין איְהּדֵי גֶעוָארֶעןי, דִיעו אנטווַארְט
הָאט דֶעם בִּישָׁאף זִיֶער גֶעקְרָאנְקְט, אוּנְד עֶר ואר פֶעסְט עֶנטְשְׁלַאסְמֶען אִיהֶם לֶעבֶּענְדִיג צו
פֶערבְּרֶענֶען , אָבֶּער עֶר הָאט דִיעזֶען ואוּנְשׁ נִיט גֶעמָאנְט עֶרפִילִין אָהן עֶרְלֹיבְנִים פון
פַּאפְּטְט , אוג דֶער פַּאפסְט הָאט דַאן אַרויס גֶענֶעבִּין אֵיין שְׁטְּרֶענְגֶען בֶּעפֶעהל , דָאס מֵיינֶער
זָאל נִיט אוּנְטֶערשְׁטֶעהֶען דִיא יוּדִישֶׁע אֲנוּסִים צוּא מִשְׁפָּמֶץ פַאר הָאם זייא הָאבֶּען זי = צוריק
צוּא זייֶער אֶמנָה גֶעקֶעהרְט, דֶענְן עֶר. הָאט נִיט גֶעוַאלְט הָאמֶען מֶען זָאל צְווינְגֶען מיט
גֶעוַאלְט. אִי | קְרִיְטֶענְטְהוּם צוּא גְלויבִי , נון וַוַאר דֶער בִּישאף גֶענויטִנְט. ר"ש מוּלְבוֹ פְרַיי
צוּא שׁפְֶעכֶען אוּנֶד הָאט אֵיהֶם גָאר נִישְׁט גֶעקָאנְט טָאן . גַאנְגֶע הָאט עֶר זִיךְ אִין דִיענֶע
מהלָה נִיט אוֹיף גֶעהַאלְטִין ‏ ער הָאט בַּאלְד נאך רוֹמָא גֶעביקְ נאך אֵיינֶע שְֶׁערֶע
דויערְהַאפְטֶע בַייזֶע ‏ אִיו {ֶער דָארְט אָנְגֶעקימְמֶען , עֶר אִיז אִין ‏ אֵיין קיסְְִיכֶ נַאסְ"הוּ
אַיינְגֶעפַתְרָעוּ,. אוּנְד הָאט דֶעם בעל הַבּירו גֶעוַאגְט אַו עֶר אִיו אַקְרִיסֶנ אוּנֶר זכט היער
יינֶע אַגֶעליְטַע ‏ וֶעלְכֶע אִיהֶדֶע עֶלְטֶענִן הָאבֶּען אִיהֶר פוּן אִילֶם פֶערבַּארְנֶען , אוג עי

;{

אי

*' 8
38 -באַנאם. 4 ; ג אט
:

קען צו אֵיהֶד נִיט צומונימֶען סיידען ער זָאל זִיך פֶערְשְׁטֶעלְלֶען פיי א בֶּעמְלער. אַכְָו הָאט
עֶר דֶעם ימד ח גֶעבֶּעשִין ער זָאל אִים פָחון דִיא מוֹבָה אוג אִיהֶם בֶּעטְכֶע ער יקלייער
שַׁאפְעּ. דֶער וירְטָה האט גֶענְלוֹיבנ אִין נייגֶע ריר אוּנָד הָאט אֵיהֶם גֶעשַׁאפְט זיין
גֶערלַאנְנֶען. דַאן הָאט זיך ר' שְׁלמֹת מוֹלָמוֹ אוֹיקְגֶעטָאהְן. זַיינֶע מֶעסְטְליכֶ קלֵיירֶער אוּנ זִי
אָנְגֶעשָואמְן. אין לִּפֶען , דיא פִים הָאט ער מִיט שְׁמַאנָ;;ס איינגֶעוויקֶעלְט, ניין שָׁאהְגֶעם
רֶע גֶעויכְט הָאט ער מִיט מַאזְשׁע מֶעשְמִירֶט , = אוּנָד הָאט זיך זי דוּרֶך ‏ דִי גאסֶען
| רומא ארונ גֶעשְׁ לֶעפֶּט בִּיו עֶר אִיו עֲנְדְִיךְ גֶעקוּמְמֶען צו דֶעם בְּרִיק וָואס אִיו גֶעבּוֹים
אף דֶעם טֵייך מִיבֶּער, גִיט וַוייט פָאן פַּאפְּסְט פַּאלַאסְט, וָאס דָארְט זִיטְ מצֶען אַללֶע בֶּעטְלֶערט
אוּנד בֶּעמִין נְדָבוֹת ‏ אונד צְוִוישֶׁען זֵיי הָאט ער וי אוֹיך אַווֶעק גֶעזֶעצְם . עֶר הָאט
- גֶעגְלוֹיבְּ אִין דיא אַלְמָע זַאנֶע אַז דֶער מֶֶף הַמָשִׁיח ‏ ווֶעם זִימְצֶען אִין רוּמָא צְווִישֶׁען דיא
בֶּעמְלֶערְס אוּנְד. כיירענדע , אוּנד גגייך ‏ מִיט זי וֶועט עֶר זִיך מְוועעֶלִין אוּנד מיידֶען פַיעל
שְׁמֶערְצִין אוּנֶד צָרוֹת , כָּרי דֶערְמִיט מְַפֵר צוּ גַיין אויף דִי זִינֶר פון בָּל יִשְׂרָאֵל, בִּיו עם
וע קוּנימֶען דִיא בֶעשְׁטִימְטֶע גְלִיקְלִיכֶע צייט וָואס דִיא יּדֶען זַאללֶען אויטֶעלָאו ווע רין,
אַלוָא בְּלָאס צוּ דִיעוֶען צְוֶעק הָאט זִיךְ ר' שְׁלמֹה דָארְט אוֹיפֶען בְּרִיק גֶעזֶעצְט צְוִישֶען דיא
גֶּעטְלֶערְם, ;ער הָאט זִיךָ גֶעפיניְט דֶעם גוּף אוּנָד הָאט נִיט גֶעגֶעסִין אוּנָד נִים גֶעמְרוּנְקֶען,
אוּנָד. הָאמ גֶעהָאפֶט יֶעדֶער אוֹיגֶענְבְּלִיק דָאס דֶער מֶלֶ הַמָשִׁים וֶועט זִיךְ צוּא אִיהֶם דָארְט
בָּעו וייֶען . אַזוי אִיו ער דָארְט דְֵיימיג מֶעג גֶעוֶעסִין אונד הָאט מָאג אוּנְד נַאכְט נִיט
ָבְּגֶעטְרֶעפִין פון ניין אָרֶט +‏ עֶר הָאט גֶעפַאקְט אוּנָד זִיך גֶעפִּינִינְט אוּנָד גֶעוַארְט אויף
דֶעם קץ הַפְּלְאוֹת ,
זיין שְׁטַארְקֶע פַּאנְטַאוֶע אוּנָד מָאְמִיגֶע. אַיינְבִיְדוּנגְס-קרַאפְט הָאט אֵיהֶם אַזֹי -ווייט
נ ראכ רָאס צוּא עֶנְרֶע . פון דְרייסִינְסְטֶען טָאג אִיז פְלֶעצְליך אויף אֵיהֶם ‏ אַשמַאלְקֶער
שְׁלוּממֶעֶר אַרוֹיף גֶעפַאלְמֶען, - אוּנד אֵיין מֶערקְווירְדִינֶע עֶרְשֵׁינוָּג הָאט זִיךְ אֵיהֶם אִין חָלוֹם
פַאנְגֶעשְׁטֶעקְט + = מֶערְקווירְדִיג ‏ דָאס אַנְרוֹיטֶער חֶלֶק ‏ פוּן דִיעזֶען עֶרשֵׁינּנג אִיז פִּיְקְטליך
מְקוִם גֶעוָוארֶען, יא מִיר וֶועלן רָא ֶערְצָאהְלֶען , = קים אִיו עֶר איינְגֶעשְׁלַאפֶען הָאט זִיך
פְּלָעצְלִיך פַאר ניינֶע אווגֶען איין אנרֶערְִיֶע ער נָבִייו פַאר גֶעשְׁטֶעלְט אוּנ הָאם צוּ
אֵיהֶם אַזֹיא גֶעאנְט: ,מֵיין זָאהְן ! אִיך בִּין גֶעקוּמְמֶען דִיר אָנְצטַאגֶען א וִיכְטִינֶע זַא וָאם
אִיו וֶעהֶר מְהַייֶער פִּיר ‏ אַלכֶע פֶּעלְקֶער ווא דוּא מִיט בֵיינֶע בְּרֶיְרֶער זִיטְצֶען צְוִוישֶׁען זיי.
קּנֶם מִיט מֵיר אִין דִיא הָרָבוֹת וְוּשָלִיִם װאוּ דוא בִּיסְט פַארְהֶער גֶעועזֶען". אוּנָד רָאס
רִייְרֶענְדִיג הָאמ ער אֵיהֶם גֶענ וּממֶען אוּנָד. גֶעבְּרַאכְט צְווישֶען צְֵיי בֶּערְג אי אֶרֶץ יִשְׂרָאֵל.
צְוִוישֶׁען בַּארְ צִיוֹן זירוּשָׁלַיִם אוּנְד צְווישֶען צְפַת אוּנר רַמֶשֶׂק דָארְט הָאט עֶר דֶערְזֶעהֶען
צְוֵיי מֶענְשָׁען וֶועלכֶע וַארֶען גֶעקְ יידֶעט דוּרכָאוֹיס. אִין נֵוייסֶען , אֵייגֶער הָאט גֶעהַאלְמֶען
א מְנִיכָה { אִין הַאנְט אוג הָאט גֶעקִייֶענְט דיא אַללֶע צָרוֹת וָרָעוֹת וָואס וֶועמ אויף רוֹמָא. קוּמְמֶען,
אָבֶער דִיעזֶער מַאן הָאט אֵיהֶם שֶטְרֶענְג פֶערְבַּאטֶע עֶר זָאל נִיט מְנַכָה זיין פיר קֵיין יור
אָשָׁה אַללֶעם וָואס עֶר הָאט דָארְט גֶעוֶעהְן אוּג גֶעהֶערְט + נַאכְהֶער האמ אֵיהֶם ער לע
יי וויערֶער' נַאף רוֹמָא גֶעם ראגֶען. אוּנְד הָאט אֵיהֶם אַווֶעק גֶעשְׁטֶעכְט אויף רֶען זֶעְבִּיגֶען
מִיבֶּערייבְרִיק ואוּ ער אִיז פָארְהֶער = גֶעוֶעסִין ,‏ אוּג דָארְט הָאט ער צְויי יס מע
עֶרְְּלִיקְט , וֶועלְכֶע נַוארֶען פֶערְשִׁיעדֶען אֵייגֶער פון צַיימֶע : .‏ אֵיינֶער וַאר. אוּנְגֶעתַיעֶר גָרוים
אוּנָד פול. מִיט אוין; גֶען וָואס אִיו גֶעקוּמֶען = צוא פְלִיהֶען פוּן יִם חַמָקַח. אוּנְד דֶער ‏ צְוויימֶער
פֿוינֶעל עַאר פִּיעל קְגֶענֶער אוּנד וַאר בֶּעווַאקְמֶען מִיט זֶעחֶר שֵׁיינֶע ְלַאנְצֶענְדֶע ‏ פֶערֶערִין,
וֶועלְבֶער אִיזּ פון יִם הוט גע גֶעקוּמְמֶען,. אוּנ הָאט זִיךְ אִיבֶּער דֶעם עֶרְשְׁטֶּען פויגֶעל גֶעשְׁטֶעלְט,
ר' שָׁלמֹת הָאט זִיף שְׁמַארְק פֶערְוואוּנְדֶערְם אוֹיף דִיענֶע מֶערְקַוורְִיגֶע עֶרְשֵׁינוּנָג, אוּנְד הָאט
דֶעם ! אַלְמֶען ען מאן גֶעכֶּעמִין ער זָאל אֵיהֶם ערְקלֶערִין וָאם הא צְמֵיי פוינְלְטן בָ בֶּעבֵיימֶען, |

== 164 --

דֶער נְבייו הָאט איהס נֶעֶנְלְפֶערְט 1 דער גְרוֹימֶער פוֹנָעל אִיו מָרַמַו או עֶס וֶועט קוּמְמֶען
אנְרֹיסֶער מבּּל אוֹיף רוֹמָא אוּנָד אוף אֵיהֶר. גַאנְצֶע גֶעגֶענֶר, ראמַאלְס ווֶעט אִין רואל
זַיין א שְרֶעקְלִיכֶע עֶרְרְצִימֶערְנֶעשׁ וָואס וֶועט נָעחֶר פֶּיעל שָׁאדֶען אוּנָד אוּמְנְלִיקְק בְּהינְגֶען,
אוּנְד דֶער קָלֶע נֶערֶער פוֹיגֶעל אוו מְרמַ אַז דֶער מַבּוּל וֶעם נִיט זיין אויף דֶער גַאנְצֶער
וֶועלְט , נָאר בְּלָאס אויף חוֹמָא אוּנָד אוֹיף דִיא נַאהֶענמְמְמֶע מְדִינוֹת . נָאף דִיעזֶען מכּול
וועלִין זיך' אויפֶען הִימְמֶעל בֶּעניֶען צְוויי קַאנעמֶען אוּנֶד וֶועעִין אויף רוֹמָא ‏ אמַאנְגֶע צייט
שֵׁיינֶען. דֶער עֶרְשְׁטֶער קַאמֶעט צֵיינְט אַז נָאמְט וֶעם רוֹמָא זָעֵהֶר שְׁטַּארְק שְׁמְרָאפֶּען אִיבֶּער
דיא זִינֶד וָואס דִיא רָאמֶער הָאבֶּען דיא יודֶען פֶעְפַאלנְט, אוּנְד דֶער צְוֵייטֶער קַאמֶעט
נֶעט מְרֵמוּ זַיין , דָאם גָאמְט וֶועט יּדֶען עֶרְלָאזִין פו אַללֶע זֵייעֶרֶע צָרוֹת אוג פין , ֶעט
זי מִיט אֵיין מָאל ריע בֶער אַלְטֶער גְרִייו אַלֶס ער הָאט עֶם ר"שׁ מוָֹבוֹ עֶרְקְֶערְמ,
הָאט עֶר אֵיהֶם. וֶעהֶר שְְׁרֵיינְג פֶערְבָּאמֶען ער זָאל נִיט אּנְטֶערְשׁטִיע רוֹמָא. צוא פֶערְלָאזֶען
בֶּעפַאר דֶער מַבּוּל ווע קוּמְמֶען . אוֹיף האט ער אֵיהֶם מוֹדָע גֶעוֶועוִן דָאס פֶיעלֶע פוּן
יינֶע אֵייגֶענֶע בְּרִיְדֶער וֶועלִין איהם זִישֶר שְׁטַארְק רוֹרְפִין , זיי וֶועלִין אוֹיף אֵיהֶט אַללֶע
מְסִירוֹת אָנְוֶענְדֶען , אִכֶּער צוּם סוּף וֶעלִין זייא נִיט אוֹיסְפִיקְרֶען אוּנְד וֶעלִין תָרָמָה
הָאבֶּען , 5 הָאט אֵיהֶם דֶער אַלְֶּער מְבַשֶׂר גֶעוועזין, דָאס אִין פֶערְלוֹיף פוּן נָאךְ זיעבֶּען
חָדָשִׁים וֶוענן עֶר נֶעט דְרֵייסִיג וָאהֶר אַלְט וֶוֶערִין , בַאן ווֶעט ער עֶרְַייכֶען צוּ זיין הָאכְסְטֶען
גי דָאן וֶעט ַיין ואוּנש עֶרְפִיעלְט וֶוערִין ,‏ אוּג אלֶעס וֶועט פִּינְקְטְלִיך סְקוּיִם מֶּערִין .
דֶיעזֶעם אַלְלֶעט הָאט ר' שְׁלמֹת אִין חָקוֹם גֶעזֶעהְ, אוּנָד הָאט זִיך בַּאקֶר פון זיין טִיעפֶען
שְׁלכְב ער צוים, ַא : |

עֶרְמִיערֶעט ‏ אוּנְד אָטְּנֶעשְׁוַאכְט פון פִיעל הַּעֲנֵיתִים אוֹנָד מָנוּפִים , עֶרְשְׁרָאקֶען אוּנ
עֶרְצִיטֶערְט פוּן דעם מֶערְוירְרִיגֶע חָלוֹם הָאט ר' שָׁלמוֹ מוֹלְכוֹ דֶעם מִיבֶּער-בְּרִיק פֶערְלָאזֶען
אוּנֶד זִיך נְִיךְ בֶעם מָארְגֶענְם צוריק אין זיין קַוַאמִיר בֶּעגֶעבִּין. ער הָאט נָלִיךְ פוּן זיך די
ֶעמְמֶער-קְלֵיידֶער. אַרָאפּ גֶעוָָארְפֶּען אּנְד זי צליק אִין זיינֶע מֶעסְְליכֶע קליירער אָנְגֶעטַאהְן
אוּנָד אויפֶען נַאס אַרויף. פִילֵייכְט וֶועט זִיךְ אֵיהֶם טְרֶעפִין אַ ְחוּדִי ווָאס עֶר זָאל זִיף קֶענֶען
בֵּיי אִיהְט עֶרְקַיִקֶען ‏ מִיט פְרִישֶׁע פְלִיישׁ-מַאֲכָלִים , נָאך זיין ַאנגֶע תַּעֲנִית . עֶר הָאט זִיךְ
ָנִדְִיף נאכ-געפְּכֶענְט וא הָכב. ר' יְוּהָת בּיד שַׁבְּתֵי װָאקְנָם אוּנֶד אִיו גלייך צוּ אֵיהֶם

יע

שי
גֶעגַאנְגֶען . ער הָאט זִיף פִיר אָיהֶם נִי' בָּע קאנְט { עמַאכְט אוג נִי אַרוֹיסְגֶעגֶעבֶּען | דָאם

עָר אִי ר' שְׁלמוֹח מוֹלְבוֹ ‏ ווייל עֶר הָאט פַּחַר גֶעמַאט פִיר זֵיינֶע שׂוֹנָאִים אוג מִתְגַנְדִים,
יי זָאנְלֶען אִינְם נִיט פֶערפָאלְגֶען , אוּנ דָעדוּם הָאט ער דֶעם רב גֶעוָאגְט אַו עֶר אִיז בְּלָאס
אַשִָׁיה פון ר' שְׁלֹמ; מוֹלָכוּ, ‏ וָאס אִיז גֶעבְּלִָ נֶען זִיטְּצֶען אִין דֶער שְׁטָאדְט פִּיוַארֵא , עם
הָאם אָבֶּער נִיט קַאנג. גֶערוֹיע יש אוּנ דִי שּרֶען פון חּמָא הָאבֶּען זי עֶיְואוּסְט או עֵר
אִי ר' שְׁלמות מוֹלְבוֹ. אַלֵיין + = שְלֶעכְטֶע מֶענְשֶׁען הָאבֶּע אִין גֶעהַיים אוּנְמֶער גֶענָנְ דיא
אִינקוִיזִיצְיַאנְס-רִיכְטֶער אַו ‏ ריש מוֹנְנו אִיו אִין רוֹמָא ‏ אונָד הֶעצְט אוֹיף דֶעם פּבְּלִיקִים
גֶענִין קרִיסְטֶענְטָהּם . רָאם אִיְוִיזִיצַיאגְסיגֶערִיכְט הָאט גי זַיינֶע מִשָׁרָתִים גֶעשִׁיקְט ר'שׁ
מוֹלְכוּ אוֹיפְצוזבֶען , אֶבֶּער מֶען הָאט אִיהְט נִיט' גֶעפוּנֶען, דֶען עָר הָאט זִיךְ בַּאלְ
דֶערוואוּסָט אַז מֶען זוּכֶט אֵיהֶם אוג האט ואס צוּם גִיכֶכְטֶען פֶערְלָאוֶע רוֹמָא , ער
אִיו צוּם פַּאפּסְט גֶעלַאפֶען וָוים הָאט זִיף דאן אויפְָעת: אלְטֶען אִין אֵיין קַאנְדְהוֹי נִיט וַַייט'
פוּן רוֹמָא , ער הָאט אִים פון אַלֶעם עריצָאהְלְט ויא יט הָאט זִיף מִים אֵיהֶם פַּאסִירְט ‏ אוג
הָאט אִיהֶם גֶעמֶּעמִי עֶר זָאל אֵיהֶם גֶּעהִילְפִיג זיין, דער מַּאכֶּסֶט וָאם הָאט אֵיהֶם זייר גֶעלִיבּם

הָאט זַיין בּקשָׂה צוגֶעהֶערְט אוג הָאט אֵיהֶם איין ַּאפִּיר אַרֹיס גֶעגֶעבִין דָאס קֵייִגֶער זָאל
נִיט אוּנְטֶערשְׁמֶעהְן ‏ אֵיהֶם אנְצוּ ריזרֶען ‏ אוּנָד שְׁלֶעכְטֶעס צוּא שָאן ‏ נון האבֶענְדִיג אוא
פַּאפיד אִין הַאנְ. הָאט שון ר למ ירְלִי פֵיר יינֶעם נֶשׁ גֶענַאהְפְט מוּנָ. האנֶע

12 4 .ג,

אוּנְד הָאט זִיךְ אַלְזְא צוּרִיק נַאףְ רוֹמָא בֶּענֶעבֶּען - שִׁבַּת אִין דֶער פָרִיה אי עֶר אִין שׁוּל
גֶענַאנְגֶען , אוּנֶר הָאט גֶעווַארְט בי מֶען וֶועט דֵיא סָפָר תּוֹרָה פו אַרון קוֹרֶשׁ אַוֹים
נֶעמֶען : קוים אִיז גֶעקומֶען דִי צֵייט פון קְרִיאַת הַתּוֹרָה , אִיו : שְׁלמֹה פִֶּעצְליךְ אוֹיפֶען
בֵּימָה אַרֹיף אוּנְד הָאט אָנְגֶעפַאנְגֶען אֵיין פיֶערְרִיגֶע ְדָשָׁה צוּ זָאגֶען . דֶער עוֹכָם הָאט זִיךְ
שְׁטַארְק פֶערוואוּנְדֶערְט אוֹיף דִיזֶען ואוּנְדֶערלִיבֶען רשֶׁן , אוּנָד אַלכֶע נַארֶען אוֹימֶער זִיףְ
הֶעֶנִיג זֵייגֶע קְוצֶע ייר + יצע טִיפֶע ָֹּה אוג זַיין ְהויסֶע הָכָמָה . ידֶער גַאנְצֶער
הָאט ר שְׁלמֹה יֶערֶען שַׁבַּת גֶעבַרְשֶׁעט אי אַללע בַּמִי ְּנִָוֹת אוָּד בָּי מִדְָשׁות פון ‏ רוֹמָא,
בי יֶערֶער הָרָשָׁה הָאט עֶר אַלֶץ מָעהְ בַּייפַאל גֶעהַאט אוּנֶד עס אִין קֵייעֶער נִיט אוימֶען
גֶעבְּלִיבֶּען ָא זָאל אֵיהֶם נִים קוּמְמֶען הֶערֶען ‏ דֶער צְוֶעק פון אַללֶע וֵייגֶע דְרָשׁוֹת ואר
דִיא גְאוּכָה, עקְבָא דִמְשִׁיחָא, אוּנְד דֶער ,קץ הִפְּלָאוֹת . מִיט אותות וּמוֹפָתִים, מִיט רַאֲיוֹת
וּסְבָרוֹת ‏ פוּן תּוֹרָה שֶבכֵּב אוּנָד תּוְרֶה שִׁבַּעַל פָה, פון נָנָלָה וְנִסְתָּר , פוּן קִכֵּלָה כוֹדוֹת
וּרְמְזִים , הָאט עָר אוֹיפְגֶעוִויֶען אַז דִיא גְאוּלָה מוז זַיין , אַז מָשָׁה מוז קוּמְמֶען אוּנְד ‏ דיא
יודֶען מוּזען אַללע נָאף אֶרֶץ יִשְׂרְאֵל גֵיין. אַללֶע יוּדֶען פון רוֹמָא וָואס הָאבֶּען זַיינֶע בש וורות
טובות יִשׁוּע'ת וְנְחֲמוֹת גֶעהֶערְט' , הָאבֶּען אִין אֵיהֶם ם אָנְגֶעפַאנְגֶע צוּא ְטיבֶּע ויא אִין תּלרַת
מֹשָׁה, אוּנָד עִם וַואר בַּייא ;קיינֶעם קֵיין צְוַייפּעל מָעהְר אַז ר' שְׁלמוֹז מוֹלָכוֹ אִיו אַ שָׁלִים
פון מֶקֶךּ המָשִׁיח מְבַשֶׂר צוּ זיין דיא עֲקְבֶא דִמְשִׁיחְא , אוּנְד מְנלָה צוּא זַיין דֶעם קץ הַפּלאוֹת,

צוּ יענֶער צֵייט הָאט ר' שְׁלמוֹז מולָכו אֵיין שָׁלִיחַ מִיוהָ- גֶעשִׁיקְט צוּ דֶעם מֶענִיג .
פַאן פָארְטוּגַאל. דֶער שֵָׁי ואר ער פִירְמְמּוּ בְּרָאס נָ עא וָואס אִיז דַאן. אִין רומא גֶענֶעסִין
אוּנָד ואס ואר מִיט ר' שְׁלמֹת מוֹלְמוֹ זייר גֶעפְרינְדֶעט, דוּרְף דִיזֶען שְׁלִי הָאט ר' שְׁלמוֹז
עֶנְטְדֶעקְט דֶעם {קענִיג פון פָּארְטוּנַאל בְּסורֵי סוֹדוֹת , דָאם קִירְצְלִיךְ. וֶועם אי זַיין הוֹיפּט-
שְׁטָארְט לִיַאבָּאן איין שִׁ שְׁרֶעקְלִיכֶע עֶרדצִימֶערנִיש ניץ , = אִין ווֶעלכֶען עָם וֶערְדֶען מויִינמֶער
מֶענְשִין לֶעבֶּענְדִיג בֶּענְרָאבִּין וֶערְדִין , אַלְזָא בַאמְה עֶר אֵיהֶם ער זָאל זִיךְ פון לִימַאבָּאן אָפּי
רָאג נען, כְּרִי דָאם עֶרְבֶּעבְּן זָאל אֵיהֶם אוֹיך נִיט קֶעבֶּענְִיג הֶערְשִׁימֶע ען . אוֹיף רּמָא הָאט
עֶר באן ָבִיאוֹת גֶעננאגְט , דָאם אֵיין מֶעכְמִיגָע מבּוּל וינ אִיר דאן פֶערפְיייצֶען אוּרָר אַלע
אֵינָואהְנֶער פַארטְרינקען ,‏ דֶען אַװֹי הָאט מֶען אֵיהֶם מָנלָה גֶעועִין. פון הִימְמֶעל אוּג
גֶעוִויס וֶועט עַם כְקוּיִם וֶוערִין , ער אַליִין הָאט דאן אויך רוֹמָא פֶּערלַאוֶען. עֶר הָאט
זִיף פון דָארְט נאך וֶֶענֶערִיג בֶּעגֶעבִּן ‏ דָאר הָאט יעַר זיךְ געוֶעתְ ען מִיט אֵיין מרְפִּים
אוּנ אֵיהֶם אָנְגֶעבַאטֶען ער זָאל זַייְגֶעם אַ מַפ ררוקען וָאם ,ע נטְהַאלְט זייֶער שְׁרֶעקְלִיכֶע
אוּנד וִיבטִיגֶע עִננִים פוּן .קץ הִפְּלָאוֹת , פוּן עֲקבָא דִמְשִׁיחָא . אוּנְד פון ויא נְאוּ;ָח
הָאֲנה יֹת. די

אוּנְטֶער-דֶעסִין | אִיו דָוָד. הָדְאוּבֵנִי אוֹיך. אִין אִימַאקיען גֶעקוּמְמֶען, אוּנָר ר' שְׁלמֹת

ָאט זִיך וִוידֶער צוּ אֵיהֶם מִתְהַ בר גֶעוועזִין ,‏ אוּנְד זֵיי בֵּיידֶע הָאבֶּען גֶעשְׁווארֶען אֵיינֶער
מֶעם אַנְדֶערִין ‏ נִיט צוּא תָי ערקאזֶען אוּג = אֵיינֶער דֶעם אַנְדֶערְן צוּ הֶעלְפִין בְּיוֹ זיי וֶועלִין
עגר הוֹיכֶען אוּג הַיילינֶען ואוּנָשׁ אוֹיסְפִיהְדֶען שָי הָאבֶּען זִיךְ צָוַאר דַאן גֶעיַאװֶעט
פִיעל הֲבָמִיב יד לוֹמְדִים מוּפְני תּוֹרֶה וָואס בֶען אִין זייא בּיידֶען נִי גֶעוואלְט גְלויבֶּען,
אוּנְד הָאבֶּען שְׁטַארְק מוֹרָא גֶעתַאמ ; דָאס . דוּרֶךף דִיעזֶע -צַוויי מֶענְשִׁין זָאל עֲנִדְלֶיךְ דעו
גַאנְצֶער כְּכֵל יִשְׂרָאֵל חֲלִכָה נִיט יידֶען דִיעוֶע אוּנְגְלוֹיבִּיגֶע הָאבֶּען אַלָ אַלכֶע מִיטְכֶען
אָנְגֶעווענְדֶעם אַרָא צו זֶעטְצִין דָוִד חָרְאוּבָנִי אוּנָד ר"שׁ מוֹלְנוֹ פון דֶער סְצֶענֶע . זי
האמען זי רוֹדף גֶעווֶעזִין עד הֲרְמָה, אונר הָאבֶּען זי דִיא מִיה גֶעגֶעבִּין אִיבֶּער צוּצינֶען
א יי זֶענִין בֶּעטְרִינֶער וָאס וֶעלִין דִי וּנֶען נָאר פֶּערפִיהְרֶען אתג נָאךְ גְגֶעמֶענֶע כייר

אויף וי בְּרֶעננִין ‏ אִין װֶענֶערִיג הָאט זִיך בָאן אָפֶענטְלִיך גֶעשְׁמ עלְט אוֹיפֶּען פְּלַאץ ,
הַחְכֶם הָרוֹפָא ר' יקב מָאנְמִין גֶענִין ר"ש מוֹלְבו אוּנ הָאט אֵיהֶם רוֹדֶף גֶעוֶעוִן ‏ כִיט
וָואס ער הָאט נָאר גֶעקַאנְט . ער הָאט אוֹיף אֵיהְט מַלְשִׁי גֶעוענן. בֵייא דיא שְׂרִי חַמְלוּבָת.
אַו עֶר אִיז - אֵיין פֶּערפִיהְרֶער , אֵיין פָּאלִישִישֶׁער פַארבְּרֶעכֶער , אוג וויל גֶענִין דֶער ר רֶענִרוּנְג
אֵייגֶע גֶעוָאקצְוָאן מאקֶען . אֵיינִיגֶע פון ר' יקב מָאנְטִינִיס חֲבֵרִים וָואס הָאבֶּען אויף גֶעהָאלְפֶען
ר"ש מוֹקְכוֹ צוּ פֶערפַאנְגֶען , אֵלֶם נֵיי האבֶּען אַיינְגֶעוֶעהְן אַו זי קֶענֶען אָיהֶם אוֹיף קיין
אַרְט אונ נִויזֶע גִיט בֵּייקוּמְמֶען , זֶענֶען זיי אוֹיף אַשֶׁענְדְלִיבֶע הִמְצָאָה גֶעפַאלְלִין. זֵיי הָאבֶּען
גֶעפּוּבִירְט אֵיהֶם צוּא פֶערְנִיפְטֶען - ר'ש הָאט דִיא גִיפֶט אוֹיסְגעמְרוּנְַע ען , אוּג דוּרֶך אי
זֶעלְמְוַאמֶען צוּפַאלְל אִיו ;ער פון מוֹים נְצוּל גֶעוָוארֶען, ריא גִיפָט הָאט וֶענִיג אויף אֵיהֶם
גֶעוִירְקְט אוּנ עֶר איז גֶעוּנָד אוּנֶר פָּרִישׁ גֶעבְִּיבֶען .

אִינְדֶעסְסֶען אִיוּ ר"ש מוֹלְכוֹם נָבִיאוֹת אויף רוֹמֵא אַז דִיא שְׁמָארְט אונד די גַאנְצֶע
אוּמְגֶענִינד וֶוֶעט לֵיירֶען פון שְׁרֶעקלִיבֶען מַבּוֹל , פנ קִטְלִיךְ מִקים גֶעוָארֶען . עס אִיז
וַוירְקְלִיך אוֹיף רוֹמָא אַנְרוֹיסֶער מַבּוֹל | גי , דֶער פָום מִיבֶּער הָאט שְׁטַארְק אוֹיסְגֶעפְֵייצְט
אוּנֶד הָאט פִיעלֶע נַאסְסֶען פֶערגָאסֶען , אַם אַנְדֶערְן ‏ טָאג הָאט' זִיךְ דָאס וַואקֶער מָעהר
גֶעשְׁטַארקְט אונ הָאט זִייער פִיעל שָׁארֶע אָנגֶעמַאכְט. - פוּן טָאג צוּ מג הָאט זִיךְ דֶער
מֶעכְטִיגֶער כַבּוּל גֶעשְׁטַארְקט דֶער גֶעוַַאלְטִיגֶער דֶענֶען אוּנְד וו לק עןרענינן? הָאט אוף אֵיין.
אוֹיגֶענְבְּלִיק נִיט אוֹיפְגֶעהֶערְט, דֶער שִיבֶּער-שְׁמְרָאם הָאט יד אֶלֶץ נֵייטֶער אוּנָד נֵייטֶער
אִיבֶּער דֶער שְׁמַאדְט עֶרְגָאסְמֶען בְּיו עֲנְדָליך' אִיז ִּמְעמ די אנְצֶע. שְׁטָארְט ‏ אִין ווַאסֶער
גֶעשְׁמַאנֶען . דיא הִיסְטַאריִקֶער וָואם הָאבֶּען צוּ יֶענֶער צַייט אִין רוֹמָא גֶעלֶעבְּט (ויט) הָאבֶּען
עָר שְׁרֶעקְלִיכֶע ‏ קַארְטִינֶעס פון דִיעוֶען = פַאיגֶעשְמֶעלְט. דער אוּמְנְלִיק נַאיר נִיט צוא
בֶּעשְׁרֵייבֶּען , הוּגדֶערמֶער הִייוֶער וֶענִין אַיינְגֶעפַאלְלֶען אוּג אִין שִׁטְרֶאם וַוַאסֶער גֶעזוּנְקענן
טוֹטֶענְדֶער מֶענְשֶׁען ניינֶען דֶערמְרוּנְקֶען גֶעוארֶען ,‏ אונ גִיינִיץ רוּמָא הָאט זִיך באן אין ינע
הֶעכְסְט טְהוֹוֶערִיגֶע מְלָאגְלִיבֶע לַאגֶע בֶּעפוּנְרֶען,

די צװײַטע נביאות װאָס ר' שלמה האָט פּראָפּעַצײַעט אוֹיף פּאָרטונאַל דאָס דאָרט
וועָט עֶרדציְטעֶרניִשׁ זײַן, אִיז אוֹיף ריכט:ג מקוים געֶװאָרעָן. דרײַ מאָל האָט אִין
גאַנץ פּאָרטוּנאַל ד! עָרד געֶצוִמעֶרְט אוּן מעָן האָט געֶמײַנט אַז די גאַנצץ װעָלט
האַלט בּײַם אוּנטעָרגאַנג . די עֶרגסטע פּאָרצִיעָ האָט די הױפּטשמאָרט ליסאַכּאָן בֹּע:
קוּמעֶן . דאָרט װאַר די עֶרדציְטעֶרניִשׁ פיִעל שטאַרקעֶר אוּנד געפאָהרלובע נֶר וי אַנדעֶרם+
וואוּ . דיָא גרעֶסטץָ טהורעָמם, רי שטאַרסטע בּנינים זעֶנעָן אַיינגעפאַללעָן אוג אַ תל
צולם געֶװאָרעֶן . מויועֶנרעֶר מענשען זעָנין אוּנטעָר דיַעזע חוּרבוֹת לעָבּעדוְגעֶרהײַר
געֶגראָבּעָן געָװאָרעָן. נוּן האָם דאַן די גאַנצץ װעָלט אֵינגעֶזעָהן װי ריכטיג אונד
אָמת עִם װאַרעֶן די נביאות פון ר'ש מוֹלכוֹ. אַללעָ האָבּעֶן אַיהם אָנגעָפאַנגעֶן צוּא
פֿאַרגאָטעָרן , אונד כּטעַט קײַנעֶר האָט שוֹין מעָהר ניִט געצװויַפעֶט אַז עֶר אִיז
װיַרקליַך פּיַעל מעָהר אַלס אֵיין געָװאָהנליכעֶר מעֶנש אוּג אִיו בּאמת אַאִישׁ אלקים
װאָס אִיז געָשיִקֹם פון מלך המשית מבשׂר צו זײַן דֹעָם קץ הפּלאוֹת,

בּאַלד נאָך דֹעָם מבּוּל האָט זיך ר' שלמה מוֹלכו צוּרוִק נאָך רומא בּענעִבּיִן . וו
עֶר אִיו דאָרט געֶקוּמעֶן , האָט מעֶן אִיהם מקבּל געֶוועֶזיִן בּבבוד גרו? , אוּנד מעָן האָט אִיה:
אױפּגעָנוּמעְן וי אֵיין הײַליגעֶן נביא וועֶלכעָר אִיז פוּן גאָט געֶשיִקְט. אוֹיךְ דעֶר פּאַפּסט אוּג
זײַנע קאַרדיָנאַלעָן האָכעֶן זיִך אויף אִיהם שמאַרק פּעֶרװאוּנרעָרט אַלם זײַ האָגעֶן יה
אִיבּעֶרצײַגט דאָס אַללעָם װאָס עֶר האָט זײַ פאָרהעֶר פעֶרטרוֹיט אִין פּינקטליך מקוים.

== 167 --

געװאָרעֶן , אַלזאָ אִיז עֶר בּײַא זײַ אַ גרוֹיפעֶר תּקיף געָװאָרעֶן, דֹעֶר פּאַפּסט אַלײַן האָט
אֵיהם דעֶן גרעֶסְטעֶן כּבוֹר אָבּנעֶגעֶבּין . גוּן האָט דאַן ר' שלמה ריֵא בּעֶסטע געֶלענעָג.
הײַט געָהאַט פור זײַנע בּריִדעֶר אַ מליץ, טוב צוּ זײַן . עֶר האָט בּײַם פּאַפּסט געֶפּוֹעָלט
עֶר זאָל רֹעָם קעניְג פון פּאָרטוּגאַל קײַן עֶרלוֹיבּעָניִם ניִט אַרױס געָכּיִן צוּ גרונרעָן אִין
זײַן מרינה דיָא אִינקװיויציאָנס-געֶריִכטעָ . אוּנד אַלס יוּאַן דעֶר דריּעֶר , קעָניג פוּן
פּאָרטוּגאַל, . האָט אַיינגעָזעָהן דאָם דעֶר פּאַפּסט גִיִט אִיהם ניִם קײַן עֶרלויבּעָניִם, אוּנד
אֶהן דֹעָם קעָן עֶר גאָר ניִט אױספּיַהרעָן, האָט עֶר זיך דערפון אִין גאַנצעָן מיאש
געֶוועָזין, אוּנד די אוּמגליקליִכץ אנוּסים האָבּעֶן אוױיגעֶנכּליקליך געָקאָנט דאַנקען ר
שלמה'ן װאָס דורף זײַן וכוּת זײַנעֶן זײַ פון דֹעֶָם אִינקװמיִציאָנט-געֶריִבט נצוּל
געָואָר עֶן , | י

אֶבּעֶר די פּעֶרפּאָלג עֶר פון ר' שלמה האָנעֶן אונטעָרדעֶסין געֶטאָהן דאָס זײַעָרוגעָ,
זײַ האָבּעָן נאָר ניט געֶקוּקְט װאָס דעֶר פּאַפּסט אוּג זײַנץ קאַרדינאַלעָן האַלמעֶן פיר
אֵיהם אוּנד היְטעָן אִיהם ויֵא דיא אוֹיג פוֹן קאָפּ עָם זאָל אִיהם קײַן אוּנגליק מרע:
פון . דיא הױיפּט-פעָרפּאָלגעֶר װאַרעָן פון אונזעֶרעָ אֵיינעֶנעָ בּריִדעֶר װעֶלכעָ װאַרעֶן
פעֶסט עֶנטשלאָססען אִיהם אוּמצוּבּרעֶננעְן . דעֶר הױפּט-אַנפּיַהרעָר פון זײַ װאַר, װי

5: 8

מֹיֶר האָבּעֶן שוין פריַהעֶר עֶרצעָהלט, ר' יעקב מאָנטין . ר' יעקב האָט נאָך רומא געָ:
רײַזט, עֶר האָט זיף גלײַך געלאָוט מעֲלדין צוּ דֹעָם פּורסטען בּואָס ניטא, װאָס אִיז
דאַן אִין רומא געֶזעֶסיִן אַלם געָזאַנדעֶמעֶר פוּן קעֶניָג פון פּאָרטוּנאַל, אונד האָט אִיהם
גרוֹיסע פאָרװויַרפץָ געָמאַכט, װאָרוּם עֶר אִין זיַך ניִט משתרל מען זאָל ר"ש מוֹלכו
משפּטן . עֶר האָט אֵיהם עֶנטדעֶקְט דאָס ר"ש מולכו װאַר פאָרהעֶר אֵיין קריסט אוּנ
האָט זיף מנייר געָוֹעֶזן מיִט דער כּונה דאָס קריסטענטחוּם צוּ שענדין אוּנ דיא
יוּדעֶן צוּ פּעֶרפּיִהרעֶן . דיעוע מלשינות װאַרעָן גאַנץ אוּמזאָנסט, דֹעֶר פּירסט האָט רי
יעקבן גאָר ניִט צוּגעֶהעֶרט. נון אִיוֹ עֶר געָנאַנגעֶן צוּ דעָם אִינקװיזיציאָנס-געָריִבט
אוּנ האָט דאָרט , אי דאָס זְעֶלבֹּעָ עֶנטרעֶקט, אַז ר"ש מוֹלכוֹ אִיו אַקריִסט אונד
האָט זיִך מנייר געָוועָן. עֶר האָט געֶבּראַכט דעָרצוּ אַייניגע קריסטליבע עָדוּת פון פּאָרמוּנאַל
װאָס האָבּעֶן עָרוּת געָואָגט אַז זײַ קעֶנן דיִעזעֶן רש מולכו וועֶהרעָנד עֶר האָט געֶלעֶבּט אִין
פּאָרמונאַל אַלם קריסט , אוּן דעָרוּם אִיז עֶר חייב מיתה . דֹעָם אוֹיבּעֶר-אִינקװיזיטאָר אונד
וײַנעָ לײַט האָט דאָס זְעָהר פּעֶרדראָסין , זײַ זײַנעֶן אויף מולכו"ן שטאַרק אױיפגעּראַכט
געֶװאָרעֶן , אונד האָבעָן אִיהם אוֹיפּעֶפאָרדעֶרט צוּם משפּט. מימ דֹעָס גרעֶסטעֶן שטאָלץ
אוּנד מוטה האָט זיִך ר"ש מולכו פוֶר דעֶם אינקװיזיִציאָנס-געָריִכט געֶשטעָלט, אונד אַלם
זײַ האָבּעֶן פון אִיהם געֶפאָרדעֶרט דין וחשבּוֹן פיִר זײַן גרוֹיטעֶן פּעַרבּרעָכיִן װאָס עֶר האָט
בּעֶנאַנג עֶן געֶנעֶן קרינסטענטהום, האָט עֶר אַרוֹיסגעָנוּמעָן פון מאַש אֵיין פּאַפּיַר װאָס עֶר
האָט געָהאט פון פּאַפּסט, אַן עֶר אַלײַן האָט אִיהֶם עֶרלוֹבּט יּדֵעָ צו זײַן אונד
פּאָרצוּטראָג;ן זײַנעָ דרשות צוויִשעֶן יוּדעֶן וועָגין מלף המשיח אוּג וועָניִן זײיַעֶר גאוּלה,
ד; ריִכטעָר האָבּעָן געָחאַפּט דיַעועַן פּאַפּיַר אונד זײַנעָן מיט אִיהם צוּם פּאַפּסט געָלאָ:
פעָן . זײַ האָבּעָן מיט דֹעָם פּאַפּסט געָרעָט דברים קשים אוּנ האָגעֶן אִיהם פאָר:
װירפץ. געֶמאַכט װי אַװֹי עֶר האָט וך עֶרלױיבּט אַזאַ פֿעֶרבּרעָכעֶר געגעֶן
קר:סטענטהום אַזאַ פּאַפּוַר אַרוֹיסצוג עֶבֹּיִן . דער פּאַפּסט אֶנֹעֶר האָט זײַ פערטרוים ראָס עֶר
אַלײַן האַלט אױף מולכון פיר אֵיין פעֲרכּרעָכעֶר געַגעְן זײַעֶר אמונה אונד
דאַצוּ ‏ אך פיר אֵין בּעֶטריִנעָר, אֶבֹּעָר אױנעֶנבּליקליך דאַרף עֶר אִיהם

היּבֶּען צו איין גֶעוִויסֶען וִויכְטִינֶען גֶעהֵיימֶען אִינמֶערֶעס , אוּנָד בֵּיז ‏ עֶר וֶעט אוים פִיהְרֶען
דיי וואונש מו ;ער אֲוהֶם בֶּעשִׁימְָ גֶען .עס זָאל אי יָהֶם קיין בֶּאזֶעס נִיט מְרֶעפִין , דיא שׁוֹפָטִים
חָאבֶּען אַלוְא דֶעם פַּאפְּסְט צוּגֶעהֶערְט אוּנד הָאבֶּען ר"ש מוֹכְנוֹץ אָבְּגֶעלָאוֶען , ר' יַעֲקב
מָאנְטִין אֶבֶּער הָאט נָיט אוֹיפְגֶעהֶערְט רוֹדַם צו זַיין ר' שְׁלמֹהן ער' חָרְמָה, אוּנד זיין צָארן
הָאט אִין אֵיהֶם בְּשׁוּם אוֹפֶן נִיט גֶעשְׁטִינְט . עס הָאט אֵיהֶם זֶיֶעֶר פַאררָאסֶע וָואם דיא
אִינְייצֵיאגְס רִיבְּטֶער הָאבֶּען מונְכו'ן פְרֵיי גֶעלָאזֶען , עֶר הָאט נוּן אַלְלֶע מָאנְלִיכְקֵייט אָנ"
גֶעוֶוֶענְדֶעט אִיהֶם בַּייצוּקומְמֶען ,‏ אוּנָר. אִיז ענְדְלִיך אוֹיף אַ כַּהבּוָֹה נָעפֵי גּלְלֶען , עַר הָאט
דוּרְך פִיעל מִיה בֶּעקומְמֶען דֶעם בְּרִיעם וָאס ר' שְׁלמֹת הָאט צמָאל גֶעשִׁיקְט צוּ רי יוֹמֵף
טִיטְצַאק , וָואס אִין דִיעזֶעם בְּדִיעף הָאט אֵיהֶם ר' שְׁלמוֹ ! דֶערצָאהְלְט ציין גַאנְצֶע לֶעבֶּענִם-
גֶעשִׁיכְטֶע , נִי עֶר הָאט זִיךְ עֶרְצוגֶע אֵלֶם קְרִיסְט אוּג ויא שֶר אִיז צוּרִיק אֵיין יד
גֶעוארֶען, אוֹיךְ פֶיעלֶע נְבִיאוּת וָאס עעֶר הָאט גֶעזָאנְט אוֹיף דִיא אוּמוֹת הֲעוֹכֶם וָואס פִּיר
אַסוף נֵיי נֶועלִין הָאבֶּען בַּאַתְיית תבם - דֶיענֶען בְּרִיעף הָאט עָר אִיבֶּערוֶעצְּט אוֹיף קיפּיין
אוּנֶר הָאט עָם ‏ אִיגֶּערגֶעגֶעבִין דיא אִינְְוִיזִיציאנְט רִיכְטֶער אוּנְד . רִי אוֹיבֶּער-קַארְרִינַאלִין
אוּם זֵיי צוּ אִיבֶּערצֵייגֶען ויא זֵיי הָאבֶּען פַארְזֶעהְן גֶעגִין ר' שְׁלמוֹת מוֹכְכוּ, . אונ נִויא ייט זיי
הָאבֶּען פֶּערבְּרַאמֶען ‏ גֶענִין זיעֶר אמוּנָה, אַז זי הָאבֶּען זא רֶעִייַאנְמִפֶערבְּרֶעכֶער יי
גֶעלָאזֶען . דָאס הָאט דיא קארן דנַאל אוּנְד דִיא אִינְקְויזיצָואנְט-ִיכְטֶער זִייֶער גֶעקְריינְקְט
ער צָרֶעך הָאט זד אִין נֵיי אָנְגֶעצּנְדֶען ויא אֵיין הֶערִישֶער פיעֶר + מִיט גְרוים יט
אוּנְד בַּעַס הָאבֶּען זייא אַיינְגֶעבְּרָאכִין בַּיים פַּאפֶּסְֶט אוג הָאבֶּען זי מיט אֵיהֶם דער
נעקְרִיגְט וָאס עֶר הָאט עוֹבֵר גֶעוֶועוִין אויף זִיֶער הַת אוּנָד אִין מָנִין אויף אזא מֶענְשִׁן
ואס איז אַ כּוֹפֵ אִין זייעֶר אֲמוּנָה אוג וָאס וִויכֶל ‏ מִיט נֵיעֶע שָׁאנְְלִיבֶע בֶּעפְרִיגָעכֵיי דיא
גַאנְצֶע וֶעלְט פֶערְפִיהְרֶען . אזא הָאבֶּען זי דֶעם פַאפּסְט גֶעבֶּעטִין. עֶר זָאל אוְּמֶערשייבֶען
אַ דֶעקְרֶעט אויף ר"ש מוֹלָבוֹ, מֶען אָקֵל אִים גֶעבֶּענְרִיג פֶּערבִּרְטנֶען . דַאן הָאט שׁוֹין דֶער
פַּאפסְט הֵיין אַנדֶערֶע בְּרִירָה נִיט גֶעחַאט, אוּנָד הָאט גֶעמוּוְט בֹּעל בָּרְחוֹ אַיינְשטִימְמֶען.
עַ- ואר אַלְוָא גֶענָאטְהִיגְט ריש מולָכוֹ גִיבֶּער צוּ גֶעבִּין אִין דִיא הֶענְט פון וינע שׂנְאִים ,
יי זָאלְלֶען מִי אִיהֶם טָאן וָואס זֵיי וִוילְלֶען. מֶען הָאט גְכֵייך נָא דֶעם פוּן דֶער אִינְקויזִיצואן
אִין אַלְלֶע גַאסְטֶען פוּן רוֹמָא בֶּעקַאנְט גֶעמַאכְט ; דָאס אֵיין קֶעטְצֶער (כּוֹפֶר בָּרַת) , - אֵיין
שֶׁענְדְלִיכֶער פֶערפִיחְרֶער ווע אִין מִימְטֶען גַאס טֶעבֶענְִ: פֶערבְּרֶענְט וֶוערִין. דִיא מְשְׁרְתִים
פון דֶער אִינְקוטִיצואן אבֶּען אין מִיטֶען גאם אַגְרויסֶען אסְטֶער הָאלְץ אָנְגֶעלֵייגְט, אוּנָד
טויֶענְרֶער מֶענְשֶׁען הָאבֶּען יי צוַאמֶען גֶאמְמֶעקְט, אנִמְהֵייל צוּ גֶעמֶען אִין רִיעוֶע מֵיילִינֶע
פַאשְׁטֶעלקוּנְג ,‏ אוּג צוּ זֶעהְן ויא רֶער כּוֹפַר בּריז וֶעט כֶעבֶּענְדִיג אויפֶען חֶעללִישֶׁען בְרַאנְר
פּײַער גֶעבְּרָאטֶען ווערְדֶען, + מִיט נְרוֹים בעֵשׁ אוּנְר גֶעפִּלְרֶער אִיו דֶער אוּבְגְלִימְגיכֶער מרבּן
אוֹיפִין פְּלַאטְץ גֶעבְּרַאכְט גֶעוַארֶען . מֶען הָאט אִיהְט הֶענְט אוּנָד פִים גֶעבּּנְדֶען , אוּנ גְלייף
אִין פּײער- בְּבַאנְד גֶענַָוארְפֶען , אוּנְד רע אִיז עֶר פַאיבְּרֶענְט גֶענָארֶען אויף אֵשׁ. אנ
בְּנִי יִשְׂרָאֵל חָאבֶּען שְׁמַארְק גֶעטיוֹעֶרְט נָאךְ דֶעם הַיילִיגֶען ריש מולָכוֹ, מֶען הָאט אִיהֶם
בֶּעוויינְט אוּנָד בֶּעקְלָאגְט קוֹיט װִיא עֶר הָאט פֶערְדִינְט אִיינֶער פוּן דיא אִינְקִזִיצְוַאנְם-
רִיכְטֶער. אִיז גי נָאכְדֶעם צוּם פַּאפְּטְם גֶעו נַאנְגֶען = אוב הָאט אִים מוֹדָיַע גֶעוֶועזִין אַז דער
בוֹפָר ָּּדַת, שְׁלמֹה מוֹלכו, אִיז שׁוֹין פֶערבְּרֶענְט גֶעווארֶען . קוים הָאט עֶר אִבֶּער דִיעוֶע וָארְטֶען
פוּן מויל אַרוֹים גֶעלָאוֶעץ, ‏ אִיו עֶר פּכֶעצְלִיךְ. עֶרְצִיטְטֶערְט גֶעוָארֶען אוּנ שִׁיעֶר פון וִינְגֶען
אַרָאפּ , דֶען עֶר הָאט פַּצְ דֶער זֶעהְן דֶעם פֶערבְּרֶענְטֶען ריש מוֹלָכוֹ בַּיים פַּאפְּסְט אִין
צִיבְמֶער אַרוּם גֶעהֶענְדִג הִין אוּנְד הֶער - אָנְגֶעצויגֶען אִין זייגֶע מֶעכְטְלִיבֶע קְלִיירֶער ‏ אוּנד זיין
פרָאהְלִיבֶעם גֶעזִיכְט הָאט שי ויא גֶעוָואהנְלִיך. ‏ דֶער פַּאפְּסְט אַליין הָאט וֶף אוף
שְׁמֵא רק דער רַאקֶע ען אֲלֶס עֶר הָאט דֶערהֶערְט דיא רֵייר פון שׁוֹתט , אוּנָד הָאם צוּא אֶיהֶם

גֶעשְריען אָ, וָאס הָאט אֵיהֶר גֶעטָאן ' שָׁנִמֹה מוֹכְכוֹ אִיו דָאף גָאר נִיט פֶּערבּרֶענְט. ער לֶעבּט
אוג גייט דָא אַרוּם אי מַיין צִיממֶער, אוּנֶר אוֹיף זיין שְֶׁעְֶע הָאט אִיר דָאך. אֵיין גַאנֶץ
אוּנְשוּלְדִיגֶען מֶענְשֶען פּערפרֶענְט, אָ, דָאס פֶענרִיסְֶט מִיר וְעתֶר, אוּנ. אִיך בִּין אוֹיף דִיר
אונ אוֹיף דִי אִיבְּרִיגֶע אִינקווזיציאנְט-דִיבְטֶער זייער אוֹיפְגֶעבְּרַאבְט, פַאר וָואס אִיר זייט גֶעוֶוען
אַװי ‏ איבֶּער אַיילִיג אונד הָאט גָאר נִיט בֶּעמְרַאכְט וֶועמֶען אִיהר הָאט אִין פיַער גֶעוָא-פֶען ,
אַקזָא אִיז מיין עֵצָה טוֹבָח דיא גַאנְצֶע זַאכֶע זָאל אין גֶעהֵיים בּכייבֶע אוּנְד קֵיינֶער פוּן שְׁמָּאדְט
לאלֶף דערפון יט וויְסֶען. בָּרִי עס גאנְֶען זיף מיין מָע בָָּוֹ צְִיֶׁען דיא יודֶען אנ
קייסְמֶען נִיט עֶרְוֶועקֶען.

דִיא אוּהְוַאכֶע פון דִיעזֶען מֶערְקְוִירְדִיגֶען צוּפַאלְל עֶרְצָאהְם ר"ש מוֹכְכוֹ אַליין אִיןיינֶעם
ריע ואס נֶער הָאט גֶעשִׁיקְט צו דיא הַכְמִי יִשׂדָאֵל פון אֶרֶץ הַקְדוֹשָׁה . ,אִיבֶּער מַיינֶע
יעל שׁוֹנָאִים אוּנֶד' פֶערְפַאלְגֶער. נואר דֶער מַּאפְכְט" גֶעצְוואוּנְגֶען צוּ גֶעבֶּען רְשׁוּת צוּ. דָיא
א זֵיי זָאלְגֶען מיך מִשְׁפָטְן, אוּנְד מִיר אַלֵיין הָאט ער גֶערִאמהְמֶען ,
זָאלְל אִין גֶעהיים בַייא אִיהֶם אִין פַּאלַאסְט בְַּייבֶּען , כְּדִי מיינע פֶערף אלְגֶער זָאלְלֶען מִיר נים
גֶעפִינען, יל ;ער הָאט מִיר זייר לִיב גֶעהַאט אוּנָד הָאט מִיר גֶעוָואלְט פוּן טוֹיט מַציל
ַיין, אוּנֶר אַלֶם דיא מְשְָׁה נים פוז רֶער אִינְקוִויזיצִיע הָאבֶּען זִיךְ צֶערשְֵָׁייט אִין דֶער גַאנְצֶער
שְׁמַארְט ‏ מִיר צוא בע הָאבֶּען זֵייא גֶענְרָאפֶען . אַזֹא אמֶענשֶׁען וָאס הָאט גֶעחַאט פִיעל
אֶהנְלִיכְקֵייט צוּא מִיר , וי הָאבֶּען אֵיהֶם מַלְוֹיא גֶעחַאפְּט אונָד אִיהֶם לֶעבֶּענְִי פֶערבְּרֶענְט",

אֶבְּוָאהְל דֶער פַּאפּמְט הָאט שְׁמְרֵיינְג פֶערְבָּאמֶען ‏ דיא אִינקוויזיצְיָנְס "רִיכְטֶּער, זייא
זָא, ללֶען' קֵינֶע נִיט מְגַכָח זיין אַז זיא הָאבֶּען אֵיין אַנדֶער מֶענְשֶׁען אוֹיף ר"ש מוּלְבוֹ'ס
שְׁטֶעכְֶע פֶערבְּרֶענְט אוּנְד אַז ר"שׁ מולבו לֶעבֶּט, דֶענַאךְ הָאט נִיט כַאנְג גֶערוֹיֶערְט אוּנָף
דִיא יוּדֶען פון רוֹמָא הָאבֶּען זִיךְ דֶערוואוּסְט פוּן דֶער גאנצער מעֵשָׂה ,זי הָאבֶּען זִיהָ זייעֶר
גֶעפְרֵייט אונ גֶעדַאנְקְט אוּנָ גֶעלוֹיבְּט ט נָאמֶט , טָאס ער הָאט לעס הַיילִינען מֹלְכוֹ מִיט אַזא
וואוּנדֶערלִיבֶען נָם פון טיט בצ יול גֶעוֶען . : ָאבֶע די גַאנצֶע מעֵשֶׂה פיר אַ נָם מִן
גָאטְלִיכֶער צוא בֶּעמְרַאכְטֶע. --‏ נָאף ריעז נ ב; ִשֶׂ הָאט. : שְמֹ לאננער. נִיט' גֶעװָאל
בְּלֵייבֶּען אִין רוֹכָא. דֶען עֶר הָאט זִיךְ דָארְט בֶּעם נְדֶען אִין גְרוֹיס גָעפַאהֶר, דֶען נִיט אַללֶע
טָאג מְרֶעפֶען זי נִיסִים . ער' הָאט אזא אֶבְשֵׁייר גֶענוּנְמֶען פון פּ אפֶּהֶט , אוּנ אִין אֵיינֶע
פִנסְטֶערֶע טְרוֹיֶערִיגֶע בַאכְט הָאט, עֶר רוֹמֵא פֶערְנָאוֶען. אוג הָאט זִיך נָאף בּוּלָאנְיֶע בֶּענֶעבֶּען,
וָארְט הָאט ער זִיך מִיט דוד דְאוֵּנִי גֶעמְרְאפֶען , אִין יֶענֶער ייט הָאבֶּען וויעבֶער סֶע
צָרוֹת אוּנָר פַּיין אוּנֶעמֶע ְִּירֶער אִין יֶענֶע לֶענְרֶער בֶּעגֶענִינְט, מֶען הָאט זיי' פֶערְפַנג
אוּנֶר פֶערְגָאסֶען זייר בְּלוּט ויא נַאסָעי. דָאס הָאט ר' שלמו'ן אונ 0 וד הָרְאוּבָנָי וי
גֶעקְרֶענְקְט, זֵיי הָאבֶּען אָנגֶעוֶוענְדֶעט אַלְכֶע מֶענְלִיְקֵייט דֵיא קְלָאגְלִיכֶע לַאנֶע פוּן זייֶעדֶע
בְּרִידֶער צוּא פֶערְבֶּעמֶעלִין . צוּ דִיזֶען צווֶעק הָאבֶּען נֵיי אַכייֶע נאף רֶעגֶענְשְׁבּוֹרג גֶעמַאכְט,
רָארְט הָאט צוּא יֶענֶער צַייט דֶער ,קֵייזֶער -קארל רֶער פִינְפְטֶע גֶעגֶעבְּט, זי הָאבֶּען זִיך מיט
אִיהֶם גֶעזֶעהְ אוּנָד הָאבֶּען מִיט אִיהֶם וֶוֶענִין דֶעם ְרוֹיֶערִינֶען צ שְׁמַאנְד פוּן וִייעֶרֶע בְּרִירֶער
גֶעשְּׁבָאבֶען . ואס נֵיי האבֶּען מיט דֶעם ,קייער אוּנְמֶער גֶעַאנְֶעלְ, אוּנְד וָוָאס זָייעָר
בַּקשָׁח אִיז פוּן אִיתֶם גֶעווענִין, וייסֶען מִיר נִים , בְּלָאס. ווֵייסֶען מִיר ואס דֶער קֵייוֶער אִיז אוֹיף
יי הָאכְסְט אִין בּעם גֶעוָוַארֶען, אוג האם (גֶעפַאהְלֶען מֶען זָאל זי גְלֵייך אִין { עמֶען שְׁמִידֶען,
אונד אַלֶם ער הָאט זִיךְ בֶּעגֶעבִּין פון רֶעגֶענְשְׁבּוֹרג נָאך מָאנְמוּאַת (אִים מאנַאט ינֹנָי 1592)
הָאט ער דיא בֵיידֶע גֶעפַינגֶענֶע סִים זִיך אוֹיף געמ + קוּמְמֶענְדִיג ‏ אִין מַאנְמוּאַוז
הָאט ער אַלקֶע. אִינְמְניִיצְוַאנְם רִיכְמֶע ר אוּנָד קוּלידיגַאלִין פֶערן אמְמֶעלנ אוּנד הָאט זִף סיז

וי גערינְהען וָואס עָר נָאל מִיט דיא צִוְיי גֶעפַאנְגֶענֶע יודֶען מָאן " עס אִין אַרױס זֵייעֶר
רֶעקייֶעט, דָאס ר" מוֹלָבוֹ זָאלֶל מע כֶעגֶענְדִיג פֶערבְּרֶענֶען . אוּג. דָוֶר הָרְאוּבָנִי זָאלְל מֶען
אִיכֶער; עב אִין דיא הָע: פון דיא כַאנְרְטי-רִיכְטָע", ויא דָי לין מימ אִיהם מָאן כַּטוֹם
בּעֵיבין הִם, נון הָאט מֶען ר' שְׁלמוֹזן הע אוּנד. פִים גֶעבּוּ דֶען אוּג מֶען הָאט אֵיהֶם דורֶף
צַלֶכֶע גַאסְטֶען גֶעפִיְרם צום ‏ מײערבְּרַאנְד { בֶען חָאט אִיחֶם רָאס מוֹיל הנ מֶעמְט מֶערבּוּנדֶען,
כְּרִי עַר אלל נִיט קֶענֶען ריידֶען גֶעגִי דִיא רֶענִירוּנג, אוּג קוים האט מֶען אֵיהֶם שוין אי
ְּרַאנְָי ער גֶעואלְט וַַארְפֶען, אִיז גֶעקיימְמֶען צוא לויפען ‏ אֵיין גֶעוַאנְדֶעמֶער פוּן. קֵייזֶער אוג
הָאט גֶעשֶׁרִיֶען צו דִיא ‏ מְשַׁדְתִים :,הַאלְט ! ! הַאלְט * עֶר הָאט אִיהֶם גֶעהֵייסֶען דָאס מוֹיל
אָבְִּנְרֶע אוֹנ הא צוּ אָיהֶם גֶעָאגְט דִיעזֶע וַוארְמֶע: ,דער קֵייזֶעף הָאט מִיר צוּ דִי-
גֶעשִׁיקְטו, אִיךְ זָאל דִיר זָאנֶען אִין זיין נָאמֶען, א וֶען דוּא וִוילְסְמ ִיף צוּדיק קֶעהְרְן צו
אוּנְזֶער אֶמוּנָה , בְּלַייבְּסְט חוּא נֶעבֶּעןי. ר שְׁלמֹה הָאט אֵיהֶם גְלֵייך גִיענטְפֶערְט + (גייא זָאג
דיין מיינֶער אַז אִיךְ דַאנְק אֵיהֶם פִיר זַיין חָמֶד, אִיך בי גֶעועזִין אַיין יְהוּדִי אוּנָד יל גֶערְ
שְׁטַארְבֶּען אַלֶס יְהוּרִי * אוֹיף דִיענֶע אַנְונָארְט אִיז דֶער גֶענַאנְרֶעמֶער פוּן קיזער זייעַף.
צארְנִיג גֶעוָוארֶען, אוּנָד הָאט בַּאלְר בֶּעפַאהְלִין מֶען זָאלְל ר' שְׁלמֹה'ן אִין פַייֶער וַארְפַען +-
מֶען הָאט זַיין בָּעפַעהְל עֶרְפִיֶט אוּנ? ר'. שִלמוֹז אִיז פֶערבְרֶענְט גֶעוָוארֶען על קרוּשׁ הַשֵׁם +
בְּכָל תפוצוֹת יִשראֵל אִיו אֵיין אֵבָל כָּכַד גֶעוועני אוֹיף דֶעם מְרועֶרִיגי סוֹף פוּן ר"ש מוֹכְכוֹ.

אוָּד אַללֶע ּדֶען הָאבֶּען אֵיהֶם שׁטַארְק בֶּעסְלָאנְט אוּנָר בֶּעוויינְט. -- דֶער סוף פוּן הָו
הַרְאוּבגִי וואר אֵיין אַנְדֶערֶער, דֶען קארל דֶער פִינְְטֶ הָאט אִים נאף שְׁפַּאניֶען גֶעבְּרַאכְט ,,
: ֵרֶט הָאט עֶר אֵיהֶם אִיבֶּער גֶעגֶעבִין אִין דִי הֶענְט פון דיא אִינְקְוִיזיציע , זֵיי הָאבֶּען אִיהֶם ‏
דָי יְאהֶר גֶעלָאוְט שְׁמַאכְמֶען אִין אֵיין מִיעפֶען מֶערְקֶער (אַסְטְרָאג), אוּנָד וֶעדֶען פָא הָאט מֶען
אֵיהֶם גֶעפַאלְטֶערְט אוּנָוי אַנְגֶעטָאן כָּל ענוײַם קָשִׁים, אוּנְד אַלֶס עֶר הָאט שוין ‏ קיין ֹּחַ נִים
גֶעהַאט אונד הָאט שׁוֹין אוֹיף וִיךְ יי מֶענְשִׁיןיגֶע עשְׁמַאלְט. נִיט גֶעהַאט, הָאבֶּען זי איהֶם פְרַייא
גֶעלָאֶען אוּג מֵיינֶער הָאט נִיט גֶעוואוּסְט וואוּ עד אִיז אַהִין גֶעקוּמְמֶען יו תינְטִינֶען טָאג ,

דָאס אִיוֹ דֶער סוֹף פוּן אונְזֶענֶע נְבִיאִים וָואס הָאבֶּען גֶעוָאלְט דוֹחָק אֶת הַקִין זיין י
דַאפַאן קען מֶען זֶעהְן וִויא הֵיילָיג אוּנָד אָמֶת דִיא רֵייך פוּן גָאטְט בּ"ה אִיו , וָואס ער הָאט
גֶעוָאגְט בְּרוּחַ קַדְשׁוֹ ג יאֲנִי ה בַּתָּה אֲחִישָׁנָה" ‏ וָואס דַארוֹיף וָאנֶען דִי ֲבָמִינּ זיל עו
אֲִישׁ נָה , וֶועלִן די וּדֶען וֶוערְט זַיין וֶועל אִיף די גְאוּכָה בַּעאֵיילֶען, זִיא זָאל פָרִיה קוּמֶען , !
לא ָבּ-בַּתָּהּ וֶועלִין זֵיי אָבֶּער נִיט ווערטָה ניין, ווע זיא קוּמְמֶען עֶרֹשׁט באן-ווען די
צַייט ווֶעט קּמֶען .

אט

דָאס פְלֶעשֶׁעלֶע כָּן.

ויאמו' משז אל אהרן קח צנצנת אחת ותן שמח מלא
העור מן וחנח עתן לפני ד' פמשטרת לדוויותיכם . =

(פמום טז, ג)

אִין מַתְּתְיְהוּם ציימֶען איז גֶעוֶען אִגָם + א קְלֵיין פְלֶעשֶׁעל בּוֹימְאָהְל האט גֶעבְּיֶעגְט
פּטָאג , פייערֶען מִיר דֶערפַאר *מֶעג חַנּנֵּה, וִיפִיעל זְשֶׁע יָמִים טוֹבִים בַארְפֶען מִיר.
פִייֶערֶען דֶערפַאר , וָואס דָאס פְלֶעשֶׁעלֶע מן ואס אַהֲרֹן הָאט אַנירֶערגֶעשׁמֶעלְט פַאר. גָאמְט,
שְׁפּיוְט אוּנז שוֹין *: הּנְדֶערְט יָאהְרו , . .

אוֹימֶער רִי אַלְלֶע שְׁרֶעְלִיכָע, אוּנְמֶענְשְִׁיכֶע, טִירַאנִישֶע מִיטְעֶעל וָאס אוּנְזֶערֶע שׂונְאִים
הָאבֶּען בֶּענוּצט ִָּי אוּנָז צוּ פַארְטִילִיגֶען, אוֹימֶער דֶעם וָאס מֶען הָאט דוּנדֶערְט-טוֹיֶענְדֶער
פוּן אוּנָו אוֹיסְגֶעכ קוילעט , פוּנְפְצִיג-טויזֶענְדֶער פֶערבּרֶענְט. , = צְנַאנְצִיג -טווֶענְדֶער גֶעבְּרַאכְט
דֶערֹצוּ דָאס זֵיי אלל זיף אַליין אֵיינְט דָאס אַנְדֶערֶע אוֹיסְקוֹילֶען , צֶעהִנֶער-טוֹיוֶענְדֶער אוּמ"
גֶעבְּרַאכם דוּרף שְׁרֶעקְלִיכֶע מֶערְרֶערִישָׁע' מִיטְמֶעל , זֵיי צו מארמעון , בּרֶענְֶען, בְּרָאמֶען ,
בֵייסֶען שְׁטִיקֶער פְלֵיישׁ לֶעבֶּענְדִינֶער-הַיידי, שְָׁאגֶען צוֶעקֶעם אִין לֶעבֶּערִיגֶע קֶערְפֶּער -:
| אוֹיסֶער דֶעם אַללֶעמֶען הָאבֶּען בְּלוֹימָרְשְׁט די פיינֶעדֶע פוּן אוּנְזֶערֶע שׂוֹנְאִים גֶעפוּנֶען נָאר
אֵיין אַנְדֶער מִיטְטֶעל , יי הָאכֶּען פַארשְׁטֶעלְט פַאר אוּנְזֶעלֶע יוּרֶען אַללֶע ווע ;ֶען פון פּרְנָסָו .
כְֵּי זי זָאלְלֶען נִיט הָאבֶּען וָואס צוּ עֶכְסֶען, זֵיי זָאלְקֶען נִיט הָאבֶּען פון וַַאנֶען צוּ לֶעבֶּען,
אוּג זיי זָאלְלֶען מוזֶען נָאכְגֶעבֶּע ! נָאר די רישע שׁוֹנָאִים הָאבֶּען נָאר נִיט פַארשְׁטַאנֶען
אַז דֶער נָאמְט וָאס הָאט אוּנָ גֶעשְַׁייְט 0 יָאר. אִין רֶעם מִרְבָּר, אִין דער גְרוֹיסֶען וויסְטֶענִישׁ
וואוּ ‏ קיין איינצִיג גרֶעוֶעלְע- הָאט / קיין מָאל גי געשְׁפרַאצְט ואוּ אַ פוּם פון קיין שׁוּם
לֶעבֶּענְִיג בַּאשֶׁעפֶּענִישׁ הָאט ָאדְמ נָאךְ .מיין מָאל נִיט גֶעמְרֶעטִין , װאוּ דֶער שְׁרֶעקְלִיבֶער
מִיעפֶער וַאמְד הַייבְּט זיר גַאנֶץ אָפֶט דוּרֶךְ דִי וִוינֶר אַזו הויך אוֹיף, אַו אַללֶעס ָאט עֶס
גֶעפִינְט זִיךְ דָארְמֶען , וֶוערְד פוּן דֶעם וַאמְד בֶּעדֶעקְט אוּג אוּנְטֶער אִיהֶם בַאנְרָאבֶּען ויא
אִין אַ טֶיעפֶען קֵבָר,. -- אַז דֶער גְרוֹימֶער גָאמְט הָאט אוּנוֹ דָאךְט גֶעשְפֵיוְט וֶועט עֶר
אוּנְו צְוִוישֶׁען מֶענשֶען, הַאמְשׁ צְוִוישֶׁע ען שְׁלֶעכְטֶע מֶענְשֶָׁען, בְּוָרְאֵי שְׁפּייוֶען. מיט אִייֶערְנֶע
מְּהוֹיֶערֶען הָאט מֶען אנ אָבּגֶעזָאנְדֶערְט פון אַללֶע מֶענְשָׁען , וי הֶערִינְג אִין ‏ אַ פֶעסֶעל
הָאט מֶען אוּנְז צַאמֶען-גֶעמְוֶועטְשְט אִין אַשְׁטִיקֶעל אֵיינְג פֶערְרוּמְפּען פְּלאמֶץ ,‏ אונ אַרױס
צו גֶעְן פוּן דָארְט אִיז פַאר אַ יוּדֶען גֶעוֶוען אַחָמָּא אוּנ אֲסַכָּנָה . בֶּעזַאנְדֶער'ם-- אִי
אַזוּנְמָאג אָדֶער אִין אַחָנָה , דֶעמָאלְט אִיז דֶער יוּד פָּשׁוּט מִיט דֶעם לֶעבֶּען נִיט זִיבָער
גֶעוֶון ! אֵיין פּוּסְטֶער בִּלְוּל, אֵיי ן מְליינֶע מְסִירְחלָע, אִיו גֶענוּג גֶעוֶוען אָנְצוּצִינְדֶען אַהֶעלֶעשׁ
פַייער , אוג עס זָאלֶל וֶוערֶען א שְׁחִימָה, מֵען הָאט אוֹיף אוּנו קכֶעק גֶעשְׁפִּינֶען, אַ לָארְץ
טוֹיגֶע נִיכֶטֶם הָאט אוּנז פערפאקנט דָא הָאבֶּען מִיר עַ עֶמִיצֶען אוֹיף דֶעם פוּס אַרוֹיף גֶעמְרֶעטֶען,
בָארְט הָאבֶּען סיר א אַנְדֶערְן עֶנָג גֶעמַאכְט, רָא הָאבֶּען מִיר אֵייגֶעם אעַנְמת נֶפֶשׁ גֶעמַאכְט.

מִיט דֶעם וָואס מִיר הָאבֶּען אויךְ גֶעוָאלְט אַ א יע בּרוֹיט , אוּנ דָארְט האט יֶענֶעם גֶער
קְרֶענְקְט צוּ זֶעהְן, אַו מִיר הָאבֶּען אויף אַפָּנִים װִי מֶענְשֶׁען נִיט עֶרְגֶער וי עָר + מִיר
זֶענֶען אוּמֶעדוּם אִיבֶּערִיג גֶעוֶועזִין , יֶערֶער הָאט גֶעווָאלְט אַז מִיר זָאלֶען זַיין דָארְט וואוּ
עָר אִיו נִיט דָא . מֶען הָאט פַאר אוּנז פַארשׁמֶעלְט אַללֶע קְוַאלְלֶען פוּן פַּרְנָסָה, מֶען הָאט

אוּנָו נָאר אִיבֶּער-גֶעלָאזְט עֶטְלִיבֶע גִירֶערִיגֶע מִסְחָדִים ‏ אָבֶּער מס הָאבֶּען מִיר גֶעמיְּט צָאהְכֶען
צְוויי מָאל אַזֹי פִיעל וי אַנְדֶערֶע ‏ אֲפִילוּ ק יירֶער הָאבֶּען מִיר אוֹיךְ נִיט גֶעטָארְט מְרָאגֶען
אַזֶעלְבַע וי אַלְלֶע מֶענְשֶׁען. ‏ אוְּוֶערֶע קְלֵיירֶער הָאבֶּען גֶעמוּוט יין ‏ מִיט רוֹיטְהֶע אוּנ גְרִינֶע
לאמקעליף -- פאר אַסֵימָן אַז מִיר זֶענְן יּדֶען ‏ |

קֵיין פֶערֶער אִיוּ נִיט אִין שְׁמַאנְד צוּ גֶעשְׁרֵייבֶּען, ‏ ריא מֶענְשְִׁיכֶע לִיפְּפֶּעׁ פֶערְמָאגֶען
נִיט אויס רער דֶער אה צוּ (בעְראנְמען, אנ דֶער. צוּנג אויס-צורֶערצֶעה; ֶען דֵיא

אַז ווע אוּנזֶערֶע רער זָאלֶעך יי | פון אֵייֶען אֶּערֶע הֶעקֶע פן מְשִׁנון , באות

הֶענְד פון קוּפְּפֶער , וָואלְטֶען זֵיי שי אוֹיךָ גֶעבַארְפְט בָּלָה ועכְעו . וֶוען יֶערֶער פוּן אנ
ָאֵל נָאר גֶעוֶוען דַארְפֶען אויפעמֶען צְוַוֵיי לוט בְּרוֹיט אַטָאג, וָואלְטֶען מִיר דַאכְט זי שוין
אוֹיך גֶעבַארְפְט פוּן הוּנגער אוֹיסְגֶעהְן אוּנ צוּם .סוֹף זֶענֶען מִיר נִיט נָאר בְּלוֹים גֶעבְּלִיבֶען
לֶעבֶּען , נַאר ויֶערֶעס מָאל וֶוען עס הָאט נָאךְ דִי שְׁרֶעקְלִיכֶע צָחוֹת' גֶעגֶעבֶּען אוֹיף אוּנְ
אַבְּכָאז אַכִּיסֶעל אַ גוּם ִוינְרֶעל , וֶענֶען מִיר תִּיכָּף אוֹיפְגֶעקוּמְמֶען אי עוֹשֶׁר אוג אִין כָּבוֹר .
נ'? הָאט אוּנז גָאט דֶען גִיט מִיט מן גֶעשְׁפַּידְט! ! הָאט דֶען גָאמְט אוּנָז נִיט מִים בֶן
גֶעשׁפַיְט אִין רוּמָא נָאךְ אִין דֶער צֵייט פוּן דֶעם ְּקוִּיגֶען.קיַ, מְרַאוַאנוּם (אִים ענְדֶע פון
ג-מֶען יַאהררוּנְדֶערְט) , וָאס עֶר הָאט דָאן דִי יוּדֶען אַװי פֶּערפָא נֶט אַז זֵיי הָאבֶּען גֶעמוּזְט
אָן אֵיהֶט מוָרְד זַיין , אויך אִין דֶער צַייט פוּן קַאנְסְטַאנְטִין רֶעם נְרוֹיסֶען (אִים אָנְפַאנְג

פוּן +טֶען יאחרהוּנְדֶערְט , וי אויך פון קַאנְסְטַאנְטְין דֶעם צְווייטֶען ‏ ואִין דֶער צְוֵיימֶען
הֶעלְפְט פוּן +טֶען יאהרהוּנְדֶערְט) , - אוֹיף פון יּסְטִניאֵן (אין דֶער צְוייטֶּער הֶעלְפְט פון +מֶען
יאַהרהוּנְדֶערְט), וָואס עֶר הָאט גֶעגֶען דיא יוּרֶען אַזים גֶעגֶעבֶּען אִלֶלֶע טָאג אֵין אַנְרֶענֶע
נָרָה . עֶר הָאט גֶעהֵייסֶען אַו יוּדֶען זאלְלֶען פיַערֶען זייר כָּסַח אִין רֶער אֵייגֶענֶער צייט
ואס קרִיסְטֶען מַאכֶען זִייֶער פַּסְחֵא . עֶר הָאט פַארְוֶעהרְט יּדֶען ָאנלֶען זיין עָדוּת גֶעגֶען
ַרִיסְמֶען. א. ד. ג.. - יָא , = הָאט ‏ אעָז דֶען נָאמְט גִיט אוימְגֶעשְׁפֵיוְט ‏ מִיט מִן אין דֶער
צְווֵייטֶען הֶעלְפְט פון דֶעם וו-טֶען יאַהרחוּנְרֶערְט, וֶוען דִי ּרֶען זֶעגֶען גֶעֶען אוּנמֶער-
רפע אוּנְמֶער . צְווייא בּעֲלֵי בַּתִּים ‏ אוּנְטֶער דֶעם קֶענִיג פון דַייטְשׁנַאנֶר וָאס הָאט
רֶעמָאלְט רֶעגִירְט אִין רוים אונ אוּנְטֶער דֶעם פַאפֶּסְט ,= אונ בֵּיירֶע הָאבֶּען פון זי געצוֹיגֶע
דָאס ְּלוּט פוּן דֵיא אָרֶערִין אוג דֶעם מַארְךְ פוּן דִי בֵּיינֶער , -- אוּנָד אָין דִי וי נָאתֶר
(פון וו בָּין 0ג) , ואס דֵיא יּרֶען וֶענֶען גֶעוֶען פֶערשְׁלָאמֶען אִין דֶעם וִויסְטֶע ְהֶעמָא
(יּרִישֶׁען קַארְטַאל) ואוּ זֵיי זֶענֶען מִיט אִייֶערְנֶע טְהוֹיעֶרֶען גֶעעוֶען רער פון אַללֶע
מֶענְשֶׁען - אַ , א שְׁרֶעקְלִיבֶער פִינְסְטֶערֶער וָאלְקֶען הָאט הּנְדֶערְטֶער יָאהְרֶען ‏ פַּאר זֵיי
פַארשְׁטֶעקְט דָאס שָׁאהְנֶע קיכט פוּן דֶעם הִימְמֶעל ; ואוּ זייא זֶענֶען גֶעוּנְקֶען - שְׁרֶעקְיך
גייסְטִיג אוג מֶערְֶּערְלֶיךְ ‏ מַארַאלִיש אוג מַאטְרֶיֶעלִישׁ, ‏ ואוּ ;עס אִיז גֶעוֶוען פַאר זֵיי פאר-
צוֹימְט אַלכֶע וֶעגֶען פוּן בּרנָה {‏ װאוּ פאר א קקיין , עֶנְג , פִּינְצְטֶער שְׁמִיבֶּעלֶע-- אָדֶער
רִיכְטִיגֶער גֶעוָאנְט : גְרובֶּעלֶע, -- הָאט אַיוד גֶעמוּוְם אַװי פִּיעל צָאהְלֶען וִיפִיעל עִם הָאם
רֶעמָאלְט גֶעצָאהְלְט אַנְרַאף פַאר א פְּרַאכְמְפָאכֶען פַּאלאץ אִין די שָׁאהֶנְסְטֶע נַאסְמֶען פון רוים,
אוג מֶען האמ ָאד גֶערֶעכֶנְט פאר אַנְלִיק וֶוען מֶען הָאט נָאךְ דָאם גְרּבֶּעל בֶּעקִמְמֶען, אוג

ג
8 יי

דח :14 זײש
הָאם גְרוּבֶּעל פְּלֶענְט אִיבֶּעוְגֶעהְן בּחוקָה פין דוֹר צו דורי. ,
רֶע פְּלַאטֶץ ואס אִיז פַאר אוּנָו אָפְגֶעוּנְדֶערְט -- - שְֵׁייבֶּען די רמישע יּדֶען אִין
זיר בְּרִיעף צו דֶעם פַּאפְּסְט ') - אִיו זָעחֶר גֶענְג ,‏ מִיר. זֶענְן צונויף-גֶעקְוֶעמְשְׁט וי רִי
הֶערִינְג אִץ ‏ 8 פֶעסֶעל, דִי אוּנאָרְרֶענוּנְגֶען אִין די אֵלָע שְׁנֶעכְטֶע פַאלְנֶען וָָאס עִם קוּמְכְט
| דֶערפוּן אַרוים, איז בַּיי אוּנְז זְעֵהֶר גְרוֹים . בְּעוַנְדֶערִינֶם אוג די גַאסְמֶען אַצוּמֶענֵא, קַאמְדְלַאנָא
אוּג פּוּלְמַארֵא װאוּ הס טָאקְנֶען אַם מֶעהֶרְסְמֶען דִי אָרִימָע לייט , אִיז אַװֹי עג אַז וֶעכְמֶען
שֵׁיינְט צוּ די אַרין ‏ א זּנֶענ-שׁמְרֵאחֶל +‏ אוּנ די אַיינַוַאהְנֶער פוּן דָארְט מוזֶען נָאךְ זִיְצֶען
אִין זי מעללֶערְט אונ. און מליינֶע עֶנְגֶע שִמּוּבְּלֶיךְ . דִי איינוָוארְנֶער פוּן דֶער גאס פולמארא
ביידען גָאך זְעֵחֶר פֵּיעל דֶערפוּן וָואם דִי גַאמְס גֶעפִינְט זִיף אִין א טְהַאל וָָאס דֶער מייךְ
טִּיבֶּער פַארְפְלֵייצט זי שְׁמֶענְדִיגּ, אוּג בֶערפוּן קוּמְמֶען אַרֹיס שְׁרֶעקְלִיבֶע קְרַאנְקְהֵיימֶען וואס
גֶעהמֶען צו וָעמֶר פִיעל נְפָשׁוֹת . -

;מִיד ליידען אויך וֶעהֶר פִיעל דֶערפון וָואס עס אִיז פַארְוֶעהְרְט צוּ הַאלְטֶען מְלֵיימֶען
אוֹימֶער רֶעם גְהָעמָּא, אוּנ וָואס עֶס אִיו פַאר אוּנָו פַארשׁמֶעלְט ֶער וֶעג פוּן יֶעדֶעם מִמְחָר,
אוֹיסֶער דֶעם מִפְּחַר פון אַלְטֶּע קְליירֶער אונ נָאך אַוֶעלְכֶע מֵינִים חַאנְדֶעל . מִיר זֶעקֶען וי
אִין לַאנָר בְּלֵיהְט אויף דֶער מִכֶה" או בי פַאבְרקַאצָיֶע , נָאר אוּנוֶער קַאנֶע ‏ אִיו אַז
שְׁלֶעבְּט אַז עֶס בְּלֵיבְּט אוּנְז נִשׁ ֲשָילי קין שְמְּרֵאהֶל פון הָאפְנוּנְג . דִי גֶועבֶּערִישֶׁע
פאבריקאציע הָאט אַמָאל גֶעהָארְט נָאר צוּ אוּנָו .‏ מִיט דֶעם גַאנְצֶען מִסֶחֶר פְרֶענֶען זי נַאר

99799 3

פֶערצָרִימְט גֶעוָאכֶען . דִי בִייכֶעכֶע פון זַיִי, נֶוען זֵיי הָאבֶּען גֶעוֶעקְן וי דַי וֶוערין געהך קט.

14

אוּנ נָאף דֶעם וָוָאס זֵיי הָאבֶּען צכך פֶערלוֹיִין ‏ פון גיר פֶערְמֶעגִין הָאכֶּען אֶבְּגֶעביייְם אִין

ער הָערוּם קֶענֶען אויך נֶעצֶשם בּיי אונו נִיט עֶקְמֶעטְמירֶען קיין מָאחלְמְהֶעמִנֶע
אַנְשְׁטַאלְמֶען וֶדֹח. בְּקִיר חוֹלָים וּנמִילוֹת חֲפָדִים, ‏ א. ז. װ), יל , אַזוֹי וי מִיר הָאבֶען
שוין גאָט , אז דִי רייבֶע הָאבֶּען אָבִיגֶעכינְט אוג מִיר הָאבֶּען אִין זֵיי פֶערניֶען ‏ דִי
בֵייכֶע נְדָבוֹת , אוג די = עֶטְּלִיכָע אָרִימֶע אוּנְבֶּעשְׁטִימְמֶע נְדָבוֹת וָָאס מיר זאממקען קוֹים צונויף
פון פוֶעלְקֶע הָאס בַארְפֶען אקליין גֶעמֶען נְרָבוֹת . נֶענֶען גאנְץ וֶֶענִיג גֶעגִין דֶעם בֶּערַארְף

,

פון אַנֶעקָכֶָע אנְשְׁטַלמֶען. אנ וָאס מָעהֶר מִיר פֶערְמֶעהְרֶען זיך. וֶוערְט אַלֶץ נְרֶעמֶער אוּנזער
נוֹיטָה . אוּנָד דָערוּם גֶעפִיגֶען זי בַּיי אוֹנָך גְרוֹימֶע אוּנְאָרְרֶענוּנְגֶען , מייל בִי ‏ שֶׁלְעְכְיע
לַאגֶע בְּרֶענְגְט רֶערצוּ , | | | בי

=יימוכת

*) דעס כרילת האָבען די רוימישע יורען געזאלט שיקען צום פאפסט פיאוס דעם 9-טען אוֹן יאהר
0,. יי האבען איהם אבער גים אוספייעט צוענדיגען אונ טורצולעגען צו איהם די פאפירען וואם האבען
באוויוען או אללעס וואס זי שרייבען איז אמת , דענן דערווייל האט דער קענוג עמנואס אבנטנומען די
שפארם רוים אונ עס אוז געװאָרען א ענדע פון דער גרויסער מאַכט פון דעָם פאפסט אוֹג {פון דעם יורישען
העטהא

(הר .שי רף} + .}‏ :24

=ט /4/ 1 -ט

;אוּנְזֶער גֶעמֵיינְדֶע וְקָהֶלָח), הָאט גֶענִינְדֶעט אַ שׁולֶע פאר קְלֵיינֶע קִינדֶער ; גאר די
אָרִימֶע קִינְדֶער פֶערְלָאזֶען דִי וכע וֶען יי זֶענֶען נָאךְ זָעהֶר יֹנְג , מייל זי מוקען זיך
אַלֵיין זּבֶען אַ שְׁמִיְקֶעל בְּרוֹיט , זֵיי זָאלְלֶען נִיט אוֹיסְגֶעהְן פאר חוּנְגֶער , ווייל רֶע עלְטֶערְן
וָואס זֶענֶען וַאסֶערטְרַאנֶער אָדֶער וָואס מְרַאגֶען אַרוּם סִיְנִיקִָיךְ (זַאפַאלְקֶעס) צוּ פֶערקֹיפֶען,
אָדֶער וָואס הַאנְדְלֶען מִיט אַלְֶ שׁמ יטֶעם; מִיט אַלְטֶע שֶׁיךְ א. ד. ג. וֶענֶען נִים אן
שְׁטַאנר יי צוּ שְׁפֵּיזֶען . אוּנְגְלִיקְלִיכֶע עֶלְטֶערן זֶענֶע ען פון דִי שְׁלֶעכְטֶע אוּמשְׁמָאנְדֶען
אַזױ ‏ עֶרְנִירֶערְט גֶעוָארֶען אַז זייא פִיהְלֶען גָאר נִיש וייָער פִּפְלִיכְט (שׁולרִיגקייט) צו זִייֶער
פַאמִילִיע, זֵיי פִיהְלֶען, נִיט די פִּפְלִיכְמֶען פץ אַ מֶענְשֶׁען , זֵיי פִיהְלֶען נָאר אַו זֵיי וֶעגֶען
גֶעדְרִיקְט ערְנִירֶערְט : זי פִיסְלֶען אַז מֶע הָאט בַּיי זי אַוֶעק גֶערוֹיבְּט אְַלֶעם וָאס א מֶענְשׁ
דַארְף הָאבֶּען . נַאר זֵיי הָאבֶּען זִיך שוין מִיט דֶער שְׁלֶעכְטֶע לַאנֶע אַזֹי על אז
יי הָאפֶען שוין נָאר ניט אויף .קיין בֶּעמֶערְם , אונ זוּנֶען שוין אֲפִילּ נִיט קֵיין מִיטמֶעל צו
פַארְבֶּעסֶערְן זייר לַאגֶע , דִי פַאמִילְיענ-עָרֶע הָאט בַּיי זײַי פֶערְלוֹיענֶען דֶעם רְטָה ‏ , אי
אַ וִוינְקֶעל פוּן א גאס, אִין אוענְג פִינְצְמֶער צִימְמֶערְ, וואוּ עֶס אִיו דִי גְרֶעסְמֶע גְעפַאֹחֶר אַנַאכט
אִיבֶּער צוּ גֶעכְטִיגֶען , לִיגֶען אוֹיף דֶער נַאסֶער עֶרֶר אַפָאטֶער מִיט אַמוּטֶער מִיט אַלְלֶע
מִינְדֶער , - יּנְגְִיך אנ מיירְלֶעף צוּ נַאמֶען, אוג מֶען וייסְט נָאר נִים פון קֵיין בּּשָה אוּנ
מֶען אִיז נָאר נִיט אוֹיפְּמֶערְקְוַאם אויף דִי שְׁגֶעכְטֶע - פַאלְגֶען וָואס עס קוּמט ר רער פוּן אַרױס
פַאר דֶעם' גוף אונ פַאר דֶער נְשְׂמָה צוְּליי. |

;ָדִי אוֹיפְגֶעוָאהְלְטֶע פון דֶעם פָאלְק ווָואס גֶעבֶּען זִיך אֶבּ מִיט דֶען פַּאלָמֶם אִינְמֶענֶעפֶעף)
זֶעהֶען נַאנְץ גוּט דִי שְׁגֶעכְטֶע פָאלְנֶען ָא קוּמְמֶען דֶער פון, זֵיי זֶעהֶען גַאנֶץ גוּט וִוי מִיר
וֶוערֶען פִיהְוִיש אוּג מָארַאלִישׁ פַארְרָארְבֶּען , זֵיי זֶעהֶען גַאנְץ גוּט די שְׁרֶעקְלִיכֶע קְרֶענְק וָואם
קוּמְט דֶער פון אַױֹים -- נָאר וָאס קֶעגֶען יי מַאכֶען בַּיי אַזֵא גְרוֹיסֶע צָאהְל פן אָרִימֶע לייט
אוּנ אֶבְוֹנִים אִין דֶער מִהְָה : :

זיי בַּאגֶענֶענֶען. יי יֶעִי מָרִיט. , אויף העגען יי שון גָאר נִיט אִיבעיטְרָאגֶען נֶעם
שְׁרֶעקְלִיכֶען מַס וָואס זֵיי דַארְפֶּען צָאהְלֶען , וָאם אוֹיסֶער דֶעם מַס וָָאם אַלְלֶע בִּירְגֶער
צָאהְלֶען , דַארְפֶען זִי צָאהְלֶען נָאךְ אמס ואס עָס אִיז בּעשְׁטִימְמְט נָאר אוֹיף. זיַי אליין ,
אוּג אויסער דֶעם דַארְפֶען זֵיי צֶאהְלֶען נָאךְ אַבַּאוּנְדֶער מס אויף דִי צְוֵיי קִירְכֶען ואס
עֶקוֶעסְטִירֶע אוּם צוּ מַאכֶען פוּן יוּדֶען מְרִיסְטֶען , אוּנְד אוֹימֶער דֶעם נָאך אַנְרֶעהֶע כֵּסִים ,
| אוּג דֶערֹצוּ מַאכְט מֶען נָאךְ נְרוֹימֶע פַארְמֶעהְרוּנְגֶען וֶוען מִיר דַארְפֶען נָאךְ אַלְלֶע יי יָאחֶר
בֶּעצַאהְלֶען רֶעם מּם, װַייל אִין דֶעם פֶערְלויף פוּן דִי צְווֵיי יָאהְר הָאבֶּען אסף פארלויערען
ער פֶּערמֶעֶע אוּג זֶענֶען נִיט אִין שְׁמַאנְד צוּ צָאהְלֶען , דַארְפֶען דִי אִיגֶערִיגֶע צוּ צָאהְלֶען
האר ייא .
יָדִי דָאזִיגֶע שַׁלֶעכְמַע לַאגֶע ‏ ואס אִיו גָאר גֶענֶען דִי נאטר , אִיו אויך זֶעהֶר
גֶעפֶעז הִרלִיך" פַאר דֶעם בִּירגֶערְלִיבֶען צוּשְׁמַאנד פון דִיא ידֶען . זִי אִיז דִי אוְזַאכֶע בֶערפוּן
וָאס מֶען גֶעפִינְט אויף דִי יודֶען אַלֶע מָאל ניַע בִּלבּּלִים אוג פְּרִיטֶענְיֶעס אוג וָאס דִי
יוּרֶען געפִיֶען זִיך עִפֶּעס שְׁמֶענְדִיג אִין הֲשֵׁר . דֶער פַּאפְּסְט פָּוּם דֶער +-טֶּע הָאט זִיך שׁוין
כַאנְג גֶעקְכָאגְט אויף דִי שְׁרֶעקְלִיכֶע אּנאָרֶענְמְלִיכָמִיט , עֶר הָאט גֶעזָאגְט א" רָאם הָאט
זִיך גֶענוּמְמֶען פוּן דִי אַפַּאסְטַאלִישֶׁע בְּרִיעף פוּן פַּאאוּל דֶעם ימֶען), אוּג דָרוּם פאר הָאפֶען

*) פאאול דער 4-טער איז געוען דער ערשטער ואס ער האט אין דעם יאָחר 1888 פֿערשלאָמען

2
7 יט
יט {3 1

מִיר, הַיילִינֶער פַאטֶער!--,ענדינען דיא רישע יוּדֶען זיער בְריעף - אַז דיא אַלְלֶע צָרוֹת וָאס
מֵּיר הָאבֶּען פַאר דִיר דָא או ויסְגֶערֶעכִינְט , דִי שְׁלֶעקְלִיכֶע אָרִימְקֵייט וָואם וֶערְט בַיי אוּנ
פון טָאג צו מָאג גְרֶעסֶער , דִי וִוינְצִיגֶע ואהְלְטֶעמִיגֶע ַנשְטַאלְמֶען ואס גֶעפִינֶען זיך נאך
יי אוּנָו- צו רֶעטְטֶען דִי אוּמְנְלִיקְלִיכֶע מֶענְשֶׁען, דִיא גְרוֹימֶע מֵסִים ואס דִיא יודֶען דַארְפֶען
צָאהְלֶען, דֶער מַס וָואס די ידֶען דַארְפֶען צַאהְלֶען פַאר דִי צְוֵיי קִירְכֶען , דֶער שְרֶעק פון
די מֶענְשֶׁען ואס זֶענֶען נָאךְ נִיט אִין גַאנְצֶען פַאראָרִימְט גֶעוארֶען, פאר דֶעם שְׁרֶעקְליבֶען
געלְ -אָפּפֶער וָאט זיי בַארְפֶען בְּרֶענְגֶען וֶועגֶען די מֵמִים אונ וֶועגִין נַאךְ אַנְדֶערֶע אִינְטֶערֶעסֶען
פון זייֶערֶע ְוֹיבֶּענְְבְִּירֶער , אוג דִי גֶעלְדיאָפְּפֶער וָואס זֵיי בַארְפִין בְּרֶענְנֶען פאר יי רֶע
טַאהִלְטְהֶעמִיגֶע אַנְשְׁטַאלְטֶען , דָאם וָואס מִיר וֶענִין נִים אוּמְשְׁמַאנְד צוּ אוֹיסבֶעמֶערִין ד
עֶרְצִיחוּנָג. פון דִי צְרִימֶע ִינְדֶער וָאס וֶוערִין פון מָאג צו מָאג מְעו חֶר אִין דֶער צָאהֶל --
דָאס אַלְלֶעס שְׁטֶעהְט זֶעהֶר שְׂרֶעקלִיף פַאר ריינֶע אויגֶען , אוג דוּא ווע גֶעוויס ניט
מֶערוֹימֶען אוג זִיףְ אֵיילֶען ויא צוּם גִיכְסְמֶען אוּנו צוּ הֶעלְפֶע , וַוַייל אוּנְזֶער הַאנֶע איז
ַעֵהֶר שְׁרעְִיּ --- הָאט בֶעמֶען יינֶע קְנֶעגְט וָאם שְׁרייכֶּען זִך אוּנְטֶער אִין דֶעם נָאמֶען פון
דייגֶץ 4800 אוּנמֶער-טְהַאנֶען וָואס פַאקֶען דִיר צוּ דִי פִיס ,

,פַאר נֶעם אוּנזֶער גֶעבֶּעט, הֵיילִיגֶער פָאמֶער ! הֶער צוּ אונוֶער גֶעשְייא, בֶּעוייו דיין
נוְְּמֵייט פאר דֶעם פָאלְק יִשְרָאֵל ; כּרִ יי" נָאלְלֶען מֶנֶע דַיין גוש הַארְץ אונ זָאל רִיך
אֵייבִיג רִילְמֶען."

= = אָט אַזױ הָאבֶּען דִי רומִישַׁע זּרֶען גֶעלִיטֶען אִין דֶער וִיסְטֶער גְהֶעמָּא. אָט אַװױי הָאט
מּיען וי פַארפָאלָגְט . מֶען. הָאט בַּיי זֵיי אַלְקֶעס צוּ גֶענוּמְמֶען { זיעֶר פארקענען הָאט קֶען
בּיי נֵיי אוֶעקְגֶערֹיבְּט ריא בִּרְגֶערְלִיכֶע רֶעכְטֶע הָאט מֶען בַּיי וִי צוּ גֶענוּמָען , דֶעם
עג ןמה הָאט מֶען פארוי ריט יי הָאֶּע יי נִישְטגֶעַיט ין קע
ריע לוּפָט צוּ אֶטוּמֶמֶן - נוּא הָאט זֵיי דֶען נָאֹמֶט נִיט גֶעשְׁפֵייוְט מִים מן אז זי זֶענֶען

הֶּעבְּלִיבֶּען לֶעבֶּען ? הָאט דֶען נָאטְט נִישְט גֶעשְׁפֵיוְט אוּנזֶערֶע ידֶען מַיִט כֵן אִין שְׁפַּאנְיֶען
אָי רִי צֵייטֶען פון דֶעם קאנָיג רִימַארְר יי עֶנְרֶע רֶעס +מֶען יַאהרהוּנְדֶערְט) וֶוען דִי גכָחִים
מיבֶען וי גֶעיוְפְט בֶּ צום גְעֶר, ניי ‏ פְֶענֶען אוף נִיֶרֶע פָאבְרנָיעש אְֶַע מָאל

די יודען אין דער ויסטער גהעטאָ. ער האט נאך ארויסגעגעבען א גזירה אויף די יודען זיי זאלען נים
- מאלטען קיין קריסטליכֿע דיגער , זיי זאלען ניט האבען- מעהר וי איין שול אין אַ שמאדט , זי זאלען
גים צרויסגעהן אין גאס אהן אַ גרינעם צייכען אוף די קליידער . די יודען האבען איהם גערופען חטן
אוג ווען ער איז געשטארבען האבען זי צום אַנדענק פארשריבען פֿאלגענדעס,-

/צום אנדענק פאר די שפעמערע דורות פארשרייבען מיר אז אין דער פריה 20 טאג אין חורש
אאויגוסש. האבען מיר. באקומען די נאכווכט או דער פאפסט קאאול איז געשטאױנען . דער פאפסט וואס
האט פול געמאכט די ערד מיט זיין שלעכשיגקייט פעלקער אוג קעניגרייכען האכען פאה איהם
|געציפערט , ער האט .= שטענדיג אונטערגעהעצט צו מלחמות, אונ ער האט געבראַכֿט פיעל בייז אױיף
איטאליען , באזונדערס אויף אונז יודען . דוד זיין באפעהל האנען מיר געמוזט טראגען דיא געוויסע
היטלען , ער האט אונז פארצוימט דעם װעג פון מסחה, ער האש אונו אנגעטחון אועלכע צרות
אזג ליידען וואס מיר האבען ניש געהאם פון דער צייט פֿון דעם חרבן בית שני . אונזער גוטמס האט
ער בי אונז אװעק געהיבט אוג אונז אלײן האם ער פערשלאסען װ אין א תפיסהת. גאט זאלט
אונו געבען אנייעם פאפסט./וואס ער זאל זיך שוין אױם אונז מיחם זיין אוג זאל אויסחיילען די אללע
לואונרען וואס דער פערשטארבענער פאפסט האס אינז אנגעמאכט" . |

יע

אויסטראממען גײַע ג ורוֹת כָּרִי צוּ ֶערְנִידֶערְן דִי יודֶען אע אַוֶועק צו רוֹיבֶּען בֵּיי צי ור
פֶערמעג גִין אונד זייעֶר עָהֶלֶע ,‏ אונ אוֹיך בַּיים עֶנְדֶע פוּן דֶעם זמען יאהררוּנְדֶערְט וֶוֶען דֶער
קַאנִיג פון דָארְט הָאט כִיט דֶער הַסְנָמָה פוּן די יע אַוֶועקגֶערוֹיבְּט בי אללע ּדֶען
אֲפִילוּ ַּיא דִיא ואס הָאכֶּען אָנְגֶענוּמֶען דָאס קְרִיסְטֶענטְחוּם , זייר גַאנְץ פֶערְמֶענֶען אוּנֶר
יי אַליין פֶערקוֹיפְט פַאר קנֶעכְט אונ זייעֶלֶע | זלַאהְריגֶע. קינְדֶער הָאט מֶען צוּנֶענוּמֶען אוג
אָבּגֶעמוֹיפְט ! -- אוֹיך הָאט דֶען גָאנט פָ ערְלָאוְט דִי יוְדֶען אִין דֶער צייט פון גֶערְרִיגַאנ
(בַּיי ענרֶע דֶעס ידמֶען י אהַרהוּנדֶערְט) וָואם 0 מונֶענְד יודֶען הָאבֶּען מִיט אֵיינְמַאל נעֲמזְמ
אַהים פוּן דֶעם לַאנְר , נאקעט אונ בל ו הָאבֶּען זֵיִי זִיךְ אַרוּם גֶעשְׁלֶע פֵּ אוֹיף דער גַאנְצֶער
על , צו זוּכֶען נײַע אָרְבָ ער זִיךְ צוּ בַּאזֶעסְצֶען י צי הָאט דֶען נָא מֶּט נִיט גֶעשְׁפֵיוְט מִים
מ די יודֶען אִין פראנקבייך אין דֶער צַייט פוּן דֶעם קַאֲנִיג הִילְרְבֶּערט בַּיי עֶנדֶע דֶער ז-טֶען
הֶעלְפְט פון דֶעם +מֶען יאהְרהוּנְדֶערְט) וָואס עֶר הָאם אַרוֹיס גֶעגֶעבֶּען גֶעגֶען דִי יודֶען פִּיעל
שְׁלֶעְמֶע נרוֹת , עֶר הָאט זי אוֹיףָ פַארְוֶעהְרְט זִיךְ צוּ ווייטען אִין דִי נאסמען פון פַּארִיזּ
אִין דִי קְרִיסְטְלִיכֶע פיַערְטָאג אויך אִי ן דער צַיים פון דַאגַאבֶּערְט בַּיי אָנְפַּאנג פון רֶעם
זימען יאה רהוּנְדֶערְט) אוֹיך אִין דֶער ציט פוּן אוֹיגוּסְט וו עֲנְדֶע דֶעס פ-אהְרדוּנְרֶערְט)
וָאס ער הָאט פְּרִיהֶער אַרוֹיסְגֶעגֶעבִּין אַבַּאפֶעהְל אַז יקיינֶער זָאל נִיט בֶּעצָאהְכֶען דִי יוּדֶען
ֵייעֶרֶע חוֹבות , אוּג דֶערְנָאךְ ‏ הָאט ער אַליין אַווֶעקְגֶערוֹיבְּט יי זֵיי זַייעֶר פַארְמֶעגֶען אוב
זי אַרויסְגֶעטְרִיבֶּען פוּן לַאנְד ;‏ אוֹיך אִין דֶער צייט פון פֶּה לִיףּ דֶעם דְרִיטְמֶען בַּיי עֶנְרֶע
דֶעס 13-מֶען יאהרהוּנְדֶערְט). אויף פון פְהִילִיפּ דֶעם פֶערְטֶען (אִין אָנְפַאנְג פוּן רֶעם 14-טֶּען
לַאהַרהוּנְדֶערְט) וָואס ער הָאט אוֹיךָ ַבְּגֶערוֹיבְּם דִי יּדֶען אוּג נֵיי פֶערְטְרִיבֶּען פון דֶעם כַאנָר.
אויף אָין דֶער צַייט פוּן מּדוויג דֶעם פִינְפטֶען (אִין אָנְפַאנָג פוּן דֶעם 1;ַאהְרהוּנְדֶערְט) וָואס
עד הָאט אֶנְגְ עוָוארְפֶען אוֹיף די ידֶען אַמילליָאן נִירֶעם מַם . צִי הָאט דֶען נָאמְט נָיי
אי פייט דִי יידֶען מִיט כֵן אִין דֶער גַאנְצָוזֵר צַייט פון דֶעם מִיטְטֶעלְאַלְמֶער , אוג אין
אִנְפַינג פין רִי ניעֶסְטֶע צייט , וֶוען אַלְלֶע וע גֶען פין פַּרְנְמָה וֶענֶען פון זֵיי תֶּערְשְׁלַאמֶען
גֶעוֶען , ווֶען מֶען הָאט די אוּמָעדוּם גֶעיאגְט אוּג גֶעמְרִיבֶּען . אוֹיך וֶען מֶען הָאט זי
אִין { דִי צֵייטֶען פוּן די קְבייצציגֶע גֶעקויכֶע גַאנְצֶע מַאסְמֶען וָואס דֶערפוּן אִיז גֶעשׁמֶערְט
גֶעווארֶען אַלְלֶע וֶועגִין פון מֶסְחָר, ‏ אוג דִי יּדֶען הָאבֶּען זִיף גֶעמוּוְט בֶּעֹרַ לְמֶען אִין ‏ די
קֶעקֶערְם אוּנ: אִין די הֵייהְקֶען , דוּרֶך דֶעם קנְאַת הֲדַת פוּן דֶעם אויפְגֶערֵייצְמֶען גַארָאף .
אויך צִי הָאט זֵיי רֶען נָאטְט פֶערְלָאזְט אִין דִי אַלְֶנֶע בִּיטָען רֶע צֵייטֶען וֶוען מֶען הָאט דִי
קְרִיסְטֶען פֶערְוועהְרט זי זַאכֶען ניט' קוֹיפען בֵּיי יוְדֶען קֵיין שׁום ם עֶסְקֶענְוַארְג , = קֵיין שום
גֶעמְרַאנְקֶען ז אוֹיך הָאט זֵיי בֶען נָאטְט תֶערְלָאזְט וֶוען מֶען הָאט זֵיי נִיט גֶעקָאזֶען זִך
פֶּערְנֶעמֶען מיט .קֵיין שׁוּם מְלָאכָה אָרֶער עֶרֶר אַרְבֵיי, אוֹיךְ נִיט מִים קֵיין רֶעכְטֶען הַאנְדֶעל
גָאר מִיט אַלְטֶע שְׁמַאטֶּעס אוּג פְְּצֶענְטֶען נֶעהְמֶען -- -- נוּא, זֶענֶען זֵיי דֶען רֶעמָאלְט גֶעשְׁמָארְבֶּען
פַאר הוּנְגֶער ! הא דֶען זֵיי גָאטְט נִיט אויִֶעשְּׁיזט מִיט מן אוֹיך אִין דִי שְׁפֶּעטֶערְרִיגֶע
צֵיימֶען פון הְמֶעלְנִיצְקֵי , גָאנְטֶע ‏ אונ ‏ נָאףְ אַזֶעלְבֶע הִיידַאמַאקֶעם וָואס הָאבֶּען גֶעקִילֶעט
דִי יודֶען אוֹיף אַלְלֶע וֶועגֶען אוֹנ שְׁמֶעגֶען אוּנ, דֶערוּם גֶענִין מִמֵילָא צוּש שֶערְט גֶעוָארֶען אַלְלֶע
מַּינָמוֹת פִיר דִי יוּדִין וָואס זֶעגֶען וי עִם אִז לֶע עבֶּען גֶעבְִּיבּען פוּ ן זִיישְרֶע הֶענֶר ‏ אוךף
הָאט זֵיי דֶען נָאטְט פֶּערְלָאזְט אִין רִי צייטֶען פון דֶעם, פַאלְשֶׁען משָׁה שַׁבְּתֵי צבִי ימ"ש ,
אוב פון יעב פרַאנְק, אוג פוּן נָאךְ אזֶעלבֶע שְׁוִירְלֶעיס , ואס צו ליעבּ זֵיי זֶענֶעֶן בי
יּדֶען אַרַיינגֶעבְּרַאכְט גֶעוָוארֶען אִין די גְרֶעסְטֶע כַכּנוֹת אוּנ גֶעבְִּיבֶּען אָקְן בְּרוֹים ?
יֵא, יֵא, מִיר לֶעבֶּען, מִיר לֶעֶּען. צסך , אסף הָאבֶּען מיר אִיבּער גֶעלֶעבְּט ,
אֲסֶך אֵסֵף אִיבֶּערְגֶעוֶעקֶען . שְׁטֶעהֶענְדִיג אויף דִי הֹיכֶע בֶּערְג הָאפֶּען סיר גֶענֶעקֶען בֶעם

יצ

-- 179 --

בְּרֶענֶעוִיגֶען רים פאר דֶעם מְשׁוּגֶענֶעם גֶעוֶועלְטִיגֶער גֶעהָאן , מִיר הָאבֶּען גֶעוֶעהִין וִוי עָם
אִיז גֶעבּוֹידֶען אוּנְד פֶערְלוֹירִין גֶעוָוארִין אֲסֵךָ קעניגרְטְבֶען אוּג פָאלְקער מֵיר הָאבֶּען גֶעוֶעקֶען
דָאס מִיטֶעלְַלְטֶער מִיט אֵיהֶרֶע אַלְכֶע . שְרֶעמְלִיכֶע מֶערְדֶעבִייֶען , מִיט אִיהֶרֶע בִּקטִיגֶע
אינְקויזיצי מִיט דֶעם מִידַאנִישֶׁען טָארְקִימַאדֶע , מֶען הָאם אוּנז אִין עֶרְגֶעץ נָאר נִיט
גֶעק ענט פַארשְׁמֶעהְ מֶען הָאט זִיךְ אוּמֶערוּם אוֹיף אוּנו גֶעוואוּנְדֶערְט וָוָאם וא שָׁלַאף
פָּאלְק וִוי מִיר , וָוָאס זֶענֶען צו זִייֶעט אוג צו. שְׁפְּרִייֶעט. אוֹיף. דֶער גַאנְצֶער וֶועלְט - זָאל
אִיבֶּער לֶעבֶּען גְרוֹימֶע אוּג שְׁמַאַרְקֶע קאנִיגבַייכֶען ; = דֶער גְרוֹיסֶער פִּילוּסוּף דַארְווין הָאט
גֶעזָאגְט אַז אִין דֶער נַאמוּר עֶקְסֶעסְשִׁירְט ‏ א8ַ גֶעוֶעטְץ, אַז דֶער שְׁטַארְקֶער שְׁלִיננט אֵיין דֶעם
שָלַאפֶּען . נָאר מִיר יוּרֶען זֶענֶען אַואוּנְדֶערְלִיך פַאלְק; מִיר זֶענִין דָאס שְׁכַאפְמְמֶע ע פָאלְק
אוג מִיר כֶעבֶען אִיבֶּער דָו שְׁטַארְקְסְטֶע , גְלַייךְ וי מִיר ָואלְטֶען גֶעהַאם פון גָאמָם
א בַּאזוּנְדֶערֶע פְּרִיוִויכֶענְיֶע . אוּנ דֶערוּם פַּאלְט בַּיי זִיךְ נִיט אֲרָאפּ רוֹמֶענִישֶׁע ינע ,
פַארְלִיהְרְט נִישְׁט קיין מוּמָה , דֶען עם עֶקְסֶעסְטִירְט נָאךְ בַּיי אונו ;ְהַאם פְלֶעשֶׁעלֶע מִן! .

יצחק כהן

יט 5

יי

אַרֵייעֶע אִין מָארְגֶעלַאנְד,

אי בֶּערִיהִמְטֶע רייוֶענְדֶער ווא הָאט דָא נִיט כַאנְג ֶּעבֵיינְט גַאנְץ אַויֶען, טרְצֵיילְט

צָחֶר מֶעקווירְדִיגֶע גֶעשִׁינטֶע ‏ פון מַאיְגֶענְכַאנְר אַנְנֶעם ואס עֶר הָאט גֶעוֶעהְן אוּנ

גֶעהָארְט אִין זיין גַאנְצֶער נְמִיָה , הָאט עֶר פֶּערְשְׁרִיבֶּען אִין דיי" יע בוף { ואס אִיזֹ אִיצוּנָר

אַרוֹיס ם פו דְיוֹק, אוּנ װייל פִּיעלְ ַאכֶען ‏ פון ‏ ניין נָסְיָָה ‏ אִין מָארְגָ ענְלַאנְר וֶעגִין זייער

אי רֶעפַאנְט אוג גֵייטְהִיג פִיר אוּנְוֶערֶע גֶעזֶער , הָאבֶּען מִיר פִיר גֵיימִּי גֶעפוּנֶען איבֶּער

: וי ייִינֶע { יבְמִינֶע זַאכֶען פִיר אוּנזֶער פּוּבּלִיקום אִין יוִישׁ-דֵייטְט , = אוג מִיר גְלויבֶען
ואס דִיי נֶעזֶער , טענ פון רזֶען אַרְטיְזֶעל פֶעינְגִיגֶען הָאבֶּען .

2

1

פַאר אֵינִינֶע מֶּעג צוריק, הָאבּ אִיף גֶעבֵיינְט נָאף במָשֶׂק--ערְצֵייהְלְט דִיענֶער
ֵייֶענְדֶער -- = אִיך הָאבּ. דוּרֶך גֶערֵיינְט דֶעם וֶועג וָאס צִיהֶט זִיך דורֶף נֶעם מְהָאל פן
כָבָנוֹן., ‏ וָאס פַארציימֶען אִיז הָארְט גֶעשְׁטַאנֶען - דיא וי עלְטייבֶערִיהְמְמָע- שְׁטָארְט ,באאַלבֶּעקי
ובַּעֲלָתוּ. דֶער מייךְ בַּארַארָא פְלִיסְט' ונ לִיעזֶען פְּוּכְטְכַאלֶען ואוּנְדֶער-שֵיינֶעם פָּאהֶל,
אוּנְד דֶערוּם נֶוערְט ער אוֹיף גֶערוּפֶען ,בַּארַארָאימָאתְל , די חואליעם פון דִיעוֶען טייך
ְִּישְטְשֶׁען וי וִלבֶּער ‏ אוּג ידע בְּרֶענֶעס זֶענֶען בֶּעדֶעקְט מִים פֶערְשיֶענֶע במ
אוּג וָואהְלְשְׁמֶעקֶענְדע גֶעוָואקְסֶע. אִין רִיעזֶעם װ+ ערֶערְליֶען טָאחְל אִיו פַּארַאן דִי גֶעגֶענְד
צִירוֹן", = אוּנְד. דָארְט אִיז גֶעמּויֶעט אשָׁרְ ואס הֵייכְט אוֹיך כִיט דֶעם וֶעלְבֶּען נַאמֶען +
אַרום דִיעזֶע שְׁמַּאדְמ יינֶען גֶעפְלַאנְצְט וָעֲהר שִׁייגֶע מיינְגֶערְמְנֶער. וֶועלְכֶע ‏ טְרַאנֶען זֵייעָר
שֵׁייגֶע פְרוּכְטֶען אוג פֶּערְשִׁיירֶענֶע ָאחְלָשְׁמַע עקֶענדע בְּלומֶען אוג גֶעוָאקְטֶע,

פוו דָארְף בִלעדַא. הָאבּ אִיך אויף אַבְּרייטֶע וֶעג. דוּדֶך דֶעם בַּאְדָאיטַאהְל גֶעמַייז,
בָעֵר גַאנְצֶער װֶעג אִיז גֶּערֶעקְט מִיט גְרִינֶע גְרָאז, מִיש. וָואהְמְייגֶענדֶע בְּלמְמֶע אוג

-- 178 =ײר

פֶּערְשִׁיירֶענֶע ‏ פְלַאנְצוּנְָ.+,. קיש הָאבּ אִיך גֶענְרֵיכֶם אִין טיין רקיע מֶדְבֵּר וָאתּ
פוּן בֵּיירֶע זֵייטֶען וֶועג ייב זִיךְ נַאקֶעטֶע ְׁפִיטְצִיְגֶע פֶעקוֶען בֶּעוַאקְסֶען מִי" ַלמֶען
מָאךְ , קֵיין לעג רֶע בֶּעשֶׁעפֶענֶעס אִיו דָארְט נִיט צוּ זֶעהָן. בְּלָאס אַ מוֹימֶע שְׁמִילְקֵיישּ
אוּנ א טִ דויֶערִיגֶע אַנְֵיבֶם ; דוּרְכְגִייענדִיג ריע וִויסְטֶען שְׁרֶעקליבֶע אָרֶט , אוו אויף טָיֹר
אַטוֹיטְשְׁרֶעקֶענְם ָנְֶעפַאלְֶען אִי הָאבּ מיין מוּמָה פֶערְלָארֶען אוּנ בִּין אוֹימֶער זִיךְ גֶעווַארְלץ
פוּן גְרויס פַּחַד , פַאנְצַייטֶען פְֶענִי אַלְכֶע ‏ אֵינְוָואהְגֶער פוּן דִיעוֶע גֶענֶענוי. אִין דֶעם
וִויסְמֶען מָאהְל זִייעֶרֶע נִָתִים מְקִבֵּר צוּ זַיין , צום צייכֶען אִיו נָאךְ ער הַיוֹם גֶעבְִּיבֶען דָאישׁ
אִיבֶּער רֶעסְטִין פוּן אַלְטֶע זָארְנֶע (אֲרונות) אוּג מַצָבוֹת אוֹיף אַנְדֶערֶע סִימָנִים פֿון אֵיין אְַמען
בּיתהעכְמִין . װי עס שַׁיינְט ‏ הָאבֶּען דָארְט אוֹיך דִי אֵיינְוָאהְנֶער ‏ פון דֶער שְׁמַאט אָבְּיֹאלי
זִייעֶרֶע מָתִים בֶּערְדִיגְט , דִי שְׁטַאט אבא ַא ואר פַארְצֵיימֶען דִי הוֹיפטְשְׁטָאט פוּן דיעזָעי
גֶעגֶענְ, הַיינְט אִיו פוּן אִיהֶר קֵיי ר נִיט. גֶעבְּלִיבֶּען, בְּלָאפקְלֵיינֶע בֶּערְנְִיךְ ואוּ עס זֶענִין
הייזֶער גֶעשְׁטַאנֶען. רוּאִיְנֶען, חוֹרְבוֹת פוּן גֶעווַאלְטִיגֶע פַּאלַאצֶען אוּג װאוּנְדֶער-בּגִיט. רִיעוֶע
אַלְלֶע סִימָנִים צֵייגֶען אַז פַארצֵיימֶען חָאט { זִיך דָארט אגֶעוַאלְטִיגֶע שְׁמָארְט ער הױיבָּש.

קוים הָאבּ אִיך דִיענֶע שְׁרֶעקְלִיכֶע וִויסְטֶע פֶערְלָאוֶען, הָאט זִיך וִירֶער דֶער האוּנָרֶע-
מָאהְל בַּארַאדָא מִיט זֵיינֶע מֶערְקְווירְריגֶע נאטור-ע- שֵׁיינֶּע פַאר ‏ מַיינֶע ‏ אוֹינֶען ‏ פָאד
גֶעשְׁטֶעלְט אִיךְ הָאבּ פַארְבּייאגֶערייוְט וָעהֶר שָׁאהְנֶע רֶערְפֶּער אוּנ דַאטְשֶֶעם וועלְכֶע
זֶענֶען בֶּעואקְסֶען מִיט דִי שֶׁענְסְטֶע קיסְמְגֶערְטְגֶער . מִיט דִי פְּרָאכְטן סִטֶע בּרוּכְט בּוֹימֶען
אוּנ וַואהְלְשְׁמֶעמֶענְרְסְטֶע גֶעואקְסֶע + אִין אֵיין דָארְף אויף א הוֹיכֶען בֶּערְנִיל אִיז פאלאן איין -

עהֶר אַלְטֶער בָר . לוט אֵיין אַלְטֶע מִסוֹרָה (אַעֶרְצָאהְלוּנְג ואס גֶעהְט מונְרָליך אִיבֶּער 8
אֵיין דור צוּם אַנְדֶערֶען) אִיו דִיעזֶער קֵבֶר פון הָבָל, אָדֶם הָרִאשׁון ם זָאהְן ‏ אוג אַלְלֶע
גְקֹיבֶּען אַז דָארְט הָאט קין יי גֶעַיְגֶעטֶען בְּרוּדֶער הָבֶל בֶענְראבֶּען .

פוּן דָארְט הָאבּ אִיך וַייטֶער גֶערֵייוְט בִּיו אִיך בִּין גֶעקוּמְמֶען אִין דֶעם שָׁארְנֶעם רָאה
פיריעא" , וָאס לֵינֶ צְוִוישֶׁען זְעהְר הוֹיכֶע מִשְׁפּגעיגֶע בֶּערְג , ָואס זֶענֶען בִּיו 40 אַרְשִין
חוֹיך . פון אֵיין ְרוֹיסֶען זְעֹהְר הוֹיכֶע ען פֶעלוֶן פְלֵיסֶט דָארְט ‏ אַ שְׁמַארְקֶער קְואל מִיט גְרוֹיס
לַָארֶעם אוּנָד העש אוּנָד פַאלֶם אַרַיין אִין מייך בַּארַארְא ,‏ גֶעבֶּען דִיעוֶען מְוַאל הָאבּ אִיף
גֶעפוּנֶען דִי אִיבֶּער-רֶעסְטֶען פוּן זָעהֶר אַלְמְ זע בַּנִינִים , חורבות פוּן פַּאַאצֶען אוּנָד ואוּנְדֶער--
ְּינִים , -- גֶעהֶענְדִיג פוּן דָארְט אַ הַאלְבֶּע שָׁעָה צוּ. מִזְרָה זַייט הָאבּ אִיךְ גֶעגְרֵייכְט צו
אֵיין כַאנְגֶע ‏ בְּרֵייטֶע וַואסֶער-לֵייטּנְג וָוארַאדפְרַאוָואר) ואס צִיהְט זי בִּיז אִין דֶער שְׁטָארָם
פַאלְמִירֵא , לוט אֵיין זַאנֶע (מַסוֹרָה) זאל שָׁלמוֹת הַמָלֶך הַאבֶּען דִיעוֶע שְׁמָארְט גֶעבּויט אלד
צוּנְלַייך . דיעזֶע - וואסֶער ?מג אויף . יֶעטְצְט אִיו דָאס וַאסֶער פוּן בָארְט גַאנְץ אוים-
גֶעמְרִיקֶענְט , אָבֶּער פַארְצֵייטֶען הָאט דִיענֶע וַואסֶער-ַייוּנְג בַּאנַאמֶען דִי נַאנְצֶע אוּמְנְצגֶענוי
אוּנ הָאט דָאם גַאנְד פְּוּכְבַּאר גֶעמַאכְט , - גֶעכֶּען דָארְף דוּמַאו וָאם לָגֶט צְווֵיי טייל
אִיצְט פוּן רַמָשׂק פֶערְאֵיינִיֶעו זִיך אַלְכֶע קוועלְלֶען אוּנְד מֵייכֶען מִי דֶעם גְרוֹיסֶען פְּלוּם
בַּארַאדָא , וֶועלְכֶער גֶעהְט כַאנְעַאם צְווישֶׁען זֵיינֶע ואוּנדֶערשָׁארְנֶע פְרוּכְמְבַּארֶע בְּרֶענֶען .
דָארְט טְהַייקְט זִיך דִיעזֶער מַייך. אִין צְוויֶע , = אוּנָד פְלִיסְט צוויֶׁע ען הויכע בֶּערְג אוּג
שְׁמַיילֶע פֶעלְזֶען אוּנְד מִיעפֶע מָאהְלִיו. פוּן דָארְף דוּמַאר אוּנ וַייטֶּער צִיהְט זִיה וֶויעדֶער אֵין
װאוּנרֶערטְאהֶל וָאם אַ מֶענְשִׁיֶע פֶערֶער אט צו שְׁוַאךְ רִיכָטִיג אָבּצוּשִׁילְדֶרִיץ ‏ דיא
מֶערְקְווירְרִינֶע וואּנְרֶערבַארֶע ערְשֵׁיינונְגֶען . אנ קַארְטִינֶעס וָאם דִי קוּנְסְטְרייכֶע נאטוּר ‏ הָאם
דָארְט אוֹיס גֶעצִיערְט ,‏ אַלְלֶע. ביזֶענְדֶע ‏ וֶֶערִין אוֹיסֶער זִיך פוּן גְרוֹים ואוּנדֶער וָאס זי
זֶעהֶען דִ דָארְט , אוּנ = קיין מֶענְשָׁלִיך אויג קען נִיט זַאמְט וֶערִין קוּמֶענְדִיג אוֹיף דִיעזֶען
וואוּנדֶערְלִיכֶע צויבֶּער-אָרָט. : בֶער גַאנְצֶער מָאה? ֶעְט אוֹים נִוי א הַאקְרֶער פַּארַארָיו נגן

יו 9 9 1 ומא

עֵדֶן), וואוּ אֶדָם אוג היה הָאבֶען אמָאל אַרוּם גֶעשְׁפַּאצִירְט .‏ פוּן דָארְט הָאב אִיך גֶערַיינְט
אוֹיף דֶעם וועג וָואם צֵיהם זִיךְ פון בַּאאַלְבֶּעק אוג בַּיירוּט , פוּן ֵיידֶע יו מֶען וֶועג. זֵייגֶען
גֶעפְלַאנְצְט זֵייעֶר שָׁאנֶע בּוֹימְ ער וָאם וִישֶׁרֶע גֶערִינְטֶע כַאנְגֶע צְווייגֶען בַּאדֶעקִין פון אויבֶּען
דֶּעם נַאנְצֶען וֶעג אוּג בֶעשִׁיטְצֶע מִיט זייעֶר שָׁאשִין דִי ביזֶענְדֶע פאר דִי שטְרַאקְקֶען
פון דֶער גְלִיהֶענְדֶע זּנָן . פון צְווישֶׁען דִי יי הערט יל דער גֶעוַאנְג פון טויזֶענְדָר
פּוֹינְלֶען , ואס מ זייערֶע לִיבְּלִי"קְלִינְגֶענְדֶע מֶע? אדוען פֶערְטוֹיבֶּען גי דִי אוֹיערִין פון רִי
בִישֶענְדֶע .‏ קמָארֶע זִילְבֶּער-קְוֶעלֶען גִיסְסֶען הָארְט זייֶערֶע ג ְלָאנְצֶענְדֶע גֶעוָואסֶער אַהִין אנ
צוּרִיק , אונ דִיא גַאנְצֶע נַאמור הֶעררְשְׁט דָארְט וָעהְר גֶעבְּאפְטִיג,- וי שָׁאנֶע דֶערְפֶּער
רִנְגְלֶען אַרוּם דֶעם פָּלוּם בַּארַאדָא פון בֵיירֶע יימֶען. דִיא אַיינְלָאהְנָע ון דִיעזֶע דֶערְפֶּער
זייגֶען מיינְסְט פִישֶער , וָואס בֶעשֶׁעְיגֶן זי בְּלָאס מִיט ישי אונד מַאכֶען זָעהֶר
גוּטֶע גֶעשֶׁעפְטִין .‏ היל דִיוֶער טייךְ האט נעהױ פיעל מִינִים פָוֹשׁו, דָאר הָאב אִיך גֶעזֶעהְן
אוֹיךְ די פְּלִיהֶענְדֶע פיש, וָואם שְׁפְרִיְגֶען אַרוים פוּן (וַאמֶער אונ עֶךְ חיבֶּען זי אִין דע"
לּפְמֶען בִּיז זייעֶרֶע פּוְּפֶּערֶער וֶערְן אַבּגֶעטרנְקעגְט אוג דָאן פַאנֶען זֵיי צוּרִיק אִין וַאמֶער אַרַיין.
דִיזֶע מֶערְקווירדִינֶע ערְשֵׁיינוּנְג הָאבּ אִיך ַיינִיגֶע מָאל בי גֶעמְוְנְט אוג ויספֶערְִיֶע גֶעהַאט
צוּצוזֶעהְן דִי פְלִיהֶנֶען דֶע פִּישׁ וי זֵיי הויבֶּען זִיךְ אויף אִין דֶער חוֹיך אוּג זִייֶערֶע פ לוּסְפֶערֶערִין
גְגָאנְצֶען גֶעגִין דער זנ וי גָאלְד . - דָארְט הָאבּ אִיךְ אי על מִינִים וַאסֶער-פוגְֶע
גֶעוֶעהְן . אִיבֶּער הוֹיבְּט בי אֶיָ אוֹיפְמֶערְקאם גֶעוָאלִין אוֹיף אַ מִין פויגֶעל בְֵּיילִנְגי וָאס
דִי אַרַאבֶּער יפ אֵיחֶם ,אבּו"צוהייק' ; זַיינֶע פּרֶעכְטיגֶע פֶערֶערְן וייגֶען על בויא מיט גְרִינֶע
ְגֶענצֶענְדֶע שָ 4 פֶערִי ‏

ער פְּלוּם בַּארַאהָא פוּן דֶער צְוייטֶער ייט בִמְשֶׂק, צֵיהֶט זי איין מלְלָך פון צְויי
שִׁמוּנֶ צְוישֶען פְרָאכְטִיגֶע ּבֶּערמנֶער אוּנֶר הֶערְיְלִיכֶע באטֶעם. פוּן דָארְט צִיהְט ער
יד ניימֶער דורך איין גְוֹימֶען ואּנְרֶערְשׁינֶעם מָאהְל הָאם אִיז בֶּערֶעקְט מִיט פֶערְשֵׁיירֶענֶע
מִינִים בּקוּמֶענְגֶעוָאקְסֶע ‏ אוּנָר ּוימֶער ‏ דִיֶער מֶערקְִוירִיגֶער טָּאהְל הֵייסְט אִין אראבִּיש
בַּאחֶר על מַארְדָיי הָאס הַייסְט יויזֶען-זֶעעָ' ‏ דִי עֶרֶר פון דִיעזֶען פָּאחֶל. אִז זייעֶר פֶע
אוג מְרכְטְבַּאר : אונָד גִיבְּט אַרױים ‏ פֶערְשִׁירֶענֶע מֵינִים תְּבואוֹת אוּנד פִוֹת , אָבֶּער רִי
דָארְמִין גֶע אַיינְוָאהְנֶער וֶועלְבֶע זֶענֶען זֶעהֶר פויל דִי עֶרֶד צוּ אַרְֵייטֶען בֶּעקִימְמֶערְן יד נִיט
רִיעוֶען גֶעבֶּנְשִׁין אֶרֶם צוּ בֶעאַרבּיימֶען צו אקערין , צו זִייֶען אוּנ צוּ פְלַאנְצֶען. נָאר
הָאוֶען בְּכָאס זייֶערֶע בְּהֲמוֹת זי דָארְט פִימֶערִיץ ,‏ אִין דִיענֶען ואוּנְרֶערייטָאהְל מְלוֹיבֶען זי
צוַאמֶען דִי שְׁטָארְכֶען (בּּטְּטַגֶעס) בְּשׁעת נֵיי דַארְפֶען אַוֶועק פְלִיהֶען פון מִצְרַיִם אוג קיממען
נאף אֵיירָאפֵּא - דָאם אִיו אַ מֶערְקווירְוִיגֶע מַארְטִינֶע, דֶער גֶערישׁ אוג רִי קְכַאפֶּערֵיי מִיט
די גַאנְגֶע שְַׁאבְּכֶען פוּן דִי הוּנְדֶערְט-טוֹיוֶענְדֶער פויגֶעל בְּשַׁעת זֵיי מַאכֶען זִיך גְרֵייט צו
דֶער נְסִיעָה אִין אוּנזֶערֶע לֶענְדֶער, אִיו נִיטּ צי בֶּעשרַייבֶּען - עִם פַּאר מויבּט די אונערין ,
אוג וואוּ מֶען קֶעהְרְט זִיך, אִיז בְּכָאס גְרוֹיסֶע סְטַיֶעס שְׁטָארְנֶען צו זֶעהְן. הָארְט אִיו אוֹיךְ
צו זֶעהְן דִי מִינִים פוינְגֶען + פֶעלִקֵאן, בֵייהֶער . קיקק (קוּקאווקעס) , אוּנָד נָאךְ פיעל
אַנְדֶערֶע = זֶעלְטֶענֶע מִינִים . פוּן שְׁרְצִים אונ רְמָשִׂים זֶענֶען דָא + שְׁנֶעקֶען ,‏ שִׁילְרְגְרֶעטִין .
עֶקְדֶעשִׂין אוּנד פֶערְשִׁיירֶענֶע נִפמִיֶע שְׁלַאנְגֶען. אוג ימע מֶעהדֶערֶע מִינִים ,

צְנִישֶׁען רִי פעלו דנע בִּירְגֶע ואס רִינְגלֶען אַרוּם דִיעוֶען בֶּערִיהִמְטֶען רמָשָׂק -טָאהְל פון
דְרֵיי זייטֶען, קען מֶען בֶּעגֶעגֶענֶעו גי נְצֶע סמײַעס פון גַאצֶעכֶען (שְׁמִיינבֶּעק). קְלֵיינֶע פֵיקֶם
הַירְשָׁען אונ אַנְדֶערֶע מִינִים ווי? ידע היות , װֶער עס רֵייוָטם דָארְט בַּיו גַאכְט, הָאט
זייֶער ‏ פִיעל טיט שׁרֶעקֶענִ יש פון עס בְּרִילְכֶען , ימ אוג גי וָאס עֶר הֶערְט פון

= גנ

ווייטֶען פון דִיעוֶע אַלְלֶע וִוינֶדֶע חַוֹת , אונ עס פַאלְט דאן אוף אֵיהְט אַשְׁרֶעמְלִיכֶער פַּחַד.
אַז עֶס צִיטְטֶערִין אִיזֶם אַלְלֶע גְלִידֶער , |

נִיט ייט פון במָשָׂק עֶרְהויבְּט זי מיט דֶעם שֶׁענְכְטֶען פְּרֵאכְֶם דֶער בֶּערִיהְמְמֶּער
חַר חָרְמוֹן וָואס אִיז ינע פוּן רִי הֹיפְּטְגֶערְג. פוּן יחֲרִי לִבְנֹף ; דֶיעזֶער בַּארְג הָאט זִיך
אִין דֶער וֶועלְט-גֶעשׁכְטֶע אֵיין אּנשְׁמֶערְבְליבֶען גָאמֶען עדְוארְבֶען זיין שְׁפִיטְץ וגִיפּפֶעל) :
אִיז מִיט אֵייבִּינֶען שְׁנֵיי בֶּעדֶעקְט . אז מֶען שַׁטָעהְט אוֹיפֶען שְׁפִּיטץ פון דִיעזֶען בַּאתְג = מען
מֶען דאן זִייֶער גוּט גֶעמְדַאכְטֶען דֶעם וואּנרֶערְמַאהְל פוּן רמָשֶׂק , א פְּרֶעכְטִיגֶע מַארְטִינֶע
שְׁפִּיעגֶעלְט זִיךְ פאר דִי אוֹיגֶען, דֶער מֶענְשׁ וֶערְט דאן הֶעכְסְט בֶּעגייסְטֶערְט פוּן דִי פּרֶעכְטִיגֶע
נַאטור ערְשֵׁיינוּנגֶען וָואס אִיז אִין דִיענֶען ואוּנְדֶערְטָאמְל. צו זֶעהֶען קֵייז מָו שׁלִבֶע פֶערֶער
אִיז נִיט אִים שְׁטַאנ דיעוֶע הֶערְלִיכֶע פַּאנָארַאמֶע אְָצוּשִׁינְדֶערץ . עס אָי אֵייגֶע וַאתְרֶע
צוֹיבֶּער-ֶערְשֵׁיינוּנְג ! אִיך ווַאר אויף זייר עֶנְטְצָיִקְט, אַז אִיךְ הָאבּ ֶעם יה חָדמוֹןי בֶּעשְׁטִיגֶען
אוּנד הָאבּ. פוּן דָארְט אַרָאפּ-גֶעקוּקְט אוֹיף דֶעם גֶעוַאלְטִינֶען דמְשָׂק-טָאהְל . זָא לַאנְג. מיינֶע
אויגֶען וֶעלִין אָפֶּען זיין , על אִיך דִיענֶע פְּרֶעכְמִיגֶע צוֹיבֶּער-עלְשֵׁיינוּנג נִיט פֶערְגֶעסְמֶען .
אִיךְ ואר וי אוֹימֶער זִיך ‏ פון גְרוֹים הִהְפַּעֲכוּ אוּג פֶערְוואוּנְרֶערוּנְג., = אוּנ הָאבּ. מִיר ‏ דָאן
בֶּעפוּנְדֶען עִפֶּעט הֶעבֶער וי אויף דֶער גֶערְור , יֶעפֶּעט הֶעכֶער וי גֶעמָאהְנְלִיף , מיין גאנְצֶעף.
גֶעבַאנְקֶען, ‏ מֵיינֶע אַלְלֶע גֶעפִיחְלֶען נַאדֶען באן גֶּעשֶׁעפְטִיגְט בְּהָאס מִיט דִיעוֶער צויבָּער-
קַארְטִינֶע - עס הָאט זִיך מִיר גֶעהַאכְט אַו אִיך גֶעפִינְרֶע מִיך גִיט אוֹיף דֶער עֶרֶד , אַז אִיך
זָעה דָאט אַלְלֶעם נִיט אויפֶען מַאהְר, אַז איין זיסֶער חֲנוֹם פֶערְבּלֶענך יֶעט מָיר דִי אוֹינֶען ,
אוּנ מִימ אהַייליגֶען גְעפִיהֶל הָאבּ אִיך אויְגֶעשְׁריען פון מֶיעפֶען הֶע ערְצִי אָ, גְרוֹיסֶער גָאמְט ,
נִי ואּנְרֶערְִך יינֶען דיינֶע מְֲשֵׁם י --

אֵיינֶע פון דִי מֶערְקְתִירְרִינְסְטֶע ‏ אוג אִינְמֶע-סְטַאנְט סֶטֶע עֶרְשֵׁיינּנְגֶען אִין ינע גֶעגֶעני,
אִיז די גֶעוואוְּמֶע אוּך-אַלְמֶע שְׁטַארְט בַמָשָׂק. הַאטְשִי דִיעוע שְׁטָארְט אִיז שוין גֶענוּג אֵלֶט,
רָאס גָאךְ אִין דִי צֵיימֶען פון אַבְרָהֶם אָבֵינוּ וואל זיא מַארְג בֶּעמַאנְט, דָאף הָאט זִי עדי חַיוֹם
אִיתֶר ווְערְטה גָאךְ נִיט פֶערְלָארֶען, ונ אוֹיך מָיו הַייעְמִיגֶען מאג אִיז זיא גֶערִימְמְט אִין דער
גַאנ; נֶער וֶועלְט , אוג הֶעכִינְט זִיךְ. פִּיר אֵייגֶע פוּן דִי גְרֶעסְטֶע ? שָׁט אין | מָארְגֶעג הכַאנְד ,
ַמְשֶׂק אִיו נִיט קליין אוּנָד הַאנְט וֶעצֶש אֵיין קוַאדְבַאט מֵייל, רֶע אינואְנֶער צֵיילֶען
זִיךְ בִּיז צְויי -הוּנְדֶערְט -טוטענ , אוּג עֶנְמְהַאלְט אִין זִיך זייר פִיעל אוּך אַלְטֶע וואוּנְדֶער-
גֶעבֵּיירֶען , מַאנומֶענְטִין , בצרוֹת אוג ענא ;ער, די טוזענְדֶע נאהרֶען { וָואס וֶענֶען אִיבֶּער
דֶיעזֶע שְׁמַאדְט אַרִיכָּעד גֶעשְׁמְבַאמְט, וֶענֶען נִיט גֶעוֶען בִיכוֹכָת אֵיהֶר + פֶערְִיכְמֶען אויך זו"ום
צוא מַאכֶען וִוי דִי אוּרְאַלְמֶט שְׁמַעדֶש נוא-אָמון - יה , בל אנ קארמַאנַא. אוּנָד- נָאךְ
פִיעל אַנְדֶערֶע גֶעוַאלְטִיגֶע שְׁמָאדְט וָואס זֶעגֶען אבֶּג עמֶעקְט גֶעוָוארֶען פון אוּנְמֶער דֶעם
הִימְמֶעל אוג עֶס אִיז פון זי יין בָר נים גֶעְִּבֶען , דִיזֶע אורָאלמע שְׁטָאזיט ִמָשָׂק אִבָּעַר
אִיז בִּין הֵיימֶע אוֹיף ‏ אֵיהֶר שְׁטֶעלְכֶע גֶעבְּלִיבֶּען . זי האר פָיר די ייט יי הארטער
גוס ואס מֶען הָאט מִיט קיינע שארְתֶע צֵיינֶע אֵיחֶר נִיט גֶעקַאנְט צוּ קנַאקען, אוּנ שְׁמעהְט
אונד גְלֶענְצְט מִיט אֵיחֶר שֶׁענְסְטֶען פְּרַאכְּט עד הַיֹם מוָח. פֶיעכֶע עֶּערִיהֶמְטֶע אַלְטֶע
גֶעשִׁיכְמְט שְׁרַייבָּער ִוילֶען ‏ בֶּעהוֹיפְּטֶען צז עוץ בֶּן אָכֶם בֶּן לִם (בראשית י' יג) הָאט דִיעזֶע
שְׁטַארְט צום נֶערְשְׁמֶען גֶעגרִינְדֶעם, אוּג דֶערצוּ אִיז אויך מַסְכִּים דֶער גְרוֹיסָער שער אַלְטעַר
גֶעשׁיכְטְט -שְׁיייבֶּער וֹמף פָּלַאויום, עוּץ הָאט אָיחר צוענשט זיין פָא גֶער אים גֶערוּפֶען,
אוג אֵץ פיעל ואהְרֶען אַרוּם הָאט זִיף אִין איהר ‏ אָלַיעזֶד עֲבָד. אבְרָהֶם בֶּעזעצם אוג הָאט אָוױ
ֶעיַייטֶענְד. פַארנרֶעסֶערְט , ער הָאט אִין אֵיהֶר זָעהֶר פַּיעל היֶער גֶעבּוֹיט, מייג 'גֶערנְגֶער
גֶעפְ וצ אונ הָאט גו עָר אֵיהר ואס גרֶעמֶער אוּנד עֶוֶעגֶער צו מאקֶען. פון באטט,ס

5
וט יי 4 1 יואסוויכו

אָן הָאבֶּען דִי טרַאמָעעַר אַנגֶעפַאנְגֶען רִיעזֶע שטָארְט מַרְמָשָׁקי צו רוּפֶען '), נַאר דֵי אַראבְּשֵי
הָאבֶּען אִיהר גֶערוּפֶען ,רַמְשָׁקי אַזֹ וי מִיר רופֶען זִי . דָוִד מֶכֶך יִשְׂיָאֵל הא נט אוֹיף בַמְשֶׁק
מִלְחמָה גֶעמַאלְטֶען. עֶר הָאט אִיהֶר מִיט וי מֶעכְטִינֶען הַיִר בֶּעלַאגֶערְט , ער הָאט אִיהר
אַיינְגֶענוּמֶען אונ זי הָאט צֶנְגֶעפַאנְגֶען צוּ נַיין רֶעגִירוּנְג צוּ גֶעקֶערִין (שמואל ב ח' ) +
אָבֶּער . אִין דֶער צייט פוּן זיין זוּהְן שְׁלֹמֹה , וָואס ער אִיז נִיט גֶעוֶוען אַזֹי מֶעכטִיג וִוי זַיין
פָאטֶער , הָאט דֶער פִירְסֶט בֶּן אָלירֶע דִיעזֶע שׁטָארְט פוּן אֵיהֶם צוּגֶענוּמֶען אוּנר הָאט אִיהר
בֶּעהֶערְשְט (מלכים א "א כ"ד) . נָאף שְׁלמת המלֶףיס מוידט. הָאט בַמָשֶׂק אָנ גֶעפַאנְגֶען צוּ
גְלֶענְצֶען אונ אִיז גֶעהָארֶען אַבֶּעוּנְדֶערֶע קעניגרייך - ;עס הָאט נִיט לַאנְג גֶעדוֹיֶערם אוג
דִמֶּשֶׁק ‏ אִיז גֶענָוארֶען ‏ זֶעחֶר שְׁטַארְק אוּנָר מֶעכְטִיג אוג אִיחֶדֶע ‏ מוֹשָׁנִים וּמְלָכִים הָאבֶּען
ֶנְגֶעפַאנְגֶען מִיט דִי בְּנֵי יִשְׂרָאֵל ‏ מִלְחְמוֹת צוּ פִיהְרֶען בִּיו יִבְעַם בֵּן יאָש הַאט זִיךְ אויף
דט טְּרָאהְן גֶעוֶעטְצְט , זיין עִרִשְטֵע אַרבייט אִיז גֶעוֶעזִין ‏ פיַעריגֶע מְִחָמָה' גֶעגֶען במָשֶׂק
אָנְצוּפִיהְרֶען , עֶר הָאט אִיר נְכֵייך אֵינְגענוּ2 גֶען, אונ צוּגֶערֶעכִינְט צוּ דָאס מַאנֶר פון יִשְׂרְאֵל .
(מלכים ב יז כ'ח) , אִין פֶערְלוֹיף פוּן אַקוּרְצֶע צֵייט הָאבֶּען די ַבַאמֶעעֶר דַמָשָׁק צוּרִיק פון
דִי צּדֶען צוּ גֶענוּכְמֶען אוג זִי אִיז גֶעוָארֶען דִי הוֹיפְּט שְׁטַאדְט פוּן אֶרֶם נִוי פָארְהָער , בָּיו.
תִּגָהַת פְּלָאָמֶר , דֶער ;קענִיג פון אַשׁוּר וָואס טַאר אִין וי צייט פון אִתָ בֵּן יוֹתָם. עֶר הָאט
זִי מִיט זַיין חַיל גֶּעלַאגֶערְט אוּג אֵיהֶר אַיינְ;ֶענומֶען , + איהר מֶלֶךְ רצי הָאט עֶר גֶעהַרְגֶעט
אונ דִי ‏ אַבַאמֶעעֶר הָאט ער פון דָארְט פֶערְטְרִיבֶּען בי דֶעם פָלוּם ,קִירוּם וָאס אִיז אִין צָפוֹן
זֵייט פָאן גַאסְטִישֶען יִם . נון הָאט אַמַאנגֶע ציט ַמְשָׂק גֶעהָארְט צוּ די מַלְִ אֲשׁוּר ,
בִיו גְבוּכדנָאצַר הָאט דֶעם מְהרָאן אִיץ בָּבָל בֶּעשְׁטִיגֶען , ראן הָאט דִיעוֶער גֶעוַאלְטִינֶער
הָעלְד דַמְשֶׂק גֶעמַאנֶערם אוּג הָאט אִיחֶר גְפַיי אֵיינְגֶענוּכְמֶען , עֶר הָאט אִיהְרֶע פֶעספֶ
מוי ערִין צֶערְשְׁמֶעטֶערְט, דִי פְּרֶעכְִינכְמֶע טְחִירְמֶער צֶערבְּרָאכֶען ; דִי גְרֶעמְמַע וואוּנְךְ
גֶעבֵיינֶען חָרוב גֶעמַאבְט, אַלֶעס פֶערבְּרֶענְט אוּג צוּרוּאִינָירְט , דָאס פוּן דִי גְלֶענְצֶענְרֶע טאר
דַמָשֶׂק אִיז אַתָּל עוֹכָם גֶעוָארֶען, אַזוֹ יי וי אוּנְזֶער. ְרּשַׁיִם וָואס אִיז דוּרֶך אֶיהֶם חָיוּב
גֶעוארֶען . אַלַאנְגֶע צַייט הט גֶערוֹיֶערְט בִּיז דִיעזֶע שטָארְט ַמְשֵק אִיז צוּרִיק אוֹיפְגֶעבּוֹיעְט
גֶעוואדֶען, ‏ פִיעלֶע יָאהְרֶען וַיינֶען פֶער לָאמ מֶען בְּיו זִי האמ גֶּעקוּמְמֶען אִיחֶר פְיִיבֶערִיגֶע
ְּרֹכְט . אָבֶּער אוֹיך דַאן הָאט נִים כאנָג גע ויעֶרט אּנָ דַמֶשֶׂק אִיז נִויעדֶער פַארְאוּנגְליקט.
גֶעוָוארֶען , דֶען די מַלבֵי מוּרוא הָאבֶּען זִי גֶּעלַאנֶערְט אונ הָאבֶּען אִיזֶר וִוידֶער חָרוּב גֶעמַאכְט,
אַלַאנְגֶע צַייט - ואר ני ינע במֶשֶׂק וֵיסְט אונד לָעָר , בִּיו דֶער גֶעוַאלְמִי נֶער קעניג
אלְמִנְדֶר מוקדון הָאט זִיךְ אויף אֵיהֶר עֶרְבַּאי עמְט , צוערְסְט הָאט עֶר דִיעזֶע שְׁמָארְט אֵיינָ-
גֶ ענוּמְמֶען , זִי ואר שׁוֹין דַאן ‏ צוּרִיק גֶעבּוֹיעֶט אוּנָד פֶערְפֶעכְמִיגְט וי פְייהֶער , אנ דיעזֶער
גֶעַאלְִיגֶער קְרִיעגֶער הָאט אֵיהֶר װִידֶער צֶערשְמֶעמֶערְט אּנְד צֶערבְרכֶען , נַאר קים הי
דֶער אַלְמֶער גֶעשִׁיכְט שְׁרַייבֶּער הִירַאנִימוּס עֶרְצֵייכְט, הָאבֶּען דִי מאצֶעדַאניער מומרוֹנִים) דִיעזֶע
שְׁטָארְט צוּריק אוֹיפְגֶעשְׁטֶעלְט אוּ הָאמֶען אֶיהֶר. הֶענִייענ וי פָארְֶער , נָאר זֵיי הָאבֶּען אִיהֶ-
וייטֶער פוּן דֶעם פְּרִיהֶערְרִיגֶען אָרט. גֶענְרִינָדְעמּ , אוּנ. אַנְשְׁטָארְט וָואס פָארְהֶער. מואר זָיי
גֶעבּויעט צְזִישֶׁען הוֹיכֶע גֶעבִירְנֶע אוּנֶר ‏ שְׁמֵייכֶע מֶעכְטִיגֶע פֶעלְזֶען, הָאבֶען יי אֵיהֶר יֶעצט /
גֶענְרִינְדֶעט אִין אֵיין בְּרֵייטֶען מָאחֶל ואס דֶערבַּײ פְִמכמ דֶער גְרוֹיכֶער פייף בַּארַארָא ,
אוּג בִּיז הַיינְטִיגֶען פָּאג עה א יע וֶער שְׁמֶעלְכֶע דיעזע ואוּנְדֶערשְׁטָאדְט. - דִי מְלְכִים
דֶעם חוֹיז תַּלְמֵי חָאכָּשּ פו צייט צו ציוט דיעוֶע שִׁמָ :ר פֶעינְרֶעמֶערְט, פֶערְמְשסְטִינְט

*) דברי הימום א' י"ה, ה'--|", אין תרגום יונתן בן (וויאט װערט ריעזע שמאדט {דרטשק"
גערופען (ברשית י7 ט'ן).

אוג אוֹיסְגֶעצְיְרְט מִיט פְּרֶעכְטִיגֶע בִּנְנִים, מִיט טְהֹרֶמֶע אוג פֶערשׁיירֶענֶע ואּנְדֶער גֶעהֵּיינֶען ‏
ִּיו זִי אִיּ עֶנְדְלִיל זֶעהֶר בייך אנ ואוּנְדֶער- שָׁאהְן גֶעוָארֶען ‏ אוֹיך דִיעוֶעם מָאל הָאט די
הַצְלֶ חַח פוּן רַמֶשֶׂק נִיט לַאנְג גֶערוֹיֶערְט, דֶען קיים הָאבֶּען זִוך רִי מַלְכִי בִּית תְַּמי פוּן אֶיהֶר
אבְּגֶעקֶע עהֶרְט , הָאבֶּען זִיךְ ‏ אוים אֵיהֶר אַנְדֶערֶע בכ בַּתִּיט גֶעפוּנֶען, וֶועלְכֶע אֵייגֶער הָט
אִיהר גֶערִיסֶען פון צְויימֶען אונ אַלְכֶע הָאבֶּען אִיר קיין גוּטֶעס נִיט צוגֶעגֶעבִּי. פִיעלֶע יאהְרֶען
הָאט וי דֶיעזֶע שְׁטָארְט אַזוֹי אוּמְגֶעוֶעלְגֶערְט פון אֵיין הַאנְד אין דִי צְוֵייטֶע , פון איין
רֶע גִיערוּנְג אִין דִי אַנְרֶערֶע, בּיו זִי הָאט אִיהֶר ַאנְצֶען וֶערְמח אוּנָר גְלַאנֶיץ פֶערְלוֹירֶען. דֶער
רַאמִישֶׁער הֶעלֶר. פָּאמְפֶעיוּסס הָאט מִימ ַיינֶע. מִילִיטָאר דִיעוֶע שְׁמָּארְט בֶּעלַאגֶערְט אוג
אַיינְגֶענוּמֶען + נָאכְרֶעם אִים יָאהְר הָאט אֵיהֶר דֶער כַּלִיף אָמַאר גֶעצְוואּנְגֶען , עָר הָאט
אֵיהֶר - פֶערְפֶעסְטִינְט אוּנד צוּרִיק אוֹיסְגֶעצִיהְרְט וי פַארְצֵייטֶען . אִים יָאהֶר אנ הָאבֶּען
בֶּעפַאלְלֶען דיעזֶע שְׁמָאדְט דִי מְרייצ-צִינֶע ונוּשְׂאֵי ַצֶכֶב) אונ הָאבֶּען איהר ר גֶעוָאלְט אַיינְגֶעמֶען ,
אָבֶּער אִיהְרֶע ַיינְוָארְנֶער הָאבֶּען זי אַרוֹים גֶעשְמֶעלְט אַנְְמֶעגִין דֶעט פֵיינֶר , זָיִי הָאבֶּען וי
מַאפְּפֶערֶע הֶעקָרֶען. גֶעשְְׁרִיטֶע , אוג הָאבֶּען דִי שׁנְִים פון זיר טאר צוריק אַרױים-
גֶעיָאנְט, דִי קְרייצ-צִיגֶער. ווַארֶען גֶעגֵייטִינְש זִיךְ אֶבְּצּצִיהֶען - אונ הָאגֶען אַנְרוֹיסֶע מפֹּלָה
גֶעהַאט, אִים 1506 הָאט אִיהר דֶער גְרוֹימֶער הָעלְד | טַאמֶערְלַאן בֶּעלַאגֶעיְט. מִיט דֶעל
סֶע גֶעוואלְט הא עֶר אִיהֶרֶע מוֹיערֶען צוּבְּרַאכֶען, ‏ עֶר הָאט זִיךְ מִיט נַיינֶע סָאלְבַאטֶען
אֵין דֶער שְׁטַארְט אַביי גֶעחַאפְּט אוּג הָאט זִי תַּחַת חֶהֶב ָו עמַאכְט , אִין פֶערְלוֹיף פון אֵיינִינֶע
שְׁטוּנְדֶען הָאט זִיך גַאנֶץ רֹמֶשֶׂק גֶעם ונֶען אִין אֵיין הָעלִי טֶען בְּלַאנְדיפִייֶער, | אוג אִיהְרֶע אַללֶע
פַּאלַאטְצֶען ‏ טְהִירְמֶער אוּנָד װאוּנְדֶער-גֶעבֵּיירֶען זֶענֶען אִין אֵשׁ אוּנְד קיכֶען פֶּערְוַאנְרֶעכְט
גֶעעָארֶען . נוּן הָאט שׁוֹין דַאן דִי גַאנְצֶע על גֶערֶענְקְט דָאם וֶעצְט וֶועט שוין בִמְשָׂק מָעהֶר
נִיט גֶעבּוֹיעֶט וֶוערין אוג וֶועט שוין אֵיין עֶוִינֶע רואָינֶע הו בָה) בְּלֵייבֶּען ‏ אֶבֶּער עִם ואר
גְרַאדֶע אוּמְגֶעמֶערְ רֶט,. אוּנ גְכייךְ נָאך דִיעוֶע מִפְּנָח אִיו דִמֶשֶׂק צוּרִיק אוֹיפְגֶעבּוֹיעֶט גֶעוָוארֶען.
אִים יְאהֶר זננו הָאט אִיהר דֶער מֶערְקִישֶׁער סוּלְטַאן סֶענִים בֶּעצְואוּנְגֶען, אוג פון בַאמָאלְס אָן ‏
בִּיז דֶעם יָאהֶר 190 הָאט גֶעהֶערְט בַמָשֶׂק אוּנְטֶער דֶער רֶענִירוּנָג פוּן מֶערְקֵיי ‏ פון יָאהֶר
פפן בִיז הַיינְטִיגֶען מָאג הָאט זִיךְ נָאךְ פֶיעלֶע ערְאֵייְגִיסֶע . מִיט דִיוֶע טְמָאדִיט פַּאסִירְט , דֶען=
אוּנְטֶעררֶעסְמֶען הָאט אִיר ערָָכֶערְט דֶער עֲִפמִישֶער פַּאשֵא אִיְֵּהִים ,‏ אונ ארי הָאבֶע
אֵיהֶר דִי מֶערְקִין צוּרִיק צוּ גֶענוּמֶען , אונ עד הַיוֹם חִוֶה איז בַמָשֶׂק גֶעבְּלִיבֶּען אוּנְטֶער רִי
טֶערְקִישֶׁע רֶענִירונָג .

דָאס אִיז דִי גֶעשִׁיכְטֶע פוּן דַמָשֶׂק. יֶעצְט וֶועלִן מִיר זִיךְ אוּמְקֶעחרִין צו אוּנְנֶער רייוֶע-
בֶע עשְׁרַייבּוּנג , מִיר וֶועלְלִין בֶּעמִיהֶען רִי גַעעהֶרְטֶּע לֶעזֶער אַבִּיסֶעל מִיט אוּנְז מִימְניין אִין
דַבַישט אַריין , אוג ‏ מִיר וֶועלִין אויף אַלְלֶעם וָואס מִיר וֶועלִין דָארְט /וֶעהְן אוּגְגֶערֶע
אוֹיפְקֶערְקְואמְקייט מַאהֶען .

אַזױ וי במָשָׂק זֶעהְט אוים פון וויימֶען שֵׁיין אוּנד רֵייצֶענְד אַװי אִיז זי נִיט שֵׁיין
אונ נִים רֵייצֶענֹר אַז דֶער רייזֶענְדֶער טְרֶעט דָאם ס עֶרְשְׁמֶע מָאל אַבֵיין ‏ אין איה רֶע גאסכען ,
עֶר וֶועם זִיך שְׁטַארְק פֶערְוואוּנְדֶערִין אונ וֶעט פְרֶעִין צִי אִיז דָאס דִי זע ִלְִּיגֶע גלַאנצֶענְרֶע
מִילְרֶע דַמָשָׂק וָואס אִיךְ הָאבּ פוּן וַויימֶען דֶער וֶעהְן ? דֶען אְלֶע שָׁאהְנֶע קארמינעם אַלְקֶע
מֶערְקְווירְרִיגֶע ע בִּילְדֶער ווע פְּלאמְצְלִיךְ פוּן זֵייגָ ע אוֹינֶען ער שְׁינְדֶען וֶוערִין ‏ אוּנֶ ווע
בָּלָאס אַ אַלְטֶּע ע שְׁמוּצִיגֶע שְׁטָאוִיט עֶרְבְּלָיקֶען . אִיךָ אַלֵיין -- עֶרְצָאהְ לט דָער בייזענדעי = -
ואר אוֹיך זָעהֶר פָ ערְוואוּנְדֶערְט אַלֶס אִיךְ הָאבּ. זִיךְ צוםערְשְׁטֶען מָאל אִין די ועכְט-מערִיהְמציע
וואוּנְדֶער-שְׁטָארְט ‏ דַמָשֶׂק בָּעפוּנך דֶען , אוּג הָאבּ. אוֹיך נִים גֶעוָואלְט נְלוֹיבֶּען צִי צִיו אס
וויק? יף דמש טקל אִיהרֶע סֶע זיעֶען אֵיינָג, שְׁמָאהְל, נִים גֶעבְּרוקִירְם אוּנָד פיל מיט 2 = :3ע

--- 1809 די

אוּנָ בִיים , בְּלָאם אֵיינִיגֶע גַאסְמֶען וָואס דָארְט וָואחְנֶען דִי עדֶעל לייט , די כֵייכֶע פירסמען
אוּנָד קויפְֵיטֶע! ; זֶענֶען בְּרֵייט , שָׁאהְן אונ ‏ מִיט שְׁמֵייִנֶער גֶעפְּלַאסְטֶערְט . אועס גייט צרֶעגִין. /
ער גי די אֵינְגֶע גָאסְלֶאךְ פול מִיט כיים אוּנָד מִיעפֶע זוּנְפֶען, דִי פִיס פון די דורְכְִייעֶנְדֶע
וֶערִין בִּיוּ דִי קְנִיעְ פֶערְזוּנְקֶען אִין בְּלָאטֶע, אוג מַאנְבֶעם מָאל קֶען מֶען דָארְט דִי שׁמִיוֶועל
לָאוֶען. ‏ דָאס רוב הֵייצֶער נֶענֶען גֶעבּוֹיֶעט פון הָאְץ אָדֶער פוּ צִינֶעל אוּג זעק זֶעחֶר גִיט שי
אוֹים , זֵיי זֶענִין פון דְרוֹיסֶען אוּמְגֶעפַארְבְּט אוּ אוּמְגֶעצִירֶט,. אוּנ הָאבֶּען דָאף .קיין יונ
קְרַאפְט , אָבֶּער אַזױי נִוי נִיט שֵׁיין אונ נִיט רֵייצֶענְד דִי הַיינֶער זֶעהֶען אוים פון דְהוֹיסֶען, אוו
שֵׁיין אוּנְד רֵייצֶענָד זֶענִין זי פון אִינְוֶענְרִיג , דֶען קוים עֶפֶענֶען מִיר די מְהִיר, אונ קוים גע
מִיר אריין , שְׁטֶעלְט זִיךְ אוּנז שׁוֹין פַאר א נײַע מַארְטִינֶע ,‏ א בִּיכֶד ואס בְּרַיינְגְט אוּנָז צוּם
גְרֶעסְטִין עֶרְשְׁטוֹינֶען, אוג מִיר מענֶען זיך בַּשּׁם אוֹפן נִיט אִפְּוואוּנ דֶערן, ‏ גֶענִין אוּנְֶערֶע אוונֶען
שְׁמֶעלְט זִיךְ פְּלֶעצְלִיךְ פָאר דִי גְרֶעסְמֶע פְּיַאכְט , דֶער הֶערְליכְְטֶער ְלַאנֶץ פוּן במָשֶׂק. בי
יֶעדֶעס הוֹיז אִיז אֵיין גְוֹימֶעם בְּרֵייטֶעם גֶעהֶעפְט (הויף) אוֹיסְגֶעפלַאסְטֶערְט מִיט שָאהְנֶעגְלַאנֶע
מַאלִירְטֶע שְׁטֵיינֶער, אִין. מִימֶען אֵיין שְׁפִּיֶג-בְּרוּנֶען עפַאנְמַאן) מִיט פְּרִישֶׁע קְלָארֶע וַואסֶער,. או:
פון אַלְלֶע זַייטֶען זֶענִין גֶעפְלַאנְצְט צִיטְרַאנֶען בּוֹימֶע ר אָרַאנְגֶען , מִילְגְוֹימֶען, פייגֶען אונֶד נָאף
אַנְדֶערֶע מִינִים פּרוכְטוימֶער , צוישֶׁען דִיעזֶע בּוֹימֶער וואקמֶען אִין גֶעפְלַאנְצְמֶע בֵּייטֶען
פֶערְשִׁיירֶענֶע ְּלומְמֶען , וָואהְלְשְׁמֶעקֶענְדֶע רָאזֶען אוג נָאךְ פִיעלֶע מִינִים גֶעווַאקְסֶע . פון דֶער
רֶעכְמֶער אונ לִינְקֶער ייט פַאנְטַאן , זֶענֶען גֶעבּוֹיֶעם זָעהֶר פּרֶעבְטִינֶע בְּנִים נָאף דֶעם
אַריֶענטַאלִישֶׁען סְטִיל (דֶעם גוס ט פון דִי וְוָאס וָָאהְגֶען אִין מִוָבַז), ‏ אוג גֶענֶען אוֹיסְגֶעצִי הֶרְט פוּן
אִינְוֶענְדִיג מִיט דִי שֶׁענְסְטָע צִיערוּנג אוּנֶר פְּרַאכְט, ‏ דִי צִימְמֶער אוג זַאלָאנֶען וֵיינֶען הֶערְרְנִיך,
אוּנְד רִי ווֶענְט גֶעפַארְבְּט מִיט רִי שֶׁענְסְטֶע מַאלֶערַייֶען. אונ גֶּעמַאנְגֶען מִיט דִי ואוְּדֶערְלִיכְסְטֶע
ביל דֶער. ‏ דִי אַלְלֶע מָּאבֶּעל אוּנָר בַּלִים זֶענֶען בֶּענוּלְדֶעט אוּנָד. בֶּעזִיְבֶּערְט מִיט נַאקְ אוּנָד
ִיְבֶּערְפַארְב , אוּנָד וי דָאס אויג נִיט זִיד נָאר אַקַעהֶר זֶעהְט מֶען אַלִיץ פְּרַאכְט אוג הֶערְ; לִיכְקֵיינ,
גְמַאנְץ אוּג קָאסְְלִיְֵייט, גַאלְדֶענֶע אוָּר זִילבֶּערְנֶע כִָּים גֶעוֶעטְצְט מִיט דִימַאנְמֶען אוג דִי
ַייֶערְכְטֶע עֶרֶעלְשְׁטֵייגֶער, הֶערְרְלִבֶע פָארְמִיעֶרֶען, ג נַארְרִינֶען, דִימַאנֶעס, בֶּעמְגֶעמַאנְד גֶעשְׁמִיקְט
אוג גֶעשְׁמְרִיקְט, גֶעצַאקְט אוּנָד גֶעוֶועבְּט פון דִי מיֶערְסְטע. מֶערְקִישֶׁע מַאטֶעריֶען אוּנֶד
גֶעשְפִנְסְטֶען , בְּקִיצוּר עֶס אִיז שְׁוָועַר סֶע די אַלְלֶע מֶערְקְוִירְדִיֶע קַארמִינֶעם אוג
ערְשֵׁייוּנְגֶען ואס דֶער אֵיירָאן פייער זֶעהְט אִין דִיזֶע וואהג ינע פוּן דַמָשֶׂק. עֶר בֶּעפִּינְדֶעט זִיך
דַאן וי בֶעצוֹיבֶּערְט אוג װִילֵל נִי נְויבֶע אוֹיבּ ער וְעזֶ דָא ם אַרלֶעם אוֹיפֶען וַוֵאהֶר ,

דִי אַיינְוָאהְגֶער פוּן רַמָשֶׂק זֶענִין כִּבְלל גְרוֹימֶע פַאנַאמיקֶער (אָדוּק אִין זֵייעֶר אִמוּנָה), אוג
פֶערְהַאמֶען אוּנ' פֶערְפָאנְגֶען דִי אִיבְּריגֶע אַיינְוָאקְנֶער פון פְרֶעמְדֶע אָמוּנוֹת, אִיבֶּערתוֹיפְּט וועכִין
פֶערְפַאלְגְט פוּן זֵיי די מַאמְהָאלִיְקֶען אוּנד יּדֶען. דֶער יוּרֶע בּפכט, אִיז אִין דַמָשֶׂק גְרֵיים צו לע
צְרוֹת , דוּרךְ דֶעם קְלֶענְסְטִי בִּלבּיל קֶענֶען זֵיי אֵין גְרוֹים גֶעפַּאהֶר ארַיין פַאלְלֶען, וי עָם הָאם
שוין פִיעלֶע מָאל פַּאסִירְט , אַז טוֹיֶענְדֶער יּדֶען זֶענֶען יידֶער פֶּערְאּנְנְליקְט גֶעוארֶען אוּ עס
הָאט זֵיי פיעל גֶעלְט אוּנְד בְּקוּט גֶעקָאסְט. צו אֵיין בַּיישְׁפּיעל. קֶען אוּנָז נִיטְּצֶען דָאס יָאהֶר 0ופו,
וָאס אִיו מִיט בְּלוט אִין אוּננֶער גֶעשִׁיכְטֶע פֶערְצֵייכֶענְט, וָואס דַאן הָאבֶּען דָאר אוּנוֶערֶע
ְרירֶער פן אַ שֶׁענְדְלִיֶע עעליכת"בַם וָעהֶר פִיעַל גֶעלִימֶען, * וִוי זעם אִיז יֶעבֶען איינצִינֶען דערפון
גַאנֶץ גָענוֹי בֶּעוואוסְט, אוג מִיר גֶעפִינֶען פִּיר גַאנץ אִיבְּרִיג אִיצוּנְד דֶערפוּן צו שְׁבֵייבֶּען ,

ד, האפֿפֿמאנן ,

דָאס לעב מֶּען פוּן דיא בִּינֶען 4
(נאךף דעס בעריהמטען ד' בערנשטיין)

דָאם גֶעכֶּען פון דִי בִּינֶען אִיז אַזױ מֶערְקְוִירְדִיג אוּג װאוּנְדֶערְלִיף, אַז עָם אִיז קיין
ָרֹים חִיוּשנִיׁ וָאס פון יי קְמֶעסְטיֶען פיל אִיבֶערגֶעמְִגֶענֶע פַאלְשֶׁע מעֲשׂוות פון ייר
אויפְפִיהְרוּנְג אוג. פון זִיקֶער גֶעכֶּענְסְטט , נָאד מִיר דיינְקֶען נִיט אִיבֶּערצוְּרֵיינֶּען, מִיר וִוילְנען
נָאר דֶערצָאהְלֶען דֶעם אָמָת וו עָר איו , קוט נִי דִי אֶמֶתֶע נַאטור-פַארְשֶער הָאבֶּען די
ִינע נַאכְגֶעקוּקְט אונ רִיבְטיג צוּייגֶעוֶעה זייר קֶעבֶּען אוב אן יפְּפִיהְיוֹנג. אִין אַלְלֶע פְּרָמִים,
דֶען אפִילוּ דִי וַאהְרֶע גֶעשִׁיכְטֶע פוּן די נַאמוּ--פָאיי שֶער יוט אוֹיףָ אוֹיט אִיבָ ערגֶעטְִיכֶּען אוּג
צוּפיעל וואוּנְרֶערְלִיךְ + עֶס הַייוְט אוֹים נָאך דָעׁ עְֶצָאהְטּנְג פוּן זֵיי , = אַז דִי בִּינֶען הָאבֶּען
אֲשַׂכָל וָשֶׁר אַװי וִוי א מֶענְשׁ, אוג זֶענֶען נִיט אוּנְטֶערְגֶעוָארְפֶען אוּנמֶער רֶעם אִינְסְטִינקֶם

+טיר

ַיינְגֶענּוֹירֶענע נ וטוּר-פַאחִינְקֵייט) אַזוֹי וִוי אַנְדֶערֶע שְׁרְצִים וּימָשִׂיט, דער אָמָת אִיז אבֶער,

אַז דִי בִּינֶען הָאבֶּען אויף נֶעם אֵיינֶענֶעם אִינְסְטִינקֶם ‏ האס אַנְדֶעמֶע ע שְְׁצִים הָאטְשׁ די
גֶענוייֶען אִין זֵייערֶע מִנְהָנִים אַזוֹי פִיעל שֶׁכָל אוג בָּרית -עַאתט, |

רִי צָאהָל פן דִי בִּינֶען וָאס הָארְנֶעץ אִין אֵין בִּנְשְׂטָאק אִז זִיעֶר נְוֹים , פון
הֶעפְמְועגֶען הָאבֶּען די נָאר אֵיין ‏ קַאנָיגִין (מאטושקע) . אין איין בִּינְשְגָאק גֶעפִינְט זִיך פֿון
זֶעקֶם בִּיו אַכְט הוּנְדֶעלְט וְכָרִים אוג פון 10 בִּיז 20 מוזֶעמָי טומ:ום'ס (נִיט קֵיין זְכָרִיס אוג
נִיט קיין נְקָבוֹת), וֶוען עס מְיֶעפְט זִיך צְווֵיי מינִיגֶענִם (מאטושקעם) אִין איין ִינשָאק ,
בְּרֶעכְט צווישֶען זי בֵיירֶע אוים אַ שְׁמַארקֶע מִלְהָמָה בִּז אֵיינֶע פון די וֶוערט גת-ג צְרֶער
וי מוז פֶערְלָאן וֶען דֶעם בִּינְשְׁמַאק,

נֶעצְט וֶועלִין מִיר בֶּעמְבַאנְמֶען זייֶער גֶעבֶּען , זייר נוירְקֶען פון בֶער צַייש אָן די נֶט

7

וערְט גֶעמַאכְט דֶער בִּינְשְׁטָאק בִּיו עִם ווערט גֶעבּוירֶען אֵיין נייעָר חור,

די קינִיגִין וָואס וֶוערְט גֶענֵייטְה דוּרֶף דֶער מִלְחָמָה צו פֶערלָאוֶען דֶעס עֶרְשׁמען
ִּנְשִטָּאק , פְלִיהְט אַוֶועק ק עֶרְנִיץ אַנְדֶערְשׁ, זִיךְ צו צו זֶּען איין אַנְדֶער קאנינבייך אוּג מִים
אֵיהֶר צָאמְמָעו פּלְי ען מִיט אַלְלֶע דיי בִּינֶען ‏ וֶעלְכֶע עֶס הָאבֶּען פַאר אִיחֶר = אַזֹי מוּטחיג
גֶעשְׁמְרִימֶען ‏ אונ מִלְהִמ גֶעהַאלְטֶען ,‏ אוֹיף דֶעם וועג ֶעמצֶען זֵיי זִיך אְַלֶע אוֹים איה
אַ צְַַייג פון אַ בּוֹים עֶמְויס אויס צוּרוּהֶען פין זייר מִיהֶע + דִי קַאנִיגִין זֶעמְצְש זִיך אין
דֶער מִיטְמֶען אוּנ די ִיבְרנֶע רִינְגְלֶען זי אַחום פון אַלְכֶע זַיימֶען . נָאףְ אַקְלֵיינֶע ווהֶעצֵייט -
שִׁיקְט מֶען אַרויס עטְלִיבֶע פון דִי טומְטום'ס יי זאלֶען | בֶּעזֶעהְן דִי גֶענֶענְד | אוג אויסְקְלויבען
איין נייֶעם אָרְט, אוּג דרום מַאכְט זִיךְ אַמָאל זוּמְמֶער-צַייט זֶעהֶען מִיר אֵיינְצִינֶע בִּינֶען ארוּם -
פְִּיהֶען אִין ואל דָאס זֶענִין דִי אַרוֹיסן גֶעשִׁיקְטֶע שְׁפַּאנֶען - וֶֶען עס גֶערַאהְט זי אויף-צוי
ומֶען אֵיין זִיכֶער אָרט, קוּמְמֶען זֵיי בַּאל לֶד מִיט דֶער גוּמֶער בְּלח צוּ דֶער קָאנִינִין ,‏ אוג
אלד דהױיבם! זִיך דִי גַאנְצַע מַהֲנָה אויף , = די קינִינִין פְלֵיהְט אוֹיף פייהֶר צו דֶעם אָרט ווא:
זִי ונֶעט דָארטען גְרִיגְדֶען אֶיהָר. גייע קָאנִינְרייך . |

ו

דִי לֶיעבֶּע פון די בִּינֶען צו זיר גקַאנילִין אִיו טי נָרוֹים , אַז וֶוען זִי זָאל מִימ זי
נִיט זיין , וַאלְטֶען זֵיי ,קיין שום אַרְבֵּייט נִיט גֶעטָאהן אוג וא לְשָען זִיך צוף; ;וינע פין אַללֶע
לימֶען אָבֵיין אַזֹי וי פֶערְְּלַאנוֶעטֶע שָאפֶעליך ) אַה { דער פּיסְטוֹך.
2 וי

אי

*=יפיאאטישעס

די בִּינֶעןוַואהְנוּנְגְן,

אִין דִי אָרְטֶער ווו דֶער מֶענְשׁ וֶעלְבְּסְט לֶעבְּט נָאךְ הַאלְבּ וִוילֶ- אוג פֶערְשְׁטֶעחְטּ : צי
נִיש דֶען גְרֹימֶען וֶערְמְּה מִיט דֶעם נוּטצֶען וֶענְכֶע רִי בִּינֶען ְֵּיינְֶען אִיהֶם , מוּזֶען דִי ִינֶען
זיך זֶעלְבֹּסְט זוּבֶען אֵיין וָואחְנּנָג ‏ אבֶּער אִין אוּנוֶערֶע גֶעבִּילְדֶעטֶּע קָאנְדֶער גְֵייטֶען שׁוֹין ני
מֶענְש ן פון דיערט וֶועגֶען אָן גֶּעקווועמֶע וַארְנונֶען ‏ יֶעיער בּוֹעֶר וי עֶר דֶערְוֶעהְט נָא-
טשוַוארְם מִיט בִּינֶען וָאס בְּלָאנוְטֶען אֵרוּם אֶהֶן אֵיין אָרט , גְרֵייט ער בַּאלְר. פון זייערטּ-
קענען אָן איין אוּלָיִע (סנד) אוּג נֶעמְט דיי אַחִין אַרַיין , 2 לָאט זי נָאר אִיבֶּער אמליין.
גֶעבִיל אוֹיף אַלייןאוג אַרוֹיס-פְלִיֶען,

מֶען קֶען זִיךְּ לֵייכְט ם אִינֶער צִיגֶען , צי דִי קינִינֶען אִיז אויך מִיט נֵיי גֶעפַּאנְגֶען גֶעוָוארֶען
צִי נֵיין ? , . וַַייל די בִינֶען אז דיי קִינֶען אבי אִין יו גיק וַָאהְנוּנָג ,. הֵייבֶּען זי 5
אָן בַּאלְד אַרוּם קוּקען צִי אִיז נִינֶער קַאנִינִין אויך מִיט זי דָא, אונ אַז זֵיי דֶער זע *,
נֶעמֶען זֵיי זִיךְ בַּאלֶר צוּ אוֹיסְפּּטְצֶען או: אוֹיסְרָאמֶען דִי נִייֶע וָואהְנוּנְג, ‏ אוּג וֶעכֶע בִּין הא
זִי אִיחֶר אַרְבֵּייט, ‏ אוּנ א בֵּיימֶעט פְלֵייסְסִיג אוּג מִיט גְרוֹיס חָ חֲשָּׁק, נָאר נִוי בַּאלְד זיי גֶּעמֶערְקען.
אַו די קיגיגִן אִיז מִיט זֵיי נִיט פֶּערְהַאנֶען, טייבֶּען די זיך אָן גי אַרוֹיס צוּ שְׁטיפֶּען רורה
דֶעם לָאבִיל אוּם אַוֶועקְצוּפְלִיהֶען ,‏ זֵיי זענָ ענָגן דֶענְִמאכְ2 ַױ ַּז , אַז עס אִיז גֶעֶהנָ
גֶעגֶּען דֶעם בִּינְשְׁטָאק צוּ שְׁטָע עהְן אוג זי נִיט דֶערְלָאנֶען אַרוֹיס פון דָארְט , זיי שְׁמֶעכִין מִיט
וייעֶכֶע גִיפְטִיגֶע שְׁטַאכְלֶען אַװֹי וי די קאזאקעז סִיט זִיעֶרֶע 9 טַארְתֶע פִּיכֶעס אוג מענֶען
רַאנְען בָּיו ‏ אִי ין בְּלּטֹ, בער בּוֹעעֶר מוז הֶענְרְמָאחְל. אין | מאסקע אוֹים זיין פָּנִי. מְרָאנִין
אונ דִי הָאנְד י שֶׁב מַאטֶעס פֶערְוִוימְמֶען . --

דִי בִּינֶען וֶועלְבֶע חֵיּבֶּען שוין אֵיינְמָאלְט פֶערְלָאוֶען זייר עפאק נוייל רִי קַאנִינִין
זייעדע אִיז ערְגִיץ וואו פֶערְפַאלְלֶען גֶעוארֶען ; = ועלִין זי שׁוין ,קיינְמָאהְל נִיט ְּשוּם אופָן
אוּמקעהְרֶען אַהִין , אֲפִילוּ וֶוֶען גִּי הָאבֶּען קֵיין מקוֹם כָנוּמָ עַרְגִיץ נִיט גֶעפִינֶען .‏ אֵינֶינֶע
באט ורייפָאךְ שער פֶערְוִיכֶערֶען אז דיי בִינָען דערקענעו ו שׁ טֶענְִיג זייר פֶערְלָאזְטֶעס אָרָט אֲפִילו
אִין פיל צֵייט אַרוּם אוג וֶועלִין {עם שְׁמֶענְדִיג יי גייכֶען . צִי דָאס אִיז = אֵיין אָמֶת אָדֶער
אגומָא , וִוייֶען נָאר די וָואס הָייגֶען נָאכְגֶעמְלֶעהְוְט נָאףְ דֶעם || אוג עֶס = גרוּנְדינִיְף
עֶרְפַארְשְט . -- 7

וֶען זי בִּינֶען גֶעפִיגֶען חי צֶבָעׁל מִיט = יט מֶעניני. צוּנַאמְמֶען , דֶענְסְמָאכֶל הויבֶּט
אֶן הו זי איין פְַייסִיגֶע אנ טיט דיי קינִיגִין ‏ עבט זי, נֶט זל רוהיג אויף אֵיין א 5 א
מוּחֶט גָאר נִיט, דִי וְכָדִיס יִנָע זִי בַּאלְר אַרוּם. זִי צ דֶערְוַוארֶעמְ ען, יל זִי אִיז בַּיי זִיךָ
אַגְרוֹיסֶע מְיוּחֶסֶת אונ' זי ;קינְט מאדעט אֵיחֶר טַערָר. די,קאלט ,קען אִיהֶר מֶעשָׁאיֶען צוּ
לייגען אֶייעלִיף פוּן וֶוֶעלְכֶע ;עס קוּמְמֶען אַרוֹים דִי בּ גֶען + דִי לֶערִיגֶע בִּינֶען (אַזֹ וועלִין מיר
רוּפְפֶן די ימּמְפוט' ם, טֶע כֶע ניינֶען יט מין, וכ אוב בי קין נִקֵבוֹת) הוֹיבֶּען אָן צו-

69 45+

2
+ יו

=

די בֶּיענֶע הָאט וֶעחֶר דִיְגֶע הָאצָר אויף ר ליב א אונ הי בַּאנָד. זִי פְליהט צו צִי

= אַ בֹּים, קיבְט. זי איין אי יי מְשׁטְשְ קֶעלֶע ואס דָאן רטֶען אי צונופְגֶעוַאמְמֶעקְט. דֶער
בְּלוּמְמֶענשְׁטוֹיבּ (פָּארֶעך) אוּג בֶּערֶעק דֶער מִיט דֶעם נַאנְצֶען קָארְפּער, דֶער נָאךְ קאטְשֶׁעט :
| זִי דֶעם שְׁמוֹיבּ צוּנויף וִוי אַבַּאנְקִילֶע- אוג נֶעמְט עֶס אַרַיין צְווישֶען דֵי אוּנְטֶערְשְׁטֶע פִיסְלֶעףְ
אוג מִיט דֶער מַשָּׂא קַעהְרְט : זִיךְ אוּם אִי דֶעם בִינְשְׁטָאק אַרֵיין ,

= אֵינִיגֶע נַאטוּר-פַארְשֶער הֶויבֶּען זִיך בֶּעמִימְט אַרינְצוקוען אִין דֶעם בִּינְשְטָאק. בְּעַת
יי מְהוֶען זֵייֶער אַרְבֵייט, אוּם צוזֶעהְן ִי אַזױי עס גֶעהְט בַּיי זי צו ! אונ דָערוּם הָאבֶּען זי
מֶערְבִּימֶען ‏ רִי הָאלְצֶערְנֶע אוּלָיֶע אויף אֵין גְלָאוֶערְנֶע ‏ אוּג אַלְלֶע מָאהְל ‏ אוּנְטֶערְגֶעהוֹיבֶּען
בָאט דֶעקֶעל , אוּם צוּ זֶעהֶען וָואס עִם קֵימְמְט דָארְט פָאר זיר הָאבֶּען בֶּעמֶערְקְט אַז
| פַארְהֶער פא אַלְלֶעמֶען בָּעמִיה ען זִיך די גִּינֶען שָאהְן | אוים-צוּפוּמְצֶען זייר וָואהְנוּנְג, = אוג

פֶערְשְׁטָאפְּפֶען אוּג פֶערשְׁמִירֶן וא עס גֶעפִינְט זיף ערְגִיץ אַקליין כָעכִיל ‏ אָדֶער אְַׁפָאלְטֶעל ,
| ווֶען זייר וָואהְנוּנְג אִיז שוֹין פֶערִטִיג , רֶענְסְמְמָאלְל צוּ טְהֵיינֶען : זִיךְ אוֹיף עטְלֵיכֶע כִּתּוֹת -
אֵייִיגֶע פְּליהֶע ען אַרוֹים אוֹיפֶען פֶעלְד צוּנויף צּקְלויבֶען דֶעם נָאהְטִיגֶען שְׁטָּאפָם ומַאמֶערְיאל)
פוּן דִי בְּלו ומֶען אוּג צְויעטֶען ,. אוג אֵייִיגֶע בְלֵייבֶּען אִן בִּיגֶענשְׁטָאק אום צו בֶּעאַרְבִּימֶען
דֶעם גֶעבּרַאכְטֶען שְׁמָאפֶף + אִטְּחֵייל בְּלייבֶּען בּיי דער קַאנִצִין אִיצעי. זי צוּ גֶעדֶיענֶען -
אוג קלויגֶּען פוּ אִיהְיֶעט-וֶועגֶען צוּ דֶעם בֶּעסְמֶען בִיסְמֶען. וֶועטְ דיי אַרי יס בִּיגֶען הֶעמְרֶען

= זִיף פוּן דֶעם פֶעלְד אוּם מִיט נִייֶער מַשָׂא , גֶעפִינֶען זֵיי שוין גְרייטֶע בְשַׂרָתִים וָאס נֶעמֶן

דֶעם שְׁמָאפְף בַּאיי זֵיי צוּ אוג בֶּעהַאלְמֶע עֶס אִין די צו"גענְריימֶע אָרְמֶער : וועלְבֶעס עֶס

= טוג צום עעסֶען , לֶעגֶען זֵיי דיי אִין די שְׁפּיוקַאמְמֶערֶען , אוג דֶער מַאטֶעריַאל וָוָאס טויג

| צוּם בּויען די וַאהְנוּ, נען, הָאט זִיךְ אוֹיך ניין בָּע זוּנְדֶער אָרם ,

דִי בִּינֶען אַרְבֵּייטֶען אַװױי קִינְסְטְלִיף רֶעם בִּינְשְׁטָאק אוים, אַז עס אִיז כִּמֶעש אוּנְמָאנְלִיף
צוּ ְלוֹיבֶע אַז אַזֵא מִין אַרְגֵּייט זָאלְל קֶענֶען גֶעמַאכְט וֶערִין אָן אֲשׁוּם וֶוערְקְצֵייג , פוּן יֶערֶע
בֶּיענֶע וֶועגֶען ווֶערְט גֶעמַאכְט איין בֶעוּנְרֶער צִימְמֶערֶעל. דֶער מַאטֶערְיַאל צוּם בּוֹען. רִיענְט
דֶער וַואקְט, וֶועלְכֶען מִיר בֶּענוּטְצֶען צוּ מַאבֶען לֵיכֶט אוּנ צוּ אַנְדֶערֶע נָאטְּהִיגֶע טְ? לָאכוֹתן. ,
דִי בֶעמְיִקֶער , וֶועלֶבֶע בֶּעמִיהֶען זִיך וֶערֶע זַאךְ וָואס גֶעפִיגְט זִיךְ ‏ אִין דֶער נַאמוּר, טי
נָאם- צוַּאכֶען , הָאבֶּען שוֹין זֵייעֶרֶע קָאפְּף פֶערְקויע רן אונ הָאבֶּען נָאך עד עִמֵּה נִיט רערט

קְלֶעהְרְט וִוי אַזוֹי דֶעם וואקט נָאכצוּמַאכֶען . וי עס וֶעהְט אזים הָאט דִי נַאמוֹר אֵיהֶר מור"
נָאר דֵי בִּינֶען פֶּערְטְרוֹיֶעט אוּג מָעהֶר קֵיינֶעם נִיט, -- דָעי קנְְמֶע ר מֶענֶשׁ מען דיל נִיט
! בַּארִיהְמֶען אַז עֶר וַייסְט מֶעהֶר פוּן דֶעם קְלֵיינֶעם שָׁרִיץ . דעד הָאנִיק פוּן וֶעלְכֶען מיר
מַאכֶען אַזֶעלְכֶע פַיינֶע מאכְלִים , בְּרֵיינְגֶען מִים זִיך מִיט דִי בִּינֶע אִין זי מְלֵייגֶע ‏ מֵייכֶער
פין די בְּוּמֶע וָאס זויגֶען זֵיי אויס אוּג לֶעדִיגֶען אוֹים דִי זַאפְּט אִין דֶעם בּיענְשְׁטָאס אַכיין , -
אוֹיךְ דֶעם הָאנִק הָאט מֶען שוין גֶעפְּרַאבִּירְט נָאבְמַאכֶען פון דִיא אֵייגֶענֶע בְּלּמֶע פון.
וֶועלְבֶע דִי בִּינֶען בֶּעקוּמְמֶען אֵיהֶם , אוּג עֶס אִיז פָארְט נִיט גֶערַאמֶען אֵיהֶם נָאךְ צוּ מַאבֶען ,
וייל דֶער הָאנִיק אַרְבּייט זי אויס בַּיי דִי בִּיענֶען אִין גּויך , אוּנ דֶערוּם אִיז דָאס פֶערְהוֹילֶען
פון דֶען מֶענְשִׁיכֶן פֶערְשְׁטַאנְד אוג פון זַיין שַׁארְף אויג :

דִי קוּנְסְט פון זייֶרֶע גֶעבּועטֶע צִימְמֶערְלִיך. איז אַזוֹי נְחוֹים, אַז דֶעם מֶענְשֶׁען וֶעלְכֶעי
| הָאט עֶס אַליין ‏ מִיט זֵיינֶע אויגֶען נִיט גֶעזֶעהְן. אִי אוּנְטֶענְלִיך עֶס צוּ שִׁילְדֶערן . וֶען מֶען
| וכל זֵיי גוּט בֶּעטְרַאכְטֶען , מוו מֶען נֶעמֶען ‏ אַשְׁטִיק סְטֶעלְנִיק אוּ: אִין וַארֶעם נַאסֶע
| אביינְֶענִן ‏ דֶענְסְטְמָאלְל יל זִיף אָפּ רער הָאנִיק פון דֶען וַוַאקֶם , + אוּנ דִי ואוּנְדֶערְלִיכֶע
חַדְרִים'לִיךָ עֶרְשׁייֶען פַאר אוּנְגֶערֶע אויגֶען, יֶערֶעס צִיבָסָ עריל הָאט זֶעכְּס וֶֶענְטְלִיךְ גֶעשְׁלִיפֶענְט
מִיט ַייטְלַיך, נִיט פִּיעֶר עֲקֵיכְרִיג , אוג זֶענִין אֵיינָם צום ַנְדֶרִין נְלייךְ, אוב אֵיינְס פוּ אַנְדֶערץ.

= 189 =

נִיט גֶרֶעסְסֶער אֲפִילוּ אוֹיף אֵיין הָאאָר , - דִי וֶענְטְלִיך צְוִוישֶען דִי תְֲרִי'ליך זֶענֶען גַאנֶץ.
רִינן אוּנ גְכַאמְט, קיין שם מֶענְשׁ אָן דֶער הִיכֶף פון הב מַת הַמְרִירָה , אִיו נִיט אִין שְׁטַאנְר
אַזא מִין אויבֵייט צוּ מַאכֶען . דָא קֶענֶע מִיר זִיךְ אִיבֶּעך ֵייגֶען ‏ אַז דִי נַאמוּר בֶּעשֶׁענְקְט
אֵיינִינֶע גַאנְץ פְּרָאסְטֶע בָּ עשֶׁעפֶענִישֶׁען מִיט אזא פָּאהִיגְֵינ ווענְבֶע אַמֶענְשׁ ;קען זִי עֶרְשְט
אוֹיסְפִיללֶען דורךְ פַיעל חָכְמָוז. אוג וִויסֶענְשַׁאפְטֶען מִיט קִינְסְטְלִיכֶע אִינְטְרוּמֶענְטֶען.

עֶס אִיז זֶעלְמְזַאם ואונְדֶעך; יף ! נִוי אזוי דִי בִּינְנֶען אַרְבֵּיימֶען אַלְלֶע מִיט אֵיינְמָאלְל אִין
אַלְלֶע עקקען פון דֶען ִּינשְׁט טאק , אַלכֶע מַאכֶען אַװי יְַלִי אַז זי פֶערפּוּמֶען זי נִיט.
אִין דער אַרְבּיים אוּנ קּמֶען זי אַלְלֶע צוּנויף אקורראט אִין אֵיין פּוּנָקְט ארי אונ הָאבֶּען
עם מִינְדֶעכְטְ מֶען מָעֹית נִים = אִין זִייעֶר אַרְכִיטֶעקְטוּר -קוּנָסְט דֶער בֶּעסְמֶער אַרְכִיטֶעקְטָאר
מִי די בע מִטָע אִינְסְטְרוּמֶענְטִין אוג מִיט זַיין גַאנָ צֶער מַאטֶעהְמַאטִיק (, טָאלְט נָיט זיין אִין
שְׁמַאנְד אַזוי אֵיין אַרְבּיים אוֹיסְצוּפִיהרֶען :

וֶען ‏ די בִּינֶען עֶנְדעֶען אֵיין שְׁטִיק סְטֶעלְנִיק, הֵייבֶּען זי בַּאלְד אָן צוּ אַרְבֵּיימֶען דִי
אַנְדֶעלֶע , דִי דְרִיטֶע, א. ז װ. , אנ יֶעדֶעס שְׁטִיק שְפַּארֶען זֵיי אוּנְטערי מיט זַאיילֶען פון
ַוֹאקם , אַז זִי זָאכֶל גִיט אוּמְפַאלְלֶען אוג נִיט לִיגֶען אֵיינֶם אויף דֶעם אַנְדֶערֶען . צְוִוישֶען
אֵיין שָׁטִיק צוּ דֶעם אַנְדֶערֶען קָאזֶען זֵיי אִיבֶּער אֵיין אֶרֶם אז צְנֵיי בִּיגֶען אע קֶענְנֶען
דַארְטֶען שְׁפַּאצִירֶען . | ײ

וֶוען עֶס אִיוּ הַאֶעם אוג אַנוּטֶער וֶועמְטֶער , עֶנְדִינֶען די בִּיגֶען זיר אַרְבֵייט אִן
אַקוּרְצֶע צייט . די צִימְמֶער וֶוערֶען גִיך פֶערְטִיג , אָבֶּער הָאנִיג אֵיילֶעו זֵיי זך נָאך נָעַת
עתָּה נִיט צונויף צו זַאמְמְלֶען , נוייל דִי ַדָרִים ֶענֶען דער וייל בֶּעשְׁטִימְט גֶעוַארֶען נִיט
פוּן רֶעם הָאנִיג וֶועגֶען , נָאר כְּדִי צו גֶּעהַאלְטֶע דָארְט דִי אֶייֶעליך , וָואס פוּן זֵיי זָאל דֶער
נייער דור גֶעבּוֹירֶען וֶוערִין ‏ אוג זִיף אוֹים גַאניטְשֶׁען אוּג. וֶוֶערֶען מייטֶע ען גְייך .

גִיט דִי קַאנִיִין אוג נִיט ‏ דִי זְכָרִים נֶעמֶען צנְטֵייהְל אִין דֶער אַרְבֵּייט -‏ דִי דָאוִיגֶע
עֶרֶעלְלֵייט עֶמֶען דָאם בֶעסְטֶע אוג דָאס פֵיינְסְמֶע וָואס די אַרְבֵיימֶם-בִּינֶען גבֵייטֶען יי צו
מִיט זִייעֶר שְׁוֵייס , פוּן זִיֶרֶעט-וֶועגֶען הָארֶעוֶוען זי אונ פְּרַאציוֶוען יֹמֶס וְיְלָה , כָּדִי זֵיי צו-
צוּשְׁטֶעלְלִין אַלְלֶע זייֶערֶע בֶּערִירְפֶענִיסְמֶע . פון זייערְט דוענֶען בויעעט מֶען אויך אוים בְרִייטֶערֶע
אוג שַׁאנֶערֶע איג גֶעמְוֶעמֶערֶע חֲדָרִים וי פִּיר דֶעט פְּרָאסְטֶען עוֹכָם וֶענֶען,. די וָאנְט זֶענֶען
שׁמַארְקֶער , פֶעסְטִיגֶער אוּג שָׁאהְנֶער , = אוג מִיט דֶעם עִרְשְׁמֶע בּלִיק קען מֶען דֶערקענֶען
וואוּ דֶער ;קאנִינִינס-פּאלאץ גֶעפִּינְט זי + וֶען דִי אַרְבֵיימטֶם -בִּינֶען עֶנְִיגֶען זייר אַרְבֵּיש ,

גֶערְלָאוְט. אוֹיך די קָאנִיגין אִיהֶר שְׁטוּתֶל אונ הויבְּט זיךְ אויף אִין דֶער קוּפָּט ‏ מִיט אִיקֶר

גַאנְצֶער סְיטָע . אִבִּיסֶעל צוּ שְׁפַאצִיהְרֶען אוּנְטֶער דֶעם בְּלויעֶן הִימְמֶעל. זִי פְלִיעֶהְט אַרוֹיף
אַזוֹי הו אז דָאס מֶענְשְִׁיבֶע אוֹיג קען זֵיי ניט גְרֵייבֶען נאף דֶעם אוּמְקעהֶר פון שְׁפַּאצִיעָד
הֵייבְּט די קאנִיי מַאלְד אָן אִיהֶרֶע אֵייעָלִיךְ צוּ לֶעגֶען , זי פְלִיהְט אַרוּם אִיבער דֶעם גאנצען
בְּגענִשְטָּיק. אוג אִין גֶענֶען צִימְמֶער קָאנְט זִי אִיבֶּער איין אִינעכֶע. |

דִי בִּינֶען אֵייעָלִיךְ אוּג זייערע עֶנְטְוִויקיונְג,

דֶעם עֶרְשְׁטֶען זמְמֶער לֶענְט די קַאנִינְין נִיט פיעל אֶיועלֶעךְ; אוֹיך דֶעם גַאנְצֶען וִינמֶער
מַאֶנשַׁאיֶיעט אִיחֶר דִי קָאלְט צוּ כֶענֶען אַסד אֶייענֶעך: נָאר װִי בַּאלֶר רעה פְרִיהְלִינְג (וויעֲסְנא) -

== 148 ==

טוט אֶן , וֶערְט זִי אַזוי פְוּכְטְגַר או זִי לֶענְם אי עֶרֶך ‏ פון הרייטויוֶענט איליף
אַנֶֶע חוֹדְשׁ . 2 יי בא ײ

וֶען די אַרְבֵייטם "בִּינֶען אִיבֶּערצֵייגֶען זי אַז זייר קַאנִיגִין לֶענם איעליף א אוּג זִי וֶוֶעט
שׁוֹין מֶעחֶר ,קיין, עק כֶה נִיט בְּלֵייבֶּען { דֶענְס;פָּאל רֶענֶענע: זֵיי זִיך גִרְשִיט צָפּ מִיט דִי וָרִים,
וֶועלְכֶע מְּהוּעַן גָאר נִיט נָאר לֶעבֶּען ‏ וי די פְּלִיצִים = גוג עֶסְטֶען אוֹיף דֶעם הֶשְׁבּוֹן פון די
אַרְבֵּיימְט בִּינֶען--אונ מַאכֶען פוּן זֵיי אֵיין ;עק, גְלייך וי זֵיי וָָאלְמֶען זָאנֶען צוּ דִי זְכָרִים +
איער חָלֶק הָאט אֵיהֶר שׁוֹין מִמקָא גֶעוֶוענִין , יֶעצְט נַאמְהִיגֶען מִיר זי שוין ניט מָעהֶר
אום אֵייף , אוּנ מִיר הָאבָּער מָעהֶר ,קיין לוּסט נִים | אי צוּ הָאדֶעוֶוען אוּמְוּנְסְט' . --
וָואס מֶעהר דִי ַרְבֵיימיט בִּיגֶען זֶעהֶען א זייר קַאנִיגִין לֶענְט אֶייָעלִיךְ , מָעֵהֶר פֶּערְנִיכְמֶען
: אונ מַאבֶען אַתַּל פון דִי וְכָרִים אוּנ הַרְגְנֶען זֵיי אוים . אִין חוךְ ש וי , ילָי ‏ אוג
אוױיגוּסְט, קֶענֶען מִיר זֶעהֶען גַאנְצֶע הוֹיפֶענֶם פון טוֹירְמֶע בִּינֶען זִיךְ וַאלְגֶערֶען אוֹיף דִי
פֶעלְדֶער ; אוּנ בִּיו צוּם וִוינְטֶער לָאנְט מָען כּון זי נִים אִיבֶּער ‏ קיין אֵיינְצִיגֶע. רִי
אַרְבֵּיינִם בִּיגֶען זֶענֶען נִיט אַזֶעלְכֶע אכ רִים וִוי מִיד מֵיינֶען נייל זי פָּאסְטוּפִייֶען אַזֹי שְׁלֶעכְם
אַנְמְקֶעגִין די וְכָרִים , דֶען דָאס אִיז נָאר וַַייל די נוֹיט בְּרִטִנְנֶש זֵיי דֶערצו , דֶען זי
ווייסֶען גַאנֶץ גוּם אַז דִי שְׁפיי וָואס זי הָאבֶּען צוּ גֶען ייט אוֹיף דֶעם וִוינְמֶער וֶוֶעט נִיט
גֶענוּג זיין פִיר אַלְכֶע וֶועגֶען , אוב רֶערוּם אִיז גָאר קיין יוֹשֶׁר יט אַז דִי לעריג געהענדע
בִּינֶען וָאס בְּרֵיינְגֶען יי שׁוּם נוּנְצֶען נִיט , ָאלְלֶע אוֹימעסְמֶען דֶעם מְהֵייל וָאס נֶעמְט זִיךְ
אָן אוֹיף די אַרְבֵּייטְט בִּינֶען, וֶועלבֶע זֶענֶען דִי נוצָ2 יכֶסְטָע אִין דֶעם עם בִּינֶעג -קַאנינְבֵייךְ ,

דִי אִייעלִיך לֶענְט דִי קינ וֶעלֶעם ‏ אִין אגֶעווּנְדֶער צִינומֶער. ‏ אִין פִער ‏ מֶעג ארוס
שְַּׁאלְטן זִיךְ פוּן זִיי אוֹיס קַליינֶע שְׁרְצִי לִיך , וֶועלְכֶע הַייבֶּען אָן בַּאלְד צוּפְרֶעסְמֶען אָהן
אַשִׁיעוּר ! מִי דֶער גְרָאפְטֶער וֹכֵל וְסוֹבֵא ‏ דִי אַלְטָע בִּינֶען ‏ קייען זֵיי זִייָעֹר שׁפַּייו אוג
לֶענֶען זֶעס זֵיי ארַיין אֶין טול אַדַיין װִו יא אַמוּטֶער הָאדִיווֶעט אִיהֶר קֵינר . פִינֶף מֶעג נָאך
ור גֶעבּויערֶען , הֵייבֶּען אָן דִי נִיי גֶעבּוֹירֶענֶע ‏ צו שֶׁפִּגֶען גַאנְץ דִינֶע פֶערֶעמְלין, אַזױ
הי רִיגֶע פַיינֶע זַייד , = אוּנ וִויקְלֶען זִיך וֶעלְבְּסֶט אִין דֶעם אַיין וִי אִין אוַיידֶען מַלבּוּשָׁעל .
די אַרְבֵייש גֶערוֹעֶרְט בַּיי נִי אוֹי הֲדֵיי טאג . נָאך רֶעם פֶערְשְׁלִימָעו זֵיי די אַרְבֵייצְט-בִּינֶען
אין ייעֶלֶע צִימְגֶערְִיך ואוּ זֵיי וֶענֶע גֶעבּויערץ גֶעוָוארֶען אונ פֶערְקְלֶעפֶּען בָאס צִימְמֶערֶעל
מִים וַאמִם ,‏ אוּג אין דֶעם צוּשְׁמַאנָד בְּלֵייבֶען זי גַאנְצֶע וֶיעבֶּעץ מָאג + נָאף דִי זִיעבֶּען
טָאג גֶעהֶען פון דָארְטֶען אַיוֹיס אוֹיטְנֶעפָא יְמֶעוֶועטֶע בִּיענֶען מִיט אַלֶע פָאהִינְקֵייט צוּ דֶער
אַרְבֵּייט , = אונ זֵיי בַארְפֶּען אֲפִילוּ גָאר אין קיין בדֶר גִיט גֶעהֶען זִיךְ אויסצוּלֶערְנֶען דִי גְרוֹיסֶע
הָכָמָה מִיט וֶוֶעלְכֶע רער בַּאשֶׁעפֶער הָאם יי בַּאשֶׁענְקְם .‏ אִין א קְלִיינֶע צייט הַייגֶען זי
זי אָן צוּ בֶּעשֶׁעפְטיגֶען מִים זִיירֶע שְׁוֶערֶע אַרְגֵּייט, וֶען זָיִי וֶענֶען ‏ אַרְבֵּייטְט-בִּינֶען --
"אָרֶער זי זִימְצֶען צוּ הייז פֶערכֶעיט' די הֵיינָד ‏ אוג שְׁמֶעלְלֶען זִיך צו אַ ְלֶערְלֵי פֶערְנְגִיענֶען
ווע זֵיי הָאבֶּעו גֶעהַאט דָאס . גֶענּוֹגֶערן צו וֶוערֶען אֵכֶם וְבָרִים ,

ִי מִינוּם אַז זייִער גֶעשְטִיכְנ אָיז נָאר אֵיין אַנרֶע עמֶע. א דָאם ' זֵיי דַארְפֶע קֵיין הַאנֶר
אִין. קאלְט וַואסֶער נִיט ארֵיין | טְחוּן אנ עֶסְמָע דאט גֶּעסט אוּנ טְרִינְקֶען דָאס וכ מֶעסְטֶע
פון דֶעם וָואס דָי אַרְגֵיינִיס--בִּינֶען גְרֵייטֶען פין זייערט ווֶעגֶען צר, דערוט הָאבֶּען מִיר פון
יי נָאר קיין גְרוֹיסֶע חִידוּשִׁים ניט צנ עֶערְצָאהְלִין ' דֶען { וי אם פִיר אַהִירוּשִׁים 2 זֶענְנֶען ארויטד
ְריינְגֶען אוֶעלְכֶע פְריצִים הָאס זייר גינֶץ הֶעבֶען' גע צטֶעק אַן קַיירִיג נַאנְג אונ אץ

נָאלְלֶע הּענּנִים ? נָאר קוים יַאװֶעט זִיךְ אַרוֹיס אִין בִּיענֶענשְׁמַאק איין גע נְקָבֶה , וֶערְט
דִי מִינוּט א ר עוָואכוּציע (מְרִיבָה) צְוִוישֶׁען דִי בִּינֶען, אוּג נִיט זֶעקְטֶען בְּרֶעכְט אוים צְוִישֶׁען
זי ג} בְּלוּטִיגֶע מֶלְחִמָה אוֹיף כֶעבֶּען אינַד טוֹים. / דִי אַלְמֶע קָאנִיגִין ער בַּאלְד אֵייכֶּער-
זִיכָטִיג , וייל זִי וייסְט אַז דִי נָע נָבָה וֶועט אַמָאהְל בַּיי אִיחֶר ‏ דִי מְלוּכָה רוֹיבֶּען .
אונ אִיבֶּער רֶעם קע זי גִיט בֶּ2 לייבֶען רוהיג אוּנ זוּבֶם מִימְמְכֶען זִי עוְקֶר מִן הֲשׁוֹרֶשׁ צוּ
נין . נָאר פאר דֶער יּנְגֶער נָקֵבֶה גֶעמֶען זִיך אָן די אַרְבּיטְס בִיענֶען , אויך אַמְתיל פון
דִי עְרֶעלְלֵייט -- דִי זְכָרִים -- אוּנ עֶס וֶוערְט צָוִוישֶען דֶער אַלְטֶע ‏ קַאנִיגִין אונ דִי יּנְגֶע
פְּרִינְצֶעסִין אַשְׂרֶעקְלִבֶע פֵיינְדְשַׁאפְט אוּג' מֶען הֵייבְּט זִיךְ אָן צו גְרֵיימֶען צױ אַמִלְחְמָה . רִי
בּיענֶען צו טְתֵיינֶען זִיךְ אוֹיף צויי מחֲנוֹת , דִי אַלְטָע אַרְבֵּייטְס-בִּיענֶען אתנ דִי יּנְגֶע
וְכָרִים'לִיךְ שָׁמייֶעןְצוּ צו דֶער קַאנִיגֶץ , אונ. דִי יוּנְגֶע אַרְבִּייטְט-בִּיענֶען שְׁטֶעהֶעןיצוּ צוּ
דייר מרִינְצֶעסִין אוג הֶערְשְׁלִיסְמֶען זִי אי אִיהֶר חֵדֶר ‏ אוּג וי אֵין גֶעטְרַייע וַוַאכֶע בֶּעשִׁיטְצֶען
זי דע אַריינְגַאנְג צוּ אֵיהֶר אוג הָאזֶען אַחִיןְְצוּ נִיט אדֵיין דִי אַלְטֶעקַאנִיגִין , ווען עֶס פער-
גְלוּסְט זִיךָ אֶיהֶר אַהִין-זיךָ אַדַיין צי-ביימֶען, כְּדִי זִי צוּהַרְגֶענֶען פאר קִנְאָה, |

פון ור רֶעוָואלוצָיִע מַאכְםּ זִיךְ דָאס רוֹב או דִי פְּרִנְצֶעסְסֶן א כְנצֵם דִי אֶלְטֶע
מוּמֶער. אוג ַאנִינְט אוף אָיהֶר אָרט, דִי אַלְטֶע מיז נֶעבִּיך מִיט אַצוּנְרַאנֶען הַארְץ אָפַּי
טרֶעמְמֶען אוג אַוֶעקפְִיהֶען .‏ מִיט אִיהֶר צוואמְמֶען פְלִיהֶען אויף מִיט רִי אַלְלֶע בִּיענֶען
ואס זֶענֶען אֵיהֶר מְרֵיי גֶעבְּלִיענֶּען אִין דֶער מִלְחָמָה צַייט . מִיט גְרוֹיס בֹעַשׁ פֶערְלָאזֶען דיי
רֶעם אַלְטֶען בִנשטָאק אי עמִירִירֶען ִין דֶער מֵייטֶער וֶעקְט איין זף צוּ זינען אי
גִינֶעם נָדֶט, אום נָארְמֶען צו גְרִינְדֶען אַנייעָס מַאנִיזְבייך *

דִי יוּנְגֶע קָאנִיגִין ,

נָאךְ דֶעם אַז די אַלְטֶע קַאנִינֶין אִיז פֶערְטְרִיעבֶּען גֶעוָארֶען פון אִיהֶר מְקוּבָה אונ הָאמ
מִיט אֶיהֶר מְוימֶע צטַאמְמֶען פֶערְגָאוְט דֶעם בִּינשְׁטַאק, אֵייכֶען בַּאלֶר דִי אְַהָאנְגֶער - פון
דֶער זּנְגֶער. פְרִינְעֶעסְסִין צו אִיהָ- אוּג בֶּעפְרִייֶען זִי פוּן אֵיהֶר תְּפִימָה ‏ וִי בַּאקְד זִי ווֶערְט
בֶּעפְרייֶעט, . הֵייבֶּען זֵיי אָן צו פֶערְרֶערְבֶּען ‏ דִי אַלכֶע אייעלִיך וָאס גֶעפִינֶען זי אִין דֶעם
בִּיענְשְׁטָאק , מַחֲמַת כוֹרָא דָאס פון זֵיי זָאלֶל נִיט גֶעבּויערֶען וֶוערֶען אֵיין נײַע נַקֵבָה אוּנ
זָאלֶל אֵיהֶר נִיט בֶּעצָאהן מְדֶה כְּננֶךְ מֶדֶה , דָאס הֵייסְט אַז דִי נייֶע שְׁוֶעסְטֶער אִיהֶרֶע
וָלְל זִי אוֹיך גִיט פֶערְטְרייבֶּען פוּן אִיהֶר שְׁטוקְל' אַוֹי וי זִי הָאט אֵיהֶר מוּטֶער גֶעמוּהְן .
אי דֶעם פֶערְדֶערְגֶּען פון די אֵייעְלִיךְ הֵיינגְט אֵיהֶר נְלִיק אוּג אֵיהֶר רוּהֶע , בַּיו אִין דֶער
צֵייט וָואס זִי זֶעלֶֶּכְט הַיינְּט אָן צוּ לֶעגֶען אִייעלִיך, אוג פון זֵיי קוּמְט אַרױס אֵיין טָאנְמֶער
וֶועלְבֶע מַאכְט אֵיין נייֶע רֶעמָאלוּצָיֶע אוג פֶערְמְרַייבְּט אֵיהֶר מוּטֶער אנ בְּלַיינְּט גקַאנִינִין אוֹיף
| אֵיהֶר אָרֶט ‏ נָאר וֶוען עַם פְּרֶעפְט זִיךְ אֶבֶּער אַז אֵיידֶער דִי גײַע קאנִינִין אוּמְפִיעם צוּ
פָּע דער בֶען אְַלֶע אייעליך , וֶוערט פְּוּצִים גֶעבּוירֶען אֵיין נײַע נָקֵבָה , אִיהֶרֶע א שְׁוֶועסְטֶער,
בְּרֶעכְט צְווישֶׁען זֵיי בֵּיירֶע אוֹיס -אַ גײַע = ית ה , וַייל דִי קָאנִינִין וֵוייסְט שין גוט אַז עס
קֶען אֵיהֶר מְרֶעפְפֶען דֶער אֵייגֶענֶער סוף ואס אִיהֶר מוּטֶער, - דִי בִּיענֶען צוּ שֵׁיירֶען זִךְ
וייֶער אויף צְוֵויי פַּארְמְיֶעם אונ דָאס גֶעשְׁלֶעג הַייבֶּט זִיךְ אָן ,‏ אוג עֶנְרִיגְט זִיךְ עֶרְשְׁט
דֶענְסְמָאלְל וֶוען אֵיינֶע פון די שְׁוע סְמֶערִין. פַאלְט גֶעמַרְגְט - אָרֶער דִי עֶלְטֶערֶע ‏ מוז אִפּי
טְרֶעמֶען אֵיהֶר פְּלַאטְץ אונ מִיט אֵיהֶר פַּארְטְיֶע צוּ זַאמְמֶען אַוֶעק פְּלִיהֶען עֶרְגִיץ זי צו ויבֶען
ןנע ַמְבָה , די יּנגֶערֶע אִיו אוֹיך נִיש בֶּעמֶער פון דֶער אָלְטֶעכֶע אוג זכ אוֹיף

4 }רניירפ-זיוח|‎

שן
0

-- 198 -= ו

צוּ פֶערְטִיגִיגֶען די אַייעלִיך , אוג וֶען {עם גֶעהָאהְט אֵיהֶר נִיט זי אִין גַאנְצֶען צו פֶערְנִיכְמֶען
קוּמֶט אֵיחֶר אוֹים דֶער אֵייגֶענֶער סוף וָואס אֵיהֶר אֶלְשֶׁערֶע שְׁוֶועסְטֶער.

זי

נִיט זֶעלְטֶען טְּרֶעפְט זִיך אויף אַז בֵּיירֶע פאלק אִין דֶער שְׁוֶערֶער מִלְחָמָה, אוג וֶען
מיץ גײַע נְקֵבָה אִיו נָאךְ נִיט גֶעבּוֹיערֶען גֶעוֶארֶען ‏ אָדֶער עס אִיז נִי גֶעבְִּיעבֶע קיין
אַייעליך. פון וֶֶעלְכֶע. מֶען זָאל קֶענֶען הָאפְפֶען אַז עִם וֶועט גֶעבּוֹירֶען טֶערִין - איין נייע
קָאנִיגִין , רֶענְסְמָאלְל גֶעהְט אוּנְמֶער. אִין גַאנְצֶען זַישָער קַאנִיגרייך! ‏ אוג בֶער גַאנְצֶער נַארָאף
צוּ פְלֵיהְט זִיך אִין אַלְלֶע ֵיימֶען וָאזִין די אוֹיגֶען מְרֶאגֶען גי .

דִי וָואס פַּארֶען | זִיך אַרוּם דִי בִּנִשְׁטָאמֶען ‏ בֶעקְזֶענֶען בַּאלְד ‏ או דִי בִּצֶען הָאקֶּען
שוין מָעֵחֶר ‏ קֵיין אנִינִין נִי אַזי גֶּעמִיהֶען זֵיי זִיךְ אוֶעלְכֶע צוּ בֶּעקוּמְמֶען אוג די צו"צוי
שְׁטֶעלְלִין אִין זִייֶערֶע בִּינְשְׁמַאקֶען אַביין , = אוּנ אוֹיבּ נִיט צוּ פְלִיהֶען זיף דִי יּנְגֶע , = אוּג דִי
אַלְטֶע שְׁמַארְבֶּען אוים פוּן חוּנְגֶער אֲפִּילוּ וֶוען נֵיי הָאבֶּען איין גֶענוּנֶען וַאפּאם, עֶס הֶעךְ
זיי דָאס גֶעבֶּען נִמְאָס אוּג נִוילְלֶען קֵיין בִּיסֶען אִין מֹיל נִיט גֶעחְמֶען בי די נְשָׁמָ גֶעהְט |
זי אויס ; וֶוען אָבֶּער עֶס גֶערֶאהְטֹ דֶעם בּעל הַבַּוֹת פון דֶען בִּינְשְׁטָאק צוּ גֶּעקּמְטֶען איין
גייע מַאנִיגִין , וֶערִין זֵיי אַלְלֶע בַּאניעם אוֹיפְגֶעלֶעבֶּם, . אוג וֶעדֶע קֶעהְרְט זִיךְ אוּם צוּ אִיתֶר
פּרִיהֶערִיגֶער אַרְבֵייט ,

4 אַמְחְל בֶּעמֶעיְקְט מֶען בַּיי די בִּינֶען א שְׁרֶעקְלִיךיוואנְדֶערְִימֶען איינפאלל ‏ פון
די אִייָעלִיך טָאס לִיגֶען אִין דִי שְׁמָאלְלֶע הֲרְרִילִיך ֶענֶען גאר אַרוים קוּמְמֶען די אַרְבֵיימְט-
בִינֶען אָבֶּער נִיש קיין נִמְבוֹת, פוּן דִי אֶנֶּער וָאס כִיענֶען אִן בְּהֵיימֶע וֶאילְגֶע צִימְמֶערְלִי
מֶענֶען גֶענּוֹידֶען וֶוערֶען גקְבוֹת אוֹיך, וָואס טע טוּהֶען דִי בִּינֶען אַ זֵיי זֶעהֶען אַזזֵיי הָאבֶּען
שוין קיין קַאנִיגִי יט ? זי האפען אחויס אֵיין אִייֶעלֶע פון די שְׁמָאלְלֶע איג אִייענֶע צִימְמָשי- -
לִיךָ אונ מרַאנֶען עָם אִיבֶּער אִין דִי בְּרֵייטֶע חֲרָרִים, דָארְמֶען וואו זיר מלבָּח הָאט גֶעוָאהנם,
בָּדִי עס ואל זִיףְ קֶענֶען דָארְמֶען עֶנְמְווינ מלֶען ; אוג וי בַּאלֶד וי בֶּעמֶערְק ין אַו דָאם אֶייעלֶע
הַייגְּט זיך אָן דָארְט צוּ עֶנְויקְלֶען , הֵיינֶּען יי עֶט אָן צוּ הִימֶען וי דָאס שָ וַארְְאַפְּפֶעל
פון אויג , זֵיי מְרַאנֶען דֶעם דִי בֶּעסְטֶע שְׁפַּיו צוּ או: לָאוֶען עם קיין שוּט אַרְמייט מוהן

אוג פֶערְטָארְמְלֶען עס וי אֵיין אָמֶתֶע בַּת"מַלְכָה, בי רֶער בַּאשֶׁעפֶער הֶעלְפְט זי אַז רִי נייע
בַּת"ימַלכָּה וַואקְסְט אּנְמֶער אוּג הֵייבְּט אָן אויף זִיך זֶעלְבְּסְט צוּ קיקען נְייךְ לִי זי אִיז
גֶעבּוֹידֶען גֶעוַארֶען פון אַאנִינְִיכֶעם בְּסּט , אוּנ זִי הַיינְּט זִיך אויך אָן צוּ פִיהְרֶען מִיט
זיעֶרֶע אַלֶע מִנְהִָים ‏ זִי פֶערְגֶעְט גָאר אִין גַאנְצֶען אֶיהֶר נִיערֶערִיגֶען שְׁמַאנְ, אוּג הֶערְשְׁט
אָהְ ַנרֶענִיץ . אוּג פִיקְרְט אִיה מִמְָבָה נִיט אֶהְנֶער פון דִי פְרִיהְיִיגֶע אֶמְתֶע קָאנִגִיגֶם.

נַאף אַלְלֶע אֶּערְלֶ עֶרְצָאהְְּגֶען פון דִי בִּינֶען ,‏ בַארְפֶען מִיר פון רֶענְטְוֶענֶען
נִּיש גלויבֶּען אַז זֵיי טוּהֶען די אַלְלֶע נַאכֶען דורֶך זייר אֵייגֶענֶעם פֶערְשְׁטינָד אוג גָאך וַיעֲר -
אֵייגֶענֶעם ווילְלֶען, ‏ גיין, נֵיי וֶענֶען נִים מָעהֶר ני אַשְׁפִיעל אִין דִי האנד פוּן רֶער. גָרו יע 2
ערע גָאטְמֶעט-נַאמוֹר ,‏ אוג אֲסֵימִן חָאבֶּען מִיר , אַו אַלְלֶע בִּיגֶען וָאס גֶעפִנֶען
זִיך אויף דער נַאנְצֶער וֶוֶעלְט ‏ פִיהרֶען זי אַלְלֶע אויף אֵיין דֶרֶףּ. נִיט גֶערוּקְט אויף אַהָאאר
אֵיינְט = אַנְֶערֶען ‏ עֶס אִיז שוין אַצֵייט פון מוֹיזֶענְדֶער יַאהְרֶען וָאס מֶען פַארְשְׁט נָאף
ער גֶעבֶּען אונ וועמֶען, אוג מֶען הָאט נָאף עד עִתָּה נִיט עִנְטְרֶעקְט אַז זי ָאלְלֶען פַאכֶען
אֵיין קליינעם פַארְטְשְׂרִיטט אִין זייערֶע מִגְהָנִים, אוג וֶוענְלֶען אָן סָפַק אַװי זִיף פִיהרֶען בִּיו
לָק וע , נָאר ווייל אִין מֶענְשֶׁען א אויך" אֵינְגֶעפְגַאנְצְש גֶעוָואָדֶען אֵיינִיגֶע נַאטוּר-פָּאהִיגְקֵייט.
גאף וֶעלְכֶע ער פִיהְרְט זִיך, אוּנ סיר בֶּעמֶערְקִין נִיט וֶעלְטֶען די אֵייגֶענְ ע פַאהִיגְקייצוּ יש
ַנְדֶערֶע חַיוֹת שׁרְצִים ורמָשִׂם גְויבֶּען מִיר אַז נַיי וֶענֶען אויך רָאט וֶעלְכָּע הָאס מָוי ,

= 191 =

מִיט פְרִייֶען ווילְלֶען אוּג מיט שֵׂכֶל פֶערְגֶעהֶען. בֶער אמ אִיז אָבֶּער אַו וָאר אוּנְז מֶענְשֶׁעלִיךְ
הָאם גָאטְט מִיט אֵיין אֵיינֶענֶער בְּחִירָה מִיט אֵיין פרײַען ִילְלֶען בַּאשֶׁענְקְט, יו טוּהְן דָאס
ואס עֶס פֶערְגְלוּסְט זִיךְ אוּט , אוּ הָאט אוּנָו אוֹיך שֵׂבֶל גֶענֶעבֶּען צוּ פֶערְשְׁמֶעהֶען וָאס
מָיר מוּהן . --

וי וואוּנְרֶערְלִיךְ שָׁאהְן רֶע זֵייגֶען דַייגֶע אוּגֶערְפַארְשְׁליבָע וֶערְק, גְרוֹיפֶער וֶעקְט"
בַאשָׁאפְפֶער ‏ --

יונה טרובניק,

וִימֶענְשַאפְטְלִיכֶעם.
אַוֶועלם מִים קוֹיהְלִין *

וֶערֶער לֶעזֶער וֵייסְט װֵי וִיכְטִיג די קויהלֶען וֶענֶען אִין אונוֶער הִיזְלִיכֶען לֶעבֶען . אַלְֶע
ַייסֶען אַז אִין דִי גְרוֹיסֶע שְׁטָארְט אוּנָד אויף אִין דִי קְלינֶע שְׁטָארְל װאו עֶס אִיו די
ַיינִיג הָאלְץ צי סֵייצֶען די אֵייוֶעגִם . נִיצְט מֶען קֵייהנֶען אָנְִטַּאטְט הָאלְץ + אִין יֶענֶע
אָרמֶער קען מֶען נִיט קַאבֶען, נִיט בַּאמֶען אֶהֶן קֹימְגֶען - גֶערֶער בּעַל הִַַּת וָאס הָאט
- גיעבּ צוּ מְרְיגְקֶען טְהֶעע פּון דֶעם קַאבֶענְדִיגֶען פַאמָאוַאר וֵייסֶט גום אַו אָהְן קֹיהְלֶען
וָואלְט עָר דֶעם פֶערְגְנֶיגֶען פָאן דֶעט הֵייסֶען כַאהַאנאר נִיט גֶעהַאם. אָבֶּער עס הֶען ויין אַו
פִּיעל לֶעזֶער ווֵייסֶען נִי אַו נִיט גָאר אִין, דער מיף אָדֶער אִין דֶעם הֵייצְראוֹיוֶוען בְּרוֹיכְט מֶען
קוֹיהְלֶען , אָבֶּער אוֹיך. דִי גַאנְצֶע וֶועלְט : בער מִיר לֶעבֶּען וָאלְט גֵיכֶט גֶעמיֹנְט
עֶקְמֶעסְטִיְרֶען, . וֶוען עֶס וָואלְט זִיף אִין אֵיהֶר ,קיין קוֹיְלֶען | גֶעפִיגֶען . דאט נרֶעסְטֶע טְהֵייל
קאמור עערְשֵׁיינוּנְגֶען. אוּנָר" בֶענֶעגוְּגֶען ואס זֶעגֶען אוֹיף דֶער וֶעלְט וָאְמֶען נִיכֶ גֶעקָאנְם
ֶרְשׁיגֶען,. נֶען עִם וָואלְט קיין קויהְנֶען נִיכְט גֶעוֶעון . בִּמֶעט אַללֶע מֶערְפָּי. ואס קענֶען
זי בֶּעוֶועגֶען אוּג ווַאקְפֶען, וָאלְטֶען נִיכֶט גֶעקֶענְט עקְמֶעכְטִירֶען אוֹיף דֶער וֶעלט וֶען עִם
זָאל זִיך אִין זֵיי נִיט גֶעפִינֶען די נְשָׁמָה וֶעלכֶע מיר רוּפֶען אֵן מִיט דֶעם נָאמֶען קוֹיסְלֶען . מיט
אֵיינֶעם וָארְט: אַהְנֶע קויהקֶען וָאלְמֶען מיר נִים גֶעלֶעבְּט, מֶש גֶעשְׁטָארְבֶּען, אֶהְנֶע קויהלען
וָואלְט מֵיין גֶעוָאקְס גֶעוֶעזִין אויף דֶער עֶרְד -- אַכֶעם וָואלְט גֶעווֶעוִין טיט אוּנ שׁטִיל, וויסט
אוג ! לֶעעֶר (תרחו נָבֹוּ) . נָאךְ סָעהְר וֶעם אֵיהֶר אַייף װואוּנְדֶערן, אַו אִיךָ וֶועל אַייך זָאגֶען, אַז
די קוֹיהְלֶען זעגֶען אַקוראט וי א נְשָׁמֶה וָאם קען מְוּלְנֶל וֶיערִין פון אֵיין מֶערְפֶּער אִין
אַנְדֶערֶען, אוּג נָיט וי 8 בָּשָׂרֶה גִשָׁמָהה וָאס גייט גְלֵייף אִין אִיהֶר רוּהֶע, נָאר הי * נִינְרִיגֶע
נָשָׁמָה וָואם מוו גֶעבֶּעךְ פיל מָאה ול מְוּלגל ווֶערִין ‏ אִין פֶערְשִׁירֶענֶע קֶערְפֶּער כְּדִי מְקִן צוּ
זי ואס זִי הָאט גֶעוִיגְרִיגְט , נָאך מֶעהֶ ! דִי קֵייהְכֶען בָּשַׁעַת זָיִי וֶֶערִין מגוְּל פון ‏ אֵיין
קֶערְפּער אִין אַנְדֶערִין זֶעגֶען נלֵייךָ הי א פָאקוסְגִיק וָואט מאכט פָען רְשִׁיךְ, ענֶע קוּנְצֶען דָא נוייזען
זי זִיף שָׁוַוַאריץ אוּנָד מִיאוּם אַז וֶעדֶער מֶענֶשׁ ואס וויל הָאבֶּען ווייסֶע הָאנָר הָאט' זִיף מורא
אָן גיי אָנ-צוּרִימְרֶען אוּנ דָארְט זֶענִין זֵיִי אַזי ריין אוג שָאהְן אַז מֶען ְִׁינֶעְט זיך אִין װײ,
מֶען פַאסְט זי אי אִין נָאלְר אוּנְד. מֶען צָאהְלְט פאר אֵיין קְליין שְׁטִיקֶעלֶע טוֹיזֶענְדֶער רובעל .
דיא שְׁמִירֶט מֶען פיט יי איין דָאס נְלָאד אַו עס זָאל וֶוֶערֶען אוּנְדוּרְכְוִיכְטִיג , אוג דָארְט זֶענֶען
ױ קוֹיהְכֶען וֶעלְבְּסְט זָא קְלָהְ- אוּג יי אַז מֶען מע דוּרֶך יי דוּרכֶעתֶען וי דוכך דֶעף

=- 1492 --

הֶעלֶער אוּנ קְרָאהְרֶער קיּפָט אִין מִימִין מָאו . דָא לִיגֶען די קייהְלֶען וי שְׁטֵיינֶער אויף אֵיין
אָרְט , אונ וֶוען מֶען זָאל זֵיי נֵיכְט רִיהְרֶען , וָואלְמֶען זיי אי אויף אֵיין אָרְט גֶעלֶענִין , אוג
דָארְט פְלִיהֶען זי אַרוּם אִין דֶער גַאנְץ הוֹיכֶער לוּפְּט אַזוֹי װִי דִי פַיינֶעל אוּנ מאכען וייטע
בִיטֶען אִין אֵיין מינוט, אַז עֶס איז אוּנְמֶעגְלִיך מיט דעם אויג צוּ דֶערְגֶעהֶען וי גִיךְ זי פְלִיתֶען.
דָא זֶעהן מיר אַז דִי קוֹיהֶל שְׁמַארְבֶּט אוג ווֶערְט צוּ נִישְט, אוּג דָארְט זֶעהֶען מִיר רִי וָעֵלֶבְ
קיהְל לֶעבֶּענְדִיג אַקוּרַאט וי 2 רִיהֶער אוג (עם פֶעחְלְט. אִיהֶר גָאר נָיט,

*/‏ אם צוּ ערְקְלֶעהְרֶען גֶענוּי אוּנ ביינְלִיךּ די אֶַע פָאקוּמֶען פוּן דִי קוֹיהְנֶען , מט
אֵיחֶר קִיבֶּע גֶענֶער אֵיין קְלֵיינֶע ניילע שֶפְּלָאוֶען די קיהְלָע אונ אִיכֶּערְגָעהן מִיט מִיר צוּ
איין אַנְרֶערע שְׁמֶעלְלֶע . אוּנ אִיבֶּערְשְ טְמוּעֶמֶען פון דיי וע נטזַאכֶען + !) דִי ליפט וָאס אִיזּ

אַרוּם אוּנְז עֲנִמְשְׁטֶעהְט פוּן צְוְנֵיי קֶערְפֶּער , דָאס הייכְט אַזױ וי אס בַּיישְׁפִּיעל דָאס ְלֶעזֶעל
יו יס אָיהֶר טְרִינְקְט הַאכְט זִיךְ ‏ איז אי קֶערְפֶּער -- טְהֶעעָ: אִבֶּער אִין אֶמֶת ייט אֵיהָר
ָא אַז עס אִיז אוימְגעמִישׁט 5 וַואסֶער | מִיט סֶע פון סֶע ַזי אֹיך דִי קוּפָט, :
פוּן יי ש מָאפֶען (גוּפִים, אנ מעהיעי) אֵיינָם היימְט מ ער מאף" אוּנ' רָאם צְנייטֶע יכ
שְׁמִיקי שְׁטָאף' ,‏ די בֵּיירֶע גוּפִים וֶענֶען בְזִיכְמִי, דָאס הֵייכְט ! זי הָאבֶּען קֵיין פַארְבּ
נִיש , אוֹיךְ הָאבֶּען זֵיי קיין מעם נִיט ננִיט װיָער, נִיט בִּיטֶער, נִיט זִים), אוּנ דֶער הוש
הָרִיחַ פוּ פון אוּנְנֶער { נַאז קען זֵיי נִים פִּיהְלֶען מייל די שְׁננֶעקֶען נִיט. דָאךְ אִיזְט עֶס אַנוּף גייל
מִי דעם וי רם גוף רוט מֶען יֶערֶע נאך וָואס פֶערְנֶעמְט אֵיין אט אוּנְד ווָאס קיין אַנְדֶערֶע זאך

קֶען זִיךְ נִיט גָ עפִיגֶען אִין ך דֶער זֶעלְבֶּער צֵייט אוֹיף דֶעם וֶעלבֶע אָרֵט, 3) הָאלֶץ, קויהְלֶען,
רִיכְט, נַאפָּ (מֶער אסִין), אוג אַלְלֶעס וָואס בְּרֶענְט אִין יע וֶוען עֶם צִינְדֶעט זִיך אָן +
עֶעפְּט עֶס פוּן דֶער לוּפָּט דֶען ער שְׁמָאףי אוּנ. פֶערְבִּינְדֶעט זִיךְ מִיט אֵיהֶם, אִט די
פֶערְבִינְרוּנג הייסְט אוֹיף פְּרַאסְט לָשון בְֶּענֶעך , אוג דִי גֶעלֶעהְרְמע, די חֶעמִיִקֶער רּפֶען
דָאס מִיט זייר נַאמֶען : ימֶעמִישֶע מֶערְאיינִינוּנג . דַארִיבֶּער ;קען מֶען פֶערְשְׁמֵיין פַּאר וָואס
ֶען נִיט בְּרֶענֶען קֵיין לֵיכֶט אִין איין פֶּערְמַאר כְמֶער בָּלִי, ואוּ ;מיין כוּפּט קען ניט צוּ-קוּממע .
דֶען וָעו עס אִיז נִימָא דֶער יע ר-שְׁמָאףי אַרוּם רֶעם לֵיכֶט, הָאט עֶס נִיט מִיט וָאס וִיךְ צי
פֶערְאֵיינִגֶען אוּג עֶס בְּרֶענְט נִיט , 6) דָאט אַטָּ עהכען וָואס ט יֶערֶע לֶעבְּן ענְדִינֶע בֶּעשֶׁעפענִיט
צֵיהֶט אִין זִיך אֵיין פון דֶער לוּפָט, אִיז אוֹיך אַזזי װי דָאס בְּרֶענֶעךי , דָאס הֵייסְט 1 אֵיינֶע
,סֶע עמִישֶׁע פֶרְאינִינונִי פון דֶעס ער שְׁמָאף" מִיט' דֶעם בְּקוּט וָואס אִין דֶער קוּנְגְטן :
אוּנֶר דֶערִיבֶּער קען מֶען נִיט כֶעבֶּען ‏ אִין אֵיין פֶערְמַאפט אָרָם, ווא עָם קֶען קֵיין קוּפָּט נים
צו -מוּממֶען .

אִיצָט מֶעגֶען מִיר שוין צורִיק גֶעהֶען צוּ אוּנְזֶעכֶעם פְּרִיהֶערִיגֶען שָׁמוֶעס , צו דִי קֹיהְלֶען.

רִי קוֹיחְמֶען זֶענֶען אוּנְז בֶּעמַאנְט אוּנְמֶער פֶערְשִׁירֶענֶע נָאחְמֶען + הָאלִיץדקייהְלֶען, שְׁטיין
קויהלֶען , צוּקֶער-קויהְכֶען, בֵּינֶער-קויהְנֶען, רוס ומַאלשֶׁע) פון קוימֶען אַרֶער פון היימץראויװען,
קאקס, גָרַאפִיט אוּנ רִימֶענְט,

פיעל לֶעזֶער קֶען זַיין וֶועלֶען זי ואוּנְדֶערֶען אוּנד פְרֶענִין 1 ,סְטֵייטְשׁ, אִיז רָאט מֶענְליף
אַז גְרַאפִיט , אוֹים וֶועלְבֶען מֶען מאכְט בְּגֵיישׁטִיכֶּט, רום פון קוֹימֶען אָדֶער גָאר דִימֶענְט ,
דֶער מײַערֶער שְׁמֵיין ‏ אוֹים וֶועלְבֶען מֶען מַאכְט דִי שָׁארְנְסְטֶע צִיערְל , = אוּג מִיט וֶוֶעלְמֶעם
דִי גְגֶעזֶער שְִׁיירֶען דָאס גְלָאז -- דָאס אַלְנֶעם נָאל זַיין קוֹיחְכֶען , אַקרַאט וי הָאנְץִיקֵייהְנֶען
אָדֶער ‏ שְׁמֵיין -קוֹיהְכֶען ? !‏ אָמֶּער עָם וז פָארנז אַװי. מֶען קען זִיךְ דִיעוֶעם גַאנְץ כייכָט
אִיבֶּערְצֵייגֶע דִי אַלְכֶע מינִים קיהְכֶען ‏ וָאם אִיך הָאפּ בָא אֹסְגֶעמֶעכִינְט, הָאבֶּען רי

אֵייגֶענְשַאפְט, אַז וֶוען מֶען פֶערְבְּרֶענְט זי אִין פײַער , אָדֶער אַזױ וי דִי גֶערֶעהַרְטֶע רוּפֶען
לָאט אָן; ,הֶעמִישֶׁע פֶעראֵייגיגוּנג" דָאס זֵיי פֶעראֵיינִיגִין זִיך מִיט נֶעם עָר שְׁטָאף, זָא וֶערְט פון
זי בֶּעשַאפֶען זיין קֶערְפֶּער (גוף) פוּן אזא מִין כופט ואס מֶען רוֹפָט אִיהֶם ;קויהְֶען -זייערֶע",
דֶער ֶערְפֶּער אִיז יַעדָעו פון אייך גוט בֶּעקאוְט, ָא טֶשׁ חָם מע זיין אַז אֵיהֶר רוּפְט אֵיהֶם
מִיט אֵיין אַנְדֶערן נָאמֶען, אוּג דְרִיבֶּער ייס אִיתֶר. אֶפְּשַׁר נִיש או דָאס אִיז עָר . דֶער
קָארְפֶּער אִיז : דִי לוּפט וָואם גייט אַרױס פון נֶעם זאניע-נואסֶער אַדֶער פון בַּיער בְּשַׁעַת עִם
מָאכְסִיערְט, וִוי אויך פוּן שַאנְפַּאגְיֶער וויין . גֶעוואהְנ לִיךְ רופְט מֶען דָאס גאז , אָבֶּער דָאם
אִיז רִי ,קויהלעניינייערע": דָאט אִיז - אֵיין פֶערְבּוּנְדֶענֶער צוו אמֶען-גֶעמִישְׁטָע גד קָארְפֶּער פון
איער שְׁמָאף אוג קייהלֶעןך -שׁמַאף", ‏ יֶעצְט קֶענְט אִיהֶר דָאךְ כמילא פֶּערְשְׁמֶעהֶען אַו וֶען עֶס
זָאל זִיךְ אִין דִי קַארְפֶּער וָואס אִיךְ הָאבּ אויבֶען ען אוֹיסְגֶערֶעכִינְט גי גֶעפִינֶען קיין קויהלעןי
שָׁמֵאף דָאס הֵייכֶם : וֶוען דָא זָאל גִיט זיין ‏ קֵיין קויהְלֶען , הָאלְט דָאךְ נִיט גֶעקֶעגְט גֶעבּוֹרֶען
ווערין יי קויהְלֶעןטייערָע" .

די קויהלעןטייערע וֶערְט בֶּעשַׁכֶען נִיט נר דוּרְך דֶעם בְּרֶענֶען. אִכּער אוֹיף דוּרֶף
דֶעם אִמהְמֶען אוּג חוּרֶך דֶעם פּוֹיכֶען , בָאט הֵייסְט : יֶערֶער הָארְפֶּער וָואס וֶוֶערְט פֶערְפוֹילְט
אִיז אַקוּלַאט אַזוֹי וִי עֶר ווֶערְט פֶערבְרֶענְט דִי גֶעלֶעהְרְטֶע רוּפען אויף דָאט פויעלֶען מיט
דֶעם נָאמֶען אלַאנְוַאמְמֶעם בְּרֶענֶע", דֶען בַּיי דֶעם פוילֶען מַאכְט זי אוֹיך דַאס-זֶעלְבּע וָואס
בּיי דֶעם בְּרֶענֶען דָאם הֵייסְט : די זֶעלְבֶּע הֶעמִישֶׁע ‏ פֶערְאיניונְג. פון דֶעם ,דיעֶרישט מַאףי
מִיט דֶעם קויחְלֶען שְׁמָא := |

דִי לוּפָט וָואס אַרוּם אנ האט אין זיך דִי קויהֶעניזַייערֶע נִיט זֶעחֶר פִיל ‏ נאר אֵיין
עֶרֶך פון .! פְּרָאצֶענְט ‏ דָאס הֵייכְט : אֵיינֶם = פון צֶעהִנְמוֹיזֶענְט , אָנֶער כִיט במְדֶערֶע
ווערְמֶער : אִין צֶעהֶענְוֶענְט ָאכְ לָּט גֶעפִינְט זִיך + טָא קויהְלֶעמייערֶע. אוֹימֶער דעם
גֶעפִינְט זִיך דִי קייהְלֶענייערֶע אוף מַאנְכֶע אֶרְטֶער זֶעהֶר פִיעל אִין דִי כופָט , אַזֹי מויג נִי
קוּפָט נִיט צו אַנְהֶעמֶען אוג מֶען קֶען אִין אִיחֶר נִי קֶעבֶּען. אי גֶעפִינְט זִיף דִי קֹיהְנעג
זֵייערֶע. אִין מַאנְבֶע מִגֶערַאל-וואמֶער . צום בש 1 אִין מַארלְסְבַּארֶעי וַוַאהֶער ,. אִין שִׁנְשַאוי-
נִיצֶער וַאסֶער אוּג נָאךְ צנְדֶערֶע, אוג דַארִיגֶּער נֶערְד דָאס וואסֶער בֶּענִיצְט ‏ אַלְס היל
מִטָעל רְפוּאוֹת) צוּ קהַאנְקְמֵיימֶען וָאס קוּנְמֶען בַאפָאן וָאס דֶעם מֶענְשׁ פֶעהְקְט די
קויהְקֶענְצֵייענֶע אִין נֶעם בָּלוּם װִי עס בְּרוֹיף צוּ זַיין . דִי קוֹיהְלֶענְזייעֶרֶע גֶעפִינְט וִיף אויף אִין
מַאנְכֶע קָארְפֶּער וָואס וֶוערֶען גֶענְדָאבִּין פון דֶער עֶרֶד , צוּם בּ"ש + אִין קְרֵייר , קַאכֶעך
אוּג נָאךְ אַנְדֶערֶע + וֶוען מֶען גִיסְט אַרױף אוֹיף רִי קֶערְתֶּער עֲסִיג , וֶעהְט מֶען וי עֶס

גֶעהְט פון זֵיי אַחוֹיס בְּגֶעוְלֶי מִיט נַאז, אָט דֶער גֵאו אִיז עס עבֶּען דִי קֵייהְכֶעמְיַיעכֶע. ‏ |

אִיצטט וָועוּ אֵיהֶ וַייסְט שׁוין אַז דָאס בְּרֶענֶען , דָאם פויכֶען אוּנְד דָאס אַמֶהְמֶען אִיז
אַלְנֶעס אֵיינֶע הֶעמִישֶׁע תֶּערְאינִגוּנָג פון ;ויער שמאף' ימ קוֹיהְֶענְשְַׁאףי , ווע אֵיהֶר אַייך
גָאר נִיט ואוּנְדֶערִין אַז אִיך וֶועל אַייך זָאגֶען, אַז כּמֶעט אַלְכֶעקָארְפּער אוֹיף דער וֶועקְט, אללע
לֶעבֶענְרִיגֶע בְּר אי אוּג אַלְכֶע גֶעוָאכְסֶע הָאבֶּען אִין יד קוֹיהְנֶען . אָרֶער גָאר נָאך בֶּעסֶער
גֶעוָאגְט + אַלְכֶעם איז בֶּעשַׁאפֶען גֶעטָארֶען פון קויהְנֶען אוּנ אַלְלֶעס וֶעט צוּרִיק וֶוערֶען קוֹיהְלֶען .
אָהֶן קוֹיהְלֶען וָאלְמֶען זֵיי נִיט גֶעקֶענְט בֶּעשׁופֶען וֶוענֶען אוּג אָהְן קוֹיהלֶען ואלְמֶען וי
נִיש גֶעקֶענְט פֶערְנִיכְטֶעט וֶערֶען, דָאס הֵייסְט וִיר וָואלְטֶען נִיט גֶעלֶעכּט אוג נִיט גֶעשׁמַארְבֶּען.
אַז אִין אַלְלֶע קָארְפֶּער זֶענֶען דָא קֹיהְלֶען פֶערשְׁמֶעהְט מֶען דֶערפוּן, אַז וֶוען מֶען. פֶערְבְּרֶענְט
יי בְּלֵייבְּט פון זֵיי קויהְלֶען. אַז אֶהְן קֵייהְלֶען וָאלְמֶען מִיר נִיט גֶעלעבּט, פערשטעהט בען
דֶערפוּן, יל דָאס גַאנְצֶע ֶעבֶּען מוזֶען מִיר אַטֶהְמֶען ‏ אוג פֶערְאֵיינִיגֶען רִי כוּפָט מִיט רֶעם

--* 194 =

בְּלוּט. וָואס איז אין די קוּנְגֶען, דָאס הֵייסְט : מִיר מַאכֶען דַאמִיט אַז עֶס זָאל אִין אוּנָז תָּמִיר
בְּרֶענֶען, אָדֶער וִוי דִי גֶעכֶעהרְטֶע רוּפֶען דָאס : דֶער זוּיֶער שְׁטָאף פוּן דֶער לוּפָם מֶערְאייננְמוּ
זִיךְ מיט דֶעם קוֹיהְלֶענשְׁטָאף ואס אִיז דָא אִין בָּלוּט , אוג דָאס נִיבֶּט אוּנָ לי וַארֶעמְקֵייט
וָואס הֵייצְט תָּמִיד אוּנְזֶער קָארְפֶּער אִינְוֵיינִיג ! אָהֶן דֶעם וָואלְטֶען מִיר נִיט גֶעקֶענְט לֶעבִּין +
אִ | אללע גֶעגֶּענְדִינֶע קָארְפֶער וי אויך אִין אַלְלֶע גֶעוָואקְסיי אִיז דָא אוֹיף וא מֶערשְׁמָאף |
ודָאס אִיז אַזֵא מִין נַאז) . אנ עֶר פֶערְאֵיינִיגְט זי אוֹיך אַבִּימֶעל מִיט דֶעם זיעֶרְשְׁמָאף פוּן
דֶער קוּפט , איער בְּשַׁעַת מִיר אַטֶּהְמֶען אויס , גֶעהְט פוּן אוּנְזֶער מויל אָדֶער פון נֶער
נָאן אַרום אַ פַּארֶע , אִין וֶועלְבֶער עֶס אִיו דָא קיהְלענייערֶע מִיט וַואקֶער (דָאס וַאקֶער
בְּכְכֵ קוּכיט אַרויס פוּן צְווֵיי קָאיְפֶּער . אַקובַאט וִוי דִי לוּפָט וָואס אַרוּם אוּנָ עֶנִטְשְׁטֶעהְט

וּן זויַערשְׁטָאף אוּג אַזָאט-שְׁמִיקְשְׁטָאף , אַזוֹי אוֹיך דָאס וואסֶער. עֶנִמְשְׁמֶעהְט פוּן זוע שְמאף
א וַואסֶערשְׁטָאף -- צִוְנֵיי גַאזֶען וָואס וֶוענֶען פֶערְאֵיינינֶם חֶעמִישׁ אוּנ בֶּעשַׁאפֶען איין
פְלִיסִיגֶען קָארְפֶּער וֶעלְכֶען מִיר רוּפֶען מִיט דֶעם נָאמֶע מֶען ווַוַאסֶער") .

פוּן דֶעם וָואס אִיךְ הָאבּ בִּיו אַהֶער גֶעשְׁרִיבֶע ווייסְט אִיהֶר שוין אַז דִי ענייר וע

בֶּעשַׁאפֶען פוּן פֶערְשִידֶענֶע זַאכֶען,. יֶעצְט וֶועקִין מִיר צוּרִיק גֶעהְן צוּם עֶרְשְׁטֶען, צו עֶרקְכֶעת רֶען
וִוי אַזוֹי דִי קוֹיהְלֶען מַאבֶען פַער רְשִׁירֶענֶע פַאקוּסֶען (קוּנְצֶען) אויף דֶער וֶועלְט אוּג וי אַזֹי די
וֶועלְט אִיז מִיט זֵיי פוּלֶל ,‏ אוג אִיבֶּערהוֹיפְט וי אַזױױי ‏ די קויהלען וֶוערֶען מְגולג פון איין
קָארְפֶּער אִין אַנְדֶערֶען אַזױי וי דִי זִינְרִיגֶע נָשֶׁמָחה. -- כִּמֶעט אַכְלֶע קָארְפֶּער וָואס גֶעפִינֶען
זִיךְ אוֹיף דֶער וֶועלְט, פֶערְפוֹילֶען מִיט דֶער צֵייט אוּנ וֶוערִין בָּטָל. עֶס גִיבְּם קֵין גֶעטָאסְנֶע
אונ, קיין לֶעבֶּענְדִיגֶע זַאךְ וָואס זָאל אֵייבִּיג כֶעבֶּען . דֶער סוֹף וָואס עס קוּמְט אויף דִי אללע
קָארְפֶּער אִיז פֶערְשִׁידֶען , אָבָּער דָאס הוֹיפְּט-עֶנְדֶע פוּן אַלְלֶעם אי אֵיינְס פון רִי דְבֵיי זַאכֶען:

פַּערְפוֹיעלְט מע פֶערְְּהַעכ ווע : אָרֶער שְמַרבֶען - ער גֶעשָׁארְֶעֶער ֶעְ בי 5

זִיך אַז דָאס עֶנְדֶע פוּן די קָארְפֶער אִיז אֶמֶת גאר נִים יי סוף. נוּר ינק ער ָג,
דָאם הַייסְט : דֶער קָארְפֶּער וָואם אוּנָ דַאכְט זִיךְ אַו עֶר אִיז צו גְרוּנְדֶע גֶעגַאנְגֶען אוגֿ
עֶקְמֶעסְמִירט שוין נישְט מָעהי אוֹיף דֶער וֶועלְט, אִיז אִין אֶמֶת נִיט פֶערְלָארֶען גֶעוָוארֶען, עָר
הָאט זִיךְ נָאר פֶערְאָנְדֶערְט אונ פֶערְטוישְׁט אִין איין אַנְרֶערֶען קָארְפֶּער ,- פִּרְיער אִיו עֶר
גע זין צום' בַּיי שְׁפֵּיל - הָאלְץ ,‏ אוּנ נָאך רֶעם וִי עֶר אִיו פֶערְבּרֶענְט אָדֶער פ פַערְמוֹילְ
גֶענוארֶען הֵייסְט ער שוין גָאר קוֹיהְלֶעמֵייערֶע . דִי קֹיהְלֶענְייערֶע וֶוערְר ַא פוּלֶל דִי
גַאנְצֶע וֶועלְט , דֶען פון אַלְכֶעם ֶערְד דָאףְ קֹיהְלֶענְייערֶע, אוּג עָם קֶען דָאךְ לוט דֶעם
זַיין, אַז דִי גַאנְצֶע לוּפט וָאס אַרּם אוּנ וֶועט וֶוערֶען. בְּוֹים קֵייהְלֶענייערֶע ‏ אוג מִיר
ְַלֶ וֶועלין מװען ‏ אִין אֵיין מִינוּט שְׁמַארְבֶּען אִין דֶער שְׁטִּיקֶענְדֶער קיּפְּט . אָבֶּער עִם אִז
דָאךְ נִיט אַזוֹי , דֶען מִיר לֶעבֶּען שוין אוֹיף דֶער וֶוֶעלְט פִיל טוֹיזֶענְדֶער וָאהְרֶען אוּג די
לוּפט אִיז דָאךְ איממער היין אוּנ נוּש צוּ אַטְּהְמֶען (אויסֶער אִין חָדֶר אִין א קְלֵיין שְׁמֶערְמֶעל
וואו דֶער רִבִּי הַאלְט תָּמִיר פֶערְמַאכְט דִי טְהִירֶען מִיט די פֶענְסְטֶער אוּג דִי רְבִּיצִין קָאכְט
אִין דֶעם אויוען ואס רֵייכֶערְט וִיך) . וואוּ-ְשֶׁע קוּמְמֶען אַהִין ‏ דִי מֶענְגֶעם קֵייקלֶענִיעסֶע
וָואס וֶוֶערְר בֶּעשַׁאפֶע אַזױ פִיעל אויף יֶעדֶען טְרִיט אוּנ שָׁרִיט אִין יֶעדֶער וָגע ? אֲמָז
מאקי אַז אַנְרוֹיסֶער טְהֵייל (דֶער טְהֵייל וָואס וֶוערְר בֶּעשַׁאפֶען פוּן די פֶערְפוֹילְטֶע קָארְפֶּער)
גֶעהְט אַרוֹיף אִין דֶער ליֹפָט צוזַאך מֶען מִיט רֶער פַּארֶע וָאס גֶעהְט אִימְמֶער אוֹיף פוּן דֶער
עָרֶר , אוּג. פון דָארְט פַאלְט עֶר אַרָאפּ מִיט דֶעם רֶענֶען אוּג ווערְר איינְגֶעוַאפְט אִין דער
עָרֶר , אוּג נָאכְהֶער גֶעפִיגֶע מִיר אֵיהֶם אִין דִי מִינֶערַאל-וַאסֶער אַדֶער אִין אַנְדֶערֶע קארפּער
וָואס וֶוערִין. גֶעגרָאבֶּען פון דֶער עֶרֶר ; אֶבֶּער דֶעסְטְוֶעני בְּלייבְּ דָאס גֶר עסְמֶע טְהִיל פון

== 198 זיר

דער קויהְלֶענייענֶע צֶערְשְפְֵּייעט אִין דֶער קוּפָט , אוּג ואוּ"וְטֶע מוּמְט עָט וָאס דִי קיפט
אִיו רָאךְ אִימְמֶער היין +‏ מֶען מֶען דָאךְ נִיט זאנֶען אַו די קו{יהְנֶענְזייערֶע גֶעהְט אַרױף גַאנֶץ
ויף, הֶעבֶער. וי דִי אַטְהְמָאסְפַארֵא +) , הָאס הֵיימְט זִי ער צוּשְפְֵּייעט אִיבּער דֶער קוּפָט,
דֶען דִי עָרִור וָואס צִיהְט צוּ זִיך צו אַלְלֶע ק קָארְפֶּער וָואם אַרוּם זִיך , צִיהֶט אויך דִי קּפָּט
אוג רִי קויהְקֶעמייערֶע , אַזױי אַו עָם אִיו אוּנְמענְלִי דִי קויהכֶעמְייערֶע זָאל הֶעכֶער זַיין וִי
דִי אַטְּהמָאמְפָאכֵא, אַזֹ וי עֶס אִיז ו אוּנְמָאנְִיך אַז דָאס הָאלְץ זָאל שְׁוִימֶען הֶעכֶער פון דֶעם
וַאמֶער אונ עס זָאל גָאר גִיט אָנ-רִיהְרֶען דָאס וַאמֶער , וואויזשׁע דֶען קּמְט אַהִין נִי
קוֹיהְלֶעמייערֶע פון דֶער קוּפָט ? --

אָט הָערְט, וועל אִיך אייך עֶרְסְלֶעהְדִין וִוי אַזױי דִי גֶעלֶענְרְטֶע גִיבֶּען אוּנו די זאף
צוּ פֶערְשְׁמֶעהְן דֶען אַקיבַאט אַזױי נִוי דִי אַלְלֶע אַנְדֶערֶע קַארְפֶּער הָאבֶּען זִיךְ פֶערְבִּיְ ען אויף
קויהלֶענייערֶע , = אַװױי אויף דִי קויהְלֶענְייערֶע אַלײין פֶערְטוֹישְׁט זִיךְ צוּרִיק אויף אֵיין אַנְדֶערן
קָארְפֶּער , אָדֶער גָאר ביימְלִיכֶער גֶעזָאנְט : עֶס וֶוערְד פון אִיהֶר צוּרִיק דָאט וָואס איז פרִיהֶער
גֶעוועזִין { עֶס ער פוּן אֵיהֶר צורִיק -- קוֹיהְנֶען. -- דִי אַלְלֶע קוֹיהְלֶען ואס גֶעפִיגֶען זִיך אִין
דִי גֶעוָאקְסֶע , וועלֶען גֶעבַּאהְרֶען פוּן דִי קוֹיהלֶענזייערֶע וֶוֶעלְכֶע איז צֶערְשְׁפּרֵייעט אִין דֶער
לופט. די גֶעוָאקְסֶע שָׁאפְפֶען צוּרִיק אַרױס פון דֶער לוּפֶט ִי קוֹיהְלֶעמְייערֶע אַקוָרַאט וי דִי
לֶעבֶּענְרִיגֶע קָארְפֶּער אַמִחמֶען אִין זִיך אריין דִי לופ , נָאר דָאס אִיז דֶער אוּנְמֶערְשֵׁייר
צְוִישֶׁע זֵיי בֵּיידֶע , צוִוישֶען רִי ֶעֶנִיֶע קָארְפֶּער אוג בי גֶעווָאסְסֶץ + רי לֶעבֶּענְדִינֶע
בְּרוֹיבֶען צום נִישְצֶען דֶען וועֶרְשְׁטָאף , - אונ דִי גֶעווַאקְסֶע בְּרוֹיכֶען פוּן דֶער קויו הְלֶענייערֶע
די ְּלוֹיסֶע קויהְלֶען אָבֶער דֶען קויהְֶענְשְׁטאף , אוּג דֶען זויעֶרְשְׁטַאף לָאזֶען זֵיי צוּרִיק פְריי
אִין דֶער לופָט, אַקוּרַאט מַזוֹי וי דִי כֶעבֶּענְדִיגֶע הָארְפֶּער גָאזֶען צוּריק אין דֶער קוּפָט די
קוֹיהְלֶעַייערֶע מִיט דֶער פַּארֶע ‏ דִי גֶעוָאקְסֶע שְׁלִינְגֶען אַיין פון דֶער לוּפְט דִי קוֹיה; ֶען א :
מַאכֶען פון זֵיי פֶערְשִׁיידֶענֶע מַאמֶערְיַאל: דֶער בּוֹים נֶעמְט רָאט הָאלְץ פוּן דִי קויהְלֶען ,
תָּבוּאוֹת נֶעמֶען פון זֵיִי דָאס מֶעהֶל, רִי פֵּירוֹת פוּן דִי בּוֹימֶער גֶעהְמֶען פוּן זי דֶען וכע .
אוּנ אַזֹי אַלְכֶע גֶעוָאקסֶע גֶעהְמֶען פון דֶעם קוֹיהְלֶענְשְטַאף דָאס מַאטֶערְוַאל וֶועלקֶעט וֶוערְד
גֶעמַאכְט פוּן קויהְלֶען אָדֶער דָאס וָָאס אִיז קויהְלֶען . |

אוֹיף דֶעם אוֹפְן קימט אוֹים אַו דִי גַאנְצֶע מֶענְגֶע קויהְלֶעְייעלֶע וָואס וֶוֶערְד צֶערשְפָ
אִין דֶער קוּפָט, ווֶערְד גְלַייך פֶּערְשְׁלּנְגֶען דוּרְךְ דִי גֶעוְוָאקְסֶע אונ דָארְט בְּלַייבֶּען די קוי הכ
אוג דער זויערְשְׁמַאף גֶעהְט צוּלִיק ארוי אין דֶער קופט אוּנ זי וֶערְד צורִיק רֵיין אוּג וט
צוּם אַסֶּהְמֶען. רדִי גֶעטָאסְסֶע מֶענֶען אִלְָא הֵיימֶען דֶעזִינְפֶעמצַיאנְט-מַאשִׁינֶעי דָאס-
הֵייסְט ‏ אֵיינֶע מַאשִׁיֶ וֶועלְבֶע רֵייגִינְט די לּפט אוּנ מַאכְט זי גוּט אוּנ גֶעווּנְד, די גֶעואכְטֶע
שֶׁליְֶען די קייהְֶעייעֶע נָאר בּיי טָאג וֶוען די זנ שִׁינְ. -- |

יֶעצְט נָאךְ דִי אַלְלֶע עִרְקְלֶעהְוּנְגֶען, גֶעהְמֶען מִיר אֵיין שְׁטִיְקֶעל קוֹיהְל אוג לָאמִיר
נוּר זֶעהֶען וָואס .עס הָאט זי גֶעקֶענְט דַאמִיט מְהוּען צייט עִם אִיו בֶּעשַאפֶען גֶעוארֶען בִּין
הַיינְט , פַאר' מוֹיֶענך דֶער יָאחְרִין קען זיין אַז אֵיין גַאנְצֶער וַאלְד מִיט גְרוֹיסֶע בּוֹימֶער אִיז אַיין"
גֶעוּנְקֶען אִין בֶער עֵרֶר (דוּרְך עֶרֶר-צִיטֶערְנִישׁו אוּג פֶּערְדֶעקְט גֶעוָואדֶען מִיט אמף עָרֶר ,
אוּנ דוּרְךף בֶער גְרוֹיסֶער מִשָׂא פוּן עֶרֶד זֶענֶען דִי בֵּיימֶער הֵיים גֶעוַאלֶען , אוג דוּרֶך דֶעם

| * אמהמאָספערא. הייסט : די לופט וועלכֿע מיר אטהעמען - זי געפינט זיך ארוט דער גאנצער ערד כיז
אגעוויסע מאסס ‏ אין דער חייך פון איהר

, | וואס דארט ווערד די לופט איממער דיגער אוג פיינער, א 9
אללע בעשפעגעשין פון אונזער װעלט קענען דאָרט ניט לעבען . |

בִּיסֶעלֶע פַייכְמִינְקֵייט ואס אִין זֵיי אִיו גֶעוֶעוֶען , דָאס הֵייסְט : דוּרך דֶעם בִּיהֶעלֶע
װויער שְׁטָאף וָאם הָאט זִיךְ גֶעפוּנֶען אִין דֶעם וַַאסֶער פון דִי נַאסֶע בֵּיימֶערי) , הָאבֶּען
דיי בֵּיימֶער לַאנְוַאם גֶעבְּרֶענְט , - אָדֶער אַזוֹי וִוי דֵי גֶעלֶעהִרְטֶע רוּפֶּען דָאם : זי הָאבֶען זי
חֶעמִישׁ פֶערְאֵיינִינְט אוב עֶס אִיז גֶעוָארֶען פון זי קוֹיהְלֶען , אִישְצט גָעהְמָעו מײ ‏ איין
שְׁטַיקֶעל קיהֶל פון די וָאם נֶענֶען בֶּעשַׁאפֶּען גֶענָארֶען אִין אזא קַאננֶע צייט אִין דֶער
עֶרֶר , אוּנ מִיר קֵייגֶען דָאס אוֹיף בֶעם קוֹימֶען אָדֶער אִין דֶעם אוֹיווֶען . דָאם שְׁטְיקֶעל
קויהל וֶוערְד פֶערְבְּרֶענְט אוג .עס צֶערשְׁפְּרִייט יל אִין דֶער קוּפְט מיט דֶעט חויך. די
;ֶעוָאקְסֶע גֶעהְמֶעץ עִם צי זִיף את מַאמֶען נֶערפון הָאס נָיי בְּרוֹיהָען . דִי גֶעטָאקְסֶע
הָאבֶּען אַ מוֹף אֵיינִם פוּן דִי בֵּיידֶע : אָדֶער זֵיי וֶוֶערֶען פֶערְפוֹילְֶט אָדֶער זֵיי וֶוערֶען אויף
גֶענֶעמֶען דוּרְך קֶעבֶּענרִיגֶע קֶערְפֶּער . אויף דֶעם לֶעצטֶען פַאל וֶֶערֶר פון דֶער קוֹיהְל
אֵיין גֶעגֶּענְדִיגֶער קַארְפֶּער . דֶען דִי שְׁפִּיוֶע וֶוען זִי קימט אין דֶעם לֶעמֶּענְדִיגֶען קַאמער ,
יכ זִי נִיט אַז וי פְרִיהֶער , נָאר עֶס וֶערְט פון אִיהֶר מַאטֶערִיאֵל פֿון דֶעם לֶעבֶּענְדִיגֶען
מָארְפֶּער זֶעלְבֶּסְט, = אַלזָא פֶערְשְׁטֶעהְט זִיך אַז דִי קוֹיהְכֶען (ֶועֶען אוֹיךְ גֶעבְּרוֹיכְט צום קֹיְכֶע
מַאמֶערִיאֵל וָואט גֶעפִינט זִיך אִין דֶעם גֶעבֶּענְדִיגֶען גוּף. דֶער קֶעבֶּענְדִיגֶער קָארְפֶּער שְׁמַארְבְט
אוּג וֶוערְר פֶערְפוֹילְט אוּנ עֶס וֶעֹרְד פוּן דִי קייל צוּרִיק קויהְגֶענַיִיעכֶע צֶערְשְׁפְּהֵייט. אִין
רֶע קופט . אונ אֲפִיוּ בְּשעת דֶער קַארְפֶּער מֶעבְּט נָאךְ, מַאכְט זִיךְ אִין אֵיהֶם פון דָי
קוֹיהְלֶען פִיעל קויהְגֶענְייעכֶע דוּרֶך דֶעם אִמָּהְמֶען. נַאכְהֶער וֶֶערְד צוריק דִי קוימנז גֶענְייערֶע
פֶערשׁוּנגֶען דורף דִי גֶעוָאקְסֶע אונ עס וֶערְד פון אִיהֶר צורִיק גֶעוָאקְמֶע . עָם קען נָא
גָאר צוּרִיק וֶוערִין אֵיין בּוֹים אוּנ עֶר וֶערְֶר וִידֶער אַיינגֶעוּנָקֶען אִין דֶער עֲרֹד אוג אין
הוּנְרֶערְטֶער יָאחֶר שְׁפֶּעטֶער גֶעפִּינֶען מִיר וֵוייטֶּער שְׁמֵיינְקיהְלֶע אִין דֶער עֶרֶר , אוּנ אויף דֶעם
אוֹפָן קוּמְט אוּנז ו דַיימְלִיך אַרױים אַז די קויחְלֶען וֶערֶען מְוּלגְל פון איין קָארְפֶּער א אַנדֶערן, -
פוּן דֶעם בּוֹים אִין ‏ אֵין שְׁמֵיין (שְׁמֵייןקוֹיר הְלֶען) , פון דֶעם שְׁטַיין אִין דֶער קוּפֶם , פון / דער
לּפש אִין וייץ, פון גוייץ אִין אֵיין לֶעבֶּעניגֶען קָארְפֶּע , אוּג אַזי תֵייטֶער + אוֹיף + קֶעם
זֶעלְבֶּען אוֹפָן מֶען מֶען אויף פֶערשְׁטֶעהְן רִי פָאקיסֶע! וָואס דִי קֹימְלֶען מַאכֶען אוֹיף דֶער
וֶועלְט : דָא קִיגֶען זֵיי טִיעף בֶּענְרָאבֶּען אִין דֶער עֶרֶד אוג קֶענֶען זִיךְ נִיט רִיהְרֶען אונ דָארְט
פְלִיהֶען זי אַרױים מִיש דֶעם רוֹיך פון קוֹימֶען אונ הֵייבֶּען זִיך אויף בִּיו אִין ‏ דִי ווָאלְקֶענם
אוג מַאבֶען שְׁנֶעלְלֶע רַייזֶען . אִיבֶּער דֶער נַאנְצֶער וֶועלְט . דָא מִיאוּסְט מֶען זִיף מִים זי
אוג מֶען ווילֶל זִיךְ צו זָיִי נִים צוּדרִיהֶערֶען כּרֵי מֶען זָאל זִיךְ נִיט איין יע , אוג דָארְט
זובְט מֶען אֵיין קליין שְׁטִיקֶעלֶע ‏ אוג מֶען צָאהְלְט רַאפִיר מוֹיזֶענְדֶער אוג מֶען מאכְט הערפ
רִי שָׁאנְסְמֶע צִירוּנְג . = דָא זִיצְט אֵיינֶע ‏ יּנְגֶע דַאמֶע. אונ שְׁמֶעקְמ אַ שֵׁיינֶעם בּוּקֶעט. ואס
מֶען הָאט זִי מְבַבֵּר גֶעוֶען אִין אִיהֶר. נָאמֶענְסְטאג , אוּנ וֵייסְט נִיט אַו דִי בְּלוּמֶען ֶענֶען
גֶעבּויערֶען גֶעוָארֶע פוּן יֶעם פֶערְפוֹילְטֶען מַאטֶערֶיאֵל מִיט וֶוֶעלְתֶען נִי מִיאוּסְט זִיךְ שְׁמַארְק
אוּנ ;קען בארויף / נִיט קוקען . בָא קיש אֵיין פָאמֶער זַיין זָאהְן אונ וֵייסְט נִיט אַו עֶס
קֶען זיין אַז ;ער קוּשְׁט גָאר יי שׁוֹנָאם פְלַיִישׁ, פון ‏ ווֶעלְכֶען עס אִיז גֶעוארֶען מַאמֶערֵיאַל
תִיר זַיין זָאְנְס קָארְפֶער. , = דָארְט עֶסְט בֶער הֶערֶר רֶעם גֶעשְׁמַאקֶען בִּיפּשמיקס , ווֶעלְכֶער
אִיז גֶעוָוארֶען גֶעמַאכְט פוּן זיינֶע עֶלְטֶערֶענְט פֶערְפוֹילְטֶע ‏ פְלֵיישׁ . = מִיט אֵיין ווָארְט גֶעוָאגְט:
גָאמְטֶעם װאוּנָדֶער זֶענֶען פֶּערְבָּארְנֶען אוג הֵיינֶער וֵיימְט ני נִים . דָא װֶענְד פון
דֶעם מֶערְדֶערְט קָארְפֶּער רִי קויהלֶעגייערֶע וֶועלְמֶע - קוּמט אִין מִיגֶערַאלִיוואקֶער צוּ הֵייכֶען

ייא

*) איך האב שױן אױבען ערק"עהרט , א דאס ואסער ענכשטעהט פו זוערשטאף
גאוג וואסערשטאף . -+- | |

-- 197 -- :

פיעל קראַנקע , אוּנ דאָרט ועֶרד פון דעָם װאָהלטהאַטיגעָנם קעֶרפּעֶר מאַטעיראַל אויף
שמריק מיט װעלכעַ מע בּיִנדעֶט אֶדעֶר העֶנגט אוף דעֶם גנב , אֶדעֶר מיִט װעָלבעָ רי
גזלנים בּיִנדעֶן אֵיין אוּנשולדיגעֶן מענשׁעֶן אוּם אִיהם צוּ בּעֶראַבּעֶוועֶן אֶדעֶר נאָר רעָר-.
הרגעֶנעֶן ? עָר װײַסט אוב עָם אִיז ניִם געְװאָרעֶן פוּן דעָם גרויסען חכם ,קוּפּעֲרניִק.
עֶפֹּעָם אַ שוֹטה װאָס רעָדט זיך אוּנ אוֹיך אַנדעָרעָ אֵיין, אַז די חכמה ניצש גאר ניִט אוֹיף
דעֶר וועָלט . אָדעֶר וועֶר װײַסט אויבּ דעֶר זעֶלבּעָר פַּרעה פוּן אברהמ'ם צײַטעֶן אִיז טאַקי
ניִם געֲוועזיִן דעֶר זעֶלבּעֶר װאָס אִין משח'ם צײַטעֶן , אוג אָפּשר גאָר דֹעֶר זַעלבּעֶר אִיו
געװאָרעֶן דעֶר נאָך הסן הרשע אוּנ צום סוֹף גאָר שטאָקקעֶר אוּנד דעֶרגלײַבעָן .---

שלום פון אַללעֶס פִיו, אַז די זעֶלבּע קויהלעָן װאָס גאָטט האָט בּעֶשאַפֹעָן אִין
דעֶר אֵייגעֶנעֶר צײַם מיט דֹעֶר װעֶלט, די ועֶלבֹּעָ קױהלען געֶפינעֶן זיך בּיַז הײַנט
אוֹיף דעֶר װעלט, עָם אִיו צוּ זײַ ניִט צו"געָקוּמעֶן אוּג אויך נִיִט װעֶניְגעֶר געָװאָרעֶן .
אַללעס ועֶקטעָלט זיך בּלאָס, אֶבֹּעֶר עֶס װעֶרר ניִשט פּעֶרלאָרעֶן. די לעֶבּעֶריְגע
שטאַרבעֶן. , די מױידטע װועֶרעֶן לַעֶכּעֶנדיַג. (חחיים למוּה :המתים לחיות), אוּג די
וֶועֶלט בּלײַבּט אִימעֶר די זְעָלבּעָ והארץ לעולם עומדת) .

מיכֿל װעבּער .

די חוֹזְלִיכֶע מֶערִיצִין.

פֿערפֿאסמט פֿאָן
דאַקטאַר מ, זוסמאנאוויטש ,

1 מָאנְקֶען +
פוּן וַואנְגֶען נָעהמְט זי דִיעזֶע קְרַאנְמְמַייט,

אִיז נָאךְ אִין אוּנְזֶער ייט נִיט פֶעסְט גֶעשׁמֶעלְט, ואס פַאר גִיפְט-אִייֶעלֶעך רוּפֶען
אַרֹים דִיעזֶע קבאנְקְַי נָאר אַז מִיר הָאבֶּען צוּ מהוּ מִין יי , - דָאס הֵייסְט אַו נָאר זי
יינֶען אִין דֶעם די הוֹיפּט -אוּרְזַאכֶע אִיז קֵיין צְוַוייפֶּעל . פֶערשְׁמֶעהֶען וע מיר ‏ דָאט פַאן
פַאלְגֶענְדֶעם : עֶרְשְׁמֶענִם, אוֹיבּ אַקִינֶד הָאט זִיךְ אָנְגֶענֶעהְמֶען ואַנְגֶעשְׁטֶעקְטו פון דֶעם בָאזֶעכ-
מדַאנְקֶען , וֶערְד עִם נִיבְט בַּאלְד קְרַאנְק נָאר אִין 8 אָדֶער אִין טו אנ אַוּם, ד. ה
דִי נִיפְּט-אֶייֶעכֶעך מֶענֶען אִין מְלֵיינגֶער מָאס- נִיט בַּאלְד אֶנְהֵייבֶּען צו ווירְקען , זֵיי דַארְפֶען זיך
פֶערְמֶעהְרְרֶען אַזֹי פיעל אַז זֵיי זָאלְלֶע שׁוֹין שָׁארְגֶעךְּ וֶֶעהְרֶען פַאר דֶעם גוּף , צְוַוייטֶענִם,
אַגֶעזּנְרְטֶער מֶענש קֶען אִיבָּע ערטְרָאגֶען דֶען גִיפּט אוֹיף זֵייגֶע מְליִירֶער אִיבֶּער אַמייל (אֶבֶּער
נִיט גֶעגֶען דֶעם וִוינְד) פו אַקְרַאנְקֶען צו אֵיינֶעם גֶעוּנְרְטֶען ‏ או אַליין בְּלֵייבְט
עָר גְעוּנְד ‏ גֶעוִויסְט אוֹיבּ עֶר הָאט שוֹין קינְדְעייו גֶעקְרֶענְקְט אוֹיף מָאזְנֶען ‏ אַלְנְא זֶעקֶען
מָיר אַז דֶער וִוינְד קֶען דֶען גִיפּט אַרָאפּטְרַייבֶּען פון דִי קְלִיידֶער , ד. ה. דֶער יט האמ
שוין אִין זִיך. אֵיין אִייגֶענְשַׁאפְט אִיבֶּערגֶעטְרַאגֶען צוּ וֶוערִין, וֶעגְן נִיכְט דָא , וָאלְט גֶעוֶעזִין
אַלץ-איינם, ה, ח, אפיל גע גען דֶען וִוינְד וָאלְט מֶען איך גֶעקֶענְט אִיבֶּערמְרָאגֶען דֶען

:

-- 198 ---

גיַפט אוֹיף אֵיין װײַטעָן אָרט . דריַטעֶנס אוֹיבּ אֵיין געֲוונר קֵיִנד שפּילט זיך אִין-אֵיינעָם
מיִט אַ מאָזעָלדיִגעֶן, אַזוֹי וועֶרט עֶר אוֹיך אוֹיף רֹעָם 10 טען אֶדעֶר 14 מעֶן טאָג קראַנק
אוֹיף מאָזלעָן, אֶבּעֶר ניַט אויף אֵיין אַנדעֶרְעָ קראַנקהײַט פּאָקקעֶן אֶדעֶר מיָפום,

,די אָנפּאַלל-צײַט געדוֹיעֶרְט 10--14 מעג", דאַצוּ האָכּעֶן מיָר געוֹיִססעַ
בײַשפּיעלעָ , װועֶגעְן װעֶלכץָ עָם שרײַבּעָן גרוֹיטע פּראָפּעסאָרעֶן {‏ אַועֶלבעָ בּײַשפּילע
קעֶן אוֹיךְ אוֹיפקלויבען יעֶרעֶר מעָנש אוב עֶר װעָט װעָלעֶן גוּם עֶרפּאָרשעָן װײ אַרוּם
אִיז זײַן קינר קראַנק געָװאָרעָן אויף מאָזלעָן ,

4 אוֹיף אֵיין אִינזעֶל, אוֹיף װעֶלכעֶן מעָן האָט שׁוֹין 68 יאֶהר פוּן מאָזלען ניט
געֶהאָרט , אִיז געָקימעֶן א קראַנקעָר מיִט מאָולעָן, אִין 14 טאָג אַרוּם זײַנעָן עֶטליִבע
אִין זײַן אֵייגעֶנעֶם הוֹיז קראַנק געװאָרעָן (אויף מאָולען. פאָן רי עֶמליִכעָ האָבּען זיף
אָננעֶשטעֶקְט אוֹיך אַנדעֶרעָ, אוּנ אַזױ זײַט ? חדשים זַעֶנעֶן פון 7180 אִינועָל אײנ:
װאָהנעֶר קראַנק געֶװאָרעֶן 6 טוֹיזענד מאַן. צוויִשעֶן זײַ---װי עָם פַעֶרשטעָהט זי---
זײַנעֶן געְוועָועֶן קינדעֶר פוּן עֶטלוִכץָ חרשים בֹּיַו וְעָהר אַלטע לײַט,

אוֹיבּ בּײַ אוּנז האַלט מעָן דאָס בּלאָם פֿאַר אַ קיִנדעֶר קראַנקהײַט , אִיז עָם נאָר
דאַדורף , װײַל די עֶרוואַקסעֶנעָ מעָנשׁעָן האָבּעֶן זײַ שוין אִיבּעֶרגעֶטראָגעֶן קיַנרװײַז, .
אוג אוב ניט, זעָנון זײַ נֹיִט זיָכעֶר אויף קראַנק צוּ וװועָרעֶן אויף מאָולעָן ), עֶס
טרעָפט זיף אַז זעָהר שװאַכץ קינדעֶר שמעָקקען זיך אין מאָלקן ניִם אָן, װײַל די קראַפט
פון די גיִפט-אֵייעָלעָך אִיו שוין אַלײַן ניִם זעָהר גרוים, אוּג וועֶן זײַ געֶפוְנעֶן נאָך ניט
דעֶרביַ קראָפּטיגע זאַפּטעָן בײַ עס קיַגר , האָנּעֶן זײַ קײַן קראַפט כֹּח) ניִם זיך צוּ
פעֶרמעֶהרעֶן אנ דאָס שװאַכץ קינר קראַנק צו מאַכעֶן אוֹיף מאָולעָן. דאָם זעֶלבַּע
אִיו אַז דאָס קינד אִיז קראַנק אוֹיף אֵיין אַנדעֶרעָ קראַנקהײַט , דאַן װאַרט דעֶר מאָזעָל-
גיִפט אִבּעָר בּיַן דעֶר קראַנקעֶר עֶרהאָלט זיף אוּג װעֶרד קרעָפּטיגעָר, אוג עֶרֹשֵׁט.
נאָכדעָם װועָרט ראָס קיר קראַנק אוף מאָזלען .

ס) דֹעֶר פּראָפּעסטאָר זשיַראַרד אוים מאַרטעֶל (אִין פּראַנקרײַן) עֶרצאָהלט פּאָל:
געֶנרעָם : אֵיינעֶר פון זײַנץ בּעֶקאַנטעָ אִיז געֲוועָזיִן אִין לאָנדאָן, ואוּ עֶר האָט גע
| האַט אֵיין פּרײַנדם אַ קיַנד אִין אֵיינֹעָ שולע , אויף זנטאָג האָט עֶר געָנוּממעָן ראָס
וּנגעָל צוּ זי אוֹיף מאָהלצײַט אוּג האָט בַּעֶמעֶרקְט אַז דאָס יוּנגעָל הוסט אַ בּיִמעֶל
צוּ, נאָר עֶר האָט זיף געָפיִהלט פאָלקאָממעָן געֲזונל---אונ אִיז פּעָרנאַכט צוּריִק
אַוועֶקנענאַנגעָן אִין זײַן שוּלע. אִין 13 מאָג אַרוּם אִיז יעֶנעֶר בּעֶקאַנטעֶר אַװעָק-
געֶפאָהרעֶן אִין פּאַרי אוג האָט זיִך אָפּנעָשטעֶלט אוֹיף מיַממאָג בּײַ זײַן שוועֶסטעֶר-
קינ עֶר האָם אַלײַן | אויך אָנגעֲהוֹיבּעֶן צו הוסמען אוג האָט געֶרעֶכיִנט אַז עֶר האָט
זי פּאַרקיִהלט אוֹיף דֹעֶם וועָג , דאָך אִיז עֶר דֹעָם זעֶלבוגעָך מאָג אַועֶק נאָך מאַרסעָל ,
אַז זײַן מוטעֶר האָט אִיהם אוֹיף דעָם אַנדעֶרן טאָג בּעֶנעֶננעֶט אויף רֹעָם אַייוענבּאַן, האָט זי
בּאַלד בּעֶמעֶרט אַ רויטקײַט אוֹיף זײַן פּנים און האָט אִיהם בּאַלר געֶבּראַכט צוּם פּראָפּעפּסאָר
שיִראַרר וועֶלבעֶר האָט פעסטגעָשטעֶלט אַז דאָס אִיז מאָזלעֶן . אִין 14 טאָג אַרוּם זײַנעֶן זײַנע
בּײַדעַ שװועֶסטעֶרן אויך קראַנק-געװאָרעֶן אויף מאָזלען. דורף בּריַעף האָט מעֶן זיִך עֶרוואוּסט
אַז יעָנעֶר שיַללעֶר אִין לאָנדאָן האָט אוֹיף מאָרג עֶן נאָך דֹעִם בּעֶקאַנטעֶנם אַװעֶקפאָהר בּעֲקוּטמעֶן
מאָזלען, דאָס הײַסט אִין 14 טאָג אַרוּם נאָך דֹעֶם מאָהלצײַט, אוּנ אִין פּאַרין אִיז זײַן

= אין דער עָפּיְרעָמִיעָ פאָן 1884 יאָהֹר אִין פּינסק אַוז צװויְשׁעָן מײַנעַ מאָועָליקראַנקע
געַוועֶעֶן אֵיינעָ 24;יאָהר אַלט , , :

א 9 0 5 הץ
פיט (:2ן היגאאט

2

שוֶועכְטֶערקִי- בַיי וֶועלְכֶען רֶער מַארְסֶענֶער נַאסְט הָאט וי אֶפְּגֶעשְׁמֶעלנְט אויף עִפְִּכֶע
שָׁעָה. , אוֹיך פין 14 טָאג אַרוּם נַאךְ דער בֶעך גֶעגֶענִישׁ -קְהַאנְק גֶעוָארֶען אויף קאנקען

דִי עֶרְשְׁטֶע סִימָנִים,

אִין דֶער אַנְפַאְלְיצייט קען מֶען נָאךְ גָאר נִיט רֶערְקֶענֶען אויבּ דָאס קֵינְד איו קְלַאנְק
גֶעוָוארֶען אוֹיף מָאזְלֶען , אֶמֶת אַז צו דִי כֶע עצֶטֶע צַייט פון דִי 0 מָאג בֶּעקּמְט שׁוֹיץ דָאס
מֵינְד עֶטְּוָאס גאטַאר אוּנ אִיז שׁוין נִיט מִים אַלֶעמֶען (האט אַבִּיסֶעל הִיטֶּץ), אֶבֶּער ני' עָם
גֶעהְט פַארְביי די ַנְפַאלְְצֵייט, אַזױ וֶוערָד דֶעם מִינֶר אַלְכֶעס עֶרְנֶער , דֶער מאמאר אִין
דֶעם נָאז וֶוערְר צוַאבֶער. דָאס קֵינֶד הַייבְּט אָן מֶעהִּי אוג מָעהְר בְּרֶענֶען םס קען אֵיהם
פְרִיהֶער אויף מְרֵייסְלֶען די קעלט אַדֶער נִים) , - דֶער קאטאר גֶעהְט אִיבֶּער אוֹיף רִי אוינֶען
וזֵיי מְרֶערִין אוּנ הֵייבֶּען אָן מוֹרָא הָאבֶּען פאר דֶעם שֵׁיין) אוּנ עֶר לָאזְט זִיךְ ארָאפּ אִין הַאטְ
אוּג טִיפֶער אִין דִי מּנְגֶען (חוּסְט-צו), עֶס שְׁפַּארְט אֵיהֶם אויף בְרֶעכִין. , דִיעוע מִימָנִים מענֶען
אֲפִילוּ זיין ווען דָאס קֵינְד הָאט זִיךְ נָאר נְלַאט פָו ערְקִיהְלְט אוג נִיט. נָאר. בַּיי דֶעם אֶנָהֵייבּ
פון מָאנְלֶען אַליין" -- דָאךְ דָארְף מֶען זי שוין א בִּיסֶעל אָן-שְׁמוֹימֶען כים וָואס מִיר ֶעלְלֶען
הָאבֶּען צוּ מְהוּן , אויבּ עֶס הֶערְט זִיךְ שׁוֹין מָאוְלֶען אִין שְמָאדט : ,שוין אִין דִיעזֶער צַייט. אַז
רָאס קִינָד שְׁפִיעלְט זִיה נָאךְ אֲפִילוּ צְוִוישֶׁען זַיינֶע חֲבָרִים , אִיו א מַכָּנָה זִיף אנְצוּשְטֶעקְקֶען
ואַנְגֶעהְמֶען פוּן אִֵיהֶם' ‏ צַייט אִין 3 מָאג, ‏ וֶעלְכֶע מֶען רוּפט ,דִי עי -צַייט", וֶועמְדי רָאס
וָואס מִיר הָאבֶּען יֶעצְט בֶּעשְׁרִיבֶּען | אַלְץ שְׁטַארְקֶער אוג שְׁטַארְקֶער ‏ דֶערְבֵי זֶעהֶען מיר
פַאלְגענְרֶעם { די אוֹיגֶען זֵיינֶען ריט , זֵיִי הָאבֶּען זֶעקֶר מוֹרָא פַאר דֶעם מִינְלֶעסְטֶען שיין ,
טְרֶערֶען ן פְלֶיעמֶען פון זֵיי אָן אֵיין אוֹיפְהֶער . אוּנ עעם פִיהלְט זי אין די אוֹינֶען 8 ְרוֹיסֶע
בְּרֶענֶענִישׁ ‏ דֶער נָאז אִיז פֶערשְׁמַאפְט אוּנ עֶס רִינְט פון אֵיהֶם שְׁמֶענְִיג אס הֶעלְלֶער
גָעז ַאקְצֶעֶער שְׁלַיים . אִין דֶעם שְׁמֶּערִין שְׁפַּארְט דֶער וֶערְטָאג , דָאס קִינְד נִיעסְט אָהן איין
אוֹיפְהֶער בְּיו ִָם הֵייבְּט א מָאהְל אָן גֵיין בּלוּט פון דֶער נָאו . מיעף אִין מויל קען מֶען וי
ֶעצט גֶּעמֶערְקָ ען רִיטֶע ִּיְטֶעלֶעף , צוּ וֶועלְבֶע - מֶען דַארְף זִיך גוט צוּקוקען . אַלי זי עס
אִיז שְׁוֶער אִין דֶער נָאו , אַזױ אִיז אויך שְׁמֶער אִין הַאלְז. דִי שְׁמִימֶמֶע (קוכ) וֶערְד זָעַת
הַייזֶערִיק אוּנ ָרָאב , רֶער הוּסָט וֶוערר פאלְַאמְמֶען אֶהְנלִיך צוּ קרופּ-הוּסְט, וֶועלְכֶער ערֶכְ |
פיעל דִי אוּמְרוּהִיגֶע עִלְטֶּערן, וֶוען עֶס הַייבְּט נָאך אָן פְּלצְלונְג בַּיי נַאכְט צוּ שׁמִיכְקֶען דָאם
מינֶר + דִיעזֶען הוּמְט מזֶען מִיר בֶּעמְרַאכְמֶען וי דֶען פַאלְשֶׁען קָרופּ ,‏ וֵייל דָעחֶר זֶעלמֶען

*

טְרֶעפְט עִם. אַז עִם זָאל דֶערְֵּיי ניין דֶער. אֶמהֶער הַאלָויקְרופ,

דיַעועַ נעװײַזיצײַט קעֶן געֶדוֹיעֶרעֶן אויך מעָהר וי 3 מעָג . אפילו אֵיין ואָך אונ
מאַנכעָס-מאָל אוֹיך מעָהף *), דעֶרבּיֵא שטײַגט די היטץ זעָהר הוֹיך נאָך דעֶם עֶר שטעֶן
טאָג , דעֶרנאָך פאַללט זי אַ בּיִמעֶל אָפּ,. אוּנ אִין אַנרעֶרעָ פּאַללען טרעט זי גאָר אֶם, בּיז
עֶס הײַנּעֶן זי שׁוֹין אָן אויסצוּשימטען רויטע פּיִנטעָליִך אוֹיף דעָם געֶזיבט (פּנים) . בּײַם
אוֹיס-שיטעֶן װועָרד װויִדעֶר די היִטץ זעָהר גרוים אונ נאָך גרעֶסעֶר וי אִין עֶרשטעֶן טאָג ,

דִי צייט פָאן אויסְשִׁטָען דִי מָאזְנֶעןי ‏ -
אַזױ װון מיֶר האָבעֶן שֹׁין געָזאָגט אַז אִין דעָם לעָצטין טאָג פוּן דעֶר בּעװוײַזיצײַט (פון.

*) די פיטנים ועָנעֶן אַ מאָהל אַזוֹי גר!נג אונד ד! הוטץ אַוֹי קליין, אַז מעֶן דאַרף זײַן
טועל געָנועט צו עֶרקעֶננעָן .

--== 4000 ---

די עֶרשׁטעָ סימנים) שמײַגט די היטץ וְעָהר הוֹיךף, שװאַכעָ קיּנדעֶר פוּן נעֶרוועְן
שװאַכע עֶלטעֶרן , קעֶנעֶן פון דֹעֶר היטץ רעָרבּײַ בּעֶקומעֶן די קינדערשע זאַך (קאָנ:
וואוּלסיע)---אוג עָם װועֶרד בּעֶשאָטעָן דאָס פּנים (געֶזיִכט) אוּג אויף דעֶר גאַנצעֶר קאָפּ
אונטעֶר די האָאר מיִט מאָולעָן, דאָס הײַסט : מיט קְלעֶנעֶרצָ אֶדעֶר גרעֶסעֶרעָ פלעָק.
קעָן, יעָדעֶר פּלעק אִיז אַיידעֶלירוֹיט, קוֹים העֶכעֶר פוּן דעֶר געֶזוּנטעֶר הוֹים. אָי
נוגע פלעקקען זײַנעָן קײַלעָכדיג, אַנדעֶרעָ זײַנעֶן לאָנגעָביִג , די גרײַס פון זײַ אִיז פון
אֵיין אַרבּעֶם בּאֶבֹּעָל כּאָהנעֶן), זײַעֶר ראַנד אִיז ניִט נלײַך אוּן געָהט אַ בּיִסעֶָל געִי
פּרעֶנזעֶלט . אִין דֹעָם מיטטען פוּן יעֶדעֶן פּלעָק זעָהט זיף אֵיין טוּנקעֶל-רוֹיטעָם פּינ:
מעֶלץָ װי אַ קלײַן שפּיַטצ-קעֶפֹּעֶל די גרײַס . אוֹיף דעָם פּנים גִיִעסעֶן זיך די מאָועָל-
פּלעֶקְקעֶן מעֶהרסמעָנטהײַלם צוּנוֹיף { דאָך ניט אַזױ שמאַרק אַז מעֶן זאָל ניִט קעֶנעְן בע
מעֶרקעֶן וײַעֶרעָ גרעָנעָצין ; די רוֹימקײַט אִיז אַמאָהל וט מונקעל אוּנ אַמאָהל העָללעָר ,
וי עֶס טרעָפּט זיִך . אוֹיבּ עֶס מרעֶפט זיף אַז די עֶרשׁטעָ פלעקקען זאָללען זיך בֹּע:
װײַזעֶן אוֹיף דעָם האַלז אֶדעֶר אוֹיף דֹעֶר בּרוסט----אִיו דאָס גרײַל ‏ זעֶלְטעָן ‏ מעֶן
קעָן זאָגעָן אַז שטאָנדיָג בּעֶויַזעֶן זיך צום עֶרשׁטעֶן די מאָזלעֶן אות דעָם קאָפּף (גע:
זיִכט אוּנ אוּנטעֶר די האָאר), אוּנ פוּן דאַנעָן געֶהעֶן זײַ בּיִסלעֶַ:וויִַם אַראָּ אויף
דעָם נוּף (קעֶרפּעֶר) אוּן אוֹיף די אָרעֶמס אונ װײַטעֶר אוֹיף די פּיִם ! דאָ זײַנעֶן זײַ
שׁוֹין זעָהר שיִטמער אוּנ קוים צו בַּעֶמעֶרקעֶן . עֶס מאַכט זיך אַמאָהל אַז אוֹיף דֹעָם
גאַנצעָן גוּף זײַנעָן די פלעָקקעֶן אַזֹי וועֶניג אוג אַװי בּלױַך אַן מען קעֶן זײַ גאָר
פַעֶרזעָהעָן אוּנ מײַנעָן אַז זײַ זײַנעָן גאָר ניט געֶוועֶזיִן, אוּג װויִדעֶר פּעָרקעָהרט , זײַ
קעֶנעָן זײַן אַזױ געֶדיִבט אָנגעֶשאָטטעֶן אוּג אַזוֹי דונקעל (בּלויליף) אַז מעָן קעָן ניט-
װויִסעֶנריִג זײַ אָננעָהמעָן נאָר פאַר שאַרלאַך-פּלעָקעֶן (שקאַרלאַטינע) .

דאָס אויסשוטעֶן קעֶן געָדוֹיעֶרעֶן אַז די היטץ אִיז זעָהר שטאַרק , ניִט מעָהר װוי ן
| שטוּנדעֶן +-מעהר-טהײַלם אֶבֹּעֶר געָהט דאָס אוֹים-שׁיַטמען לאַנגעֶר אָדעֶר קעֶרצעֶר זײַט
;טאָג . אַלזאָ קימט עֶס אוים אַז אוֹיף דֹעָם פינפטעָן טאָג (9 טעג בּעֶװײַזדצײַט אונ 2
טעג פוּן דעֶם אויס:שׁוְמעֶן) , וועֶן דעֶר גאַנצעֶר גוּף אִיז שוין בּעֶפלעֶקְט, אִיז צײַט נאָך
4שמונדען פאַלט די היִטץ אָפּ, אוג אִין גליקליכע פּאַלעֶן מײַדט די היִטץ גאָר
אַװועָק אפילו אַז עִם בּעֲוויַועֶן זיִך נאָך די לעֶצטע פּלעקעֶן, אונ דאָס קינד הײַבּט
שׁוֹין אָן ניִט זעֶלטעֶן צוּ שטיפּעָן אונ עֶרפּריִעֶט די עֶלמעֶרן, װי אַ פאָלקאָמעָן געִ:
זונד קינד , דאָך אִיז דעֶר הוּסט אוּג דאָט ניִעסעֶן אוּנ די אַנדעֶרעָ סימנים פוּן קאַטאַר
נאָך פאַראַנעָן . אמת עֶס װעָרר אַללעָם פיעל גרוִנגעֶר ,‏ דעֶר הוּסט וועֶרד ווײַכעֶר (נאַם:
סעָר) , דעֶר קול (שטיממע) רײַנעֶר אוּן אֵידעֶלעֶר, די נאָז װעֶרד פּרײַעֶר פוּן שלײַם
אוג דאָס קֵיָנר ניִעסט ניט אַזו אָפט, נאָך אֵיינעָ צװײַ טאָג, דאָס הײַסט : אויף דֹעָם
דריטטען אונד פּיערמעֶן טאָג, פוּן יעָנעָם מאָג װי עָם האָבּעֶן זיך בּעֶוויִעועֶן די
עֶרשטעָ פּלעָקקעֶן, וועָריִן שוין אוֹיך רי לעֶצטעָ פּלעֶקקעֶן בּלאַט אֶדעֶר פּערפּאַלעָן אִין
גאַנצעֶן, ‏ אוּנ אוֹיף דֹעָם נאַנצעָן קאָרפּער בּלײַבּעֶן זעָהר אֵיירעֶלע ציבעָנם פוּן רי
געוועֶועֶנעַ פּאָקעָן . דאָם רופּט מעֶן ,ד! מאָזלעָן האָכען שוין אָפּנעבּליִהט' . אִין גוּמע
פאַללעֶן קעֶן עֶס אויסקומען אוֹיף דעֶם 8:טעֶן אֶדעֶר 9:טעֶן טאָג פוּן אָנהײַבּ קרעֶנק ,

אויף די אָרמעֶר וואוּ עֶס זעֶנעֶן געֶזעֶססעֶן די פּלעֶקקעֶן געֶפיִנט מעֶן שוין אֵיידעֶלעָ אפ
געֶשאָהלטע הוֹיט וי קלײַעָן . מיִט אֵיין װאָרם: עֶס קוּממט ,די שׁאָהלונגס-צײַט". בַּעֶמעָר.
קעֶן קען מעֶן עֶס מעָהר אוֹיף דֹעָם פּניִם אוּג אִיבּעֶרהוֹיפּט אוֹיף טרוּקענעֶר הוֹיט . אוֹיבּ דעֶר
קראַנקעָר האָט אוּנטעָר-געשוויִצט, אִין עֶס ניִט זעָהר צוּ בּעֶמעֶרקעֶן, אַזױ געָרוֹיעֶרט
אַללעָם נאָף עֶטלבע טאָג , אוּנ זײַט ם װאָכעֶן פוּן דעֶם אָנהײַבּ רַיַעוץָ קראַנקהײַט , קע

-- 204 --
מֶען רֶעמֶענֶען דֶעם קבאנְקען פַּאלְלקַאמְמֶען גֶעוּנֶר.

אֵינִיגֶע שְׁלֶעכְטֶע סִימְנִיםי אוּנְד שְׁוֶוערֶע ַּאללען פָאן מָאזְלֶען.

אוב עֶס וָואלְלְט אִין גֶעבֶּען אַלְלֶעס אַזֹ גוּש צויגֶעגַאנְגֶען וי גְלאטְט עֶט שְׁכייבְּט
אִין בוך ‏ וָאלְטֶען אְַלֶ ָא ראנ גי אוג גְרינְג גֶעָּ גֶעוָארֶען , אָמָת אי

/!+ דמ

ומה) פוּ מָאוְלֶען גֶעהְם רִינָג , ְמַרבֶּען פָאן הונרֶערמ קנאגקע פוּן 3 בָּיו + אנ
דֶערְהוֹיְט זֶעהֶער קְליינֶע אוּנ שְׁוַאבֶע קִינְדֶער וָואס זֵיינֶען יּנְגֶער פון 4-3 וָאהֶר . עִם קֶען
אָבֶּער זיד מַאכֶען אַז פון דוּנְדֶערְט וָאלְלֶען אַוֶעק שְׁטַארְבֶּען ש , אִין דֶעם אִיו שׁוּלָדִיג נִיט
דֶער מָאוֶעל גִיפְט אַלְלֵיין. וִוי וֶענֶע קְלַאנְקְהֵייטֶען וָואס שְׁלֶעכְּפֶען זִיךְּ-צוּ צוּם מאזעל -קְלאנְקְתייט
- גְרָאד וֶוען עֶס הֵייבֶּען אָן אויס צו שִׁיטֶען דִי 2 עקקֶען , אוֹיך אִין דֶער צַייט וֶען דִי
פְֶעקְקֶען בְלִיהֶען ‏ אוּנֶר אוך שְׁפֶּעטֶער . אַו רָאם מֵנֶר הֵיבְּט שון אָן גֶענֶען
צוּ וֶוערְדֶען ,

וֶועגֶען דֶעם חוּסְט בַּיי מָאזְלֶען הָאבֶּען מִיר גֶעוָאגְט אַז מֶען דַארְף אִיהָם בֶּעטְרַאכְמֶען
וי אֵיינֶעם פַאלְשֶען קְרוּפּ , דָאךְ מַאכֶען זִיך אֵיינִיגֶע שְׁלֶעכְטֶּע עֶפִּירֶעמְיֶעם. פון מָאזְלֶען .
בֵּיי וֶועלְכֶען עס הַאפֶּט אָן דֶער אָמָתֶער הַאלְייוֹ -- אָם פֶערשְׁמֶעהְט זי וי שְׁלֶעכְט עס
אִיז . אוֹיסֶער דֶעם אִין רֶעם אוֹיס שִׁישְטֶען אַלַיין פון דִי מָאזְלֶען , איז דִי קְרַאפְט פון דֶער
הִֵימֶץ נִיט אִין אַלְלֶע עֶפִּירֶעמְיֶעם אוּנ נִיט בַּיו ְֶַע רֶע גְכייך . דִי הִיטֶץ מֶען אַמָאהְל
שְׁטֵייגֶען אַזױ הויך אונ הָאלְטֶען דִי נַאנְצֶע צייט פון אוֹיסשִׁיטְמֶען אַזוֹי כַאנְג , אַז דָאס הַאריץ
קֶען ;עס יט אוֹיכהַאלְטֶען , עֶס וֶוערד מִיר פוּן גְיוֹימֶער אַרְבַּייט אוּנ עְנְדְִך ָא עֶס לה
אָפּ צוּ דִיענֶען אונ שְׁטֶעלְט זִיך אָפּ אוֹיף אֵייבִּיג , אוֹיך מֶענְגֶען דִי פְלֶעקְקֶען יי אָנְגֶעפִיללְט
מִימ צוּפַיעל בָּלים וֶועלְבֶע קען מַאליַע ֶוערְדֶען, אוּנ די פלעקקען וֶועכֶען שְׁווַארֶץ, נָאר אוֹיב
דָאס קִינְד פִיהָלְט זִיף גוּט אִיֹ דָאס אוֹיך נִיט אַזױ ְׁרֶעקלִך עעוז קאפ נ שְׁוַארְצֶע פָאקְקֶען).

דֶער כָּלֵל אִיו 1 ,אוב אוֹיף דֶעם פִינְפְּמֶען טָאג (צוּם עֶנְדֶע פוּן דֶעם אוֹ'טשִׁימְטֶען)
פַאלְלְם דִי הִיטֶץ נִיט אָפּ, אִיז עֶס אַ וַוַאהְרֶער צייבֶען אַז עס זויבְּט זִי אֶן 8 גֶעפֶעהְרְלִיבֶע
אִינווענִינְסְמֶע קְַאנְקְהַייט" זְעהֶר שְׁבֶעכְט אִיז אַז די בְּלוּט וֶוערְר אַזײי פִיעל אִיבֶּער גֶעאָנְרֶערט
אַז דָאס קינָד וֶוערֶר זָעהֶר אָפְּגֶעשׁלַאפְט , עס קֶען נִיט רִיהְרֶען מִיט ‏ קֵיין אֵיינְצִיג גְקִיר, יינֶע
: גֶערַאנְקֶען ייֶען פֶערְטוּמֶענְט, אוּג פון נָאַ אוֹ ף פוּן חֲאלָו אוג פון בי גֶעדָארֶעם הֵייבְּט זִיך
אָן צוּ וַוייזֶען בְּלוּט - אַזֹ וי אוֹיךְ אִין דֶעם אוּרִין , | אויבּ נִיט דֶיעוֶע פֶעהְלֶערֶען קֶענֶען
אוֹיךָ עֶנְצִינְדֶעט וֶוערֶען די אוֹיגֶען אונ דוּרְך-פייל ען , אוּנ דֶער קְלַאנקער מען פֶּערְלִירֶען איין
אַדֶער בֵּיירֶע אוֹיגֶען, רִי אֵייגֶענֶע עֶנְטְצִינְדוּנג קען אִיבֶּער-גֶעהֶען אִין דִיא אוֹוֶערֶען , + אוּנָר
עֶר קֶען מויבּ וֶוערֶען אוֹיף אַ צַייםט אָדֶער אוֹיף שְׁמֶענְרִיג . מֶען קֶען אויף אִין גַאנְצִין פֶערְלֶיערֶען
דֶעם קו? (שְִׁינְמֶע ).

פַאר וֶעחֶר יוּנְגֶע קִינְדֶער אִיז זֶעהֶר שְׁווֶער אִיבֶּער צוּמְרָאנֶען, וֶֶען בֶער מָאזְלֶענ-קיטַאר
גֶעהְט אִיבֶּער אִין דִי לוּנְגֶען וֶֶעלְכֶע וֶוערֶען פִּיעל מָאהְל עֶנְטְצוּנדֶען דוּרְֶ אונ דוּרָף . - קֵיין
טְהֵייל פון דֶעם גוּף (מַאהֶך , קנגֶען - נִיערֶען , הַארְץ , נֶעבֶּער, מִילְץ , דֶער מַאגֶען אוּנָף
גֶעלָארֶעם) אִיז נִיםש בֶּעוָארֶענְט נִיט עֶנשְצעדֶען צוּ וֶערֶען . או עָם מְיֶעפְט הו
א שִׁטְזֶענְגֶע עַפִּידֶעמְיֶע ‏ פון אע . גֶעוְואננְלִיךְ מַאֶען דִי עֶלְטֶען שוקרִיג אָדֶער דֶּעם
הָאקְטֶער. א אָדֶער מֶעהְרטְהֵייכֶם זִיף אליין : זֵיי מֵיינֶען אז זי הָאכֶּען כֵן חַמָתַּם פֶערְקִיעכְט די
מִיעמֶען, וע אֲפִיוּ אִין דֶער וַואהְכֶע הָאבֶּעןַיי גֶעשׁטִיְקְט רָאם קֵינ אֵין אַעַארְמֶען צִיְמֶער

אוֹג אֲפִילוּ נִיט צוּ גֶעלָאנְט פְרִישֶׁע לוּפט , וָאס דָאס אַלֵיין אִיו שׁוֹין זֶעחֶר שָׂאדְלִיךְ פַאר דֶעם
קְדַאנְקֶען . דֶער עוֹכֶם מֵיינְט אַז וֶוען דִי מָאזְלֶע בֶּעתַאנְטֶען זִיך פְּלוצְוּנג, ‏ אִיז דָאס אַסִימְן
אַז מֶען הָאט זי פֶערקִיעלְט -- גֵיין ! דָאס אִיו נִיט אֶמָת, רִי מַאְמעיפְֶעקְקֶען זיינֶע דָאףי
דַארוּם מג רוֹים , וָואס צוּ. יי פְלִיעסְט-צו פִיעל בְּקוּט פין אִינְוֶענְדִיג , אַלְוָא וֶען עִם
הַייבְּט זיךְ אָ מִיעף אִין גוף אי עֶנְְצִינְדונְג . גֶעוִים גֶעהְמֶען דִי עֶנְִצונְרֶענֶערעֶרְמֶער צוּ
דִי בְּלוּט פוּן דֶער חויט צוּ זִיךְ. טייל יֶערֶעס עִנְמְצִינְרוּנָו בֶּעשְׁמֶעהְט אִין דֶעם וָאס רָאס בְּלו
פְּלִיעסְט אַהִין צו אִין גְרוֹיסֶער מָאס, ‏ אוּג דֶערְבֵּיי וֶוערֶען דִי פְנֶעסְמֶען וֶענִיג וִיבטיג, ר. ה,
זי פֶערְשְׁינְדֶען , אִלְוָא אַלְלֶע דִיעוֶע שְׁוֶערֶע פַאלְלֶען זַיינֶען נִיט גֶעוֶענְרֶעש אַן אנו. אוב
דִי עפִּידֶעמָיַע איז זְעהֶר שֶׁמְדֶענְג, שָׁאהְנְט זִי נִי אֲפִילו דִיעזֶע קִינְדֶער ווָאס זַיינֶען אִין דֶער
רַייכֶסְטֶער אוג ריינְסְטֶער פִּפְלֶענֶע , זָאל אֲפִיוּ ַיין אִין אַ קָאנִינְכִיכֶעם הויו,

אוּנְד אַו דָאס קֵינד גֶעהְש שוין אַיוֹיס פוּן רי מאזלען, אִיו אוֹיך פּיעל גֶעוֶוענְדֶעט אַן רֶעם,
צִי עִם אִיז נָאך. עטוָואס אִיבּערגֶעבְלִיבֶּען קְרָאנְְלִיכֶעם אִין זיין קֶערְפֶּער , וָואס קֶען זִיף ‏ אַזֹ
ָׂטיְלעיהֵייר צִיעהֶען אוג גיעהֶען. אוג עֲנָדְִיְ פְרִיהֶער אָרֶער שְׁפֶּעמֶער אֵיהֶם אַוֶעקְנֶעהְמֶען
פון דֶער וֶועלְט, ;עס מיז אָנְגֶעווינֶען וֶוערֶען אֹיף דִיעוֶע גַאבְפַאְגֶענְדֶע חְרָאנִישֶׁע (כַאנְגירוערְנְרֶע)
קְלַאנְק-הַייטֶען .

1) דֶער הוּסֶם פֶערְְלַייבְּט , וֶוערְט אַ מָאהְל גְרִינְגֶע נִר. אוג צֵיימֶעןטייס שְׁטַארְקֶער , אוג
וׂ
אֲזוֹי ווֶערְט אֵיין כַאנְג -צַיייגֶער ר סְט--קַאמַאר וֶועלְבֶער פֶערְקִירְצְט דִי יָאהרֶען .

38 טס 5 6

גֶעוָארֶען , גֶעהְט עס אִיבֶּע ר בִּיפְלֶעְטַיים אי שְִׁינדְוּבְט (מְשַאחָאמְקא) , בַּיי שְׁנַאכֶע קִינְדֶער
קוּמְמְט ; עִם פָאר נִיט וֶעכְטֶען .

) אוב עֶס אִיז גֶעוֶעזִין אֵין קּנגֶעןֶענְְצִינדוּנָג. אוּג אִיז גִיט ‏ אִין גַאנְצֶען אוֹיסְגֶעהִילְט

עס מֶענְנֶען פֶערְבְלֵייבֶּען אַלְלֶערהַאנְד אוֹיגֶעױקרַאנְקְהַייטֶען , עֶס רִינְט שְׁטֶענרִיג פון
די אויערֶען , ;עם וֶערְט איין הָאסְלִיבֶער שְטִינְקֶענְדֶער נָאו-קאמַאר , עִם. מֶען פֶערבְּלייבֶּען
אֵיין גֶערָארֶעם-קאטַאר .- דֶער שֶׁקְרָאפִיל וָואס אִיז פַאר דֶעם מאוְכֶען נִיט קֶענְטִיג גֶענֶעוִין ,
בֶּעוַייוְט זִיךְ נָאך די מָאזְלֶען זעהְר שְׁמרֶענְג זַאכָאמוּבֶע אָרָער גָאקְ דיקרֶענְק, שְִׁרָאפִיט),

*) אֵינִיגֶע בֵּייגֶערגקֶענֶען אָנְהֵיבֶּען בִּיטלִי "ייס פוֹיכֶען ‏

6 עֶס קֶענְגֶען ‏ צו-פַאלְלֶען וֶעחֶ- ‏ שְׁוֶוערֶע = גֶעהְוֶעיקְרַאנְְתֵייטֶען ודי פַּאלְלוּכְם ,
חוכְהיינוֹפָלִים) : |

46 עס קֶען אויס-פוילֶען א ווַאנְגֶע ובַּאק) פָאן נאסְמֶען ‏ בְּרַאנד,

על א אִיז וִויכְטִיג צוּ סֶע אַז דֶער הַבָר פוּן מָאזְלֶען אִיז רָער הק יל

זי 5

קבאנק עו אַזֹ וי יבער רִיפְמֶערִיט גע אי אֵייֶעם מיט מארְאטֶע.

די פֶּפְלֶענֶע' ‏ דָאס וָואס מִיר הָאבֶּען גֶערֶערְט וֶועגֶען פְּיִיהֶערְרִיגֶע אֶנְְׁטֶעמֶענְנֶע
קְרַאנְקְהֵייטֶען, גֶעהֶערְט אֹיךְ. צו מָאזְלֶען , נָאר אַזֹי נִוי גֶעואהנְלִי אִיז דִיעוֶע הְרַאנְקְהֵייט
גְרִנְגֶער וי וֶענֶע . הָאט זי דֶער עוֹכֶם גֶעמַכ אַ מִנְהָג אוּמְמִיסְטֶען פִיהְרֶען די גֶעזוּנְבֶע
קִינְדֶער צוּ די ְַאנְֶע , אַז זֵיי זָאלְלֶען גִיכֶער ָנְשְׁטֶעקְקֶען, אוּם זֵיי וַאלְלֶען גִיכֶער פְּמוּר

6 6 9 48 4

טֶענֶע פון מאְֶען! דָאס מװֶען מִיר בֶעמְַאְטֶען. אַזֹי וי מִיר הָאפֶען געט . גֶעננֶען ני

== 2422 פיט

עפִּירֶעמְיֶעס פון מְָלֶען רוֹרְבְגֶעהן וְעהֶר פֵייכְט , אָבֶּער נִיט וֶעלְמֶען ימִיט ‏ אַלֶערְלֵיי
שְׁוֶערֶע מִי-קְנַאנְקְמֵייטֶען , צום בֵּיישְׁפִּיעל מימ טֶיעפָע בְּרוּסְט-מַאטַאלֶען, מִיט שׁמְרֶענְֶע
לוּנגען עֶנְטְִינְדוּנג, מִיט מַארְן ד'ענְטְצִינְדוּנָג,. מיט שְׁווֶערֶע אויגֶעןעֶנְטְצִינְדוּנְג אוּנְד זָא ווייטֶער,
אַלְָא אױבּ מֶען העוט אַז דִי עֶפִּירֶעמְיַע אִיו אֵיינֶע גְרִינְגֶע, אִיו נָאךְ דִיעזֶער מִנָהַג צוּ
רֶערְליידֶען , אֲפִּילוּ קְרִיכֶען אִין פייֶער אריין אָהן אַ נויט -- וֵייסֶען מִיר נִיט דֶעם גֶעשְׁמַאץ .
אָבֶער אַז די אֶסִירֶעמְיֶע אִיז אַשטְיֶענְנֶע ‏ דַארְף מֶען טוּהְן רָאם זֶעלְבֶּע וָאס מִיר הָאבֶּען
גֶעלָאמְהֶען בַּיי דֶער פִּפְּגֶעגֶע פון דִיפְּמֶעדִיט. מִיט אֵיינֶעם וָארְטֶע : אֶפְּוַייכֶען וי עָם אִיז נָאר
מֶענלִיף. אוּג וי בַּיים; קינ גֶּענויצֶען זא נָאר צ גוִשְׁטֶע אִפִילוּ צְווייפֶעל-הַאפְטֶע סִימָנִים ,
ל מֶען אֵיהֶם בַּאלְד אְָּטְהֵייכֶען פוּן ך י גֶעונֶע,

גֶעמֶען נַאר דִי מָאזְלֶען בֶענֶעל מֶעסִיג, בַארף מֶען זִיך אִיבֶּערִיגֶענְם נִיט אריינְמִישָען,
נַאר עס אָפְ? לָאזֶען צוּ דֶער נַאטוּר אָבֶּער אִיך מיין נִיט אַז מֶען זָאלְל זִיך גָאר אָפְזַאנֶען פון
דֶער הִיקָם, דֶען בַּיי דִיענֶע קְרַאנְקְהֵייט פְרֶעפְפֶען זִיךְ אַװי פִיעל פ אקטֶען, וֶועלְבָע הֶענְנֶען
גֶעפֶעסְרְלֶעך זיין אויף ויימֶער , אַז נָאר נָיט טוען אִיז דָא עֶבֶּען אַװי נַארִישׁ וי צוּפיעל
צוּ טוּהְן ,‏ אַָא דִי וַאט גֶעהֶען אַרוּם דֶעט קְבַאנְקֶען בַארְפֶּען גֶערֶענְקֶען פָאלְגֶענְדֶעט + א
שְׁטִיקְמָעו דָאס קְרַאנְקע מֵינד אִין צִימְמֶער ידי גַאנְצָע צַייט אוג נִיט בֶּענַיֶען רִי לוּפְּט ,טַאר
מֶען נִיט * דוּרְךְּ דֶעם וועט דִי קְנַאנְקְהַייו פַיעל גְרִינְגֶער גיין אוֹיסצוהַאלְטֶען . אִין גוּמֶען
ֶֶעטֶער דַארְף מֶען הֲריי מָאהְל אִין מָאג אויטקֶעפֶענֶען דִי פַארְמְקֶע אויף אֵינֶע הַאלְתֶּע
אָדֶער 'גַאנְצֶע שְׁטוּנָדֶע , דער בַּיי אָדֶער מֶען טְרַאנְט אִיבֶּער דָאס הֵינֶר אִין ‏ א אַנְדֶערן
צִימְמֶער אַדֶעד מֶען פֶּערְשִׁיצְש רָאט בֶּעטֶעל מִיט יי פַארְהַאנְג אָדֶער מִיט אַ שִׁירְמֶע (אִין
פַאלְנִישׁ הֵייסְט עס פַּארַאוַואן) אוג דֶעם קבאנקען אַלֵיין גוּם אִיבֶּער דֶעקְקֶען. לִי נַארֶעמְקֵייט
פון דֶער צִימְמֶערלוּפְט לַארְף ַיין נִיט נִידְרִיגֶער פון יּנגְרַא אוג ניט הֶעכֶער פוּן 15 -גְבָאר *),
אוּג נִיט ָפְּשְַׁואבֶען דֶעם קרַאנְקֶען מִיט אִיגֶערִיגֶע ווארְמְמֵייט, וִוי דֶער עוֹלֶם טוּהֶט גֶעווָאהֹנְלִיך
א דער חויפּם בל מָאזְלֶען .

צֵייש צוויי וואכֶען הָאט מֶען מוֹרָא אֲפִיקוּ אִיבֶּערצוּבֵּייטֶען דֶעם קִינְד דָאס הָעמְרִיל .
דָאס אִיז אוֹיך אַנְרוֹיסֶער פֶעהְכֶער , וַייל אוּנהיינִיגיי אִיו אִיבֶּערַאל נָיט וינ אוג ייט
קראנקען אִיוֹ עס נָאךְ גֶעפָּאהְרְנִיך .

בַארוּם פֶערזִימֶער אִיך אַז מֶען זָאלְל זִיךְ גָאר נִיט שְׂרֶעקִין, אויבּ די אע ווֶעררֶען
פֶערשְׁוואוּנְדֶען פוּן דֶער הויט אִיז אִין דֶעם דָאם. תֶּערקִיהְלֶען גָאר ניט שׁוּלְרִיג 1 דָאס הֶען
וֶוערִין אֲפימוּ אִין דֶער גְרֶעסְטֶער שְׁמוּץ , אוּנ פֶערְקֶעהְרְט , זי קענִין בְּלייבֶּ ען אֲפִילו וֶוען מֶען
ַַאשְט אָפּ הָאם מֵינְד אַלְלֶע טָאג מִיט קוי-וַוארְמֶען (לֶעבְִימֶען) וַואמֶער . גֶעוִיס אֵיירֶער מֶען
בֵיינ אִיבֶער דָאס הֶעמְדְיִל לאר עס ניין אַבִּיטֶעל ָנְגֶעוַארֶעמְט, אוּג הָאס אֶנְשָהוּן. אַליין
דַארְה גֶעמַאכְט וֶוערִין גֶעשְׁוִינֶר , אַז דָאט קִינָד גאלֶל נִיט בְּכייבֶּען הַאנְג היל אוּג נַאקֶעט ,
בָאט אפְּוַאשֶׁען מִיט וַוארְמְלִיכֶע וַאמֶער דָאם ֶּעְמֶע אִיז ‏ מִיט אַווייכֶען גְרִיכִישֶׁען שְׁוַאם),

בַארְף אוֹיף פֶערְנֶעמְמֶען וי װֶענִיגֶער צֵייט +-

אוב דָאם קֵינָד הָאט מולא פַאר דֶעם שֵׁיין, דַארְף הֶען הַאלְטֶען דִי פֶענְסְמֶער פֶעריי

*) איין הים)! ז-מענטער קען קויפען אפילו דער געמייגנסטער בעל חבֿית , אונ ווי אזוי אויף דעס
צו ציילען די גראדען װעט שוין בעקאנט מאכען רער וואס פערקויפט זי , מען זאל בעמין ערעאָמורם-
טערסאָמעטער",, ווייל עס אי גאך דא אנדערע חוץ רעאָמורט.

! הַאנְגֶען מִיט אדִימְקֶע זאך ואְַרינֶע טוּך).

וָואס הֶען זָאל אֵיהֶם גֶעבִּין צוּ עֶסְסֶען. וֶען דִי הִיטְץ אי בַּיים
מִינְד וְעהֶר גְרוֹיס , הָאט עס שוין אַלֵיין וֵויינִיג כוּסְט צוּם מֶעפְסֶען,. דארוּם דַארְף מֶען אֵיהֶם
גֶעבִּין וָואס גְרִינְגֶערֶם , עִם אִיו פַאר אֵיהֶם גֶענוּג אַבִּיסֶעל שִׁיטֶערֶער בּוּלָיאן (אַ יוך) פין
אַ הוּהן אָדֶער פון אַמוֹיבּ מִילֶךְ אוֹיף דֶער הֶעלְפְּט צוּ-מִישְט מִיט וַאסֶער - מִיט אַשְׁטִּיקְקֶעל
גוט-אוֹיסגֶעבַּאקְקֶענֶע חֵלָה אְדֶער זֶעמְמֶעל , אוֹיבּ עֶס פֶערשְׁפַּארְט אֵיהֶם אַבִּיסֶעל דֶעם מָאנֶען,
אִיז גוּט צו גֶעבִּין קָאמְפָּאט פון גֶעקֹא כֶמֶע פְרוּכְטֶען, פְּלוֹימֶען, עִפְּפֶעל, בִּירֶען , אָבֶּער אַו
דִי הִיטֶץ אִיז נִיט שְמַארְק אוּנ דָאס קִינְד פֵיהְלֶט ‏ זִיך נִיט שׁלֶעכְט . מֶעג מֶען אֵיהֶם גֶענִּין
בייֶע-געבְּרֵייה, (מַאשֶׁע פוּן גום אוֹיסְגֶעקַאכְטֶע רֵייו) , = אַנוּמֶע פְלייש-זוּפֶע מִיט צִוִויבַּאקֶען
(פוּמַארֶען) רֵיינֶע מִילֶךְ , פְלֵיישִׁינֶע אדֶער מִיְבִינֶע הָאבֶּעריגְרִיץ (קְרופָּנִיק) אוּנָד דֶעסְט גְלֵייכֶען.
אויבּ דֶער מָאגֶען אִיז גוט אוּנ דָאט קינד וויל טְרִינְקען , זָאלְל מֶען גָאר אָן אָן ש-עקק אֵיהֶם
גֶעבִּין רֵיינֶע נַואסֶער נִיט אלְטע. נָאר ואס שֶׁט ועהְט אַנַאכְט אִי שְׁמוּב זָאלְֶע פְרִישֶׁע וַַאסְטֶער
לֶעשְׁט אֵיהֶם דֶעם דָארְשְׁט . עס' אִין מָארְרֶערִישׁ אָן ן צוּיגִיסְמֶען דֶעם קינ ס בּוֹיךְ מִיט -
ַארֶעמְס ווַאסְסֶער אָרֶער וֵיסֶע מְהֶעע, דֶען פוּן דֶעם' דָארְשְׁט עֶס אֵיהֶט גָאךְ מָעהֶר אוּג ;עס
דָרִיקְט אֵיהֶם אוֹיף בְּרֶעכֶען אוּנ שְׁווַאכְט אִיהֶם נָאךְ מָעָר. אָפּ , אַז דִי הִיטֶץ מֵיידֶעמ א
אִיץ גַאנְצֶען , מֶעג מֶען בִיסְלֶעך-ו וי אָנְהַייבֶּע גֶעבִּין דֶעם. קֵינֶר עֶסְסֶען וי גֶעוָאנְהלִיך .
וֶועגֶען דֶעם קּרִידֶען דִי מָאזְלֶען פֶּערשְׁמֶעהְט זִיךְ קֶען דָא קֵיין רֶעדֶע זִיץ . אִיךְ מוּו כָא
אָבַּער רֶערֶען וֶוענֶען זָאלְכֶע זַאכֶען צוּ וֶועלְבֶע דער עֹכֶט מוּז גֶעוְוַאהְנְט וֶוֶערְרֶן, ‏ נייל זי
| הָאבֶען לִיעבּ שְׁטֶענְדִיג אַז דֶער דַאקְטָאר וָאלְל גֶעהְן נָאףְ דֶעט עוֹכֶם'ס בֶּענָנחֶר אָפִּיקוּ אין
הֵיילוּנְג. פוּן קְלַאנְקְהֵייטֶע : שְׁטֶענְִג' הָאבֶּע עֶלְטֶערן מֹרָא ‏ או מֶען זָאלְ. נִיט פֶערְקִיהְלֶען
מִיט דֶעם הֵיילֶען זייעֲכֶע קִינְדֶערְלִיף., דַארְף אִיךְ דָא זָאגֶען אַז אִין אוּנֶערֶע צֵיימֶען דוּרֶך
נײַע מֶעמָארֶעס צוּ הַיילֶען , וֶוערֶען גֶעווּנָד פִיעל מֶעהֶר קְרַאנְקֶע וִוי פְרִיהֶער, אַלְנָא אויבּ דֶער
דָאקְטָאר וֶועט גֶעפִינֶען אַז מֶען דארף דֶעם קְרַאנְקֶען בַּיי זֶעהֶר גְרוֹיסֶע הִימץ (אוּג אֶפִילוּ אוֹיף
בֵּיי קְליינֶער) מַאבֶען בֶּערְלֶעְ עַואנֶעם) , זָאל מֶען זִיךְ ינְמָאהֶל נִיט שְׁרֶעקִין. דִי וַוַארְמְקֵייט
פוּן דֶער ווַאסֶער אוּנ דִי צֵייט וִוי פִיעל דָאס קִינֶר זאל לִיגֶען אִין בָּאדֶעל דַארְף זיין אִין דֶעם
ָאְמר הַאנְד . מִיט בָּאדְלֶעך (פוּן נגְבַאר בי 7פ) הָאט מֶען אִין אוּנְזֶערֶער צייט גֶעוִויסֶס
ערֶעטֶעט אַ שֵׁיינֶע הֶעלְפְט פוּן זָאנְכֶע הִיטֶץיקְרַאנְקֶע וֶועלְכֶע וָאלְטֶען מיט 9:, 4 יהר
= , אָהן דֶעם בָּאזי, אַוֶועק גֶעקוּמְמֶען פוּן דֶער וועלְט (בּיי שְׁוֶוערֶע מָאזְלֶען, שְׁנַַארְצֶע ַּאקֶען ,
שְׁקַארְלַאטִינֶע , מיפוס א. ז. .). וֶוען מֶען מַאכְט דֶעם קרַאנקען דָאס בָּארֶעל דַארְה דֶער
דָאקְטָאר זַיין דֶערְבַי י

ויימֶער אויבּ רֶעם מִינְד גְרֵייפְּט-אָן בֶער שְׁלֶעכְטֶּער הוּסְט, . בַארְף מֶען בַּאלְד לֶענֶען
אַרוּם דֶעם הַאלְו קַאלְטֶע נַאסֶע טִיבֶער (לַאמְפְּרֶעמְקֶען) וִוי מיר הָאבֶּען בֶּעשְׁרִיבֶּען בַּיי הַאלְו-קְרוּפּ,
אוג שְׁמֶּעטֶער נַארְמֶע מִיבְכֶעך בֶּערֶעקְט מִיט גֶעוַאנְד אויף + שָׁנָה , אוּנ דֶער נָאךְ זי
אִיבֶּער-בַּייטֶען ,

אוב עִם חַאפְּט אַ קירְצֶער אָטְהֶעם אוּנ דָאס מִינֶר הֵייבְּט אָן צו פְּרֵייכֶען ‏ מיט רִי
ייטְלֶעך ולּנְגֶען-ענְמְצִינְרוּנג) זָאלְל מֶען אַנחוֹיבֶּען כֶענִין אייו-קַאלְטֶע מִיכֶער אויף דֶער גַאנְצָער
ַּוּסְט, בִּיז מֶען וֶעט קֶענְגֶען בֶּעקוּמְמֶען דֶעם דָאקְטָּאר. דִי טִיכֶער דארף מֶען בֵּייטֶען
אַלְלֶע 5 מִינוּט .' אִיך זָאג אייך נָאךְ איין מָאהְל : שְׁרֶעקְט אייף נִיט עֶס צוּ טוּהָן , אִיתּ
נֶעט דַאמִיט נָאר רֶעמְמֶען אַײער לִיבֶּעם קִינד. אוג אִיהֶר וֶעט אַלֵיין בֶּעמֶערְקֶען אַז אוּנְטֶער
די קאמֶּעסְמֶען וֶועט בָאם קינ אִין עֶטְלִיבֶע שְׁמוּנְדֶען אַרום שוין אַזוֹי זִך נִיט שׁטִהְמֶע

אוּג. דֶער אָמְּהֶעם וֶועט וֶערְטן פְרייָֹר. = אוּג אוב דִי מָאוְלֶען הָאבֶּען יד בֶּעהַאלְטֶען, וועלֶע

יי זִף וידֶער בֶּעוַוייזֶעץ,. אוב דִי י הי אִיז ו זָעהֶר ְרוֹיס אוג דֶער קְַאנְקֶער ווע א

מע ארוי לָאזֶען דֶעם קרַאנמען פוּן שוב 7?-- אַז עִם א אִיז מע אוג שֵׁיינֶעסײ
ֶעטֶער אוֹיף רֶער גאם ‏ מֶעג מֶען דֶעם קְרַאנְקֶען אַרוֹים קָאוֶען שְׁפַּאצִיערֶען , ווענן בַיים קֵינְד
הָאט דִי הִיטֶץ פָאלְְַאמְמֶען אָפְֶּעפְרָאטֶען. אבֶּער וֶען עֶס אִיז נאסְסֶע אוג מַאלְמֶע וֶעמֶערן,
זָאלְל מֶען זִיךְ שְׁטְרֶענְג הִיטְטֶען בִּיו עִם אִיו שׁוין אִין גַאנְצִין פֶערְבֵּיי גֶעגַאנְגֶען רִי שָׁאהְקוּנְםי
צֵייט ,. אוּג בִּיוּ דֶער מִינְדֶעסְטֶער קאטארי אִיז פָאלְקָאסְמֶען פֶערשְׁואוּנְדֶען , אוג נָאךְ דֶעם
ואס מִּיר הָאבֶּען גֶעוָאנְט וֶוֶעגֶען די נָאך-קְבַאנְמְהֵייטֶען פון מָאזְלֶען וַייטֶע 6) גִירֶענְהְט, אז
אִיהִוי זָאלְט זִיךְ נִיט פֶערלָאזֶען אוֹיף אִייֶערֶע אֵייגֶענֶע מֵיינוּנְגֶען . וי אָפְּטֶער בַארֶף מֶען
לָאזֶען דֶעם קִינְד אוּנְטֶערזוּכֶען אִין גַאנְצֶען דֶען קַארְפֶּער אוּג דֶערהוֹיפְּט זֵייגֶע וּנגֶען , - פון
אַ גֶענִיטֶען רָאמְטָאר ,‏ מֶען זָאכֶל אִין דֶערצַייט נִיט דֶערלֶאאָנְן צוּם וַויימְלִיכֶען אוּמְגְלִיק :

דִי רָאמְהֶעלן (פַאלְשֶׁע מַאזְלֶען י),

עס קוּמְמְט פָאר אֵיְנֶע זָאלְכֶע אַנְשְׁטֶעקְקֶענְדֶע קבַאנְקְהֵייט וָואס.אִיז פַאלְקַאמְמֶען אַהִנְלִין
צוּ מָאולֶען, אָבֶּער זי גֶעדויעֶרְט מִירְצֶער אוּג אִיז אַזוֹי גְרִינָג, = אַז זָעהֶר זֶעלְטֶען דַארְף דָאס
ערקְרַאנְקְטֶע קֵינְד דוּרֶך ‏ אִיהֶר ליענֶען צו בֶּעט . אִיך גִיבּ דָא צל וויסֶען וֶוענֶען אֵיהֶר, - אַז
מֶען זָאקְל זִי נִיט צונויף-מִישֶׁען מִיט מָאוְנֶען, יל מֶען קען נִיטוִוימֶענְרִיג מֵייגֶען אַז ו דָאס
קֵינד הָאט שׁוֹין אִיגֶּערְגֶעטְרָאגֶען מָאזְלֶען , אוּג בַארוּם עס נִים אֶפְּהִימֶען אוֹיף וַוייטֶער .
אַלְזָא מו מֶען וִיסֶען אַז דָאס אִיז אִין גְרוּנָ גָאר אֵיינֶע אַנְדֶעלֶע קְרַאנְקְהֵייט, אוּג זי
גַארַאנְטִירְט גִיט גֶענֶן מָאוְלֶען , אַזֹ וִוי די ִינדֶער וָואס הָאבֶּען שוין גֶעמָּאזֶעלְט, קֶענְגֶען
דֶערנָאן? קבַאנְק וֶועלֶען אוֹיף רָאטְהֶעקן . דֶער אוּנְטֶערשֵייר צְוִוישֶען רָאמְהֶעלן אונ מָאוְלֶען
אִיו רֶיענֶעם *

ו) דִי הֵימֶץ אִיז קוים צו בֶּעמֶערקֶען,

2) דֶער הוּסָם (קאמאר אִין הַאלְו) אִיז קיין מָאהְל נִימָא , אַבֶּער הי מָאנְלֶען אִיז ער
שְׁמֶענְרִג דָא. :

6 או עֶס דַארְפֶען זִיךְ אוֹים שִׁיטֶען אוֹיף דֶעם לַייבּ דִי פִּינְטֶעלֶעך אוּג פְּלֶעקְקֶען
בֵּייסְט עָם וָעהֶר ,

4) דָאם אָפְּשֵׁיילֶען פוּן דֶער הויט אַו דִי קְרֶעצְגֶען גֶעהֶען פַארְבֵּיי . קָאמְמְט נִיט פָא,
אָרֶער עֶס אִיו קוים צוּ בֶּעמֶערְקֶען .

5 צום אוֹיסשִׁימְטֶען אִיז נִימָא ,קיין הִיטֶץ .

6 אַ וֶעלְכֶע מִיט-קְבאנקְתֵייטֶען וי בַּיי מָאזְֶען, דָארְף מֶען בַּיי רָאטְהֶעלן קיין מָאהְל
נִיט ערוַוארְטֶען .

*) אשילו דער נאָמען , פֿאלשע מאזלען" און ניט זעחר ריכֿטיג, דאָך ערהאלט איך דיעזען נאָמען האר
די רעסהלען או דער פֿראָסטער מענש זאָלל עס קלגנ'ץ בעסמער פערשטעהן . די רעמהעלען ענטקענען
מאָזלען זיינען וי װיגדײפאָקקען . געגען נאַטירליכע פאָקקען װאָס פֿון זי וועט זיין די מערע ווייטער .

| זתויז-פרייגר). 41 14

18
אאעוונ יע הב 5 אאנמטואבף

= 2 4 אָר, 5

: ריע
,די הי קה" , אוב יס בֵּייסְט זְעהֶר דָאס לֵייבּ , אי

געגוג אַלֶע טָאג אָפּ צויװאשָׁע דָאס
מֵינְד. מִיט שְׁמוּּ וואסְסֶער אָדֶער מִיט שְׁוַאבֶע טֶסְסִיג-וַאמֶער ואיגֶע ברע גְלָאז גֶכְִיג
אויף * גְָאוּ וַואסְטֶער . |

8) נַאמוּרְלִיכֶע פָּאקְמֶען יז

אִין אוּנוֶער צייט , אַז עִם אִיז וֶעלְטֶען צוּ גֶעפִינֶען 8 מֶענְשֶען וֶועלְכֶען מֶען הָאט ניט
גֶעשְׁטֶעלְט פָאקְקֶען נָאףְ קִינְדְוייו, מְרֶעפְפֶען וי זֶעלְמֶען עֶפִירֶעמְיֶעס פון דִיזֶער קְרַאנְקְהַייט,
אָבֶּער אִין פְִיהֶערְרִיגֶע ציימֶען פְלֶענֶען פון פַּאקְמֶען אױיסשׁטירבֶּען אִין טַאנְכֶע אֶרְמֶער אֵיינֶע
רֶעכְטֶע ֲ ָפָט . אוֹיף דֶער אִינְוֶעל הַאוטֶע גֵיינֶען אויסְגֶעשְׁטָארְבֶּען אִין אֵיהֶר אַץ א קוצֶע
צייט אַלְכֶע אַיינְוָאהְנֶער, אִין אֵיין אַנְדֶער אֶרֶט ונְרֶענְכַאנל) ‏ גֵיינֶען ‏ פון מוֶענְד פּאקְקֶעני
גהאגְקֶע ‏ גֶעבְּלִיבֶּען גֶעבֶּען נָאר ז מאנן . אִין דֶער שְׁמָאדְט מַאלְקוּמְשַא (אִין אינדיען) זיינען
גע יאר אד בֵּין 16 ד, ה; אִין 35 יֵאהֶר אוֹיסגֶעשְׁמַארְבֶּען פון פָּאקְקֶען אַלֵיין ‏ 14 טוֹיוֶענְד
טינ . או דִי חִישְׁפַּאנִיְעֶר הָאבֶּען איינְגֶענּמְמֶען דֵי רֶעגִיוּנג מֶעקְמִיקֵא. (אִין אַמֶערְיקֵא), הָאבֶּען
זי מִיט זִיךְ ‏ אַהִין גֶעבְּרַאכְט דֶעם פַּאקְקֶענ-גִיפְט , = אוג אִין אַקּרְצֶער צֵייט גַייגֶען פון וי -
מֶענִסְַאנֶער אַוֶעק-גֶעשְׁטָארְבֶּען (יפ מִילַַאנֶען (דֶערְבּיי אוֹיך דֶעם קֵייזֶערְס ָאהֶן אונ אויף
יין בְּרוּדֶער) שוֹין צטויזֶענד וָאהֶר צוּרִיק הָאט מֶען אִין אִינְדְוֶען אוגֶר אִין קִימַּאי (חיגֶעוֶען-
כַאנְד) זִיךְ גֶעשְׁרָאקֶען ‏ פאר רִיעוֶער ְרַאנְְהַייט , אונ אַז מֹשָׂה בַתֵּינוּ הָאט אין מְצוֹלֶע
גֶערֶעמֶענְט אוֹיךָ פָּאקְקֶען, = בַארף גָאר קֵיין סְפּק נִיט נַיי ,

שי /

אֵיירֶער מֶענְשִין הָאבֶּען זִיךּ דֶערוַארְט אויף דֶעם וֶעלְטֶענֶעם גְלִיק אוֹים וינע זִיף
פַּאקְקֶען ‏ צוּ. שְׁטֶעלְלִין עֶס אִיז אִין דֶעם נָאף קֵיין הוּנְדֶערְט יָאחְר נִיטָא) ,‏ פְלֶעגֶען אין
אַלְגֶעמֵיינֶעם 8 צֶעהְנְט-חֲלָק מֶענְשִׁין אִין יֶערֶער מְדִינָה אויסשׁמַארְבּן פון פַּאקְקֶען. אבֶּער אִין
אוּנזֶערֶע צֵייטֶען אִיז דִיעזֶע קְרַאנְקְהֵיי גָאר נִיט אַזוֹי שְׁטַארְק וי זִיא אִיז גֶעֶעוִין לֶענְסְטי
מָאהֶל . וֶוֶענִיגֶע ר מֶענְשִׁין ווערֶען אויף אֵיהֶר מְיַאנְק אוג מֶען שְׁטַארְבְּט פון אִיהֶר פון ונ בִּיז
8 מָאהֶל ווֶענִיגֶער וִוי פרִיהֶער .

אַז מִיר וֶועלְלִיץ בֶעדֶען פון גֶעשְׁמֶעלְכֶּע פָּאקְמֶען וֶעלְקֶען מִיר עֶס גֶענויעֶר פֶערנְייבֶען.

פָאן ַאננֶען נֶעהְמְט זִיף דיעזֶע קְרַאנְְהייט ‏

פַאן דֶעט וָוָאס דִיעוֶע קרַאנְקְהַייט ווֶערְט אִיבֶּערִייגֶעגֶעבֶּען אִפֵילוּ אויף צְטַיימֶען אֵרֶם פון
דֶעם קְבַאנְקֶען מִימ זַיינֶע קלֵיירֶער , גֶעווֶעשׁ, נָאז-טִיכְלֶעךְ , דוּרֶךְ פַּאפִיעֶר-גֶעלָר , אָדֶער מית
מִּינֶיץ וָואס אִיזּ גֶעוֶועזִין אִין קְרַאנְקֶענְט הֶענְד , בַארְפֶען מִיר פֶערשְׁטֶעהן או הָאס וִוירקֶען
גֶעוויסֶס אויך אֵיין בֶּעווּנְדֶעד סָארְם גִיפְטייאַייעָלִיךָ' ווָאס הָאבֶּען אִין יד קְֶענֶערֶע אָדֶער
גְרֶעסֶערֶע מַאכֶט דִי פָּאקְ קען ְֶערוֹים צוּ רוּפָען, אַו זי מוּממען אביין אִין מֶענְשֶׁענְם בְּלוּט
עָם אִיז אַלֶץ אֵיינם צִי עֶס אִיז דוּרֶךְ דִי קּנְגֶען ארֶער דורְ אֵיינֶע פְרִישֶׁע | אוה אוֹיף אוּנְזֶערֶעף
זזויט . פֶעינְֵייכְט ואס מִיר הָאבֶּען גֶערֶערְט אִין עֶרשְׁטֶען קאפִּימֶעל נגאנְג א') וֶוֶעט אוּנן
קְלָאהֶר ווערֶען אַללֶערהַאנְד פַאלְלֶען פון דֶער 235 מֶעקְקיְהַייט פַאן פָּא פַּאקְקֶען-ִיפָט, ער קָ ען
אַרַיינְגֶעבְּרַאכְט וי ערִין אִין שִׁמוּ אַריין דוּרך איין אִפֶענֶעם פֶענְסְטֶער , אוב אַנְמְקֶעגֶען אִין
אַנדֶערִין הויז לֵיגֶם | איין פַּאקְק עױיקלאנגער + -- אִין 14 האור הָאט זִיךְ גֶעטְרַאפֶען אַזֵא
א גֶעשִׁיכְטֶע אִין דייט שְַׁנ (שְׁטָארְ הער עפּוּרְר { אין יינֶע פַּאכּוייפאבריק / הָאט מֶען

-- 5207 --

4

גֶעבְּרַאכְט פיעל שְׁמַאטֶעס (לוּמְפֶּען) וָאס וֶערֶען אויף גֶעקְלִיבֶּען פון אַלֶערקְייא אָרְטֶער אץ
וֶועלְבֶע עס זיינֶען גֶעוְוֶענִין בֶעשְׁמוּצְטֶע. מִיט פָען רפְרִיקֶענְטֶע אֵייטֶער : דִי מֶענְשֶׁען ואס הָאבֶען
גֶעבַארְפְט אִיגֶּערקְלויבֶּען אוג רֵייגִיגֶע ן דִיעוֶע שְׁמַמֶעם, זֵיינָען און אַגִיכֶער צֵייט (פוּן 0 בִּין
8 מָאג אַרוּם) אַלְלֶע קְרַאנְק גֶעטָרֶען אוֹיף פָּאקְקֶען , אונ פון רִיזֶער פַּאבְּרִיק הָאט זִיךְ דִי
עפִידֶעמְיֶע פֶערבְּרייטֶעט אויף נֶעם גַאנְצֶען ְׁטָארְטֶעל.

הֶער גִיפֶּט גֶעפִּינְט זִיך ‏ אִין בָּלוּט פון דֶעם קְרַאנְקֶען , אויף אִין זיִין שְׁנוַיים. אוּנ אִין זַיִין
אָסהֶעם אונ אִין די בְּגָאטֶערן וָואם בֶּערֶעקֶען גַיינֶע גַאנְצַע הוים , אוּנ זֶעהֶר שְׁטַארְק אִיז עֶר
לֶענְמְטְמָאהְל, אַו די בְּמִימֶערן ייֶען נָאךְ נִיט אִין-גַאנְצֶען פַארְטִיג (ד, ח. אַז זי הֵייבֶען נָאך
יט אֶך צו טְרִקֶענֶען) ,. צְפִילוּ איין קֵינֶד אִין בּוֹיךְ וֶערְט קְרַאנְק אוֹיף פַּאמְקֶע ען אױבּ די
מוּטֶער פַּאקְט,

דֶער גֶעוִויטֶער פְּרַאפֶעמָאר / כֶעבֶּערְט" הָאם גֶענֶעקֶען איין 1 מָאנַאטְלִיכֶעם מפיל- קינ .
טָאט = איז שוֹין . אִין. גאנצֶען גֶעוֶעוין גֶּערֶעקְט מִישׁ פַּאקְמֶע-בְּלָאטֶעין . אֵיין אַנְדֶעי
פִּרו מֶעפְפָאר הָאם גֶענֶעהן וי פַּאקְקֶען-קְבַאנְקַע הָאט גֶעבּוֹיענֶען מִיט אמָאק רְבֵיי קִיגְרֶעד
וֶעלְכֶע זֶענֶען אַלְלע גֶעוֶעזִין גֶּערֶעקְט מִיט פַּאהְֶען. | =

הַינְטִינֶע בֵייטֶען קוּמְט מָעהֶר מָאהֶר גְרִינְגֶע פַּאקְקען װִי שְׁוֶערֶע . גְרִינְגֶע גֵייגֶען בי
גֶענָע מֶענְשֶׁען בַּיי ווֶעכְכֶע די גֶעשְׁטֶעלנְמֶע פַּאקְקֶען הָאבֶּען גָא נַתָנר קְכַאפְט נִיט אָנְגֶעווארְרֶען,
7. ה. בַּיי קִינְדֶער אוג בַּיי יוּנְגֶע ייט + = שְׁוֶערֶע ניעֶען בַּיי עֶלְטֶעלֶע מֶענְשֶׁען . רֶער ואס
הָאט שוין איינְמָאהְל אִיבֶערְגֶעטְרָאן גֶען גאִיליכֶע פַּאקְקֶען אֲפִילוּ די ְרִינְְסְמֶע (אוֹיקֶער וינד
| פַּאמְקֶען), אִיד פֶערויכֶערְט אויף וַַיימֶער . נָאר אַזֹי וי אִין פְּרִיערְדִינֶע צֵיימֶען ציינֶען גֶעווענִין
אַוֶעְכֶע גְלִיקְלִיכֶע נַאמוך גן, וואט האמ קיין מָאהְל יט גֶעקְרֶענְקְט אוֹיף פַּאקְקֶען, אַװי קען
זִיף טְרֶעפְפֶּען פֶערקֶעהְוְט , אונ דָאם אִי מֶערמְורְִג וֶעלְטֶען, אַז אֵיינֶער קֶען אַוי אוּמָי
גְלִיקָלִיך ציין אנ דֶעם צְוֵויימֶען מָאהְל מְרֶענְקֶען אוֹיף דֶער וֶעלְבֶּער קהַאנְקְתֵייט,. אוג דָאן,
וי מֶען הָאט מֶּעמֶערקְט ; אִיז דָאס צְוַיימֶע פָּאקְקֶען וֶעהֶר שְׁטְרֶענְג אוג גֶעפֶאחְרְליך.

דִי צִנְפַאלְלצייט גֶערויֶערְט פוּן יו מָאג בִּיו צְֵיי ָאכֶען. גֶעלְטֶען וֶעִיגֶער אָרֶער מעתֶר,

די עֶרְשְׁטֶע יִם :

דִי בֶּעוַייויצֵייט הָאט שוֹ אַליין לע אינטאסמע דוּרֶךְ וֶועלְבָע עָס אִיו נִיט
שְׁוֶועהֶר צו פֶערשְׁמָעהן פָאראוֹיס, וָואס פאר' אַ קְרַאנְקְהַייט מֶען בַארְף עֶרוַארְטֶען : עֶס גֶעהָט
אִיבֶּער אַ שׁוֹירֶער-פְרָאכְט אִיבֶּער' דֶעם ייב וְעִם מְרֵייסֶעלְט), אוּג מֶען בֶּעקוּמְמְט בַּאלו
8 גְרוֹיקֶע הִיטֶץ , דִי הִיטְץ הַאנְט צַזי פון 3 בִּיז + מָאג אוג אִין אֵיין מָעת לָעַת דֶער נָאף
פַאנְט זיא אַבִּיסֶעל אָפּ + רֶערבּיי פִיהָנֶם זיף דֶער קְבַאנְקֶער וי צֶערשְלַאנֶען אוּג אָפּהֶענרִיג,
עִם בְּרֶעכְט דִי בֵּיינְע ;= עסְסֶען וִוילְלְט זִיף גָאר נִים , קר פִיחְלְט 8 נִיט-גוּטְקֵייט אוג עָם
קֶעהָרְט אויף בְּרֶעכֶען , עס גֶעהְט אָפּטֶער בְּקוּט פון רֶער נָאז. = נָאר הִיכְטִיגֶער פון אַלְלֶעמֶען
יינֶען פָאלְגֶענדֶע מִימָנִים : ו) עס טוּהֶט זֶעחֶר וָעה בער קאפּ ואוּג מֶען רֶערְט פוּן דֶעם וע :
68 דֶער קָאפּ. דרֶעהְט זח אוי או דֶער קְרִינְקֶער גֶעהְט נִי אַ שָׁכֹר אוג קען זִך קים
הַאלְפֶען שיף דִי פִיס + 6 עִם טוּהְט-טָעה אִין רוקקען (אִין קָבייץ *) פִיעל מָאהְל קלאט

') ריעזע לעצטע פוז כימנום זיינען אזוי װיכֿטיג אין דער בעווייז-ציים פֿוָן באָקקען , װי בי

זי דֶער קְדַאנְקֶער אין דִיעזֶער צַייט אַז עס טוּהְט איהֶם ווְעה דֶער מָאנֶען ואוּנְטֶערן לאפְפֶּעכָע"?
דִי גֶעצטֶע צְוֵיי טָאג קאז מֶען שיין בֶּע ֶּעמֶעקֶע טִיעף אִין מױיל (אויף דִי פַארְהָאנְנְלֶעך+
מְליינֶע רוֹיטֶע ע פִּינְטֶעלֶעךְ אוּג נָאךְ אַטָאג דְרֵיי הֵייבֶּען זִיךְ שין אָן צו גֶעַַייוֶען אויף דֶעם
כֵייבּ רִי פַּאקְקֶען .עֶס מַאכֶען זִיך יניע שוֶוערֶע ‏ פַּאמְקֶעןְקֶעפִּירֶענְיֶעם ‏ אִין וֶעלְכֶע אין
דִיעזֶער גֶּענַייו"צֵייט וֶוערֶען אויף דֶעם גאנְצֶען לייבּ חֹימֶע גְרוֹיסֶע פְלֶעמְִין. וע ווערֶעך
אִין עֶטְלֵיבֶע שָׁעָה אָדֶער א 4 שְׁמוּנְדֶען פֶערשְׁוואונְדֶען, אונ עִישְׁט נָאךְ דֶעם הֵייגֶּען וִיף
א גֶּעמייען נייע רוֹימֶע פִינְמֶעלֶעך פון פָּאקְקֶען .

דִי צֵייט פון אוֹיסְשִׁימְטֶען דִי פַּאקְקֶען .

צוּ דִיעזֶער צייט אי דֶער פָּנִים גֶעוָוָאהְנְלֶעךְ ריט אוּנ אָנְגֶעְדַאלְלֶען , עֶס פִּיהְנְט
זִיךְ אִין דֶער הוט א בְּרֶעגֶענִישׁ אי עֶס בֶּענוייוֶען זִיף אוֹיף אֵיהֶם קְלֵיינֶע הַארְטְלִיכֶע רימע
פִּינְטֶעכֶעךְ וִוי בַּיי מָאוְקֶען, נָאר זֵיי שְׁמֶעהֶען הָאבֶער אַרוֹיס פוּן דֶער חוֹיט . דִי פִּינְטֶעלֶעף
וֶוערֶען בִּיסְלֶעףַ-וייוּ הָאכֶער אונ ְּרֵיימֶער וִוי הַאלְבָּע אַרְבֶּעם , אונ אִין ‏ :-+ מָאג אַרוּם
וֶוערְט יֶערֶעס קְרֶעמְצֶעל פְלַאבֶער ופָּלַאְשִׁיגֶער) אוג עֶס וֶוֶערְט אַװַייס-גֶעלְבְלִיבֶער בְּלֶאמֶער
מִיט אַטּנְקֶעל גְרִיבֶּעלֶע. אִין מִיטְמֶּען . אַזי בֶּעשִיטְמֶען רִי פָּאקְקֶען ן בִּיכְלֶעִימַיים דֶעםי
נַאנְצֶען נוּף אוּג צוּם סוף בֶּענַייוֶען זֵיי זִיךְ אוֹיף די פוּס-טְרִיט פָּארָאשְוֶעם) . אַוֶעלכֶע
ְּלָאשְמֶערְן וֶוערֶען אוֹיך. אִין מויל אוג אִין גוּמְמֶען ‏ נָאר דיי זִיצֶען נִיכֶט גֶערִיכְט אוג
זיינֶען אֵיירֶעכֶער , דָרוּם רַייבְּט זִיך גִיך פון זֵיי אָפּ רָאס אוֹיגֶערשטֶע הֵייטֶעל אוג עָם וערְמו
אוֹיף דֶעם אָרְט אֵיין וואּנְדֶעל, וָואס מוּהְט זֶעהי עה אוג מַאכְט שְׁוֶערִיג דָאס טֶכְסֶען +
דוּרְךְ ְרוֹיסֶע צֶעררַייצוּנג רִיננט שְׁמָאנְדִיג פוו מויל שְַּׁיֶעכְטס . אַו דִי בְלָאסְטֶערן זֶעְצֶען
זִיךְ אוֹיף דִי בְּרֶעהְמֶען . וֶוערֶען דִיעזֶע אָרְטֶער ָנְגֶעְרָאלְלֶע אוּנ פֶער שְִׁיסְמֶען רִי אוֹינֶען +
אַז דִי בְּלָאטְטֶערן וֶערֶען אִין האלו וֶערְט דֶע- קְבַאנְקֶער הַיזֶערִיג אוג הוּסְט מִיט אנָאכֶּע
שְׁטִיממֶע . נָאךְ שְׁפֶּעסְטֶער אַו זי וֶוערֶען אוִיף רֶעם גֶעשְׁלֶעכְטְס-אָרְנַאן , וֶערְט שְׁוֶערר
לָאזֶען דִי אוּרין (הַשְׁתָּנָה) , עס קען זִיךְ מְרֶעפְפֶען אַז די פִּינְטֶעלֶעךְ זָאלֶען זִיך עי
פון אָנְהֵייבּ נָיט אויף' רֶעם פֵּנִים נָאר אוֹיף דֶעם בּוֹיךָ (רוֹימֶע פְלֶעקְקֶען) אונ אויף דִי פִּים
וי אַבִּיס-צִייבֶען פון אַפְלוי) אוּנ עָר רֶער נַאךְ וֶוערִין אויף דִיעוֶע אָרְטֶער ְָמְמֶערן.

דֶאם אויסשִׁיטְטֶען גֶערוֹיֶערְט גֶעואהְנְלֶיך אִטָּאג דְבַיירפִּיער, אוּג אִין שְׁוֶערֶע פַאקקעךר
פוּן 5 בִּיו 10 טָעג .

דִי די בּלָאטְטֶערן קען זךְ בֶּעווייזְעו אִין אַ קְלֵיינֶע מָאס , ד. ה. זֵיי זַיינֶען שִׁיֶער ,אצי
קֶענן | אוֹיךְ זִיצֶען זְעהֶר גֶעדִיכְט אֵיינֶע נֶעבֶּען די אַנְדֶערֶע , אונ ֶענְנֶען אַמָאהְל אַזױי שְפַּארֶעך
אֵיינֶער אֹים דֶעם אַנדֶערן אַז אֵיין בְּלָאטְטֶער גִיסְט זִיךְ צוּנויף מִים דֶעם צִנְדֶערן ‏ אוּנד. פון
עֶטְלִיכֶע בְּלָאמְטֶערן וֶוערט אֵיינֶער אוּנ אַנְרוֹיסֶער (צונויףייגִיגָאסֶענֶע פָּאקְקֶען) :

שְׁנַוא רְצֶע פָּאקְקֶען װֶערֶען דֶענְטְסְמָאל. אַז אִין דִי בְּלָאמֶערן גִיכְט זיך ארייץ
נִיט דִי גֶעלְבְּלִיכֶע אוּנְד וַוַאסֶעררִינֶע בּלוּש-זַאפֶט , נָאר דִי בְּלוּט אַלֵיין . דִי בּלוט אין ז'
בְּלָאטְמֶערן וֶוערְט בִּיסְלֶךִּיווייס פֶּעררָארְבֶען אוּג צום סוף וֶוערְט זִי שְׁוַארֶץ, |

יסאי

מאָולען איז דער הוסט אונ דאָס סורא האָבען פֿאַר דער שיין , ביי קינדער װאָס 8 ערשטעהן גאך נים וו יי
ערקלעהרען זייערע ליירען, בעמערקט מען. פֿאָלגענדעס : זיי זייגען טיעף פֿערט-אָגען, בעקומטען ניט ועלטעק.
-קאָנוואולסיען, רעדען פאָן דעם שלאָף אוג קריצען מיט די ציינדלטר .

שְׁוַואוְצֶע פָּאקְמֶען בֶּענוייוֶען ניט אַז דֶער פַּאקְקֶען-גִיפְט אקיין אִיז דָא שְׁטַארמְעַד , גי
שֶׁם צֶּעוֵוייוְט נַאר אַז דֶער קְרַאנְקֶער אַלֵיין אִיז שוין פְרִיהֶער גֶעווֶענִן אַשְׁנַאבֶער מֶענְשׁ מִים
הַעֵהֶר שְׁוַאכֶע. בְּלוּט-אָדֶערן '), אוּג יֶעצְט אַז בַּיי אַ פַּאקְמֶען שְׁפַּארְט דִי בְּלוּט צוּ דֶער הוֹיט ,
זָא הַאלְמֶען | די קְלייגֶע הױטיאָדֶערן דָאס נִיט אוֹים , אַלְזָא פְּלַאצֶען זי אונ אַבִּיסֶמֶעל בְּלוּם
ֵיסְט זִיךְ אריין אוּנְטֶער דֶעם הֵייטֶעל פון בְּלָאטֶער - אַלְוְא נִיט בַארום זַיינֶען די שְׁווירְצֶע
פָּאקְקֶען גֶעפָאהָרְליך װייל זֵיי זֶעגֶען שְׁנַוירְצֶע , זָאנְדֶעין דַארוּט הָאס דיי בֶּענייוֶעץ אַז רֶער
קבַאנְמֶער אִיז שׁוֹין פְּרִיקֶער גֶעוֶועזִין נִיט פון דִי נִכּוֹרִים **), אוּג {ֶעס ווֶעט. אֵיהֶם גְעויסֶם וַיין
שָׁ נֶער אִיבֶּער-צוּהַאלְטֶען רֶעם פָּאקְקֶען-גִיפְט וי אֵיינֶעם אַנְדֶערן קראנקען.

נִים געפָּאהְרְלִיךְ זַיינֶען די שְׁווַארְצֶע פָּאקְקֶען אַז זֵיי גֶעפִינֶען זִיד נָאר עטְּלֵיכֶע שטימק
צוישׁ ען אַלְלֶע ווייסֶע בּלָאטְמֶערן, אָדֶער וי עס טְרְעפְם זִיך גִיט זֶעְטֶען, אַז יי רֶע בי
פּרונען וצְדֶער מָארְלֶעף) גְרַאדֶע נֶוען זֵיי הָאבֶּען יֶר צֵייט וי רֶעגֶעלֶען).

9 | 9
2 {

בַּאלְד וי גי שִׁימְּטֶען אייס דִיעֶרשְׁטֶּע פָּאקְקֶען, וֶוערְט אַלְכֶעס וָואס מִיר הָאֶען בּעשְִׁיבֶּען
אין די ערשְׁמֶע סִימָני גְרִינְגֶער . אוּג דִי הִיטץ לָאוְט אָפ - אין 34 שְׁמוּנרֶען ‏ אוג אַמָאתְל
גָאף אִין ווַיינִינֶער צַיימ , פַאלְלְט אָבֶּער דִי חִימֶץ נִיט אָפ, בֶּעוַוייוְט עֶס אַו עָם אִיז עה :
שְׁנָּדערֶע פַּאקקען . אויבּ די הִימיץ פַאלְט אִם בַּאלְד. וו עֶס הָאבֶּען זִיךְ בֶּעוויוֶען די ערשְׁמַע
הַארְטְלִיבֶע פְכֶעקְקֶען , אונ מָעהְר עערשְַׁארְקְט זי זִיך נִיט מֵייטֶער ; בֶּענֵינְט עָם, א רִי

פַאקְמֶען זיינֶען וְעהֶר גְרִינְנֶע. |

עֶס אִיז גֶעואחְנְלִיךְ נאִין מִיטֶעלֶעכֶע פַאלְלֶען) או דִי הִימִיץ פַאלְלְש נִיט אִין גַאנְצֶען,
דָי קָאוְט נָאר בִּיסְלֶעכְוַייס אפ , זִי נֶֶערְט אַלְמֶע מָּאג קְלֶענְגֶער אוג ייבְמֶר , גָאר אַלְכֶע טָאג
צורמאכמייצן הַייבְּט זי זִיךְ אַבִּימֶעל וי , אוג אַוֹי ‏ ערשֶט אִין עֶטְלִיבֶע טָאג מיידעט זִי אין
גַאנְצֶען אָפּ . בי מְגינע קִינְדֶער גֶעסְט עֶס אִימְמֶער אַוֹי, אונ בי וי פַאלְט קֵיין מָאהְל נִיט
די מִיטֶץ אָּ מִיט אַמָאהְל,

אַלִזָא נָאךְ {דֶעם נִוי די פַּאקְמֶען הָאבֶּען שוין אִין גאנצֶען אויס גֶעשָׁאמֶען, הֵייבֶּען זיי אָן
פַאן רְטיג צוּ וֶועבֶען ה. ה. עֶס וֶערְט אִין זִֵי אֵייטֶער , דָאס אַלְכֶעס גֶערוֹיֶערְט + מֶעג ,
אוג בּיי ;זֶעהֶר כייכְטֶע' פָּאקְקֶען -+ מֶּעג. אַלנָא אויף דֶעם +מֶען אָרֶער וומֶען מאג וי טָאג די
עַרשׁטֶע סִימָנִים אוּג 6 טָאג דִי אוֹיסשִׁיטְטוּנְגֶם-צֵייט) - זֶעהְט דָעֶר קְרַאנְקֶער אוים אַוֹי 1 דֶער
ָנִם אִיז גָארלנָיט צו דֶערקֶענֶען. וייל עִם אִיז וָעהֶר אַױגֶעשְׁואלְלֶען אוג בֶּעדֶעקְט מִיט
פַּיע בלָאמטֶערן, אונ שׁפֶּעמֶער אִיז אוֹיך דָאס גַאנְצֶע קייב אוּמְנֶעתַייֶער רוים, - אוג אויף דֶעם
רויטען ְָאנְצֶנֶען פעלְד. זַייגֶען ָנְגֶעשָׁאמְָ זֶען שְׁמוּצִיג "גֶענְְִּיבֶע בְּלָאמְשֶערן , דִי בְּלָאטְמֶערן
צינֶען אֲפֵיקוּ אוֹיף דֶעס קַאפְּה אוּנְטֶער די הָאאר אוּג אויף דֶעם הַאלְוינַאקֶען. דֶעם קְרַאנְקֶען
אט שוֶער אִיבֶּער צוּמְרָאגֶען רֶעם ויימָאג וָואס עֶס שְׁפַּאְט אִין דֶער גַאנְצֶער הוים ***) + עֶס

*) אזעלכע קראנקע ליירען פאן ,, סקארבום" , ביי זי אפיסו אין געוונדען צושטאנד רינט אמש בלוש
פאן דער גאז אדער פון די צאָזנער - דורך אקליינעם שניט אויף דער הוט , פון וועלכען אגעזוגטער מענש
לאכט זיך אויס ,, קען ביי זי אפרינען אכך בלוט . 0

**) דאט זעלבע געהאָרמ אויך צו די זעלטענע שווארצע ,טאזלען" .

5" דער וועהג:אג איז אזוי וי טיט אקלשפונג, מען קען איהם פערגלויכען טיט דעם װעהטאַג וואס

--- 810 דיי

אִיז אִיהם זְעָהר שלעָכט צוּ ליָגעָן אויף דן בּלאָטעָרין ועֶלכעָ װעֶרין דוּרף דל
בּעֶמגעָוואַנר נאָך מעָהר צוּרײיצט , די נאָז אִיז פּערלײנט, פוּן דעָם מוֹיל רינט שטעֶנדוָג
רי שפּײַעֶכטם , שלונגעֶן אִיז אִיהם שׁוועֶר , דעֶר הוסט אִיז אַגראָבּעֶר אונד אֶהן אַ אויף"
העָר , אִין די אָנגעֶשװאָלעֶנעָ אוֹיגעֶן בּרעננט אוג זײַ זײַנעֶן פעָרנאָסטעָן מיט אֵייטעָר---
אִין ריַעזעֶר צײַט, ד. ה. אַז די בּלאָטעָרעֶן װעָרעֶן פאַרטוג ועָם װעָרם אִין וי
אֵייטער), וועֶרט דן היִטץ ויַעדעֶר גרוים ,, אָמת ניִט אַזֹי װי די עֶרשטעָ (פּאַר דעָם
אויסשישטען , אויבּ עֶס האָט זיך נאָר ניִט צוּ-געֶשלעָפּט צוּם פּאָקְקען-קראַנקען נאָף
אַ בּעֶזּנדעֶרעָ מיטקראַנקהײַט . אִין דיַעועֶר צײַט אִין דעֶר גיִפט פוּן דֹעָם אֵייטעָר
זעָהר שמאַרק, אוּג דאַן אִיז עֶם זעָהר לײַבט זיַך אָנצוּשטעֶקקעֶן.

אַזױֹ װײ די גאַנצץ צײַט אִיו די הויט בּעֶדעֶקקְט מיִט לאָטטעָרן אִין וועָלכץ עָם
אֵיימעָרט, פּערשטעהט זיף אַז דעֶר קראַנקעָר געֶפינט זיַך אִין דעֶר זעָלבּעֶר לגע
וי אֵיינעֶר מיִט אַגרױיסע אֵייטעֶרוְנעָ װאונד, ד. ה. עֶר האָט גרויסע היטץ { װי
מיַעפעֶר עָם אַיטעָרט אוּנטעֶר די פּאָקקעֶן אִיו אַלץ די היטץ גרעֶסער . אֶבּעֶר בּײַ
;גרינגץַ פּאָקקען" ד. ה. אַז דאָס אֵייטעָרן געָהט ניִט טיִעף, אִין די היטץ גאָר
קלײַן אָדעֶר זי פּעָהלט אִין גאַנצעָן. יעֶצט הײַבּעֶן שוין אָן די בּלאָטטעָרן צו מרײ.
קעֶנעֶן { דעֶר אֵייטעֶר אִין די בּלאָטטעֶרן וועָרר נעָלבּ וי האָניג אוּ װעָרר געריְכטעָר,
דאָס אַייבּעֶרשטעָ הײַטעָל מריקענט-צוּ אַלץ מעָהר אוּנד מעָהעֶר אוּנ װועֶרד טוּנקעל-
בּרוֹין , אַוֹי וי אויף דעָם פּנים האָט זיך בּעֶווִועֶן רי עֶרשטעָ בּלאָמטעֶרן, אַזֹ
טריקקענעֶן זײַ רו עֶרשטעָ אָפּ, דעֶרבּײַ ועֶרר אִין גאַנצעָן ראָס געָוִכט בּערעקקט
מיט אַטרוּקעֲנעֶר טוּנקעֲלעֶר שאָלעָכטס װן מיִט אַמאַסקע, אַזױ אויף ר! אִיבּעֶריֵגץ
הוֹים , נאָר אוֹיף דער הוֹיט פּלאַטצעֶן פיִעלע בּלאָטטעָרן, דעָר אֵייטעֶר רַינם פוּן
זײַ אוֹים, אוּג אִיבּעֶר דֹעֶר גאַנצעֶר שטובּ װעָרר וְעָהר אַ שֹׁלעֶכטעֶר ריח נעָרוֹף),

וועֶלכעָן מעָן קעֶן שוֹין רעָרקעֶנעֶן פוּן דעֶר-װײַטעָן, װײַל נאָר פון פּאָקקעֶן פיהלט
טעָן אַ זאָלכען געָרוּך + דעֶר קראַנקעֶר פּיהלט זיך שׁוין בּעֶסעָר, אוֹיךְ אַללעָ שׁוועֶרעָ
וועֶהטאָנעֶן וועֶלכעָ מיַר האָכּעָן שוין פריְהעֶר בּעֶשׁרוִבּעֶן, ועֶרעֶן גריִנגעֶר , די הוים
אַרוּם יעֶדעֶר בּלאָטטעֶר װועֶרד בּלײַבעֶר (בּלאַסטעֶר), דאָס געֶזיִבט שעהלט זיך בּיִסלעָך-
װײַז אָפּ, נאָר אַנשטאַט פריְהעֶריְגץָ וועֶהעָן, הײַבּט אָן דאָס לײַבּ זְעָהר צו בּײַטעֶן,

אוּנ דעֶר קראַנקעֶר װועֶרד פוּן דעָם אויסעֶר-זיך אוּג קעֶן זיַך ניִט אַיינהאַלטעֶן ניִם צו
קראַטצען די אָפּיגעֶטרוּקעֶנטעָ קרעָטץ. עֶס אִיו לײַנט צוּ פּעָרשטעָהן אַז מיט דעָם
אִיבּעָריְגעֶן קראַטצעָן צעָררײַצט מעֶן נאָך מעָהר , אוג אַז מעָן רײַפט אָפּ דאָס דעֶקעֶל פון
בּלאָטעֶר אֵיידעֶר עֶס פאַלט אַלײַן אַראָבּ, װועָרט דאָם אֵייטעֶרן נאָך טיֶעפעֶר אוג אויף
דעָם אָרט בּלײַבּט נאָך אַטיִעפעֶר גרוּבּעֶל וי עֶם װאָלט געֲוועָזעֶן נאַטיַרליף נאָך רי פּאָקען *

וועֶגעֶן די שטופּפּעלן װאָס עֶם ועָרעֶן אויף די עֶרטעֶר פוּן די לאָמעָרן דאָם װײַסט
! שׁוֹין יעֶדעֶר , נאָר עֶס אִיז ניִט אִיבּעֶריְג צוּ וויִסעֶן, אַז וי לעָנגעָר עָם געֶדוֹיעֶרט ראָס אִפּ-
טריקקענעֶן בּיִז ראָס רעֶקקעֶל פאַלט אִין-גאַנצעֶן אַראָפּ, דעָסט גלײַכעֶן טיִעפּעֶר אִיו דאָפ.
גריִבּעֶלע, אַלזאָ פוּן זעָהר גרינגע פּאָקעֶן בּלײַבּעֶן קוים בּעֶמעֶרקְטע שטופּעֶלעֶן ----די היטץ
ועֶרד אַלץ קלענעֶר אוּג קלענעָר, וי מעָהר-טייהל בּלאָטעֶרן פּעָרטריקעֶנין.--דעָר קראַנקעֶר
שווימצט, אוּג ;עֶר שׁװוים האָט שׁוין ניִט אַזױ אַגעָרוּךְ נעפּוש) וי פריְהעֶר , אוּנ דעֶר קראַנקעֶר
געהט אַרוֹיס פון דעֶר סכּנה, נאָר עֶר אִיז אָבּעֶר זַעָהר שװאַך אוּנ אִין שׁוועֶרְעָ פּאַללעָן מוּז

מען פיהלט אן מען בריהט שטארק אפ די הױט. י

= 911 ={
עֶר נָאף נוּמָע עֶבְּלִיבֶּע וָואכֶען וַארְטֶען בִּיוֹ עֶר. וֶעם בֶעקוּמְמֶען. זֵיינֶע קֶּער-ילָאהיענֶע
קְהָאפְטֶען . אֵייגֶענְטְלִי גֶעדוֹיְרְט ציין גַאנְצֶען דִי קְרַאנְקְהֵייט פון 3 בִּיו 4 וָאכֶען .

איינִינֶע שְׁלֶעכְטֶע סִימָנִים אְּד בֵייקְרַאנְקְהֵייטֶען אין פָּאקְקֶען.

בִּיו וֶעצְט הָאבֶּען מִיר בֶּעשְׁרִיבֶּען גֶעוַארְנְלִיכֶע נאטורְלֵיכֶע פָּאקְקֶען. וֶעגֶען גְרִינְגֶע
פָאקְקֶען הָאקֶען מיר אִיןעֶטְלִיכֶע וָארְטֶער גאר צי וִיסְמֶען גֶעגֶעבֶּען, יל יֶערֶען מענְשע
ואם שְׁטֶעלְט זי גוט פָאר דָאם בִּילֶד פוּן שְׁטַארְקֶע פַּאקְקֶען , וֶֶעט נִיט שְׁווֶער זַיין צוּ
עִיקֶענְנֶען דִי זְעֹהֶר ְרינְגָע, בי וֶועלְכֶען עִם קוּמָמְט פָאר 1 דִי עָרִשְׁטֶע סִימָנִים בֶעַיו
צֵייט) , דָאס אוֹים שִׁימְּמֶען, דִי הִיטִיץ, אונ די וֶועהֶען אי א פִיעל גְרִינְגֶעכֶען גְבַאד , איף מוז
אָבָּער ווע אוֹיף אַ זֶעלְכֶע שְׁווֶערֶע פַאלְלֶען | , אִין וֶוֶעלְכֶע דֶער קבאנקער דֶערלֶעבְּט נִיט בִּי
דִי שָׁאהְלוּנְגְט-צַייט אָדֶער עָר גֶעבְּט אָפִילו נִיט-אִיבֶּער דִי צַייט פון דֶעם אוים-שִיטְמֶען
די בְּלַאמְמֶערן ,

אִין די נֶעצְטָע צֵיינֶען פן .די עֶרשׁטֶע סִימָנִיט' ,= היבֶּען מִיר אְָגֶעיזֶע או עֶס
מֶען וֶוערֶען אויף דֶעם ליב רוֹיטֶע פְלֶעקֶען וֶועלְכֶע גֶעמֶען אִין עִטְלִיבֶע שָׁעה מֶערְבֵּייא ,, אוב
עָרֹשנ 6 נָאף בֶּעוויזֶען א רֶעכְמֶע א ונְמֶעֶעף : עִם יב ר אוֶעלכֶע שְׁווֶערֶע

4 ? +פג

אד ער מְליינֶע מייזעכרעע. פנ עו" ֶועלבֶע גֶעהֶען גי ני א אַז מֶען קעמש טֶט זֵיי צו יינ
דֶעם פִינגֶער , אָדֶער עס וֶוערְט אַ וֶעלִיבֶע גְרוֹיסֶע פִכ ֶעקְקֶען וי א בְּלוֹעֶר צֵייכֶען פון אַקְלֵאפּ.
אִין דֶעט פֶערשְׁמֶעהְט זִיךְ אַז דֶער גוּף אִיו זֶעהֶר אָפּגֶעשְׁוַאבְט, . אונ רֶערבּייא בֶּענייוען זִיד
נָאףְ אַנְדֶערֶע ִימָנִים בְּליט פון דֶער נָאו, פוּן הֶערְצֶען אָדֶער אִין דֶער הַשְׁהָנָה, בַײ פהוֹי; ֹ
גֶעהֶעט וָנֵהֶר פִיעל רֶענֶעל-בֵּלוּט , בַיי שׁעַאנְגֶערֶע --גְרוֹיסֶע בְּלוּוּנְגֶען פון דער מוּמֶער =
זי זיצֶען בַתִּיל + וֶוען דִיזֶע פְלֶעקְקֶען הָאבֶּען נָאר אוֶעלְבֶע נַאוּר , אִיו שוין שְׁלֶעכְט , אוּג
פִיעל מָאהְל שְׁמַארְבְּט דֶער קְרַאנְקֶער אֵיירֶער עִם הָאנֶּען ניך אֵיהֶם נָאףְ בֶּעוִינֶען בי אמהע
פַּאְמֶען-ִינ זֶעלֶעךְ ,

) וֶען די ְלָאטְמֶערן | פון פַּאקְקֶען הֵייבֶּעןאָן פַארְטִיג צוּיוֶוערֶען , װִי מיר האבֶּען
שׁוֹין פְרִיהֶער גֶערֶערְט , זָא שְׁטֵיינְט דִי הִימֶץ הוֹיךּ, דֶערבַּייא רֶערְט דֶער קְרַאנְקֶער פון הֵימִיץ.
אוּנָד אֵינִיגֶע קְרַאנְקֶע בֹארף מֶען גוּט הִיטֶען . עיל זי הֶענֶען פוּן פֶערהִימְצוּנְג אִין קאפ
וֶוערֶען וי מְשׁונֶע , אַרָאפירַיימֶען זִיף פוּן בַּעט אוג אֲפִּילוּ זיךְ אַרויכנוארְפֶען פון אפֶענסְמֶער..
ווֶעהֶר אֶפֶּט טְרֶעפְפְט עֶס זִיך מִיט דִיעזֶע קְדַאנְקֶע, וֶועלְכֶע הָאבֶּען פְרִיהֶר לִיבּ גֶעהַאט רֶעם
ְׁנַאפֶּס) , נִיט זֶעלְמֶען נָאך אַזֶעלְבֶע. אוֹיפְרֶענוּנְג. פַאלְלְט דֶער קְרַאנְקֶער ‏ אביין ‏ אִין אַנְרוֹיסָע
שְׁוַאכְקֵייט . אוג גִיךְ שְׁמַּארְבֶּען אויסֶער דֶעם קֶען וֶוערֶען דָאס וֶעלְבָּעץ וָאס מִיר הָאבֶּעג
פֶרִיהֶער בֶּעשֶרִיבֶּען . ד. ה. : גְרוֹיסֶע בְּלוּטוּנְגֶען פון דֶער נָאו, הַארְצֶען מוּמֶער , גִיערֶען +
דִי בְּלָאשְּמֶערן גִיעסֶען זִיךְ אָן מִים בְּלוש וֶועלְכֶע וערְם נִיך פֶערְדַארְבֶּען אונ עֶס וֶוערְט דֶערפו;
שְׁוַארְצֶע פַּאקְמֶען. אֹיך אִין אֵיינִיגֶע פַאלְכֶען ווֶערְט אִין דִיעזֶער צייט אוֹיף דֶער נַאנְצֶער הוימ
אויף די אֵייגֶענֶע אֶרְמֶער ‏ פן די בְּלַאטְּגֶערן מִיעפֶּע גֶעשׁוִירֶען אונ אֲפִילוּ דִי בְַּאנְר -- אוּ8;
דֶער קְרַאנְקֶער קוּמְט אוּם פוּן דֶער וֶועלְט ,

די רימע טֶענְכֶ מע צוּקוּמְמֶען אִין דִיעוֶע קְרַאנְקְהֵייט, זֵיינֶען נִים

20 78 8 5 *8*

טויבהַיי, ֶענְמְצִיְוּנג פון די גֶעהירֶען אוּנד -משוּגעת . עס ס קען דַארֶען דֶער רוקענטאר. / יי
: 3 ם שי 0 5 ט 2 5 5 = יא

א == 1 =ט

=
עֶס קען וֶוערֶען עֶנְטְצִינְדונְג אִין רֵי גֶעלֶענְקֶען ואֵייטֶער אִין קְניע) . פאר וַוייבְּסיפֶּערְוָאנֶען איז
טָּאקְקֶען נָאך גֶעפָאהרְלִיכֶער . וַייל זי קֶענְגֶען פַערְלִי ערֶען גֶעהֶר פיעל בְּלוּט פוּן מוּטֶערליבּ ,

אַלְלֶע דִיעזֶע קְבַאנְקְהֵיימֶּען מֶענְנֶען זיף צוּשׁלֶעפְּפֶען אֲפִיקוּ וֶוען דֶער קְבַאנְקֶער אִיו שוין
אדוים פון דֶער מַכְּנָה פון די פָּאמְקֶע וֹאַליין,

דִי פְּפְּלֶענֶָע: בֶער כֶענֶער וֵייסֶט שוין פוּן אַלְגֶעמִיינֶעם וִי עס גָעהן אַרוּם אָנ"
שַׁטֶעקְמֶעג בֶע מְנַאנְמְהַייטֶען (וָעה רִיפְּטֶערִיש, מָאְלֶען), דָאך נִיבּ אִיך דָא נָאך אַמָאהְל צוּ וויסֶען
אַו מֶען וָאלְל דֶעט קָרַאנְקֶען נִיט שְׁטִימְקֶען אִין וַוארֶעמֶער אוּנ אָה' ר טע לוּפָט , אוג נִים
פַארְנִיסְמֶע דֶעם מוֹיל מִיט וַוארֶעמֶע וִיסֶע טְהֶעעֶן + דִי גַאנְצֶע צַייט וָואס עֶס גֶעדוֹיֶרְט די
קָבַאנְקְהֵייט , זָאקְל דִי קופט זיין אִין שְׁטוּבּ נִיט וַארֶעמֶער פוּן 14 נְבָא, אוג זִי מו זיין
אָפְגֶעפְִישְׁ ?-ו מָאהֶל אִין מָאג . דֶער קְבַאנְקֶער בארף לִיגֶען אויף אַמַאטֶערַאץ. אַרֶער אויף
אַ זָאק מִיט גֶעטַאקְט שְׁטחוי ,‏ אוּנְמֶעין קאפּ א כֶערֶעינֶער קִישֶׁען אוּג עֶס מו צַיין ‏ לייט
בֶּעדֶעקְט . אוב דֶעריכְבַאנְקֶער וויכְל עמְוָואס עֶכְקֶען. נַארְף מֶען אֵיהֶם גֶעבֶּען שִימְמֶערֶ ופָּע,
מִילֶך . אַטְּרונֶק גִיבֶּט הֶען אִיהֶם רֵיינֶע קַאלְטֶע וַאסֶער, צִיטְרִיןווַאסְסֶער עַמְוָואס צוי
גֶעצוּמֶערְט , אָרֶער וַוַאפְמֶער מִיט וַאפָּט פוּן שְׁנֶעעֶיבֶּעעֶרן (רּסִישׁ -- קִליוקְוא , פַּאקְנישׁ --
וְשׁוּרַאמינַא) ,

אִיף מוז נָאף דֶערמַאנֶען דֶעט לֶעזֶער, עֶר גָּאלְל נִיט פֶעגֶעסְטֶען רֶעיבַּיי פָאלְלקַאכְקֶען
אָפּצוּטְהֵיילֶען דֶעם קראנקען, אוג אַלֶלֶע קְדוֹבִים וִוידֶער אַמָאהְל צוּ שְׁטֶעלְלֶען פַּאקְקֶען ‏ אוב
עֶס אִיז שׁוֹין פֶערבַּיייגֶעגַאנְגֶען 6 אָדֶער ז יָאהֶר װִי מֶעך הָאט זי דָאם עֶרשְׁטֶע מָאהְל
גֶעשְׁמֶעלְלט די פָּאקְקֶען . אוֹיף עֶטְּלִיכֶע עֶרְמֶער. אִין שוב ואוו עס מִינְט דֶער קְַאנְֶער ,
! דַארְף מֶען שׁטֶעלְלֶען אִין מְלֵיינֶע שִׁימֶעלֶעך רֵיינֶע קַארְבַּאליוויעֶרְקֵיימ אֵייניגֶע דאקְמוֹרִים
הָאבֶּען גֶּעמֶערְקְט , אַז דוּרֶך דֶעם גַאבַאנְטִירְט מֶען. אַז דִי מָרַאנְקְהַיים וֶֶערְט ניט' אַרוֹים-
גֶעמְרָאגֶען פון דִיעוֶעט צִימְמֶע

וֶוען די חִימֶץ שְׁנָאנְט זייר אִין הָאפּ ;‏ בארָף מֶען גֶענֶען אַייויקַאלְמֶע מִיכֶער אוֹיף
דֶעם קָאפּ, אָדֶער גָאר אַייו אָץ א גוּמְמִייזַאק , רֶערבַּיי לֶענְט מֶען פְרִיעֲר אוּנְטֶער אַטְוּקֶענֶעם
הֲאנְדְמוּךְ צוּנוֹיף גֶעלֵיינְט אִין 4 פַאכֶען , אַז רָאס אַיז זָאלְל נִים לִיגֶען אוֹיף דֶעם הוֹיכֶען קָאפ ,
כָּדי די הֶעלְט זָאלֶל נִיט זיין צוּ שְׁפְרֶענָג, אוֹיךְ דֶעם ַאנְצֶע קֶערְפֶער נאשְׁט מֶען אֶפּ עטְִיכֶ
| מָאהֶל אִין טָאג מִיט קַאלְטֶע וַויקֶער.

אַז עֶס הֵייבְּט אֶן אוים צוּשִׁיטטֶען דִי פַּאקְקֶען , דארָף מֶען גֶענֶען דִי שְׁפַּארוּנָג אוג
וֶועהטָאג. אִין דֶער חוים גוּט אַיינְשְׁמִירֶען מִיט טַאנְרִיליעָהֶל אַדֶער פיינֶעם קַאלְדייקְרֶעם
2 אָדֶער 5 מָאחֶל אִין טָאג , אוּג דֶער נַאךְ דֶעם פָּנִים גֶּערֶעמְקֶען מִיש אַייוקַאלְטֶע נַאסְמֶע
מִּיבֶער, וֶוֶענְכֶע מֶען בַיימטֶעם אַלֶע פינף מִינוּם . אָנשְׁטָאט רֵיינֶעם מַאנְדְי עליעָהל קע מֶען
ֶּעשְׁטֶעלְלֶען. אֿין אִפְּטֶעק מַאנְדֶעליעהל אָדֶער הַאלְרקְרֶעם 10 חֲכָקִים אוּנָד אִין דֶעם * חֲלָקִים
סאליציל-זויעלקייט (1צטווגם .8610) פַאר דֶעם פָּנִים , או די פָּיים; קֶען לע נִיט טיעף
אֵייטֶערן, וֶוע נִיש בְּלַייבֶּען טִיעפֶּע שְׁטוּפֶּפֶּעלן .

אַזױי וי אִין דִיעזֶע צייט וֶֶערְט זֶעהֶר ‏ שְׁנֶער אִין מויל אוּנָד אִין הַאט, בַארְף סֶען
גֶעבֶּען צוּ שְׁלִינְגֶען קְלֵיינֶע שְׁטִיקֶעקְך אַייז + דָאס ווירְקְט אוֹיך אַו דֶעם מְַאנְקען שְׁפַּארְט אוֹיף
ברֶעכֶען . רֶערהוֹיפְט ראה מֶען אִכְמוּנָג נגיגֶעבֶּען אויף רִי הִימץ! -- אוב דִי הִיטֶץ שְֵׁינט
זָעהֶר הו , זָאלֶל מֶען. לָאזֶען מַאכָע; קָאלְטְלִיכָע בָּאדֶער (וַוַאנֶעס) , וי עֶס וֶועט בֶּעפֶעהְלֶען
דֶער רָאקְָאר. , קֶען נָאר 2 מע אִין זעדֶער ַּאוּנְֶער פַאלְל פֶעסְט אֶרנוינֶע. וֶוייפִיעל -

--- 218 ---

גראַדעַן װאַרעמקײַט דאַרף זײַן דאָס װאַססעֶר . געֶדעֶנקְט אַז דורך ואָלכץ בּאָדעֶר
וערט דֹעֶר קראַנקעֶר אָפּנעֶפריִשט, די היטץ לאָוט אֶםּ, אוּנ עֶר קעֶן אױס"האַלטעֶן
די קרעָנק ועָלכעָ עֶר װאָלט אֶהן די בּאָדעֶר ניט געֶקעֶנְט אױם-האַלטען. נאָך
מעָהר : די בּאָרעֶר דעֶרלאָזעֶן ניט צוּ זאָלכע בּײַיקראַגהײַטעָן , װאָס קוּממעֶן ניט אַזי
פוּן פּאָקען ‏ אַלײַן, ‏ װײ אִיבּעֶרהוֹיפּט פוּן דעָר שרעֶקליִכעֶר היטץ, ועֶלבעָ עֶנרעָרט
אִיבּעֶר דאָס בּלוּם , |

= אַז עֶס הײַבּען אָן:-ו בּלאָטעֶרן צוינעמריִקעֶנט צוּ ועָרעֶן, זאָ פּערלאַנגט שוין דעָר.
קראַנקעֶר עֶמוואָם עֶססעֶן , דאַן גיִבּט מעֶן אִיהם װאָס גריַנגעֶרם : גוּטעֶן קרעֶפּטיג עֶן בּוּליאָן.
אִין ועֶלבען מעָן צעָרקלאַפּט אַ געֶלבּכעֶן פון אַשיִטעֶר-געָקאָכטץ אֵיי, אויך שִיְטעֶרעָ
אֵייעֶר, בּיִסליף-װײַז מי, ‏ , אונד אָפּטעֶר אַ בּיִסעָל גוטעֶן אַלטעֶן װײַן (אוּנגאַר"װײַן , טאָקאַי.
אָדעֶר אַלטעֶן מאָזעָל-װײַן , רהײַן-װײַ). אוֹיר ער קראַנקער אִיז זְעָהר שװאַך , גיבט מעֶן

אָוהם אַללע שטונדין צוּ עֶסט-לעֶפעָל גוּמען שאַמפּאַניעֶר , װעֶר עָם פּעֶרמאָנט .---
| אַזוֹי װי די קראַנקע קעֶננעֶן זיַך קוים איינהאַלטעֶן ניט רײַטעָן די כּלאָטעָרן , דאַרף
מעֶן זײַ פוּן דעָם אָפִּיהיְטעֶן : קִיְנדעֶר װיִקעָלט מעֶן די האָגדלעָך אַרוּם אִין װאַטץ , דאָם גע
זיִכמ אוֹיך אַזוֹי . נאָר מען לאָזט אִיבּעֶר אַדוּרכגאַנג פאַר דעֶם נאָז אוּנד דעֶם מויל. גרויסע
מעֶנשען קעֶנעֶן זיך אַײנהאַלמען אַלײַן, אֶכּעֶר אִין שלאָף װײַסטעֶן זײַ ניִט װאָס זײַ טוּעָן ‏
דאָרום אִיז גוּם זײַ אויף די האָנד גוט אַרוּם-גינדעֶן מיִט װאַסעֶר פאַר רעָם שלאָפעֶן.

יו וי דעקקקעף פון די בְּלֶאשְטֶערן גיינֶען ור שְׁטַארְק אָנגֶעמֶעפְט אונ גֶעהֶען נִי

ריט - ארט מֶען זי גוט אֶנִשמירְעו פיט פְּרַאוַואנְטיעזל, אוּנְד דֶעם קְרַאנְקֶען מאוקען אללע
מאת הי דענטע מאגרעף = ערע וֶעבֶען אִיהֶם וַעהר צ:נענצהם ,אוב דֶער נָאך אֵיהם בֶּעדֶעקִין
: יאר :5 9 124 5 52 , 4 : : 3 כ יצ עי נ 6 3 8

*

4 . = 5
קאז /( 2 דס טיא לאפר יש { אס יט
שיט בארטע האר טע יבער .
* מ אה גאט הפב יצ יא 5 2

י* *

יב אין טול אִיז זעחר שֶׁטֶער דִיי הַעחבִיי? ,‏ אוג אוין: וֶוען פין מויק אִיז אַשְׁלֶעכְמְשר

רִים . נָּכֶם מֶען שי שװענלען מֶשׁ בֶּערטַאלֶעטֶעשַאלְץ (וִטְהֶעעֶילֶעפֶעלֶע אױף אַנְאו

אוים. דער קדַאנקער הָאט שׁוֶוערֶען שׁמוּהל-גַאנָג (ְנָעְצֵּרּ. מאב מֶען אֵיחֶם אֶלכֶע מאג
א ימע (יגֶעש) פו גגלִיזֶער זייף"אקֶער וְנִיט מַאלְטְעוּ . -- מֶען מי וָעהֶר שְְׁרֶענְג.

3 2

6
9 9

טוג גֶעבֶען, פיעללייכְט בֶעמיֶען ִיף שׁוֶעלֶע בּיייְביְקְֵיימֶען עה ,די שְׁלֶעכְטע ימי
אוג בַייקְבונְמְהֵייטֶען זייטֶע 6) . אוב עִם הַייבְּט אָן נָעֹחר צו שְׁטֶענֶען אִין דִיט בְּרוֹמֶם ,
| הַארְם מֶען בַּאלְד כֶעגֶען אִייויגַאלְטֶע טִיכֶער (אַלְלֶע =מִינוּט) או נֶעבֶּען צוּ וִיסֶען דֶעט
בָאקְטָאר - רָאם נֶענְכָּע וֶוען עָם הַייְּט אָן צו שׁטִיְקֶן אִין חול אוג דֶעם מָבאנְקֶען אִ
שְווֶער צו הַאפֶּען לוּפָּט.

אַיױיסײכָאזען דֶעם קרַאנקען פון זיין גֶעפָּאנְנְנֶעשׁ, - מֶעג מֶען נָאר רֶענְסְטְמָאהֶל, וֶֶען אִין
גַאנְצֶען רָאט כַייבּ. הָאט זִיך אָפְּגֶערִיינִיגְט, ד, ה. אַז עס הָאט זִיךְ גֶעעֶנְרִיגְט דִי שָׁאהְלּנְגֶם-
צֵייט *) . עִָם פֶערשְׁמֶעהְט זִיךְ אַלֵיין וי פִּיעל מִיהֶע מֶען בַארָף הָאֶּען, אַו דֶער גֶענֶענֶעקר
זָאלל וי בֶּעסְסֶער עֶעסְסֶען, הָאבֶּען פְרִישַׁע לוֹפָם. א. ז. וו |

י 289 ידי
') הען די לופט איז אויפ-ררויסען גוש אונ ריין (זוממער), מעג דער קראַנקער שפאציערען
וי פיעל עױ װיף, נאר אײדער עס הײבט זז אן זעצען די זננע , מו מען איהם שױן אפיון"

א

5

י 3) וִוינְד-טָּאקְקֶען :

: != דע קְִנְְהֵייט אִי ֲפִלּ זעהר אֶהנְל צוּ גרִינֶע נאטולכֶע פָאקְקֶען. דָאך אי
נָאס אגַאנְץ בֶּעוְּרֶעלֶע . וֶועלְכֶע אִיו ארִינֶע קִיְדֶער-ְרַאנְִיי. ‏ אִיהר אֶנְפַאלל-ציי אִיז
אזוֹי גרִינָג, אַז דֶער גֶענִיעטְסְטֶער מֶענְשׁ אוּנג אֲפִיקוּ דִי מוּטֶער אַלֵיין קען גָאר נִיט בֶּעמֶערְקֶען .
נָא ר אִייֶדֶער זע בֶּעניטֶען זי י עִרשְׁטֶע בְּלָאסְמֶערן, קען אַמָאהֶל אונ אוֹיך זָעֹהר זֶעלְמֶען
ניין רֶערבּייא חִימץ - וֶוען אָבֶּער עִם שִׁיטֶען אוים אַלֶץ כָעחר אוּנְד מָעהר בְּלָאמְמֶערן, אִיז שׁוין

עניג דָא ארֶעכְטֶּע חִיטֶץ. וֶעְכֶע מַיירֶעט אֶפּ בַּאלֶד וי עִ עֶגדינְט זי דָאם אוישְִמֶען

ֶעיֶען שִמרענָ. אווף וֶענְבֶ אָרטֶער עֶרׁיגֶען רי גרשְמָע בֶּאטְמֶערן. ען מֶעןנים,
אִין אסך פַאקָלֶען שְׁפְִגֶען זי ארוֹיס אוֹיף דֶעם אָרְט וִוי עֶס הֶעכֶּען אָן צוּ נַואקְמֶען דִי האר
אויף דֶעם שִׁפּערן, אִין נְדֶערֶע פַאלְֶען בֶּעמינען ייז פְִיקֶער אויף רֶער בּרּסְט אוג אויף
בֶער פְּלייצֶע = זי שִיטְטֶען אֹים זֶעהֶער גִ אייִינֶע בְּלאמְּטֶערן נָאך די אַנְֶערֶע אִין מִמליכֶע
שָעָה, גי וייטֶע בְּלָאפְטֶערן פון אַבְּריח ; מִיט אַקְֵייגֶע דורכְִנְטִיגֶע וואטֶער אִין וי . וֶעלְֶען

5 8 9 2 4
9 9 בי

צינען גי מִיט עִכֶּוֶאם אֵייטֶעריגֶע וַואסְסֶער ,= אָבֶּער מיינְמָאח? הָאבֶּען זֵיי נִיש אִין מִימְּמֶען
אגִימֶּעֶע וי עִם אִיז בּיי נַאטרְלִיכֶע פָּאקְקֶען ‏ דִי גְרֵייס פון זֵיי אִיז פון אִין אַרְבֶּעם גוג
אויך גרֶעסְפֶער . אִיבֶּער גאט מְריקֶענֶען אֵייניגֶע איין , גנ אִין אַ מָאג אָדֶער צֵיי בֶּעמִייע
זך פיישֶע, אוג אַוֹי קען נעם פַּאכְסדֶען עֶטְלִיכֶע מָאג, ‏ אַוָאך אוג אוֹיך מֶעהֶר,

3 וי דֶער עולֶם וֵֵייסְט שוֹין אליין אַז דִי וִוינְדפָּאקְקֶען שְׁמֶעללֶען נִיטײפָּאר - קֵיין {עפאזיף
כַכָּנָה) , דָאך אִיז בֶּעפְטֶער בָאס קֵינֶד אָפיצוּרהִיטֶען עֶס זָאל זִיךְ נִיט פֶּערקִיהְלֶען, מייל יֶעדֶער
אָפּיגֶעשוַאכְמֶער מֶענְשׁ אַיז שויז בֹאמִיט וֶעלְבְּסְט וֶענִיגֶער פֶערױיכֶערט נִיט קְרַאנְק צוּ וֶוערֶען
אויף איינֶע שׁוֶעכֶע אנשְׁטֶעקֶענְדֶע קְראנְקְהייט, אוֹיבּ אֶַעְכֶע הֶערין זי איןשׁטָארְט.

דָאם אִיז פֶעסְט בֶּעשְׁמִימֶט, אַז צְוִוישֶׁען דֶעם גִיפֶּט פון וִוינְדיפָּאקְקַען אוּנָד דֶעם גִימט
פּוּן נַאטוּרְלִיכֶע טַאקטֶען ואֲפִילוּ די גריננְסְטֶע) אִיז גָאר נִיט אָהנְלִיבֶעם . אַלְזָא נָא נַאמוּרְלִיכֶע
דער גֶעשְׁמֶעלְטֶע פָייממֶען קען באס קִינֶר בַּאקוּנָמֶען ווינדיפָּארְקֶען אוּנָד אוֹיך פֶערקעהרט .

די

שי

8

65 גֶעשְׁטֶעלְלְטֶע פָאסְמֶען (קוּהיפָּאמְקֶען .

וֶעמֶען קוּמְט אִין אּנזֶערֶע צִיימֶען אויף בֶעם וִינְגֶען זי צוּ-שָׁרֶעקֶען פַאר נַאטוּרְלִיכֶע -
טָּאקְמֶען אִין דֶער וֶעלְבֶּען מָאם וי 50-ש6 נָאהר צוּרִיק ? אוּנָד וֶוֶעגֶען נָאךְ פְרִיהֶערְִיגֶע צייטֶען
אִיז שׁוֹין גֵימָא וא צוּירִיידֶען . אִין דִי עֶרשְׁמֶע צֵיילֶען פון קאפ 3 הָאט דֶער קֶעזֶער גֶעוֶעהֶען
וי שְׁרֶעקְלֶיך שְׁטְרֶענְג רֶיענֶע קַאנְמְֵייט אִיו גֶענֶענין פאר מֶענְשֶׁען . װִי אַװֹי רֶען אִיז עס אוּנ
גֶעלונְגֶען אָפּ-צושְׁוַאכֶען אזא אַבִּיזֶען אוּג שְׁמַארְקֶען פיינֶד ! עָם אִיו דָא א מַיינוּנָ, אַו אי
אִינְרְיֶען הָאט מֶען שׁוֹין סִים טוינֶענְד נָאהר צוּכִיק גֶעוואוּסְט וִוי אַזוֹי צוּ שְׁטֶעללֶען פָּאקְקֶען ,
אָבֶּער אִין איירָאפּא אִיז מֶען אוֹיף דֶעם שֵׂכָל גֶעקונְמֶען עֶרשְׁט נִיט מָעהר וי אַיֵאחזר 160 צוּרִיק.

4 ְַלֶע מֵיימֶט אַו די בְּהֲמוֹת הָאבֶּען אויך פָאקְקֶען. דִי פָּאְקֶען מֶערִי בי זי איף די
איימער, אִלָא פְלֶעגְט אֶפְמֶער וי מְרֶעפֶען. אַז בַּיי די מֶעלְסֶעּנֶס, וֶעלְבֶע פְלֶעגֶען מֶעלְקֶען אַזֵא
8 קיה אוב הָאבֶּען גִיהַאט אַ שָׁנִיט אָרֶער אֵין אְפֶענֶעם קְרַאץ אויף אפִיננֶער, הָאט זִיף
יי ביעְןצ מעם צּאמֶעממר ‏ זָס יד אי יי יט ר גע

= 518 יע

צוּ בֶּעמֶערְקֶען, אַז 8 זֶעלְכֶע וַייבֶּער וָָאס הָאבֶּען זִיךְ אָנגֶעשְׁמֶעקְט טיט קוה == {ען. ויגֶען

נָאךְ דֶעם נַאטוּרְלִיכֶע פָּאקְקעז זייעֶר עֶר זֶעלְטֶען גֶעמַאט אוּג פְלֶעגִין זי גרִינְגֶער אִיבֶּערלמראגִין +

אִין יאהר 1766 (תקנ"ו) הָאם איין עֶנְגְלִישֶער דָאקְטָאר רשֶׁענְנֶערי גֶענומְמֶען אֵייטֶער פוּן קות?

גָּאקְקֶען חן? אֵיין פִינְגֶער אוג הָאט גֶעשְׁטֶעללְט. פַּאקְקֶען אֵיינֶעם יוּנְגֶעל פן י יאר , ףי
פַּאקְמֶען הָאכֶּען זֵךְ זָעה ' גוּט צוגֶענוּמְמֶען . נייט 3 יָאהר הָאט.ער פִיעלֶע מֶענְשִׁן גֶעשְׁטֶעקְט
ָאסְֶען,. א נָאףִידֶעם הָאט עֶר זֵיי בֶּעשׁרִיבֶּען אוּג גֶעגֶעבִּין צוּיוִויסְטֶען אַלְלֶע חוֹקָרִים,

רי:ף

טן דֶענְסְמָאמְל אָן הָאט מֶען אַלְֶץ מָעתר אוּנְד מָעהר אָנגֶעהוֹיבֶּען ען אּנְטֶער-צויפארשען
גע -עלְמיו פַּאקקֶען מֶען הָאט עֶס פֶעבְּרֵייטֶער + אִיבֶּער אַלְלֶע מְרִינוֹת , אוּנ אַלְלֶע קְרוֹינֶען
הָאבֶּען פֶע;טיגֶעשְׁמֶעכְלט, אַז אַללֶע אְּטֶערטֶעניְש. אִין יֶעמֶע מְוּכָה בַארְפֶען זי שְמֶעלְִי
פַּאקְקֶען . פון יֶענֶער צייט אָן זֶעהֶען מִיר שׁוין ‏ אַז עֶפִירֶעמְיֶעם פון נַאמוּרְלִיכֶע פַּאקְקֶען
יינֶען וָעֹהר אוֹנֶר זָעהר וֶעכְמֶען גֶעוָוארְדֶען, - אוּנְד אוֹיסֶער דֶעם אוֹיבּ עָם וֶוערֶען אֲפִּיט
קְיַאנְק אוֹיף גַאמּרְלִיבֶע-פָּאקְקֶען יֶענֶע וֶוענְבֶע ‏ מֶען הָאט גֶעשְׁטֶעלְט פַּאקְקֶען , גֶעהְט די
קְַאנְקְהֵייט בַּיי ֵיי דוּוף זֶעהֶר גְרִינְג, אָדֶער פיעל גיינְגֶער וי בּיי נימ-גֶעשְׁמֶעלְמע , אוג די
הָאבֶּען פון ? בִּיו 0 מָאהְל מָעתֹר הָאפְּנוּנְג גֶעזינֶר צוּ וֶוערֶען,

צַיים נניאהר , פון 100 בִּין {דג , זֵיינֶען אִין ביימטש-לאנך ְַאנְק גֶעווָארֶען ‏ אויף
נַאמוּרְלִיכֶע פַּאקְקֶען צו פ-מַאנְן פון יֶעדֶערֶע טויזֶענְט אינָאְֶע, פוּן יֶעדֶע ‏ 0נ-פַּאקְקֶען-
האנק זִינֶען גֶעשָׁארְבּען. צו נַאגְן אִן אַנְגֶעמִיגֶער רֶעכְנּנָ, אָבֶּער בֶּעוּנְדֶער גֶעֶעכינְט
אָי כון אַללֶע זש-קראנקע וֶוענְבֶע מֶען הָאט נִיט גֶעשְטֶעללְט קֵיין פָּאקְקֶען. וֶענִין גֶעשְׁטָארְבֶען
גפמַאנְן, אָבָּער פון דִי וָואס הָאבֶּען גֶעמַאט גֶעשְׁמֶעללְטֶע-פָּאקְמֶען זֶענִין מָעֵהר נִיט גֶעשְׁטָארְבֶּען
וִוי פמַאנְן פון חּנְדֶערְט. אוּג פון ייֶערֶע הּנְדֶערְט פַּאקְקֶען-מְדַאנְקֶע וֶועלְבֶע מֶען הָאטּ .רָאס
אֲוויימֶע-מָאהְל". גֶעשְׁטֶעללְט פַּאקְקֶען , נִיט מֶעהֶר וִוי מַאנְן . פֶערְגֶעסְט נִיט אַז נָאךְ דֶער
רֶעכְטנָג. פַאר גַאנְצֶע עָלֶם יָאהר נַיינֶען נִיט מָעֵהר וִוי 3 פון טג קָבַאנְק גֶעווָארֶען אויף פַּאקְקֶען,
מֶען מֶען דֶען עס גְלֵייכֶען צו 8 מָאהְלִיגֶע צֵיימֶען ,‏ אַזױ וִוי עֶס אִיז גֶעוֶועזִין אִין גְרִינְכַאנֶר ,
אַז פוּן טויזענָד מַאן וָואס הָאבֶּען גֶעפָּאקְקְט ַאמּרִיכֶע זַיינֶען נָאר זמַאנְן לֶעבֶּען
גֶעבְּלִיבֶּען, אָרֶער. וי אין אֵיין אַנְדֶערֶע מְרִינָה (אֵייוְלַאנְר) ַייֶע אִין אַ קוּרְצֶע גייט
פוּן ?5 טוֹיֶענֶר מַאנן גֶעשְׁטָארְבֶּען ‏ 0 מוֹיוֶענֶר (זָעה קאפ 3) , וי

וי אַװֹי עָם קוּמְט פָּאר אַז גֶעשְׁטֶעלְלְטֶע קוה-פַּאקקען הִיטֶען אַפּ פון
נַאטוּרְלִיבֶע פָּאקְקֶען.

רֶער לֶעוֶער וֵייסְט שוין פון רִי פְרִיהֶערִיגֶע קאפיטְלֶעד. אַז רֶער גִיפְט פיץ אֵינֶער
ָנשְׁטֶעקֶנְדֶע קְרַאנְקְייט קֶען זיין אִין גרִינגֶען גְַאד אּנְד אִיןשְׁוֶערֶען , אונֶר רֶער וָאס
| אִיז אִיבֶּערייגֶעקִימְמֶען דֶען גְרִינְגֶענֶען ‏ דֶער הָאט שׁוֹין זָעָהר וֶענִיג מוֹרְא פאר דֶעם
שְׁטַארְקֶערֶען ,‏ צוּם בּ"ש דָאס קִינָד וָוָאס הָאט אִיבֶּערגֶעטְרָאגֶען גְרִינְגֶע מָאזְלֶען אִיו שוין
פֶערוִיכֶערְט פַאר שְׁמַארְקֶע ;‏ דָאס זֶעלְבָּע' אִיז מִיט דֶער שְׁקַארְלַאטִינֶע אוּנָר פָּאקְקֶען .
שְׁטֶעלְט אַייך אַלֶטַו פָאר , אַז דֶער גִיפָט פון קוה-פָּאקְקֶען הָאט עֶטְָאס אֶהנְלִיכֶעס צוּ מֶענְשֶעס
א מוּרְלִיבע-פָּאקְקֶען , נָאר עֶר אִיז נָאךְ שְׁוַאכֶער וי בִי גְרִינְְְטֶע נַאטוּרלִיְבֶעפָּאקקֶען, ‏ א
אויבּ מֶען קֶען אַזוֹי מַאכֶען, אַז דֶער מֶענְשׁ זָאלְל דוּרך אוּנזֶער וִוילֶען קהיינקען אוֹיף קה"
אט ֶועקֶען מִיר מִים דֶעם איהֶם מַאכֶען וִיגֶער פִיר דִי נַאוּרְליכֶע יו =

יי
ישי . יע

*) מען האט .ש בעמערקט עו מיט געשמעלטע פאקקען איז מען גאך גים פעסויבע"ט אה;

אוֹימֶער אַלְכֶעם פון דֶעם וי אַװי מֶען שְׁמֶעלכְט פ קֶען זיער לֶעוֶער פֶערשְׁמַען
אִין גְרֶעמֶערֶער מָאס איבֶע'"הויט וי אַזו דֶער מֶענְשׁ קען זִיךְ אָנשְׁטֶעקְקֶען אִין אֵיינֶער
מְרַאנְקְמֵייט , נָאר דָאס וָואס עס קוּמְט פַאר פיוא גֶעשְֶעֶע פּאקקען דוּרֶך אוּנְגֶערֶע
אֵייגֶענָע הֶעגֶר, דָאס קוּמְמ פַר אי דֶער נַאמוּ. אַזֹ אֵיירֶעל, אז מִיר קֶענֶען עס נִיט
זֶעהְן , אוּנָד קענֶען זי גָאר אָנשְׁטוֹימֶען אז דֶער גֵיפָט אִיז אַרֵיין אִין נוּף, דוּרִךְ דֶער הוים!
יי רִיפְטֶערִיט, בַּיי אַ ריז (עֶרְזוּפֶּעל) : דוּרְךְ די לוּנְגֶען : בַּיי קאייף-חוּסְט , בַּיי קרופּף , בַּיו
לוּננֶעןענְמְצִינדוּנְג , בַּיי שְׁוִנְרְווכְט : דוד דִי גֶעלָארֶעם : בַּיי מִיפוּם , בַּיי חָאלֶערֵא. אוֹיך
הָאס הָאט מֶען בֶּעמֶערקְט אַז אַנְדֶערְשְׁט קען דֶער גִיפֶּט נִיט קְרַאנְק מַאכֶען אוּנְזֶער בְּכוּט בִּיו
די טָהִיר אִיז נִיט אָפּען, ד. ה. אַו דִי אָרְמֶער. אויף וֶועלְבֶע עֶט פַאלְט אַרויף דֶער גִיפֶט.
ַיינֶען שוין פְרִיהֶער נִיט גֶעוֶעוִין אַפּגֶעשְׁוַאכְט אָדֶער קְרֶענקליף עענְטְצונדֶען , קֵייגֶער ,קען
נִיט גֶעקכְמֶען ארויו, אוב דִי הוימ אִיז גְלַאם אוּג גֶעזונְד ,‏ דַאצוּ כוּז אוֹיך זיין אַבִּיסֶעל
פגֶערִימֶֶּען דִי הוט ואָפִילוּ אַזױ וֶוענִיג אַז מִיר קֶענֶען נִיט בֶּעמֶערמֶען) . אַז אויך אויף
לן; יוט ! (טְשַׁאמַאמקע) קען דֶער גוּף נָיט קְרַאנְק ווערְעו אוֹיבּ דֶער גוּף אִיז שׁוֹין פרִיהֶער
נִים גֶעווֶעוִין אָפּ פּ גֶעשְׁוַאכְט אוּנְד דִי לוּנְנֶען זייגֶען גֶעוֶועזִין אִין גאנְצֶען גֶעוֹנְר ,

יֶעדֶער פוּן דִי לֶעזֶער הָאט מִן חַסְתּם גֶעוֶעחֶען וי אזי מֶען שְׁטֶעלְט פַּאקְקֶען. מֶען
נֶעהִמְמיאָן. אוֹיף דֶעם שְׁפִּיץ פוּן א שַׁארְף מֶעסְטֶערִיל 1 שִׁיטְטֶערֶע-טַאטֶערְיַע . (לִימְפֶע). פון
גֶעשְׁטֶענְטֶע פָּאקְקֶען אוג מֶען מַאכְט בֶּעהוּמְוַאם 4-3 קְלֵיינֶע-שָׁנִיט אוֹיף דֶעם אָרֶעם , נָאר
אַזוי.גְרִינְג = אַז עס זָאל נִיט ניין ,קיין לוט , מֶען קֶעהרְט אִיבֶּער דָאס מֶעמֶערל אוּנד אַזֹ
שְׁמִירְטוִיף-אֵיין דִי מַאטֶערְיֶע , מֶען פֶּערנְבֶעט מִיט דֶעם מֶעסְמֶערל דִי וואוּנָד. אוג מָעֵחֶר נִיט,
עֶס פֶערשְׁמֶעהְט-זִיךְ אז אוֹיף נְכַאטְטֶע חוים וֶועללִין זִיך פַּאקְקֶען נִיט אָנְגֶעהְמֶען , נָאר אַװי ִי
דִי חוֹיט אִיז שׁוֹין נִיט גַאנְץ, קען שׁוין דֶערבַּיי זִיך צו שטֶעקְקֶען נָאךְ אַנְדֶערֶע קלאנְקתייטֶען
אוֹיבּ עט איז אויף דֶעם אָרט אביין גֶעקוּמְמֶען אוֹיסֶער פָּאקְקֶען נָאךְ אַנְדֶערֶע גִיפְט--אֵייעלֶעך ,
דֶען אס וְעהְט מֶען פֵיל מָאהל, אַז פון דֶעם שְׁפָּאלְטֶעל װאוּ מֶען הָאט צוּייגֶעשׁטֶעללְט וייי
פַּאקְקֶען, הֵייבְּש אָן צו שְׁפִיֶען אַרוֹיז אָדֶער עֶס חַאפְּט זִיךְ אַרַיין דִי בְבַאנד אָדֶער עס וֶוערְט
ַגרוֹימֶער גֶעשְׁיר מִיט אֵיימֶער א. ז װ. + רָאט קֶען זִיף אִבֶּער נָאר טְרֶעפְפֶען אַז מֶען וֵיים
נִיט וִי אַז זִיךְ צו גֶּעגֶעהֶען סִיט גֶעשְׁמֶעלְטֶע פָּאקְקֶען, אַו דֶער אֵייטֶער אליין אִיז גֶענוֶעוִין
שׁמוּמְצִיג נוי אַזֹי צוּ דֶעם נִיש צו דֶערלָאוֶען , וֶעל אִיך גֶעבִּין צו וויסְסֶען וַייטֶער.

אייביג , = דען צייט 4--8 יאהר, = פּערלירען זי זייער קראפֿט , אוג אױב עס טרעפט זיך איין עפידעמיש
(מגפה). פון נאטורליכֿע פאקקען , קענען א טהייל מענשען ואס האבען געהאט געשטעלטע פאקקען, דאך
קראנק ווערין אויף נאטורליכע פאקקען , אוג דעסטא גיכער וו לענגער עס איז דורך-געגאנגען די צייט פון
דענסטמאהל וואס מען האט זײי געשטעלט פאקקען . דאך זאללען ביי אונז די געשטעלטע פאקקען נים
אנוועהרען זייער כבוד , ווייל אזוי װי עס קען זיך טרעפֿפֿען אז דער וואס מען האש איהט קיינמאהל ניט
נעשטעלט פאקקען זאלל אין דער גרעסטער מגפה גאר ניט קראנק װערען, אזוי קען זיין אוּ דער וואס
האט אפיל געפאקקט (נאטורליבֿע) אבער גרינג ,‏ קען אין דער אנדערער מגפה פאקקען שטארק אוג אויך
רבען, -- אמת דאס איז זעהר אונד זעהר זעלטען ,א צייכען האבען מיר אז דוי געשטעלטע פאקקען
הישע אפ פיעל לעבענס, דאס אין א מגפת וװוערען אין אונזער ציים מעהר קראנק נאר ערוואקפענע
ארער אזעלכֿע קינדער וועלבע מען האט נאך קוין צייט געהאט צוֹ שטעללין פאקקען.
אלוא זאל מען ניט פערגעססען אין 5--6 יאהר ארום נאךף די ערשטע געשטעלטע פאקקען:
שטעללין דאס צװויטע מאהל , דען אויב דאס װעט זיין ניט בערערפטיג ,וי װעט שוין דער גוף אליין
די קוהרפאקקען גיט צו נעממען י

/

= 814 =
אַזֹי גֶעהְט רוּרף דִי קְרַאנְקְהֵייט,

נָאףְ דֶעם וי מֶען הָאט גֶעשְׁטֶעלנְט רִי פַּאקְקֶען נֶעהְט 8 וֶועק 5 אָדֶער + מָּאג וָאס
מֶען קען אוֹיף דֶעם אָרֶט נָאר נִיט בֶּעמֶערקֶען, דיה דִי אָנְפַאלל-צַייט גֶ ערויעֶרְט = מָאג. '
נָאךְ די +מֶעג הֵייבְּט שׁוין דָאס אָרֶט צוּ וְוֶערִין רוֹיטְלְו.. נַאףִידֶעם ֶוערְט אויף דֶעם אָרֶט
עי אוֹיף דֶעם *טֶען אַדֶער מֶען מָאג ישי פון רֶעם קְרֶעגִיל אַבְּלֶאמֶער מִיט
עלְנֶער ווַאסֶע, אויף דֶעם ז מֶען אָדֶער פמֶען מָאג ווערְט עִם נָאך גְיֶעפְסֶער אוּנ אַרוּם"
אֵיהֶם אִיז אַ מונְקֶעלירוֹיטֶע רָאר , אוֹיף דֶעם ּמ ען טָאג וֶערְט דֶער בְּגָאמֶער וֶוענִיגֶער
מֶעקְל (אַזֹי וי מַאסְמֶער מִים וֶוענִיג מִילֶך), אוּג אוֹיף רֶעם 0 מֶען טָאג וֶוֶערְט עֶס פוּל מִיט
אֵייטֶער ‏ אִין רִיעזֶער צייט אַן דֶער בְּלָאמְמֶער מֵייבֶּט אָן זִיך אָנְצוּפִיְלֶע נייט אֵיימֶער ,
הייכְט מֶען אַן צוּ פִיהְלֶען אַ גְרוֹיסֶע וֶועהטָאג. אִין דֶעם אָרֶעם, אונ דִי הוט שְׁפַּארֶם , אונ
נען קען קויט רִיהרֶען מִיט רֶער הַאנְד, אוּג אוּנְטֶער דֶעם צְרֶעם וֶוערִין ִנְגֶעשְׁואלֶען די דְרִזֶען
עֶס וֶוערְט הַארְטֶע אִינְוֶענְדיגֶע = קייקעלֶעף) . אִין דִיעוֶער גייט פוּן דֶעם אֵייטֶערן בַּעקוּמְמֶם
יע | הִיטֶץ , אָבֶּער גִיט,קיין רוֹיסע . עֶס מְרֶעתְּט זִיך אִבֶּער אז דִי הֵיטֶּץ מע שְׁמֵיינֶען אַזי
הוֹיך אַז מֶען מוּז גוּט אַכְמוּנְג גֶעבִּין, אַז מֶען זָאל גִיט פֶערלִיהְרֶען דֶעם קָ קְלֵיינֶעם ַפְּגעשְׁוַאכְטֶע
קרַאנְקען ,ואס קען זי אִבֶּער נָאר טְרֶעפְפֶען בֵּיי דַאדֶע קְהָאנְקְִיבֶע קִינְדֶער .

עֶס טְרֶעפְט זִיךְ אַז צוּ דִי גֶעשְׁטֶענְטֶע פַּאקְקֶען קְלֶעבְּט זי אויף צוּ אַנְדֶערֶע הוט"
קְרַאנְקְהַייטֶען, עִט קֶען וֶוערִין אויף דִי הָאנְד אְדֶער אוֹיף דֶעם גַאנְצִין כייבּ רימע פִּינְטֶעִיף
אוג פְּלֶעקְקיץ אַזױ וִוי מָאוֶעל-פְמֶעמְקִין , נַאר דָאס אָי נִיט אַזוֹי שְׁרֶעקִיהַאפְט וִוי דֶענְסמָאהל,
וֶוען דָאם אֶרְט פון דִי פְלֶעקְקִין ויֶערְט זע מִי אָנְגֶעצוּנְדֶען, עֶס וֶערְט אַרויו אָדֶער עִם
קומְט' מֶענְמֶעכְמָאל צוּ דִי בְּרַאנֶר .‏ פון רֶעם צֶעהנְטִין מָּאג אָן הֵייבֶּען אָן רִי בְּלָאפְפֶערן
צוּרמְרימֶענֶען . שְׁטֶענְדִיג ומייבְּט זי עִם אָן פון דֶעם מִימּמֶעל-בְלָאטֶער וואוּ עֶס אִיו טִיעפֶער ,
אוּג נייט אַנְדֶערטְהַאלְבֶּען אָדֶער צְוויי וָואכֶען וֶוערִין דִי בְלָאמ מערן פֶערטְרַיקֶענְט ‏ אוג פַאלְלֶען

אַוָאפּ. אויף דֶעם אֶרְט בְּלַיִבְּט אַפַאכֶעם גְרִיבֶּעלְש (אַ שׁמוּפּפֶּעל) וֶעלְכֶעם אִיז פון אָנהייבּ
רוֹימְכֶעף, דֶער נָאךְ וֶוֶערְט עָם נייס אוג בְּלֵייבֶער פון דֶער גֶעזוּנְדֶער בְּכוט,

בֵיי דֶעם שְׁמֶעלְלֶען פָּאקְקֶען דארף מֶען אֶפְּהִיטֶען פָאלְגֶענְדֶע רֶענֶעלן :

1) דֶער מֶענְשׁ וָאס שְׁטֶעלְלט טָאקְקֶען דארף זיין פַאלְקַאנְמֶען רֵיין גֶעקְלֵיידֶעט, אינ נָים
קוּמְמֶען כוּן אֵיין הוֹיו וא עַר הָאט דָארְטִין גֶעהַאט צוּ מָהוּן מִיט אַנשְׁטֶעקְקֶענְרֶע קְרַאנְקְטׂ
(דִיפְטֶערִים, אַ רז , ְׁמַארְלַאטִינֶע, נַאמוּרְלִיכֶע פַּאקְקֶען) + אֵיירֶער ער גֶעהט צוּ צוּם קֵינָר
מוז עֶר גוט אֶפְּואשֶען דִי הָאנְד מִיט סוּבְּלִימַאמיוַואסְטֶער . דָאס פַאנְצֶעטִיל ומֶעסְסֶערל) מִיט
נועלְבֶען עֶר מַאכְט דֶען שָׁנָימ צוּשְׁטֶעלְִי דִי פַּאקְקֶען , דַארְף זיין אָדֶער אַגַאנץ נייעס
אָדֶער פאר דֶעם אַבַיין- שְׁמֶעכֶען מוּז עִם אָנְגֶענְלֵיהְט וֶוערִין אויף א לֵיכֶט בִּיו עִם תָשנָד ריט
אוג דֶערנָאך אֶמֶּנ ענַאכֶען גֶערִין ‏ מִיט דֶעם אֵייגֶעגֶעם סוּבְּלִימַאט-וַואכְסֶער,

די אָרֶעמְלֶעך דַארף מֶען פְּרִיהֶער גוּט אֶכְּוַאשֶׁען מִיט וַארֶעמֶע וַאסְסֶער מִיט גֵייף ,
אוג רֶעכְט פַאר דֶעם צוּישְׁטָ מֶעללִין דִי פָּאקְקֶען אֶפְּוַאשֶען דָאס אֶרט װאוּ מֶען מְלָעהרט צוי
מבען דֶעם שָׁנִיט מִיט סוּבְּלִימַאט-וַאסְמֶער, אָרֶע נָאףְ בֶעמֶער מִיט סיּבְּלִימַאמיבְפִּיינטום
(י מְהֵייל סוּבּלִימאט אויף * טוינֶענֶר טְהֵייל סְפירִיטוֹם) ,

8 בַּאלֶר נָאךףְ דֶעם וי מֶען הָאט צוּגֶעשְׁטֶעללְט דִי פָּאקְקֶען , מוז מָעו בֶּערֶעמֶען דָאס
צֶרְעמִיל מִיט אַחִיבְשֶׁע שָׁטִיק שְׁטַארְקַע סַאלִיצוּליוַואמֶע (צוּבֶּעקִיסְמֶען אִין דֶער אַפְּטֶעקֶע) או

אט 518 = ינק 2
מֶערבִּינְדֶען מִיט אַ רֵיינֶע ליינְעַאנְד אויף גַאנְצֶע 5 אָדֶער + מֶעג, 6

4 אוֹיבּ אויף דֶעם זֶענּסְמֶען טָאג זֶעהט מֶען אַז דִי בְּלֶאטְמֶערלֶעףְ נֶענצעןיצ. דָארם
מֶען וִוידֶער אַ מָאהְל דוּרְכוַואשֶען מִיט סיּבּלִימַאטיוַאסְסֶער אונ ִוידֶער גו פֶעבִּינְדֶען או:
אַװױי לָאוֶען, בּיו עִם וע אָפִּמְריְקֶענֶען דֶער בְּכָאטְמֶער. אונ וֶעט אַרָאפּפַאלְלֶען.

5) דָאם קִינֶ פון וֶועלְכֶען מֶען גֶעמְט אַרָאפּ פָּאקְקֶען פאר אַנְדֶערֶע קִינְדֶערס וֶועגֶען ,
דַארְף זיי ן אַגַאנְץ גֶעווּנְדֶעס קִינְד ‏

6 פיקְקֶען דארֶם מֶען גֶעהְמֶען פון אי אקִינֶד וֶעלְכֶען מֶען הָאש גי אֵיהֶם גֶעשְׁמֶעלט
דאט ערשְטֶע מָאהל *).

ש
ז) גֶעסְמֶער אִיו צו שְׁטֶעלְִין פּאקְמֶען גְייךּ אַרָאפינֶעמְמֶענְדִיג פון אין מֵינֶר אויף דֶעם
נְדֶערן (ד"ח פוּן הָאנְטֶעל צוּ הָאנְטֶעל) .

) מֶען מֶעג נֶעמְמֶען פון בְּכָאמְטֶער די אֵייטֶער (לִימְפֶּע) נָאר אוֹיף הֶעם העבֶּענְעֶען
אָרֶער אִבְמֶען מָאג,

9 אויבּ רִי פָּאקְקֶען הָאבֶּען זִיך נִיט צוגֶענוּנמֶען, בארף מֶען אִין 8 הַאלב מוחר ארום
ְראבִירֶען צישְטֶעלִין ָא אַמָאהְל ‏

װו) אִין + אָדֶער זנָאחר אַרום נָא דֶעם עֶרשֶטֶוען מָאיזל, בַארָף מֶען אַלֶעמֶען שְׁמֶעללין
פָאקְקֶען דָאס צְוָוִייטֶע מָאהל *+), |

פַאקְקֶען מֶענְגֶען זי נִיט אָנְנֶעמְמֶען אִין וֶענֶע פַאלְלֶען וֶוען די אֵייטֶער (לִימפּע) אִיו
נִיט מיין וִיכְטִיגֶע אוג זִי הָאט פֶערלוֹירֶען אִימֶר קְרַאפְט , אָדֶער וֶען דֶער גוּם הָאט אִין -
זֵיי נִיט קֵיין גויט אִין דִיעזֶער צֵייט וֶוֶען מֶען מע זי אִירִם צוּ, אָדֶער וֶוען דֶער נוֹף אט
גָאר פאר זֵיי קֵיין מוּרָא נִיט } וִי עָם פְרֶעפְפט זִיךְ אַז דֶער נוּף מֶען זִיךְ נִיט אָנשְׁטֶעקְקֶען
אֲפִיוּ אִין נאטוּרְלִיכֶע פָּאקְקֶען . |

אוב רִי פַּאקְקען הָאבֶּען זִיך גִיט גוט צוייגֶענוּמָמֶען, עֶרְקֶענִיט קֶען נָיך דִיעזֶע סִיכְנִים }
אָדֶער אוֹיף רֶעם פִּינפְטֶען טָאג וֶוערְט פון דֶעם קְרֶעצִיל נִיט קֵיין בְּכֶאטְּפֶּער, אֲפִּלוּ דִי רימע
רִינָג אַרוּם דֶעם קְרֶעצִיל אִין וי עֶס גִיהֶער צוּ זַיין , אַדֶער נשמָאמְט אֵיין אָמָת'ן בְּלָאנְטֶער
מִיט קוֹים דוּרֶב זִיכְמִינֶע אֵייטֶער וֶוערְט אַ הויכֶער בלמער מימ וַאסְקֶערדִיֶע אמט , וֶוֶעלְכֶע
וֶוערְט בַּאלְד. פעִיוְקֶענְט , אָרֶער עֶס וֶוערְט נָים מָעחֶר וי אַפּרז אסְמֶער {; גֶשׁיר וָואם
אֵיימֶערְט-אוּנְטֶער אוג נִיט מָעהֶר :

וֶען מֶען הָאט נִיט נום אֶפְגֶעהִיט דִי כּוּנְמְטֶען ו 5 + 4 אִיז מֶען נִיט כֶּעוָאקְרֶענְט
אַז עס זָאל זִיךְ נִי צוּשְׁטֶעקקִין אֵיינֶע שְׁוערֶע הוֹימְקיַאנְקְה הֵייט (אַרױז , דִיפְטֶעדִיט אוֹיף דער
וואוּנְד) . אל דַארְף מֶען זיין זָעֹהֶר אפְן גֶעהִיטֶעט אונ בי אלד וִוי מֶען דֶעיזֶעהְט ַז דיי
רוֹינקייט גֶעהְט ברֵיימֶער אוג מוּנְמֶעכֶער וי גֶעועהנְלִיך, בארף מֶען בַּאלְד אַנהייבֶּען צו גֶעגֶען

ישי

*) מען געגרויכט היינט פאקקטן אויך גלייך פֿאָן קאָלבער . י

+) אימלעכען נייעם סאָלדאט שפעללט מען שטענדיג נאך א מאחט פִטָקְקען איידער ער הייבט :
דיענען,. דערפֿאר הערט זיך שוין יעצט גיט אז דאס גאנצע חיל זאָל קריינקען אויף נאַטורליבֿע פּאָקקען, ו
עס פלעגט זיך טרעפֿפֿען פֿאַרצײטען,

ע ; לי
דײד ‏ (644 דוד

מַאלְטֶע בְּלֵיייזוַאמֶער. נצו גֶעקוּמֶען אִין דֶער אִפְּטֶעק) אוג נִיט פֶערלָאזֶען דָאם קִינ אֶהְנֶע
דָאקְטָארְט הֵיכֶף,

דִי ציים וֶוֶענְן צוּ שְׁטֶעלְלֶען פָּאקְקֶען :

אויפּ עס הוֹיבְּט זל אָן אין שְׁטָארְט אִיינֶע עֶפִּידֶעמְיֶע אויף פָּאקְקֶען. דֹארף מֶען אויף
קיין זַאף גִיט קיּקען אוּג שְׁמֶעלְלִין פַאמְקֶען אַללֶעמֶען , פון קִינְדֶער וָוָאם יינֶען ‏ בְבֵיי טָאג
אֵלֶט בִּיו דִי אִַלֶטֶסְטֶע מֶענְשִׁין ,‏ אוּג מִיטֶעלֶערֶע קִינְדֶער מיו מֶען שְׁמֶעלְלִין פייקְקֶען דעב
צְווֵייטֶען מָאהל , אוב עָם אִיז פוּן דֶעם עֶרשְׁטִין מָאה? שוין פֶערבַייאגֶעגַאנְגֶען הָעֹהר
נָוי פִינֶף יאהר ג

אוב אִין שְׁמָארְט אִיו שְׁטֵּילֶל, דַארֶף מֶען שְׁמֶעלְלִין פַּאסְֶען גָאר גֶעוּנְטֶע קִינָיֶער פון
דיי פִירמעל יְאהר אָן אוג אֶלְמֶער + דֶער וֶֶעטְטֶּער דַארְף זיין צו דֶער צייט מִיקֶר ננִיט
זָעחּ קאלט אנ נִיט נעהר הַיים), אוֹיבּ עֶס הֶערְט זִיך אֵיינֶע עֶפִּירֶעמְיֶע , פֶערשְׁמֶעהְט וִיף.

דָאם מֶען דַארְף אוֹיף דֶעם וֶועמְּמֶער אויף נִיט קוּמֶען .

8) דֶער שַׁארְלַאךְ ושְׁקַארְלַאמִינֶש +

לישע ְנַאנְְהייט אִיז אֵיינֶע שְׁטַארְקֶער-אָנשְׁטֶעקֶענְדֶע, וי אַלְלֶע וָאס מיר הַאבֶען שוין
פַרִָנר בֶעשְִׁיבֶּען , שְׁקַארְלַאטִיגֶע הֶענָן וָעֹהֶר לַייקְט אִיגֶּערגֶעטְרַאגֶען ווערִין , איהר גיפט אִיו
וּלֶל אִין צִימְמֶער ואוו עס גִינָט דֶער קְרַאנְקֶער , דַארִיבֶּער מְרֶעפְט אָפְטֶער אַו די וָאס
גֶעהֶען אָרום 2 עס מַאנְמֶען שְׁטֶעקְקֶען זִיךָ אָן אוב ווֶערִין אוֹיךְ קְבַאנְק אוֹיף שְׁמַרְלַאִנֶע ,
די נִיפְט-אַייעָלִיך פון דער קרינְקְהַייט הָאנ' מֶען נִיט לַאנְב ערשְׁט גֶעפוּנְדֶען , זְיו זיינען אִין
בְּלוּט, אִין שְׁפִּיעֶכְטְט אוּג אָין וו פְלֶעקְקֶען וָואס וֶוערִיץ אויף דֶעם לֵייבּ , זי הָאבֶּען איין *
אָהנ? יע נַאמור וי די נִיפְט-אִיעֶעלֶעך פוּן רִיפערִים אונ פון דֶעם הֶענְנֶען מיר פֶערשְׁטָעהן

ד ואס גֶעהְט די שְׁקַארְלַאטִינֶע יינְמַאהְל אַלהָע דֶעט אַז עס זָאכֶל נִיט גֶעשְׁוַאלֶען ווֶערִין
אי האלו אַדֶער עס וָאלֶל נִיט מֶערִין דֶער שְׁווֶערְסְטֶער רִיפְטֶערִיט, גֶעוויסְם וי אִין ווֶעלְכֶער
עֲפִידֶעכְיע , אויף דִי אַנְפַאכֶל-צייט פוּן דֵיפְ שֶערִימ אוּנָר שְׁקַארְמַאטִינֶע אִיוֹ נְיכְלִיף מָעהֹר
וִוי וֶעקְט טֶעג גֶערוֹיֶערְט זיא קְיינְמַאהל נִים א מֶען אוֹיך גֶעדוֶערִין נָים מָעַה" וי פון צֶוְניי
בָּיו פֶיער מָאג :

4+.- אוֹיף מַאזְלֶען ווֵיימֶען שוין אַלְלֶע אַו אוֹיף דֶעם מוז יֶעדֶערֶער קרַאנָק ניין , אוג עָם אִין
וֶעלְטִין צוּ טְרֶעפֶען אַזָאלְבֶען וָואס הָאט אוֹיף דֶעט נִיט גֶעמְרֶענְקְט. אִבֶּער אוֹיף שְׁקַארְכַאטִינֶע
ווֶערִין נִיט אַלְלֶע קְדַאנְק +, עס אִין ָא וָעהר פִּיעלֶל מֶענְשֶען וָאט הָאהֶּען קֵיין סאהל אין
לֶעבִּין שְׁקַארְלַאטִינֶע נִיט גֶעהַאט , ווער עֶס אִי אֵיינְמָאה? אִיבֶּעיגֶעקוּמְמֶען רִיעוֶע שְׁווֶערֶע
קיַאנְְהֵייט, דֶער אִיז שׁוין מֶעהר-טְהֵיילֶם פֶערזִיכֶע ר אוֹיף שְׁטֶענָדִיג . קִינדֶער וָאס זֵיינען
שוין אַלֶט צְווייא יֵאהר נֵיינֶען מָעהר אִין סכּנה צוּ בֶּעקוּמְמֶען רִיענֶע קְרַאנְקְהַייט, גָאר
קְליינֶע קִינְדֶערלִיף וֶעְבֶע זֶענִין נָאךְ בַּיי דִי גּרוסְט הָאבֶען פאר אֵיהר נָאר ווענִיג מוֹרָא ,
אָבֶּער עֶרְוְַסֶענֶע יּנְנֶע מֶענְשֶׁען. אּנָד אֲפִיסי בֶּעצהרְטֶע נינֶען שוין נִים גֶעוָאלֶענְט אוב
דיי הָאבֶּען קינְדווייז זִי נִי אִיבֶערגֶעטְדאגֶען 9

מֶעהימֵיילְם בֶעַייוְם זי דִי מופָּה פון שְקאלְאטִין אִן פְרִיהְִינְ: אוּנד אֵין הָעבְּ

לט טס סעמעט
.ר ;0

אָבֶּער נִיט זֶעלְטִין פַאלְלט זִיא אויך אָן אִין אַנַאסֶען זוּמְמֶער אָדָעי אִין וִוינְטֶער . רִיענֶע
פּבַאנְקְהֵייט ‏ אִיז פִיעל שְׁמְרֶענְגֶער װִי מָאוְלֶען . אִין אֵייגֶע מִיטֶעכֶער עֶפִּירֶעמְיֶע ‏ שְׁטַארְכֶען.
אַוֶעץ + אָרֶע וו פון חוּנְרֶערְט, אָבֶּער אֵין אִשְׁטְרֶנגֶע עֶפּירֶעמְנֶע מֶענְנֶען אויך שְטַארְקֶען

4 פוּן הוּנְדֶערְט קְרַאנְקֶע ,

דִי טֶרְשְׁטֶָע סִימָנִים ,

דִי אָנפַאלְל-צֵייט גֶעהְט דוּרְך אֶפְטֶער אַזֹ גְרִינְג אז מֶען זֶעהְט נָאך נָאר נִיט אֶן,
אָרֶער מֶען פִיהְלט אַזוֹי וי מֶען אִיו מִיער אונ עֶמְוָאם נִיט מִיט אַלְקֶעמֶען . נָאך נֶעם
בֶענייֶוען זיך דִי עערשְׁטֶע סִימְנִים : בֶער מֶענְשׁ בֶּעקִימְמְט אַלְץ גְרֶעסֶערֶע הֵימְּץ , רֶעריבַּיא.
עו שוירֶערן אַ קעלְט אָדֶער נִים . עס טְהוּט וָועה דֶער הַאלְז אוּנְד נַאקֶען. עִם פּיהקט-
זי אַ נִיטגומקייט אָרֶער מֶען בְּרֶעכְט אוּג מֶען וֶֶערְט זָעהר אָפּגֶעשְׁוַאכְט. דֶער קָאפ, הָאנְד
אוּג פִּיס טוּהֶען וָועה וִוי בַּיי אַצוֹשְׁלָאנֶענֶעם, אוּג דִי הִימֶץ אִיז אוּנְגֶעהֵייֶער שְׁטַארְק. צוּנַאכֶען
מִשׁ דֶעם הֵייבְּט אָן עה צוּ מְחוּן אִין חַאלָרְו,. אִין וֶעְבֶּען עִם אִיו שְׁוֶער צו שְִׁינְגֶען ‏
אוג וֶען מֶען וִילֶל זִיף צוּיקוקֶען אִין הַאלָרְז : קֶען מֶען דָארְט בֶּעמֶערְקֵין וי עִם אִיז רָארְט
רוט אוּנ גֶעשְׁוַאלְכֶען . שוין אִין רִיעזֶע צַייט אִיו דֶער צוּנָג וָעֵהֶר בֶּעלֵיינְט אוג תַיים, גָאר
יינֶע בַאנְדֶען אוג דֶער שְׁפִיק זַיינֶען זְעֵהר רויט. אוֹיבּ עֶס הֶערְט זִיךְ אִין שְׁטָארְט שְׁקַארְכַאטִיגָע,
ַיינֶען דִיעוֶע עֶרשֶׁטֶע סִימָנִים גַאנְץ גֶענוּג, אַו מֶען וָלְל נָאדגַיינָאךְ עֶרוַארְטֶען רִיענֶע
קְרַאנְקְהֵיי . נָאף מֶעהֶר בֶּעוַייוְט רֶערבַּייא דִי גְהֹיסֶע הֵיטֶּץ וֶעלְכֶע אִיו בַּיי מיצֶּע מְראנְקי
הֵייט נִיט אַזױי שְׁמַארְק נִוי בַּיי שְׁקַארְכַאטִינֶע . פון דֶער הִיטֶּץ אִיז דֶער קְרַאנְקֶער גֶעהֶער
צוּדמִישְׁט אוג רֶערְט פוּן ויְנֶען, קְלִיצֶע קִינְדֶער בֶּעקוּמְמֶען אויך קאנְוואוּסיען ורֵיקִינְרֶעלִישֶׁע
ואףְ). אוּנֶד אוֹיךְ פֶערמֶעהרְט + דֶער קראנקער קֶען זיין טיעף פֶערטְרגֶען אוג לִיגֶעו וי איין
לֵיימֶערנֶער גוֹכֶם . אַזױי גֶעדוֹיֶערְט עֶס פון אֵיין מַעַת-לְעֵת בִּיז צִויִי . בַּאלְד נָאף דֶעם אָנֶער
שׁוֹין צוּם סוֹף פון רִיעזֶע שְׁטוּנְרֶען וֶוערְט אַלְכֶעם נָאךְ שִׁטְרֶענְגֶער אוּנ עִם הֵיינֶּען זו אָו
צי בֶענַיזֶען דִי שַׁארְלֵאך ופִנְטְלֶעף) .

דִי צֵייט פַאן אוֹיסְשִׁימְמֶען די שַׁארלַאך.

בֵּיי קייָע קִינדֶער איז דָאס דִי שְְׁרֶעננְסְטֶע צייט אִין ווענְבֶער יי הֶעננֶען בֶּעִינִמֶע

י'+

שְׁטַאְקֶע גָאנְטָאּלסִעְן ‏ רי עֶרשְטֶע פִינְטֶעלֶע בֶּמַייֶע זי פְרִיהֶער פַאר אְֶַעמֶען ‏ אויף
דֶעם הָאלְדְוֹ אוּג אויף דֶער בְּרוּסְט נִיט װַייט פוּן הַאלְרְז י) אוּנֶד זייט אִין אֵינֶע אָרֶער צְוי
מַעַת-לְעַת בֶּעשִׁיטְט עֶס אִין גַאנְצֶען דָאס לֵייבּ , אוב מֶען וֶועט זִיך גום צו-קוקען . קֶען
מֶען זֶעהֶען אַז די פִנְטענִיךְ זֶעִן זֵעהר קְיין. אוג זִימְצֶען גַאנְץ גֶעריכְט אֵייגֶע גֶבִּן די
ַנרֶערֶע. הֹיפֶען-ַיו ,= אוּג די גַאנְצֶע הוט וַיינְ חור זי אויס הֶעכְל-רוֹים,פְלעְמֶענְרִיג.
נָאר מָעהֵר רוט אִיו אֹיף דֶעם הַאלְ, דֵי ַאנְצֶע הַאנְד (אּנְמֶערזַייטו, רִי פים ופָאררֶערֶע-
ייט) אוּנֶר דֶער הוֹיפְּט אוֹיף דִי אָרְטֶער װאוּ עִם בֵּיינֶען זי אויף די גֶעלֶנְסֶ ועַלְלֶענְבוֹיֶען,
מֵנִיע, א ; װה) +

אִין. מויל אוּנר אִין הַאלְרו וֶערְט רֶערבַּיי אויך אַלְלֶעם שְׁטַארְקֶער : דִי רוֹימקייט וֶערְט
פנ קעלֶער דֶער צוּנָג וֶוערְם נַאךְ מָעֹהר בֶּעלֶענְט אוּנ ַיים, אוּנְד ואס ווייטער -- ווייטער
שֵׁייהְלְט זִיךְ פָאן דֶער צוּנג אָפּ די אֵייבֶּערשְׁטֶע שָׁאהְלֶעבְמם, עֶר וֶערְט רויט וי פְלֵיישׁ אוּנָ

*) אָבער נים וי אין טאָזלען , ביי מאָזלען ווערין די פינטעלעך צום ערשטען אויף דעם געױמֿט.

--- 291 --

עִם בְלייבּען אויף אֵיתֶם מְלִינֶע אוג גֶערִיבְע-גֶעוֶעצְטֶע בַארְגֶעלֶעך. אּנָר דונֶךְ דֶעם וֶעהט
עָר אוים וִוי בַאלִיגֶע (הִימְכֶּעעֶרֶעש ‏ נִיט אַלְכֶע מָאחְל אִיז דִי רוימקייט פון דִי פִּינְטֶעלֶעף
גְלייך זי איינִנָע פַאלְלֶען אִיז זי הֶעלְלֶער אונְד אִין אֵינִיגֶע מונְקֶעלֶער +‏ אִין הֲאלְרְו איז
אויך גִיט שׁמֶענְרִיג גֶעחֶר שְׁמַארְק אָנגֶעצוּנְדֶען , עֶס אִיו אַלְלֶעם נָאר לוט וָאס פַאר אֵייגֶע
עֶפִירֶעמִיֶע הָאס אִיו ; |

רִי שַׁארְלַאהִיפִינְטעלֶיךָ בְּלִיהֶען זִיךּ אַזױי ‏ פון אֵיין מָאג בִּיו עֲמְלִיכֶע. אונ נָאךְ דֶעם
הַייכֶּען זיידאָן אפ צוּנָעהן. נֶענֶע עִרְטֶּער וֶועלכֶע הָאבֶּען צום עֶרשְׁמֶען אוֹףִיגֶעבְּלֵיהְט, יענֶע
וֶוערִין אוֹיך פְרִיהֶער בְּלֵייבֶער . דֶער הוֹיפּט אִיו וָעהֶר שֶׁועהְר הֶער צְוֵֵיימֶער מאג,
נֶען עִם שִׁימֶען זִך אויס די פִּנְטֶעלִיךְ ‏ אִין ִזֶע ייט אִיו אוֹיְ אִין ֵאלְדְו וֶעהֶר שְׁועתֶר,
ניר קְבאנקער קינ אִין ליכער הִיטץ אֶהְגֶע פֶערשַׁאנְד. אוג קֶען זי ניט רִיהְנען פון
אט אָבֶּער וֶען עִם גֶעהְט צוּם גֶענֶעוֶען וֶערִין, פַאלְט דִי הִימץ בִּיסְִידִיוַייז אָפ + אין
הַאלְרְז וֶוערְט אויף גְרִינְגֶער + אִין דֶער הוט הֵייבְּטיאָן גְרִינָג צו בֵּיימֶען , עָם בֶּעוַייוְט זִיךָ

ָפט שִים. ‏ די הוט וֶועְט אִימְמֶער בְּייבֶער אנ עִם הייבְּט זי אָן ר שָׁארהוּנָגֶם=
צֵייט, --

פְִיהֶער פון אַללֶעמֶען בֶּעמֶערְקְט מֶען אַז אֹיף דֶעם האלְדְו וֶערְט דִי הויט נִים נְלַאט,
עֶס וֶערִיץ קְלֵיינֶע שְׁפָּאלְשְלֶעךְ אוּב עֶס הֵייבְּט זִיךְ אָן אָפִּצוּשָׁאהְלִין קְלֵיינֶע שְׁמִיקְלֶעךְ הויט.
רָאס אֵייגֶענֶע פַּאסְסִירְט אוֹיף דֶער נַאנְצֶער הוים , אונ שְׁטַארְקֶער הָארְט ואוּ עִם אִיז גֶעוֶועזִין
שְׁמַארְקֶער דִי רוימְקייט . . פוּן רִי הָאנְד שָׁאהְלְט נִף דִי הוֹיט אָפּ פִּיעל מָאהֶל וִי גַאנְצֶע
הָאנרשׁקֶעם . אָרֶער זֶעחֶר גְרֹיסֶע בְלֶעמְליף - עָם קען פִיעל מָאהְל זִיך מרֶעפְפִין אַו נָאף
דֶעם עִרְשְׁטִין אֶפְּשַׁאהְנִין . שָׁאחְלן וי אֵייניגֶע אָיְטֶער נָאךְ בָאס צְוֵיימֶע מָאהֶל, גי

גֶערוֹיעָרְט דִיעוֶע צייט פוּן אֵכֶט מָאג. בִּיז צְוֵיי וַאבֶען, אוּנ רֶערבַּיי גֶעחְט דֶער קְרַאנְקֶער אַלְץ
גִיבֶער צוּם גֶענֶענִין ווֶערְדֶען . :

שְֶׁוערֶע פַאלְלֶען אוּנְד בֵּייקְרַאְקְהיטֶען,

נֶער הויפָט אִיז אַנְרוֹיסֶע סכּנח--די שְַׁארְקַע הִיִיץ בּיי דיעֶער קְַאנְְהייט + אויף פֶיענֶע
הְַאנְמַע וודָקָם רִי הִיטְּץ אזֹי פִיעל אַז דִי גַאנְצֶע בּלּט וֶערְט בַּיי זי אִיגֶּעריֶעעֶנרֶערְט,
ִ פֶעלִירְט אִיחֶרֶע קָבַאפְט = אוּנְטֶערצוּהַאנְטֶען רָאס לֶעבֶּען אוּג דֶער גוּף שְׁמַארְבְט נָאף
אֵיידֶער עֶס בֶּענוייזֶען יה די שׁארְלַאךיפִּינְטֶעלֶיךְ . .

דִיסִיָנִים פון דִיעוֶען שְׁלֶעכְטֶען צוּ"שְׁטַאנְד ֵיינֶען דִיענֶע:

דֶער קְרַאנְקֶער לִינְט סיעף מֶערטְנָאנִין אונ אָפְֶּעשְׁוַאכְט. או מָען הֵייבְּט אױף ניץ
הַאנְד אוּג מֶען לָאזְט זִי אָפּ , פַאלְט זי צריק נִי אַוֹיטֶע. פן צַייט צו צֵייט בֶּעמֶערְקְט מֶען
אַו רָאךְ גִיכֶּט זִיך אַקְליינֶער פַייקֶעל אֵיינִיגֶע פון די גְלִידֶער + דֶער צונג נֶערְט מרוקקען
וי איין ! נָאס הַארְץ הֶערְט מֶען קוים קְכַאפֶּען , הָאנְד אוּג פִים זֶענִין מאלְט ‏ אָבֶּער דער
גוף בְלֶענְט וי 8 הֶעלִישֶׁער פייער בי מְנִינֶע קִינְדֶער גֶעהְט עֶס זֶעלְטֶען צ אֶהְנֶע
מָאנוואוּלְטְעְן קקינְדֶער זַאךְ) נָאר וֶען אֲפָיקוּ דֶער גקף הַאלְט וִי עִם אִז רִיעוֶען צר-
ַָּׁאנֶר אים ! קֶען בּיי אֵיהֶם פָארְט די ֶענְְצינְדנג. אִין מֵאלָרָו אִיבּער גֶעהְן אַין שׁוֶענֶען
דִינְמֶערִים, אוג דָאן בֶּעשַיינֶען זיך די שׁארְניף-פִינְטֶעלִיְ גֶעמֶר גַאנְטַאם, נוי מֶען גָאגְט פוילי ,
גי יינֶען טֶבֶּער בְּגֵייך , אָדֶער בְּלוֹילִיך, מָרֶער בי בֶּעתַאלְטִין וִךָ נָעחֶר גִיך , אָדֶער עֶס
טֶענֶען מְלֶעגֶעכֶע אוגָר גְרֶעסְטֶערֶע לקעקקין אויף גִיעֶר אָרֶט , אַזי הי 8 פְּלֶעק פון אַשְׁטַארְקִ

, יע ={ א |
: זײידטך, אפור{ יא יי 446 יי

-- ֵּפֵת‎ --

קְֵאפּ, דיה דִי בְּלוּט וֶוערְט אַזֹי וַאסְמֶעררִיג אַז זִי זֵיסָט זיד אליין אַימּערנַייו אוים - פּן
דִי פַיינֶע ָּלוּט-אַדֶערלִך אוּנְטֶער דֶער חוֹיט . רֶערבַּי ייט זי אויך בקוּט פון רֶער גָאז ,
פון האלְדוּ, ‏ אַזױ וִוי מִיר הָאבֶּען שׁוֹין בֶּעשְׁרִיבֶּן.

אִין גֶעוָואהִנְלִיבֶער שְׁקַארְלַאטִינֶע אָי דָאף דֶער בָּכֵל, אַז בַּאלְד וִוי עָם בֶּעעֵיינִן ויף
רִי פִּינְטֶעלִיךְ, זָא פַאלְט די הִיטֶץ אָפּ , אָבֶּער אִין שְׁוֶוערֶע פַאלְלֶען אִיוּ נִיט אַזױ 1 דִי הִיטְֶץ
פֶערבְּלייבְּט נָאךְ אִין דֶער אֵייגֶענֶער מָאסְט , דֶער קְדַאנְקֶער פֶערלֶיערְט נָאך מָעהֶר זֵיינֶע
מְרַאפְּמִין, דֶער צוּנָג אוּנְר די צָאהְן-פְכֵיישׁ ווֶערְט בַּארֶעקְט מִיט אַשְׁוַוַארְצְקֵייט, אוּנְד דֶער
קראנְקֶער הֲא כֶט נִיט אוים. אונ אוֹיבּ אֲפִילוּ עס גֶעדוֹיעֶרְט נָאךְ, שְׁטַארְבְּט עֶר דָאך אַוֶועק
פון אַ בֵיייקְרַאנְקְהֵייט, וֶועגִין וֶֶעלְכֶע עס וֶועט בַּאלְד זיין דִי רֶעלֶע .

ווענִיןדִיפְטֶערִיט וֶועלְכֶער מֶען לֵייבְט בֵּייימְמֶען צוּ שְׁקַארְנַאטִגֶע. דארף מֶען אִפנֶער
בֶּעקוּקִין דֶען הָאלְרְו .

אוֹימֶער דִיפְטֶערִיט מֶענְנִין דִי מַאנְדְלֶען וֶוערִין אַזױי טִיעף את שְׁטַארְק אֶנְגֶעצוּנְנֶען
אַז עס וֶוֶערְט דִי בְּרַאנֶר . דָאס עֶרְקֶענְט זִיהְ אִין דֶער שְׁוַארְצְקֵייט אוּנָד טונמ על"בּלויקייט פון
: עם מַאנרלֶען-ֶעשׁימֶעכְמם ; עֶס וֶערְט אֵיימֶער אוּנָר עֶס פֿאללִין אַרוֹים שְׁמִינְמֶענְדֶע
שְׁטִיְלֶעדַתוֹיט . דֶעם עִיפּוֹשׁ הָערְט מֶען שוֹין בַּאלְר נִוי מֶען קוּמְט אַביין אִין קְרַאנְקֶענְט
צִימֶמֶער .

דִי עֶנְטְצִינְדוּנְגֶען אִין הָאלְז קֶענְנֶען אִיבֶּערגֶעהֶען אוּנְמֶען-אָרום אִין נָאז אַבַיין, באן
הֵייבְּט אָן רִינְגֶען שִׁיטְטֶערֶע שְׁטִיגְקֶענְדֶע אֵייטֶער פון דֶער נָאז אוּג {עם צֶעחֶרֶט. דִי אויבֶּערשׁמֶע
לִיפֶּּ אוּנְמֶערן נָאז , אוֹיך קֶען ‏ עס אִיבֶּער--גֶעהן אִין אוער , אוג שוין אִין ין גְלִיקְלִיבֶען פַאלְל
וֶוערְט מֶען מויבּ + עֶס קֶען אבֶּער יין נָאך עֶרְגֶער.

אוֹיךְ קֶען אָנגֶעשְׁוָאלְלֶען וֶערִין אִן-גַאנְצִין דֶער הָאלָז, בַּאלָד אוּנְטֶער די אויעֶרִין. און
גִידֶערִיגֶער , אוּג דָאס קען גֶעדוֶֹרן אַמַאנַאט אוּנָד מָעהֶר . עֶס קֶען דֶעריבַּיי נוערִין גוֹיסֶע
אוּנֶר טִיעפֶע גֶעשׁויֶע אוֹיף דִיעזֶע עֶרְטֶער , אעֶר נִוירְמֶען אַזױי שְׁלֶעכְט אויף נֶעט קְרַאנְקֶען
אַז עֶר מיז אוּמְקוּמְמֶען פוּן דֶער וֶעלְט.

צום סום פון רֶער צְוֵוייטֶער אָדֶער דֶער דְרִיטְטֶּער וָואך . אוּנ אַפָאהָל אויך א סַד פְיִינֶער
קֶען פִיעל מָאהֶל צוקוּמְמֶען ‏ א שְׁוֶערֶע גִיערֶעןי-קְרַאנְקְהֵייט, ועלְבֶע אִיז וֶֶענִיג גֶעוֶענְדֶעם
אִין דֶעם ִי דֶער מְרַאנְקֶער הָאט ִיךְ פֶערקִיהְגְט אָרֶער גיין . עֶס קען מְרֶעפְפִין אַז פון
פֶּערקִיהְלונְג זָאלְלִין נִיט עֶענְְצוּנרֶע וֶוערִין רִי גִיערֶען, ‏ אונד פֶערקֶעהְרְט !עס קֶען ניין אַז דֶער
קְרַאנְקֶער הָאט אִין גַאנְצִין דִי צֵייט נִיט אָנגֶענֶעהן קיין פְרִישֶׁע לוּפָט אוב הָאט זִיף גֶעשְׁטִימְקְט
אִין אַוַארֶעמֶער שָׁמוּבּ-- אוּג רָאךְ וֶוערְט עֶר קְרַאנְק אויף דִיעזֶע שְׁוֶֶערֶע קְבַאנְמְהֵייט, - נֶען -
דָאס אִיז נָאר יֶעוֶוענְדֶעט אָן דֶעם מַאבַאקְמֶער פון דֶער מנָפָה . אִין אֵינימֶע קוּמְמעןצוּ
אוֶעלְבָע גיי-ְבַאנְְהַיימֶען , אוּג אִין אֵיינִיגֶע קוּמְמֶעןצו אַנדֶערֶע וי אַמָאהְל עֶס טְרֶעפָּט +
עֶס קען אֶנָהַאפִּין רֵי נִיערֶען-גֶעשְׁוִילֶעכְטם אֲפִּילו בֵיי דֶער גְרִינְסְטֶער רֶע :

דִי ֶרֶשְׁטֶע סִימָנִים פָאן נִיערֶען-- עֶנטְצִינְונְג ַיינֶען דִיענֶע:

עֶס בֶּעוַוייזְט זי הִיטְץ. מֶען הֵייבְּט אָן בְּרֶעכֶען אונ עִם מְהוּם נָעה אִין רקען
גַאהֶענְמֶער צוּ די גֶעצְטֶע רִיְּפֶּען פוּן בּיירֶע ייטֶען גֶעבִּין דֶער שָׁרְרֶה ‏ רִי הַשְׁמָּנָה (אוּרִינָעו
עי זִיך זֶעהֶר מֶענָיג אוּנֶר זִי אִי מוּנְקִיל אוּנָ פִיעל מָאהְל אוֹיך מִיט בְּוש. אוב מֶען

לָאט דִי הַשְׁתִנה שְׁמעקן, זֶעצְט זִיך אָפּ אוּנְמֶען אִין גְקָאּ אַבְּרֹ-חֹיטֶע גֶערִיכְמְקֵייט ,
נַאך בֶעסְמָטֵי אִיז צו מאהֶען רִיענֶע פַארְגֶענְדֶע פְּנָאבֶּע : אין ארַיינֶעם נִלבֶּעינֶעם כֶעפֶעל

1יצ 55
3

גֶעהְמְט מֶען אַבִּיסֶעל פְרִישֶׁע ארינֶע פון דֶעם קַאנקֶען אוב מֶען עיהִיצְט זי אִיבֶּער אַלַאמְפע
אָדֶער אִיבַּער אַליבְט , דאן וֶועלְט זִי בַּאלֶד. אוֹיפְגֶעקָאכְט. אונ וֶערְט ַיים װִי מִילֶך. נאךְ
מָעהֶר אִיז בֶּעשְׁמִימְכֶט אי עִם הֵייבְּט זיך אָן דִיענֶע קְַאנְקְהֵייט, ווע מֶען בֶּעמֶערְקְט אַז
דֶער קְרַאנְקֶער נֶעהְט אוים בְּלִף אוב דֶער פָּנִים אוּנֶר גֶעבִּן דִי אויגֶען אִיו אַבִימֶעל וִוי אָנ
גֶעשְׁוָאלְכֶען , נָאם נֶעְבֶּע אִיז אוֹף דִי פִים + אי פִיעל מָאהֶל אַו עֶס וֶוערְט אַ וַאסְמֶער-
גֶעשְׁוִילֶעכְטְם ִימָער נֶעם גאנְצֶען גוף. דִיענֶע גֶעשׁוויגֶעכְטם קֶען טְרֶעפְפִין נָאך פְּרִיתֶער פון
לע סִימָנִים וֶועלְכֶע מִיר הָאבֶּען דָא פְרִיהֶער בֶּעשְׁרִיבֶע,

דִיענֶע בֵּיייקְרַאנְקְהֵייט אי נָענִים גֶעפּאהְָלִיך . נָאר צום גְלִיק /קֶען מֶען דֶען קבאנקֶען
פוּן אֵיהֶר רֶעמְמִין, אוֹיבּ מֶען פעילָאזְט זי נִיש + וֶוען ָם גָעהטאָבֶּער שְׁכֶעכְט , דַאן פֶערהַאלְט
זִיךְ די אוּרִינָע, אונ אִיהְרֶע זַאלְצֶען פֶערנִיפְטֶען דִי בְּלוּט , דֶער קְרַאנְקֶער בֶּעקוּמְמְט קַאנְוואוּלְטִיען
אוּג שְׁמַארְבֶּ אַוֶעק אוימָער דֶעם קֶען די פַאפְמֶערִיגֶעשְוִילֶעכְטֶם אוּנְטֶערגֶעהֶען בִיו צום
בַארֶץ אוב קנְגֶען ‏ אוג ֶערשְׁטִיקְקֶען דֶען קְבַאנְמֶען. :

אויך נֶעפֶּעמְרְלִיִךְ אִיו אַו עס קּמְמְט"בַּיי צו דֶער שְׁקַארְכַאטִינֶע אַזױי וִוי איין מִין
בֶעוְומַאטִיזְטוֹם אִין אַלְלֶע גֶעלֶענְקען. דֶער עוֹכֶם קוּקָט אִיבֶּער-הוֹיפְּט אוֹיף רֶעוְומאטִיוְטוּם זָעהֶר
ינָ צו, דָאם אי אֵייןפֶעהְגֶער יבער הויפְט, אנ אין דע שַׁרַמִינע יז דָא ָע
סלפרלף .וי זֶעְמֶען עֶס וֶערְט אֵיימֶער-גֶעשְוילֶענְסְס אִין די גֶעלֶענְקֶע ואַקסֶעל ,
עֶלֶענְבוֹיגֶען, יע בַּי גֶעואהְנְִיכֶען רֶעְומַאזֶעם. דָאךְ אין דֶער שְׁמַארְנַאטִין אִיו עס גִשׁ -
גֶעלְטִין . אוֹימֶערידֶעם אי מֶענֶער בֶעעְומַאמְְמוֹם קֶען וֶוערִין אָנְגֶעצּנְדֶען די מֵייטְלֶעך פון
מארצין א מֶען מען פְּּצְונְג בֶּעקמְמֶען איין הארְץ-פֶעהלֶער , ארֶער;עס קֶען אָנגֶעצונדֶען
נֶוערִין די הֵייטְלֶעך פון דִי קונְגֶען, פון די גֶעלָאנֶעם , פון מַארְךְ א. ז װ. . = אוֹיקֶער אַלְקֶעם
מֶעגֶען בֵּיי שְׁקארלַאמינע אָנפַאלְקֶען דִי אֵייגֶענֶע בַּייקְלַאנְקְהֵייטֶען וִוי בַּיי מָאוְלֶען, אוג אִיבֶּערף
הוֹיפְּט דִי שַׁארְפֶע שְׁווינְרְזּבְט (טְשַׁאחָאמְקֵא),

ְלֶע יע קבאנְְמִיימֶע מענֶען בּעפארְן דֶען קִינקןאפִיווֶוען די שאט
אליין אִיז גֶעגַאנְגֶען נְרִינג אוג די הוט הָאט זִיךְ שׁוין אָנְגֶעהוֹיבֶּען צוּ שָׁאחְלֶען ,

עִם מַאכְטּ זִיךְ אַמָאחְל פו די מַנפָה פון שְׁקַארְלַאטינֶע גֶעמְט-רורְ זֶעהֶר גְרִנְג. ‏ עס
מען נֶערבַּיי אָבֶּער גָאר וֶוענִיג"וָואס אוֹיס"שִׁיטְמֶען אוֹיף דֶער חויט אָרֶער אֲפִיקוּ אוֹיףְ גָאר נִיט.
אִיפֶער-הויפְּט בֶּעמֶערְקְט מֶען עִם בַּיי גְרוֹיסָע מֶענְשֶֶען וָאס גֵיינֶען אכַאנְגֶע צייט גֶעוֶועזין
גֶעקֶּען דֶעם קְבַאנְקֶען ! עס מְהוּט יי אָבֶּער אויף ָעה אִין האלְרְז אונ זי ניינֶען זָעחר אָפ-
גֶעשְׁוַאכְט + מִיר מזֶען עס וִיסֶען , יל אַז איין קבאנָקער קען אָנשְׁמֶעקְקִין פִיעלֶע אַנְדֶערֶע
אוּג ֶער ‏ עוֹכֶם וֶועט נִיט וִויסֶען, וייל מֶען נֶעהְט בַּייאֵיהֶם נִיט קֵיין שַׁארְלַאדִיפְלֶעקִן ! +) ,

די פְּלֶעגֶע אנ עָרֹשׁטֶע הֵילֶ.

דֶער גַאנְצֶער צְוֶועק וֶוען מִיר הָאבֶּען צוּ מְחוּן מִים אֵיינֶעם אָנשְׁטֶעקְקֶענְדֶען קבאנְמין , אִיז
נִים נָאר אַרוּם אֵיהֶם אַליין אוּג אֵיהֶם צְוֶעקמֶעסְסִי צו בֶּעתַאנְדְלֶען, זַאַנְדֶערִין אִיבּעררהױיפט

*) היינטיגס יאהר זענען אין פינסק עטליכֿע פֿרױען פֿאָן 40 יאָהר אלט קראנק געוועזען אוים
שקאַרלאַטינע אונד נאכהער פֿאָלקאָממען געזונד געװאָרדען .

-- 994 --

שִׁטְּרֶענְג אָפְּצוּהִיטֶען אַו מִיר אַליין אוּנֶד אוֹיך אַנְדֶערֶע זָאלְלִין זִיף נִיט אֶנשְׁטֶעקְקִין . בארוּם
בֶּעקוּנדִיגֶע אִיך נָאךְ א מְאהֶל אוּנ דֶערמָאהְן רֶעם לֶעזֶער, אַז מֶען זָאכְל וי צוּם שְׁטְרֶענְנמְמֶען
אָפְּטְהֵיְלֶען דֶען קָרַאנְקֶען אוּנְד אִיהֶם גֶּעהַאנְרְלֶען ִי טִיר הָאבֶּען גֶערֶערְט בַּיי דִיפְּטֶערָיוּ אוב
אַנְרֶעכֶע אָנשְׁטֶעקֶענְדֶע קָהַאנְקְהֵייטֶן ! . |
אִין אֵין אֵיינֶענֶעם אּמְנְלִיק זָאלֶל מֶען נִיט פֶערגֶעסְסֵין וי פִיל אַנְרֶענֶע
מֶען מֶען אוּמְנְלִיקלִיף מַאכֶען אוּנְר אַוֶועקנֶעמְמֶען פוּן דֶער וֶעלְט יי *.

וֶעגִין דֶעם עֶסְסִין-גֶעבִּין , וֶועגִין דֶער לוּפָּט אִין קְרַאנְקֶענם צִימְמֶער, אוּנ וֶוענִין דֶעם חי
צוּ חַאלְטִין רֵיין דֶען מַאגֶען אוּנְד גֶעדָארֶעם , מֶענְנֶען מִיר נָאר וִוידֶערהָאלְלֶען דָאס זֶעלְבֶּע וָָאם מיר
הָאבִין גֶערֶערְט בַּיי מָאְלֶען. נָאר וועניץ רֶעם וִוי צו שְׁטִילְלֶען רִי אּנְגֶעַיּערֶע הֵיטְּץ בי בָעם
שַׁארְלַאףיקְביינְקֶען מוזין מִיר זָאגִין נָאךְ אַמָאהְל : זֶעהְט שְׁמֶעהְרְט נִיט דֶעם דָאקְטָאר אַו עֶר הייפין
מַאבִין בָּארְִי ‏ וַואנֶעס) + אָדֶער ‏ מָאהֶל אִין מָאג - גֶערֶענְקְט אַז רָאס גֶעהְמְט אַוֶעק 5
הֵימֶץ, עס עֶרפּרִישְׁט דֶען גוּם, אוּנָד פִיעלֶע הִיפְּקִיקְרַאנְקֶע וֶערִין דוּרֶף דֶעם נָצוּל פוּן גֶעוויסְמֶען
טוט אָרֶער פון די גֶעפֶאחְרלִיבְְטֶע פְַאנְְמֵייטֶען. וֶעְכֶע וֶערִין נָאר רּרֶף די שְׁטַארְמֶע הע -
נקָאנְוואוּנְסְוֶען, בְּכומוּנְגֶען,. שְׁוֶוערֶער פַארְטְרָאגֶענֶער--שְׁלָאף, לֵיימֶענֶע שְׁוַאכְמֵייט). אוֹיסֶער דֶעםּ
וִוי אוֹיף בַּיי מָאוְלֶען, הָאט נִיט ,קֵיין מוֹרֵא צו כֶעגִין אַייז-קילטע נַאסְסֶע טִיכֶער אויף רֶעם קאפ 4
(די הָאאר שֶׁערְט מֶען אָפּ), אַיורקאלְטֶע מִיבֶער אויף דֶעם הַאלְרְז אוב עס דְרִיקֶם צוּ אִין הַאלְלְו
א. ז, ח. , רָאס מַאכְט גָאר גֶעלַאסְמֶעגֶער די הִיטץ אוג די ענְטְצִינהּג, אֶבֶּער פֶעימיהלֶען מע
מֶען מִיט דֶעם מֵיינְמֵאהְל נָים . ,

בַּאלֶר וי מֶען רֶערזֶעהְט אַו דֶער קְרַאנְֶער וֶֶערְט זֶעהֶר ָפּעשְׁטוכְט . דַאלְף פֶען בּאק
יהם גֶעבּיץ ושע אַלטֶן יי + אּננֶער-מַין, מָאכַיֶער + יי אַטֶען יי מָאזֶעלֶער יי
גוּמֶען אוּנָר שְׁטַארְקֶען , גוּמֶען שַׁאמְפַּאנָיֶער. אוֹיבּ דָאס קִינְד אִיו קְלֵיין ‏ גִיבט מֶען אֵיהֶם פון **
בִּיז 4 פָרַאפְּפִין וויין אויף דֶער-הֶעלְפְט מִיט רֵיינֶע ווַאסֶער . אוֹיבּ דֶער קְרַאנְקֶער אִיו פוּן 5 בַּיז
יו וָאהֶר אַלְט, גִיבֶּ מֶען צו מַאפְּפֶע-לֶעפֶלִך אלְכֶע צְוֵיי שְׁטְּדֶען. מיט ואקפער אויף בע
הֶעלְפָט, אָרֶער רֵיינֶעם וַיין, וי דֶער מְרַאנְמֶער קֶען אִיבֶּער טְרָאנִין. אויבּ דֶעם קְרַאנְקִין כאקסִינְט
עָר , גִיבְּטּמֶען אֵיהֶם רִיזֶעלְבֶּעוַיינֶען אויף רֶער-הֶעְפְ מִיט גּמֶען אַלְטֶען החויט"וויי פאנְהא.
סַעןְוֹשׁוּלַיֶען) ‏ אַז דֶער קְַאנְקֶער אִיז שוין גֶענֶעזִין גֶעוָארִין נָאר עֶר מוז זִיךְ קְרֶעפְטִיגֶען. אִיו
זָעהֶר טוש דֶער פַאנְטירַאפַאעל וויין אָרֶער חִינַאיאַימֶעןימַיין ‏

אַז עֶס בֶּענוייֶען ִיךְ דִי שַׁארְלַאדִּיפְלֶעקֶען , אִיו נִיט שְׁלֶעכְט אַיינצורַייבֶּען דֶען נַאנְגֶּען גוןף
מִיט רַיינֶע חֲור-שְׁמַארֶץ אָרֶער וַאזֶעִיגֶע (מוס8גט, אִין דֶער אַפְּטֶעקֶע) צְוי מָאה? אִין פָאב,
פוּן דֶעם וֶוערְט רִי הוט וַוייכֶער אוּנ עֶס שְׁפַארְט נִיט אַזױ דֶער וֶעהטָאג אִין אִיהֶר ,

גֶעגֶען רִי הַארְמָּע גֶעשְוִילֶעכְמֶם אּנְטֶער די אוֹיערֶען אונד נִירֶע-יגֶער בַּיי ִי ויטֶּעהַאקְו.
אִיז דִי עֶרשְטֶע הִילֶף צוּצוּישְׁטֶעלִין אָרֶער 3 בְּקוט-אִיגֶעל (פְּוַאוְקֶעס) פוּן בְּיִירֶע זײַמען +
אויבּ מֶען קֶען זִיךְ נִיט אֵיין עֵצֶה הַאלְטֶען מִיט אַרָאקְטָאר,

געגען די גיערֶעןיענְטְצינדוּנְג , אִיז רָאס בֶּעסְטֶע בַּאלְר צויילֶענֶען אַזֶענְפְטיפְלַאסְפֶער

8 1 9

וגָארְטְשִׁיצֶע) צּם רוּקען אַלְכֶע צוֵיי שׁעָה 3 מָאהְל אִין טָאג, אוּנֶד זֶעחֶר ווארֶעם אַיינויקָלֶען אִין
נַאסְמֶע וַוארֶעמְלִיבֶע טִיכֶער אוּג אִין גְרָאבֶּע וַארֶעטֶע קָאלְדְרֶעם , כְּדֵי אויף-נִיכְסְמֶען ארוי צוּי
רּפֶען שְׁויים, אוּנד אוֹיקָער רֵיינֶע מִילֶף וי מֶעמְרֶער) דֶעם קְרַאנְקֶען גָאר נִיט גֶעבִּין צו עִסְמיץ
בָּיו עֶר וֶעט פָאלְלְקָאמֶּען גֶענֶעוֶען וועְנֶען .

דֶען קְרַאנְקֶען דַארֶף מֶען הַארְמִין אִין בֶּעט בִּיו עִם בֵּייטֶעט זִיךְ אִיבֶּער אִין גַאנצֶען בי
הויט , ד"ה בִּיו צום סוף פון דֶער שָׁאהְוּננֶם-צֵייט. נָאר אַזים קָאנִן אויף דֶער נַאם , מֶעג מע
עַרשְׁט אִין צְויי וָואכֶעו אַרוּם נָאךּ דֶעם וֶוען דֶער ממַאנְקֶעד אִיז פָאלְלְסַאבְּמֶעןגֶענֶענן גֶעוַארְנְשי.
אוו דערחויפט אַז דֶער וֶֶענטֶער אִיו אויף דְרוֹימֶען נִיט נארֶעם אוג נַאסֶם . |

5 65 8
יפכ 2 ייג יי ירוי

פֶערשִׁירֶעגֶעם
מוּסָר פַאר אַלְלֶץ -

אַלְלֶע זַאכֶען וָאס זַיעָר צִיעל אִיז צוייבֶּעסְמֶערִין די מֶענְשֶׁען , מען פֶען ריּפֶען מיסָי .
אדֶער מומייימְפִיט. אַלְלֶע רַאמַאגֶען, נָאוֶוערְלֶען, טְּהֶעאַטֶערֶע, גֶענִין זְעהֶר פיינֶע מיפַריכְפָּרִים,
אִין אי גֶעטְראכְטימֶען צויוָאס אַפַאלשֶׁע ִיבֶּע מֶען בְּרִינְֶען - ואס קַארְטֶענְְפִיל הֶען פן
אַמֶענשִין מַאבֶען ‏ וָאהִי שִּׁוֹת קֶען פַארְפִהרֶען.

ארֶעסְט , אִממְרָנ, עשַׁאפָּאטִי , ֶענִין אוֹסְגֶעצייכענְטֶע מופָי-סְפָרִים -‏ רי ֵיימֶען ,
דאס שְׁמֶערן אויף דֶעם עשָאפָ פָאט , לָאס וַארְטִין אוֹיף דֶעם בְּטַקיידִין, אוג דֶער קיוּט"-המסק
אַלֵייץ, מוּלרין גוט דֶעם מֶענְשָׁען ער זָאל זִיף היטֶען פוּן גִגבָה, גָולָה , רְצִיחָה, פון אלקעריי

230 85

פַאלְשָען, אוּג אֲפִּילוּ פון הַּאלֶיירִיגֶען איינֶעם מִיט ט אַנְרָאבּ ָארְט :

די נַאנְצֶע פַּאניצֵיי מִיט אִיחְיֶע ‏ בֶּעממְטֶע ,‏ אִיו אהֶערלִיכֶע פַאירֶעדֶע צוּ דִי טיֶערֶע
מּוּמררסְפָרִים : |

יֶעניֶער מֵנִיד, יֶערֶער ברְשְׁן , יֶעדֶער פרָארִגֶער, אִיז אַלֶעבֶּערִיגֶער מוּמַר-קַפֵר. זייעֶרֶע
מִינֶעס , זִייֶערֶע תְּנוּעוֹת , זיעֶרֶע מְרֶעכְטְּצֶען אוג אֶבְצֶען ,‏ פְּלִיעסֶען-אֵיין אֹ לִיבֶּע צוּ גוּמֶע
מַעֲשִׂיט אוג לֶערְנֶען אױים-מיידען שְׁלֶענְטֶעם .

ור

אַלְלֶע חֲרָרִים , גִימְנַאוָוּמְם, יְשִׁיבוֹת,. אוּנְוֶועמִימֶעטִין,. זֶענֶען אוֹיסְגֶעצֵייכִינְטֶע מימייי -
סָּפָרִים. אִין זי לֶערֶענְט מֶען תּוֹרָה חָכֶמָה או פְרוּמְקֵייט , וֶֶעלְכֶע פֶערעֶדְלֶען דָאס הֶערֶץ ,
פֶעִֶע דִי גֶעפִיהְלֶע אוג. לֵייטֶערן דֶעם פֶערשְׁמַאנָד,

בְּקוּריחוֹלִיט'ם, ‏ שְׁפִּימָאלֶע , = אֶלְגֶע קְבַאנְקֶען-הַייוֶער, זֶענִין זֶעחֶר רִיהְרֶעניע ‏ טומ
פָפְרִים , דִי בִּימֶערֶע ‏ מְרוֹיעֶרִיגֶע אוִיען אונ וֶעחָען בַּײ דִי שְׁמֶערְצֶען. די שְׁטֶּעבִיגֶע
גֶעשְריעֶן בַּיי ‏ דִי אפֶּעכַאצְיַאנֶען, = דָאס רָאכֶעלן (הָארְכְלֶען) אִין האלו 3 דָעױ נְסִימָה , דָאס
לֶעצְּטֶע אַרְבֵּיימֶען מִיט דִי נֵיימֶען . קֶענֶע ען אַשְׁמֵיינֶערְנֶע מַארץ אויף גי מַאכִין, דֶעם גְרֶעסְטִין
טַּיַרַאן אויך רִיהְנֶען ,

די אַלְמַקֵייט , דֶער גֶעבּוֹיגֶענֶער רוקען , די מְגייטְשֶׁען אוּנְטֶער די אוֹיגֶען , - דִי גְרוֹע
הָאאר , זֶענִין אוֹיך גַאנְץ טײַערֶע מוּמַר-סְפָרִים . דֶער אַלְטֶער פִיהכְט וי אַלְלֶע מַּאָוֹת פַאלְלין
4 אֵיהֶם אָפּ אֵיינְצִינ-ייס וֵוי דִי פַארוַאלֶעמֶע בְּלָאמְלִיך פון דִי בּוימֶער אין אָסִיעָן + עִי
מֶערקְט וי יי גֶעדָאכְמְנִיט-קְרַאפְט ‏ אִיז אִיהְט אוּנְמְרֵיי גֶעוָארִין , פון מָאג צו טאג װערט
עֶר אָפְּגֶעקִיהֶנְטֶער , + אוג קיקט שוין מַאלְט-יבּלומִיג אוֹיף אַלְלֶעם ואס אָוהֶם הָאט ְּרִיקָעי
גֶעהֵייצְט ‏ בארף מֶען דֶענְן טשָׁאגֶערִין אוּג אַבֶּעמֶערִין מוּסָריימֲפֵּ,

דֶער הַיילִיגֶעריאָרְט, ‏ נָאטְטֶעס-אַקֶער , ואוּ דִי מֶענְשָׁען לִיגֶען אויסְגֶעזָאהֶעט װִי ני
קַארְנְדְלִיך תְּבוּאָה ,בי שְׁטִיגְּלֶעך. די מִצָבוֹת בָארְט, זֶענִין אויסְגֶעצייכֶענְטֶע טימְייסְפָרִים.

= א

-- 226 --

יֶעדֶעס גְרָאזֶעלֶע , יֶעדֶער בְּלֶעטִיל פוּן דִי בּוֹימֶער וָאס וַואקְמֶען דָארְט , אִיז אַבְַּאט פון דֶעם
מייערן מוּמַרִימָפַר , אֵיהֶם קֶען יֶעדֶער לֵייענֶען אונ פֶערשֶׁ עהֶען. עֶס אִיז ועהֶר קְלָאהֵר אוּפ
דַייטְלֶיךְ גֶעשְִׁיבֶּע אוּנ עֶס אִיז טַאקִי נָאר פַּאד אֵיהֶם גֶעשְׁיִיבֶען , עֶר זָאלְל זִיךְ דֶער פון
נֶעהְמֶען אַמוּהָר ,

5

א מַַת "לת פַאסְט. רֶער 5 עֶר ְָׁאנְט ַָּרוֹת, ער ְׁלַאנם זיף מלסת. עָר שְׁלָאנְ יל
בְּעֶרֶךְ אַכְטיהוּנְדֶערְט קְלֶעפּ. אִין. הַארְצֶען, עָר טְהוּם תְּשׁוּבָה עֶר הָאט הֲרָמָה, עֶר בּעט ,
עֶר וויינְט פַאר זַיין לִיבּען נָאמֶען עָר זָאל אֵיהֶם פערצייען אַלְלֶע יינ פֶעהְלֶער וֶועלְבֶע עֶר
הָאט בֶּענַאנְגֶען אִין דֶעם פֶערנַאנְגֶענֶע עם יָאהר , אוּנ נָעהמְט אוֹיף זִיךְ ער זָאל אִין קִינפִָי גֶען
ר וִיף בֶּעסְסֶערִין . |

זֶעהְט אִיהֶר טַיֶערֶע פְּרִיינֶד אוּנ לִיבֶּע לעוער מַיינֶע, וִוי פִיל פַיינֶע אוג טײַעלע מוּנָרי
סְפָרִים מִיר הָאבֶּען { : קען דֶען אֵיינֶער פון ;אוּנז לֵיימֶענֶען , אַז יֶערֶעס פוּן רי אוֹיבֶּעןְיגֶעגַאנְטֶע
זַאכֶען אִיו אִין שְׁטַאנְד נִיט נָאר מַאבֶען דֶעם מֶענְשִׁין פאר אַמֶענְשׁ, נָאר גָאר אֲפֵילוּ עֶר
זָאל וֶוערִין גַאנְץ הִימְלִיש אַזוֹי וי אַמַלצך. אוּג גָאר נִיט וִויסֶען פון ;קיין שְׁגֶעְמם ,

אוּג דָאךְ לֵיידֶער זֶעהֶען מִיר אוּנ הֶעכֶען פון אַלֶע זֵייסָע , אַז אִין דֶער וירְקְלִיכְקייט
אִיז נִיט אַזוֹי, אוּג אַז עס קוּמְט צוּ דֶער-נַזעֵשֶׂה פַארגֶעסְט מֶען זִיְ אֵלֶץ, דִי טְּהֶעאָרַיַע (לֶעהֶרֶע)
מיט רֶער פְּיַאקְסִיס (פְּרַאקְטִיקֶע) גִיהֶערִין ‏ זִיך גָאר נִיט אָן - אַזי װִי דִי קְלֵיינֶע קִינְרֶער
וֶועלְבֶע ָאגִין טָאג מָאגְלִיךְ בְּרָכָה 1 ;אִיךְ וֶוֶעל פַאלגֶען וָאס דֶער מַאמֶע הֵייסְט, וָואס דִי פַאכָע
הֵייסְט", אוּג אַז דֶער טַאמֶע אָדֶער דִי מַאמָע הֵייסֶען ָפִּי, זָא פַאר עקְשָׂנְתְ לִיך דָאס קֵינְר
אוּג וִויל טַאקִי בָּשׁוּם אוֹפָן נִיט פָארְגֶען . |

נִיש נַאר דִי וָואס לִייֶענֶעו רַאמַאנֶען נִיט נָאר דִי וָואס בֶּעווּכֶען טְהֶעאַמֶעלֶע. נָאר
אֲפִילוּ דָאם רוב ראמַאנֶען-שַׁיבֶּער אַלֵיין , - אוֹיךְ אַקְטָארִי אוּנ אַקְטְרִיסֶעם זָעניִן דאס רוב
שׁמַּארְק גֶעהַאפְּט אִין אַלֶע מָדוֹת רָעוֹת וָואס זֵיי שְׁטֶעלְלִין אַלֵיין פָאר דער שָׁאנְרְליְֵיימ ,
וֶוען מֶען זָאלְל אוּנָ לָאזֶען זָאנִין דִי וַאהְרְהֵייט , וָאלְמִין מִי' זִיךְ גַאנֶץ פְרֵיי אוּג גַאנְץ
דְרֵייסְט או יס גֶעדרִיקט, אַז גְרַאדֶע בַּיי דִי אוֹיבֶּענְגֶעדַאכְטֶע לייט אִיז מָעתֶר אוּנ שְׁטַארְקֶער
עֶנְטְוִויקֶעלְט קַארְטֶעְשְִׁיל, שָׁבְּרוֹת, אוֹיך פַעררִיקְטַע לִיבֶּעס אוּג פיל אַנְדֶערֶע פֶּעררָארְבֶענֶע

6 9 + +

זיטְּטֶען וי בּיי אַנְרֶערֶע מֶענְשֶׁען.

נִיט נָאר דִי פֶעררָארְבֶּענֶע וָאס גֶעהן פַארבַּיי דֶעם אַסְטְרָאג , וֶוערִין נִיט גֶערִיהְֶם. אוג
מֶערְק ען נִיט דִי מיּקָרכְפָרִים, עס זָאל זי אֶפְּהַאלְטִין פוּן רֶע נִידֶערטְרַאכְּמִיגְֵייטֶען ‏ וָאס
זיי זֶענִין גֶעווּאהְנְט צוּ מוּהְן, נָאר אֲפִיל דִי אַרֶעסְטַאנְמֶען אַליין , וִוי אויך דֵי פַארימִשְׁפּ
אוּנ דִי פַארְשׁיקְטֶע אַנְטְלוֹיפֶען אֶפֶט אוּג מַאכֶען וִוירֶער וֵייעֶרֶע פִיהֶערִיגֶע גֶעשֶׁעפְטן י ‏ .}

פיעל פָּאלִיצְואנְמְן אוג אַנְדֶערֶע בֶּעאַמְטֶע דִינֶען נִיט פַאר קיין מוּמהַפֶּר נִים נָאר פַּאר
אַנְדֶערֶע,. נָאר פַאר זִיךְ אליין אויך נִיט . מַאנְכֶע פון זֵיי גִיבֶּען אֶפְט ער שְׁלֶעכְמֶע בּיי-שְפִּילֶע
מִיט זִייעֶרֶע הַאנְדְלּנְגֶען, זיי אַכמֶען שְׁמִילֶערהָיי מֶעהֶר דֶעם ב אֵיידֶער דֶעם עֶהְרְלִיבֶען מַאן ,
וָוארוּם פוּן דֶעם אוּנָעַהרְלִיכֶען ‏ מֶענְשִׁין הָאבֶּען זי נוּטְצֶען מַאנְבֶעם מָאהֶל פָּשׁוּט אַפְהֵייל .

וי פוּן עֶהְרְלִיבֶע לייט הָאבִּין וי קָאר נִישְׁט.

נִיש נָאר דִי וָואס הֶערִין רִי מַנִירִים, דַי פְרָאדִיגֶער. וֶוערִין נִיט גֶעבֶּעמֶערְט דוּכֶך וינע
דרָשׁוֹת , נָאר אפִיל רִי מַנִידִים אוּנ דִי פְּרָארִיגֶער אַלין הַאלְטִין זיך ניט שְׁמַארְק אָן זֵייעֶרֶע

4
הנ

4

3/ --

ֶעגֶעלן ‏ אוג װאוּ קיינֶער זֶעהְט נִים אוג מייס נִים , זֶענִין זיי אוֹיךְ אָפָט גְרֵייט דָאס צוּ טוּהְן
וָאם זֵיי הָאבֶּען דֶערויף גֶעאַרְבֵייט מעֲשִׂים אִין זיעֶרֶע דְדָשֹׁת , יָאנֶען זִיך נָאךְ כָּבוֹר, אונ
גֶעלֶר לִיבֶּען זיי פיל מֶעהֶר אַלְסָ אַנְדֶערֶע מֶענְשִׁין. | :

נִיט נָאר חרְרייונגְגֶעך , יְשִׁיבָה בָּחוּרִים , גִימְנַאזִיסְטֶען אונ סְפוּדֶענְטִין וֶערִין וענִיג
אָדֶער וֶוענינֶער פוּן ווענִיג גֶעזִימֶעט ור זייעֶרֶע הֲדָרִיט , יְשִׁיבוֹת אוג אַקַאדֶעמְיֶען , גָאר אֶפִילוּ
דִי מְלַמְ רִים אַלֵיין , = דִי רָאשֵׁי וְשִׁיבוֹת , דִי בֶעהֶער, דִי פְּרָאפֶעסָארִין זֶענְן מַאנְבֶעם מאהל
אוּנוֶעוִיטֶעמֶער וִוי ַנְדֶערֶע , '
נִיט נָאר דִי וָואס גָעהן פַארבַּיי דֶעם בְּקּריחוֹלִים . אָדֶער דִי וָאס בֶּעווּבֶען אֵיהֶם
אַמָאהְל געמ יו יט צום בארצֶען צוּ בֶּעפּרארְן ואס דֶער מֶנש אִיז אונ צוּ ָא

454 2

קע אויך ; ני אוֹיף דִי ערעל ואנ אוג אַפֶּערַאצְַאנֶען, אוג מַאכִין אָפט בְּשּׁתְפוֹת
הַעִלָמוֹת אָרֶער גְנָבוֹת פָּשׁוּט פון דִי פְּרִיפַאמֶען וָואס זֶענִין בֶּעשְׁטִימְבְט גֶעַאנֶען פּיר דִי
ְרַאנְקֶע גֶעבַּאךְ . |

נִיט נָאר דֶער פוּפְצִיג--זֶעכְצִיג וַאהְרִיגֶער , נָאר אֲכִילוּ רֶער זִיבּעצִיג--אַכְצִיג יָאהֶרִיגֶער
פֶּערגֶעסְט ינע יָאהְרִין אוּנ מוהט אפ דִי וֶעלְִינֶע גַארִישְׁקֵייט ואס דֶער זִיבְּצָעהן- -אַכְטְצָעהן
יאהְרִינֶעֶר מוּהְט . דֶער גְרַייז ִויכְל נִי וויסְסֶען פון זיין עֶלְטֶער אוג מַאבֶ אויך אַוַיימֶע בייזֶע
אָן-נעממען אַ גֶעשֶׁעפְט אוּג מַאכְט אוֹיף איהו קַאנְְק אוֹי אַכְטְצֶעהְן יָאהֶר דַוְוקָא.
זָא אֵיין אַלְטֶּער לָאז אוֹיךְ סְטְראיֶען אַ מויער , - אוג. זוּכָט מַאמְוְיַאלֶען דויערהַאפְמֶע (לאנגר
ִיֶוערֶעו רִיגֶע) , ער נֶעהְמט אַדְרִיטֶע פְוֹי אונ טֵיינְט נָאךְ צוּ פֶערפִיהְרֶען אַנײַע וֶועלְט .
עֶר בְּרוֹיכְט אַלְלֶע חִיטְרָאסְטֶען, עֶר בֶּענִיצְט זִיךְ ‏ מִים אַלְלֶע פַאלְשְהֵיימֶען , אוג אפט איז רעכט
מַאקִי פָּשׁוּט טוּהָן אֵיין ועֲבָרָה. דֶער פוּן זֶעהְט מֶען וִוי אָפִילוּ דִי גְרוֹי הָאאר מִיט' די קְנַיִיטְשֶען
וִוירְקֶען אוֹיך נִיט +

נִיט נָאר דֶער וָואם פָאהְרְט אָדֶער דֶער וָואט גֶעהְט פַארבי דֶעם בֵּית עוֹכֶם, פַאלְט
אֵיהֶם נִיט אי דֶער גֶעדַאנְק אַז מֶען דַארְף זִיךְ בֶּעמֶרִין , נָאר אוֹיף דֶעם בַית-עוקט אַלײַן
וֶוערִן אָפֶּט אָפּיגֶעאַרְבֵּייט די שֶׁענְרְלִיכְְמֶע זַאבֶען . מֶען שְׁמוֶעסְט נִיט פוּן דֶעם גִבַּאֵייס נאֲוָה,
פוּן די שַָׁשִׁם 5 שֶׁבְּר ות אוֹיף דֶעס הַייִינִין אָיִם , נָאר ויפִיל נְגַבִישָׁע זַאכֶען וֶוערִין דָארְט
אָפֵט בֶּעהַאלְטִין , וִיפִיל מצֲבוֹת וֶֶערִין אָפּ גֶעהַאקְט אוֹיף הַאלְץ , וִויפִיל מִּכְרֵיכִים וֶוֶערִין
דָארְט אַרָאפּ גֶעצוֹיגֶע פון מָתִים , אוּנ יפל חֲתוּנוֹת וֶוערִין דָארְט אָפְּגֶעשְפִּיעקְט. גִיט אִין
דֶער חָאלֶערְֶע צייט !.

הַיינְט מִיר זָאלְלִין נֶעהְמֶען בֶּעמרַאכְטִין מִיט אַקְלָאהְרִין קאפ , אוּנְזֶער פַיינְסְטין אונד
הַיילִינְסְטֶען מוּמֶר-יסַפֶר וֶועלְבִי מִיר בִּינְדֶען-אֵיין אִין אַזֵא פְּרָאכְטִיגֶען בּוּנֶד . מִיט פֶערשִׁירֶענֶע
פַארְבֶּען : פַאפְטֶען , וויינֶען , בֶעטִין , תִּשׁוּבָה, חֲרָטָה -- אוּנְזֶער יום ַּכּוּר מֵיין אִיךְ , אויף
וִויפִיל עֶר וִירָקֶם . וֶעהְט נַאר אויף מָארְנֶען צוּ וגָאטְס-נָאמֶע" , געהט דֶען גיט דֶער גנב
פארקויפען דִי נְנָבוֹת וָואס ער הָאט גִיגַנְבֶט פַאר יוֹם בִּפּוֹר ? הֶערְט דֶען אוֹיף דֶער קְרֶעמֶער
צו גֶעבֵּן שְׁלֶעכְטֶע מְחוֹרָה אָנֹשְׁטְ זא גוּמָע ? צו מַאבִין שַׁאחֶער מַאבֶער אִין וָואג אוּנ אִין מָאסס,
אוג בַּאשְׁטָאטִיגֶע אְַלֶע לִיגֶען מִיט פַאלְשֶׁע שְׁבוּעוֹת ? הערְט דֶען אוֹיף דער שְׁנַיירֶער אַרֵפַ
הַאפִּין יְתוּר ? הֵייבֶּט ער דֶען שוין אָן צוּ הַאלְטֶען וָארְט אוג אָפּייבְּרֶענְגִין דִי אַרְבֵּייט צו דֶער
ייט הֶערְט דֶעןאוֹיף רֶער פרָאצֶנפְנִיק בייסֶען די הויט בַּיי ינע אָרֶמֶע בּעֲִי חֹבוֹת ז

---- 228 ---

העֶרעֶן דעֶן אויף רי קהלשע בּעלישוֹבוֹת צוּ בּעֶנראָבּין אָריִמע לײַט פאַר געֶלט ?
העֶרעֶן דעֶן אוֹיף אַללע פּאַקטוֹריִם , מעֶקלעָר אוג שדכנים צוּ האַקעֶן לוגענם אוּג פאַרפּוָהר עֶן
מעֲנשין אִין בּלאָטע } אוּנ ניִם נאָר צוּ ,נאָטם-נאָמעָן" נאָך יוֹם כּפּור, נאָר אפילו
בּאַלד מוֹצאי יוֹם כֹּפּוּר אַלײַן קוּטעֶנדיָג פוּן שיהל, די אויגעֶן האָבּין וי נאָך
נוט אִין גאַנצען אָפּנעֶטריִקעֶנט פון די מרעָריַן, די העֶרצעֶר קלאַפּין נאָך פון רו על
חמא"ין מיט די אשמנו"ם, העֶרט מעָן דעָן ניִט אָפּט קריג צװיִשעָן מאָננעָר מיט
וַעֶרְעָ פרויען, צויִשעָן װיִרטעֶנם מיִם זיַעֶרעָ דיגסטין ! צוויִשׁעָן בּעלי בּתּים מיט
שכנים } פּאַר דעָם פֿלאַץ פוּן דעָם פּלאָקין װאָס מעָן שלאָגט אַרײַן אִין סוּכּה 1 בּע:
רעָדט מעָן דאָן ניָט אֵיינעֶר דעָם אַנדעָרין אוּנ נאָך מעָהר אֵינעָ די אַנדעֶרעָ: װי
דֹעָר אִיז שװואָף אַץ עברי, דֹעֶר האָט זיַך קוים קוים ,אשמנו" געֶשלאָגון , דעָר אִיז,
ניִט פּאָרמענע ,כּורעים' געפּאַליִן אוּג נאָך אַזעלבעָ נאַריִשעָ קלײַניַגקײַטען + אוּג נאָך
מעָהר : מיר מעָגיָן אַבּיִסעֶל טיִפעָר אַרײַן-פאָהרעֶן אִין דעֶר װיִרקונג פון אוּנזעָר הײַליגעֶן
טאָג יום כּפּור אַלײַן. טאַקי אִין דעָם יוֹם אחוה ורעות', אִין דעֶם טאָג פון ביר עָר:
שאַפט אונ פרײַנדשאַפּט---װועָרט מען דעָן ניט בּלוּט-פיינד אֵיינעֶר דעָם אַנדעָרוִן פּאַר אל
בע גאַרוַשקײַט װאָס פאַרדיָנעֶן גאָר ניִט וװועָגיִן זײַ צוּ רײַדעֶן , פּאַר אֵיין אָרט, פאַר אַ
װאָרט, פאַר אֵיין עליח (אִיטליכע עליה אִיז דאָך צוּ גאָטעָם תורח), פּאַר אַ פּתיחת-אָרון +
אוּג װויפיל לשון-הרע אוּנ רכילות העָרט מעֶן זיִך אָן אִין שוהל אום יוֹם כּפֿור אַלײַן + ----
נַאר נָאךְ רִי אַלְכֶע רִיבְטִיגֶע בַּאטְרַאנְטוְּגֶען וֶֶעלְכֶע זֶענִין רָא פארגישמעללט גֶעוארִין,
וי אַלְכֶעם ם אִיז פַאלְשׁ ; וי קֵיין זַאךְ נִיצְט נִיט , װִי אַלְלֶע לוע" אוּנְד פְּרוּמֶע נַאבֶען וֶענִן
גִיט אִין שִטַאנְר ‏ צוּ בֶּעסְסֶערִין דֶעם מֶענְשִׁינָם פֶערדָארְבֶּענֶע הֶערְץ - הקען מֶען רָאף גִיט
לייקֶענֶען אַז אֶהֶן וי וָאלְט דֶער מֶענְשׁ נָאךְּ אֶינֶער גֶעוֶעוין ‏ אָהְן בּילְדונָג. אוג אָהֶן בִּיכֶער
אוג אָהִן שׁוּהְלֵין אונ אָהֶן פְּרָאדִיגֶער, אָהְן פְּאלִיצְיֶע אוג אָהֶן אֶפְטְרָאגֶען אוּג מֶערקֶערהַייגֶער .
וואלְמֶען אַלְלֶע מֶענְשִׁיץ גֶענֶען וִוילרֶע + נֶער וָאלְט זיך גֶענוּמְמֶען רֵי מִיה צוּ בֶּערֶעבֶענֶען א
ביג גֶענְט אִיז פַאלְשׁ אוּנ אונְרֶעכְט אִיז גִידֶעריג ? וע וָאלְט זִיךְ וועלְלי רֶעם מַאפֶּף בְּרֶעכִין
יֶעהְדִין אוּנְד דֵיינְקֶען וי מַייט אוג װִי פִילל מי דֶער גוף אָפְּפֶערִין צוּ"לִיבּ ֶער נָשְׁמָח ,
אוכ. הי פיל דָאס הֶערְץ מוז נָאף-גֶעבִּין דֶעם קָאפְּף , וִויפִיל יֶערֶער אֵיינְצִיגֶער בַארְף ָפְּפֶערִי
צוּ לִיבּ רֶעם בָּקֵר, וִיפִיל בי רֶענִיוּנְג מוז כָּבוֹר גֶעבִּין דֶער רֶעלִינָאן ,‏ אוּג חִי וַייט דִי
רעדיגוָאן מוז בָּבוֹר גֶעבִין בֶער רֶעגִירוּנג , אונ' נָאךְ פִילֶל אַזֶעלְכֶע שְוֶערֶע. אוּג פֶערפְלֶאכְטֶענֶע
מֶיֵאנֶען * -- |

ייצֶר לֵב הָאָדֶם בע מִנְעוּדָיזי - זָאנְט אוּנָזֶער הַיילִינֶע תּוֹרָה ,‏ דָאס הֵייסְט : דֶעם
מֶענְשִׁיגֶם הַארְץ מִיט זַיינֶע גֶעדַאנְקִין זֶענִין מָעהֶר גֶענֵייגְט צוּם בֵּייזֶען אֵיידֶער צוּם גוּמְמֶען .
שפַּארְט אָן אַמֶענְשִׁין עִפִּים אַמֹּאוָה , ווֶעם קֵיין פְהִילָאזָאפִיִע נִיט הֶעלְפִין .‏ מוּסָר-סְפָּרִים קֶענִין
קֵיין הוּנֶער נִיט שְׁטִילָלִין * יי שְׁטֶעלְלִין לע אה אויף דֶען. רִיכְטִיגֶען פונק אט
רֶערוֹים דַארְף מֶען דֶעם מוּסָר גוּסְטֶע זִיטְטֶען אֶהן ארֶעכֶענוּנָג מֶענְנֶען אפט וְעֹתָר שָׁאז דען ,.
הָמְשֶׁל : רַחֲמנוֹת הָאבֶּען אוֹיף מֶעררֶער צוּ גֶעבִּין זי שַארְפֶ מֶעסְמֶער ווען וי בי עמִין , אִיז
רֶער רֶעסְסְטֶער פֶּערבְּרֶעכִין. בֶּעשְׁטְרָאפִין אַקִינָד פַאר אַ אוּנְרֶעכְט אִיז אַאהְלְטְהַאט עֶס אִי
אַ מִצוָה אַלְלֶע טָאג צוּ עֶסְסִין הי אִין ‏ 8 תַּעֲנִית צו פַאסְטִין , דֶען נִי ֵיירֶע זַאכֶען הֵייקְט אונן
דֶער הֵייִיגער בַּאשֶעפַע גר, דִי עֶרשְׁטֶע דוּרֶ דֶער נַאטור , אוּנְד דִי אַנְדֶערֶע דוּרֶךְ דֶער הוֹרָה
עס אי אַ מִצוָה ז זֶעקט מָאג צו אַרְבֵּיימִין ‏ וי דֶעם זִיבֶּענְטִי ן טאג צו רוהען, אַרְבֵּיימֶען הי יסין
אונז אוּנזֶערֶע בֶּען רֶערְפִיסֶע , אוּנזֶערֶע הִילְפְלָאוֶע הוֹיזְגֵייטֶע, אוּנֶר רוּהֶען הֵייסְט אוּנ אוּנְנֶער
הַיילִיגֶע תורָה . וֶוען מֶען זָאלְל אַגַאנצע וָואך אַרום גֵיין קִייְדִיג , וָואס פַאר א טעם וָואלְט. עג
גע {האט בִי שַׁבַּת"רֶיגֶע רוּהֶע ? --‏ דאריבער 2 ען דֶער ייצֶר הרֶע ייו אַלְלֶע מָאהְל גיינֶע

י2- שש ב )2

תִּירוּצִים , {ער {קען אַלְלֶע עֲבָרוֹת מַאכִין פַאר מִצָֹת אוּנ מִצָוֹת מַאכִין פַאר עֲבָרוֹת. עֶר אִי
שְׁמֶענְדִיג גָרִייט צוּ גֶעפִינֶע אוֹיף אַלְלֶעם אַ הִיתּר , דַארִיבֶּער אִיו עֶר בַּיי אַלְלֶעמֶען אַװי
הָשׁוּב . עֶר אי אֵיין אַנְגֶערוּנְגֶעגֶער אַדוָאקַאט בַּיי אַלְלֶע מֶענְשִׁין ‏ עָר זָאלֶל זֵיי פאריי

עֶנְמְפֶערין אּג פַארגְלֶעטְטִין ויֶרֶע אַלְלֶע גַארִישְקֵייט . דֶער עוֹלֶם זָאנְט ; גִיבּ דֶעם שָׂס
אֵיין הָאאר וֶועט עֶר ריר מִיט-שְׁגֶעפִין ביין גַאנְצִין מָאכָּה . ער נָאר מִיט אֵיהֶם עֶמְווָאס
אַמְחוּת הֵן, בִּיסְטוּ שוין אין גַאנְצִין זייגֶער כחַלוּמ". ער אי חִירֶע. קלוּג אוג הָאט גְרויסְמֶע
צְרָדִים . יֶער קען פָי רינ די קְלָאהְרְסְטֶע גֶעוֶעמְצֶע ‏ אוג אוים-װַיֶען אַז נַאכְם אִיו מאג
אוב עֶרֶר אִיו הִימְמֶעל. -- נוּ ‏ אנְמְקֶענִין אזא אַשַׁארְלַאמַאן אַאַרְואקַאט, דַארְף מֶען הָאבִּין
גוּמֶע פְּרַאקוּדארֶען ואס זָאלִין קֶענִין אֵיהֶם שטֶעהן אַנְטְקֶעִין, אוֶעלְכֶע פְּרָאקירָארִין וָואס גָאלין
אַלְלֶע וַויילֶע ָפֶענֶע רָאט גֶעזֶעצֶבּוּף.. אוּ פַאר-לֶען יִן אִיהֶם יֶערֶע ‏ סְמַאמְא אוּג וֶערֶען
פַּארַאנְרַאם , אוג עיקְלָאהְִין אַלְלֶעס מִי פֶערשְׁטַאנְד אוג נִיט לָאוִין אֵיהֶם פֶעררְרִייֶען אוג
פַארמרִיפְּלֶען די וואדרֶע וָוארְטֶער אוּג פַּארְרוּנְקְמֶען רִי לִיבְטִיגֶע גֶעוֶעמְצֶע . אַז דֵיימָלִיךְ אוג
קְלָאהֶר פָאר-כֶעזִין אוּנְד עֶרקְלֶעהְרִין אִיהֶם ; אַו עֶר זָאלְל זִיךְ מוװֶען שָאהְמֶען , אוג גי"
וֶעלִינְדִיג רויט אוג בְּלייך וֶערִין ,= אַזֹא פְּרֶעֶער אַרְוְועמַאט וי דֶער יֵצֶר הֶרֶע אִיז אוּנ דַאצוּ
פַאר אַזֵא גְרוֹיסֶע סוּמֶמֶע וי יֶעלֶער צָאהְלְט אֵיהֶם , דַארְף הָאבִּין נִיט אֵיין פְּרַאקוּרָאר
נָאר עִפְלִיכֶע . אויך נִים קֵייגֶע ווייכֶע פראקּרָארִין | נָאר = גַאנְץיהַארְטֶע מִיט אֵיזֶערְנע
אוג שְׁטִיגֶערְגֶע הַארַאקְמֶערִין + --

אוֶעלְבֶע פְּרַאקּדָארִין הָאט אַנִירֶעריגֶעשְֶעלְלְט דִי נֵאמוֹר , דֶער הֶערשְׁטַאנָד , נִי
בֶעלִינָיָאן .‏ דִי רֶענִירוּנָג, אונ' רִי מֶענְשְׁהֵייטּ , דִי נַאטוּר הָאט בֶּעשְׁמֶעלְט בַאצוּ 1 עֶלְטֶער
אוּנָד קְרַאנְקְֵיימֶען אוּגָר אויף וֶועהְטִינֶען . דֶער פַארְשְטַאנד האט אַרוֹיס-גֶערוּפִי בִיקְדוֹנָג
אוּנָר עֶרצִיהוּנְג, אויף אַלֶערְלֵיי בִּיכֶער אוּנ טקעאמער , די רֶעלִיגואן הָאט ;עפִּיקְרְט צוּ דער
שְׁבוּעָת! אִיְיֶע לייט 1 הַּנֵיתִים ‏ הִפָּלוֹת , יום כִּפּרם . דִי רֶענִיה ונג. 2 אִיהָריזייט. הָאט
אויך גֶעשְׁטֶעלְט וארְלֶע יוּנְגֶען פַאלִיצְוַאנְטֶען , אָסְטְלָאגֶען , עשַׁאפָאפִין ,‏ דִי מֶענְשְׁהֵייט
הָאט אויגֶעקלבִן מַתָּנִים , מַנִידִים , פְּרָארִיגֶער, פְּרִיסְטֶער ; די שְׁבייבֶּעכֵיי , דִי גע ,
דִי מַאכָערֵיי , בי שׁטְרָאמֶען , דֶיעוע אַלְלֶע ווירקֶען בָאף. מָעהֶר אַדֶער וַיינִיגֶער אוֹיף די
מֶענָשִׁין . דֶער שְרייבּער , דֶער וָאגֶעל , דֶער מַאכֶער , דֶער גֶעשְׁרָאפֶער מֶעגִין ‏ זיין ווער
זֵיי וִוילֶען , דֶען אֶהָן זי וָאלְט יֶערֶער לִינְגֶער גֶעוֶעוין אַנֵנֵב ; יֶערֶער גנָב - אַגזְקְן . גֶענֶער
גוקן -- אַמָאידֶער , קידיץ יֶערֶער וָואלְט גֶעוֶוענִין עֶרְגֶער וִוי עֶר אִי, -- נִי דִי זַאךְ אִיו , מוו
צאף ! וערֶער מֶענְשׁ וֶעהֶען אוּג הֶערֶען פון אַלְלֶע יימֶען די בִּימֶערֶע ווַאהְרְהֵייטֶען וָאס אַלקע
פָאגִין אֵיהֶם אִין די אוינֶען. מֶען צֵיילְט אֵיהֶם איינְצִינ-ַיים זֵיינֶע חֶשָׂאִים ! דִי אָשַׁמְום מִיט די
עַליחַמָאן , רִי מַנִידִים מִיט דִי לֶעהְרֶער , דִי בַאמַאנֶען מִיט די מֶעצמֶערין , בֶּעשׁוּלְרִיגֶע
אִיהֶם אִין דִי אוֹיגֶען אוּנ עֶר מוז שְׁוַיינֶען . , יֶעדֶער חוֹלָה, וֶערֶע מְיָה , יֶעדֶער בֵּית"עוֹכֶם
גִיֶּט דָאךְ אַשְׁטָאךְ אִין זִיגֶּענְטִין רִיפּ אוג דֶער מַאנְט דֶעם מוֹף , וִויפִיל מָאחֶל רוּפֶען די
רָבָרָה אַרוֹיס פְרֶעמְרִין , וִיפּיל מָאהֶל בְּנֶענְגֶען זי צוּ תַיָטָה אוּג צוּ בֶעסְסֶערּנָג, מָעהֶר
אַדֶער וֶוענִיגֶער ! וֵיפֵּיל ָרְצְטֶע פאר-זַאנִין ‏ שְׁטְרֶענג : נִיט רֵייכֶערִין אוג נִיט מְרִינְקען
קאווע, אוג דֶער גְכֵייכֶען -- אוּג. זיִי אליין רייבֶערִין אוּנ מְרִינְקֶען אוּנ טוּהְן אַלְלֶעס וָָאס נַיוּ
הָאבֶּען יֶענֶעם פֶעזָאגְט + עס אִיו אָבֶּער דֶערפוּן קֵיין בּעוייו אַז דָאס שָׁארְט נִיטּ, גָאר 2
דֶער דָאכְטָאר אליין { קען נִיט בְּרָאכֶען דִי נאטוּר. דֶען דִי תַּאֲווֹת , דִי גֶעוֹאהְנְתייט { אִיבֶּעריי
מָאכְטִיגֶען אֵיהֶם . בֶער מֵנִיד , דֶער אַקְטָאר , וֶענִין נָאר ר כָּלִים , דוּרֶךְ וֶועלְבֶע דֶער מוֹמָר
גע דוּרך . אַשֵׁיינֶער אָרְגאן אַז עֶר שְׁפִיעלְט רִיהרְט דֶעם הֶערֶעו,, חָאטְשׁ דְרייען רְרֶעהְט

60

אֵיהֶם אַגֶעמֵיינֶער קעליל + בַארִיֶער אִיז עמ רֶעכְט הֶערִין גוּמָע פְּרָארִיגֶער , אויף לֵייע
נָער ק עָנ

אִינְטֶערֶעמַאנְטֶע רָאמגנֶען , בֶּעזוּכֶען שִׁיֶ טְהֶעאַטֶערֶע בֶען וָואהְרֶענְר דֶער פְרַארִגֶער ָאנְט,.
דֶער אַקְטָאר שְׁפִּיעלְט גיין רָאלְכֶע = מֵייִֶען ?ײ עֶס דָאךְ עערֶענְסְט, זֵייא נִיכְמֶען אויס זִייֶערֶע
ַוארֶעמֶע גֶעפִיהֶלֶע , אוּג וָאס עִם גֶעהְט אַרויס פון הַארְץ גֶעהְט אויך אַרֵיין אִין הֶערְץ.
אוּנ עֶס בְּלייבֶּען די וֶערְטֶער דָאךְ. אויף אַצֵייט . נִיט נָאר דֶער פֶערשְׁמַאנד זָאלְל זֵיי פאסְמֶען
א די גֶעפיחלֶע זָאלֶל יי פֶערְרֹמֶץ , וָואלְט מאקִי גֶענֶעוין אֵיין אַנְֶערֶע וֶעקְט . מֶענְשִׁ
נָואלְמֶען זי גָאר אַנְרֶערְשׁ גֶעפִיהָרט. 0

גלוהאָוו.

אלעזר צבי חכחן צווייפעל,

אֵיין קְלֵיין בִּינְדֶעל בְּלוּמֶען,-
פוּן פֶערְשִׁירֶענֶע גֶערְטְנֶער גֶענוּמְמֶען

פֿאַר די לעזעף

ָנשְׁמָאם דִי ְשַׁרְַנִישֶׁע אִיבֶּער-גַאטוּרְלִיבֶע אוּנְגֶעשֶׁעהְנֶע מַעֲשָׂוֹת , צבּיש + מִיט
אמארגין א בּעליעְָמָה , אַוַאכֶערְנִיק אַ בּעלַחַמָנוֹת , אַ מַחָלם מַאן אבּעַל-נַאֲמָנוֹת , אַנָבִיר
פֶהֶן גֹאֲוָה, אִמְחַבַּר (פֶעדפַאסְסֶער) אָהן מִימוּלֶען , אַשִׁרְכְן אָחְן לִיגֶענְם , = אִיוּרִישֶׁע מָאכְטֶעף
אָקן צִירונָג, אַמְַמד אֶהֶן אַלוּנְגֶען-פֶעהְלֶער, אנַארְר אָן נִויטְצֶען (גְכייכֶע וְֶערְלִיך), אַשֵׁיינְקֶער
אָהְן נַבּוּלִיפָּה , אמִיאוּסְקֵייט אֶהְן קאקעכְמְוא , אַקְרֶעמֶער אַרַאוֶענֶער מֶענְשׁ . אַשׁהְלְכֶען אֶהָן
פָּעֵמשׁ, אַפֹּיִישֶׁע ען גוּמֶען-פְרֵיינֶר פוּן לִיטְוַואנקֶעס, אַחָסִיר-- פוּן מִתְַנְדִים , אַאוֹיפְגֶעקִימֶענֶער
נָבִיר אַ עֶרֶעלְמַאן, אַיוּנְג חָסִיר'? אָהֶן אַפַּאפִירָאס , אַמִיטֶעלֶער מֶענְשׁ אָהֶן אַ מַאגֶענְקַאטַאר ,
אֵיין עם-הָאָרֶץ אָהֶן הּרהוֶערְמְלִי , איוּנג"ַייבִי אָהן סְפַּאוְמֶעט, ונק אָהְן מֶערִיבִין.
אַלִיטְוַאטְשְׁקֶע אָהֶן מְכָלוֹת , נַכָאִים אונ מְשׁוּלָחִים אָהִן גְרָאבֶּע בַּייכֶער, = אַמוָן אירא- שָׁמַיִם 4
אַבֵּייבְיִקֶער נִיט קֵיין מַאמֶענַאטֶער , אַעזֹת-פָנִים אֶהִן חֲנוּפָת , אַלִיְוַאק אַמִכְנִים אוֹרַח '

אַיוּדִישֶׁערהוֹיז אָהְן בְּלָאמְמֶע , אַרָב אַ בּעלרתנ'ף , אַרֶעבִּיצֶען נִים קֵיין בַּארֵיירֶערְקֶע .

א הַאדַאמֵאי אַוָוארְמְס-מַאן , - אַ אַאַדְוָואקַאט אַשׁונַאיבָּצַע ,‏ אַגוּמֶען-יּדֶען אָהֶן אמוֹפָת ,
אדָאקְטָאר אָהְן אַרֶעצֶעפְּט , אַשְֵׁיידֶער אָהן יְתּוּר , = אַדִינְסְט-מֵיירֶעל אָהְן אַלּבַּאוְנִיק '
אַ בְִיָחִיד ‏ אָהֶן מַאפְּריוֶען , אַ בַּתוְחִירָה נִיט = קֵיין קְרֵיינְְִיכֶע : ימעט אָקן -
אַפְרָאפֶעבַאנִם, אַמֶעקְלֶער אָהְן רָאמִינָא , אַשְׁמֶערְפִיל אֶה הִן אֵין עווּת"בָּנִים, , א ז, ו. א. ז, וי

=

2
/ 8

נִיט אַלְלֶעס וָואס נֵיי

אִיז אוּנז גֶעמֵיי --

פאו' וֶועִין ואס מִיר גֶעפִּינֶען ֶעְמֶּען
צָאהלִין בּעַכָגִים אָפ אַלְלֶע גֶעלמֶען ‏

דִי פֶּען , רִי שְֶׁעוֹר אנ דָאס גֶעלְט צֶענֶען די + נָאס פִיהְדֶען דִי וֶועלְט . -= =

2

-- 1 ==

מִיט 1 מז מֶען מִיט-לַייד הָאבִּין 1 מִיט אֵיין ערֶעלינָאן וָאס פַאלְט-אַרֵיין צְווישֶען גְרָאבְ
יּנְגֶען ,‏ אַרֵייכֶער צְוִוישֶׁען קִבְּצָנִים אוּג אַמְלגֶער צוִיֶׁע נַארְרָנִים . -- אוֹיף ? אי
אַבִיטֶׁערֶער רַחֲמְנוּת : אויף אַקְקוּגֶען אַז עֶר מוז אונְטֶערוָארְפֶען יין דֶעם גַאהְרֶען, א עֶהרְלֵיכֶער
אוּנְטֶער דֶעם פּארְליֶעץ אַ עדֶעלימַאן אוּנְטֶער דֶעם גְרָאבֶּען-יוּנְג . -- פון 9 דארף"מֶען
אַנְטְלוֹיפֶען : פון דֶעם וָואס לִיבֶּט נָאר זִיךְ אַלְלֵיין , אוג פוּן דֶעם וָואס הָאט פַּיינְד אֲפִילוּ ִיךְ
אַלֵיין . --‏ 7 זֶענֶען זִיךְ עבט שוּלָרִיג , = אוֹיבּ מֶען פֶּערשָׁאהמט ִי ‏ דֶער וָאם קוּמְט
אוֹיף אַמָאהְלְצֵייט אוּנְגֶעבֶּעמִין ,‏ דֶער וָאס בַּאפֶעהְלְט אִין אפּרֶעמְדֶע הויז ‏ אִין דֶעם וירְמָהם
גֶעגֶענְוַארְט, + דֶער וָואס תֶערַאנְנְט כָּבוֹר פוּן אַשֹׂנֵא ,‏ דֶער וָוָאס בֶּעט בַּיייאַקַארְגֶען ,
דֶער וָואס זֶעצְט זִיךְ צוּיהוֹיך ,‏ דֶער וָואס דֶער-צֶעהְלְט. אַזוֹ אי נֶעם וָואס וִוילֶל אֵיהֶם נִיט
הֶערִין אנ דֶער וָאם בֶּעפְֵּיינְֶע עמ זי מִיט אבּעַל-נאָוה + -- * זַאכֶען זֶענֶען וֶעהֶר
שְׁלֶעכְט אוּנ זֵיי וִוירְקֶען שְׁטַארְץ אוֹיף דֶעם מֶענְשֶׁען : דִי רוּמְהַייט אָי בְּלֵנֶד אוּג זי
פַארְפִיהְרְט דִי גְרֶעמְמֶע מָאנְגֶער , דִי פוילְהֵיט אִיו שְׁוַאךְ אב זִ בִּינְדֶע דִי הָאנָר
אוג פִיס בַּיי רִי גְרָאסְטֶע הֶעלְדֶען , אוּנ דִי הָאפְנונָג -- זי אִיו פַאלְשׁ אוּנ אַלְלֶע קְויקֶען זי
מִיט אִיהֶר, -- עס גִיבְּט 3 מָארְמִין גוּטע-פְרֵיינֶר 1 אִיינִיגֶע זֶענִין ‏ וִוי שְׁפִּייו , אֶהןוֶעלְבֶע
מֶען קאן נִיט אוֹים-קוּמְמֶען ,. אֵיינִיגֶע וִי אַרְפואָ , וֶועלְבֶע קוּמְמֶען צוּ נִיטְץ בַּיי דֶער
שְׁלֶעכְטֶער צֵייט ,‏ אוּנ ַנְדֶערֶע וי אַקדֶענְק , וֶועלְכֶע מֶען דַארְף ‏ קיין-מָאהְל נִיטּ . --
3 דֶערְקֶענְט מֶען אִין * צייטֶען : ;דעם גבּוֹר אִין מקחמה, דעם חָבֶם אין בע , ,דעם
פְרֵיינְד. אִין דֶער נוֹים. --

וֶוען יֶערֶער בּעל-הַבַּית וָואלְט רֵיין-מַאכֶען אַרוּם זַיין הוֹיז, וָאלְט מֶען פאר-שׁפַּארִין
רִיייגֶען דִי גַאכְסִין . . וֶוען יֶערֶער מֶענְשׁ וָאלְט פַארשְׁמָעהן וִוי צורערְצִיהֶען זיינֶע מִינְרֶער ,
וָאלְט מֶען פַארשְׁפַּארֶין אַלְלֶע שְׁטְרָאף-רֵיכְט . -- די שְׁטְרָאף-רִיכְט דֶענִין גֶעגְלִיכֶען צוּ שׁפין-
ווֶעבְּס ייג פלִיגִי וֶוערִין גֶעפַאנְגֶען , . אוּג גְרוֹיסֶע מַאכֶען זִיך נְכייךְ אַרויס פון רָארְמִין . --
דֶער וָואס שְׁמְרָאפְט אֵיין אַנְדֶערִין פַאר-אוּנְרֶענְט וֶועלְכֶע ער אַלַיין טוּהְט עס ! הֵייכְט עֶס ;
ער שָׁאנְדֶעט זיין אֵייגֶענֶע סְחוֹרָה . = אַפֶּעהְלֶער אויסיזֶעצִין קֶענִין פִיעלֶע , אָבֶּער אֶיהֶם אויםי
בֶּעסְטֶערן קַאנֶען זָעהר וֶוענִיג. י- אמֶענְש אִין וֶועלְכֶען דוּ גֶעפִינְסְט קֵיין פֶּעתְקֶער נִיש ,
גקויבּ אֵיהֶם נִיט . ער אִיז אַפַאלְשֶׁער } אַ גֶעמָאהלְטֶע בָּלוֹם הָאט קיין בֵיחַ נִים .
גֶעמַאכְט פְרוּמְקֵייט הָאט קֵיין מעַם נִיט . עָם נִיבְּט מֶענְשֶׁען וָאס ִיבֶּע אַלְלֶעמֶען : זֵיי זָאנֶען
אַלְלֶעמֶען אַזױי פִיעל מיסָר , אַז פַאר זִיךְ זֶעלְבְּסְט בְַּייבְּט. זי נָאר נִיט אִיבֶּער :

קיינֶער בֶּענְנִיגְט זִיך נִיט מִיט דֶעם וָאס עֶר הָאט , נָאר מִיט זַיין שָׁכֶל בֶּעננינְט זִיךְ
עדֶערֶער . -- אַמְאוּפְקֵייט אַז זִי פּוּצָט זִיף אוֹיס וְעהֶט זִי אוים נָאךְ מֶעהֶר מיאום ,
אַנַארְר אַז עֶר הָכְכָה' ט זִיך זֶעהְט ער אוֹיס נָאךְ גַארִישֶׁער , = אַבִּימֶעל נארישקייט הָאט אין
זִיך יֶעדֶער מֶענְשׁ, נַאר אֵיינֶער ‏ קען עִם בֶּעהַאלְמִין אוּנ = א אַנְדֶערֶער גִיט עֶס אַרוֹיס + --
בַּאהַאלְטִין דָאס נַארִישׁקייט הֵייסְט אַהָכָמֶה . -- קֵיינֶער - אִיז נִיט אַזוֹי קְלוּג װִי דֶער
פְּרַאקְטישֶער ,‏ אוּנ קֵיינֶער - אִיז נִים אַזֹ פְּרַאקְטִישׁ וי דֶער קְלוגֶער .‏ פְּרַאקְטִיק אָהן
ָ גאָריֶע , הי אַבְּלִינְדֶער. וָואס וְוייס די וועג { פְהֶעאָרְיִע אָהן פּרַאקְטִיק . = תֵיסֶט
אַזֶעהֶענְדִיקֶער וָואס װִיים דִי וו עג נִיט -- דִי בִּייְדֶע קעננען נִיט ווייט פַארְגֶעהן . דֶער
אָפִּיט ;עֶרפַאהְרֶענְהֵייט) אִיז אַגוּטֶער בַּעליעֲצָח , עֶר קוּמְט אַבֶּער צוּ שְׁפֶּעהְט . עעֶר גִיבְּט זָעהֶר
אַגטי | אורָאק , אָבֶּער מֶען צָאהְ7 לֶט פַאר אֵיהם זֶעהֶר טײַער . -- דֶער קְלוּגֶער ווִייס ואס
עֶר רֶערְט , אוּנ דֶער נַארֶר רֶעדְט וָואס עֶר וַַיים . דִי שָׁאהנְהֵייט פוּן פְרוֹעֶן דָאס אִין
זייעֶר שֵׂכֶל , אונ דֶער שֵׂכֶל פוּן מַאנְנֶער דָאס אִיז זְיִיעָר שָׁאהנְהֵייט . --

וארְם נִיט קֵיין פּערל פאר אַ שׁויין , זָאג נִיט קֵיין הּוְרֶה פַאר א נְרָאבֶּען וּנֶג, --

זי גֶעלְבְּפְשט מֶענְסְטו נִיט בֶּעהֶערְשֶׁען , וִיזְשֶׁע וִוילִיסְטוּ בֶּעהֶרְשֶׁען דֶען צְויטֶען * - דָאס
ואס רוּ פַארְדֶעקְסְט פון ביין פַיינֶר , עֶנפְדֶעק נִיטּ ‏ בֵיינֶעם פְי , - = דֶער וָאס הָאט
אַבְרייטֶע צוּנְג ,‏ אִיז אַסִימְן אַז עֶר הָאט אַשְׁמָאהְלֶע הַארְץ . --. יי נִיט בַּייו אוֹיף וֶענֶעם
אס הָאט נִיט בַּאהַאלְטֶען דַיין סור גֶעהֵיים); נָאר אויף זיך על וָואס דוּ הָאסְט אֵיהֶם
נִיט גֶעקָאנְט בַּאהַאלְמֶען בֵּיי זִיך. שָׁאהְן שויגֶע אִיז מעהר קונטץ. װי שָׁאְן רֶערִין . --

אֵיינֶער הָאט שְׁטַארְק-גֶעוֵויינְט אַכֶס מֶען הָאט. זיין פַיינְד פֶּער-מִשְׁפָּט (פֶעראוּרְטְהֵייכְט)
אוּנשוּלדִיג , זָאנְט עֶר צוּ"אָיהֶם :וי נִיט מיין פְרינֶד ; וָאלְט דִיר רֶען בּעסמער גֶעוֶען וען
מֶען וָאנְט מִיך פֶערמִשׁפּשיען פַאר מֵיין ׁילְרִיגְקִיש ל.

דֶער וָואס טוּהְט אַטוֹבָה אַזוֹי אֵיינֶעם וָואס הָאט אִי הֶם אַמָאהֶל אַטוֹבָה געוּהן , חֵייסְט.
עֶר נִיט אַגוּטֶער מֶענְשׁ, נָאר אַגוּטֶער צָאהְלֶער == הִיט זִיָ פַאר אַװי אֵיינֶעם וָואס
לייִרֶעט מִיט גֶערוּלֶר דֶעם פַאלְשֶׁען , דען עֶר אִיז נָאךְ עֶרְגֶער פאר אֵיהֶם. --- אֵיינֶער הָאמ
גֶעשְׁטְרָאפְט ליין פְריינֶר פַאר דֶעם וָואס עֶר הָאט אֵיהֶם בַּאלִייִינְט פַאר אֵיין אַנְדֶערִין. עס
אִיז נִי אָמֶת' 1 זָאגְט דֶער בֶעגיירִינֶער : יאִיך הָאבּ עֶס אַבֶּער גֶעהֶערְט 3 א אוֹיפְרִיכְטִיגֶען
מֶענְשֶׁען זָאגְט רֶער בֶּעכִירִינְטֶער - .גי" ! עֶנפּפֶענְט רֶער בֶּעליירִיֶער , נֶען וֶען ריר
וָאלְט ניין איין אוֹיפְרִיכְטיְגֶער פְּרֵיינד , וָואלְט עֶר קֵיין רְכִיקוּת-זָאגֶער נִיט גע -

מֶענְשִׁין עֶרוֶוערְבִּין בַייכְמְהוּם , אוּנ בֵייכְטְהוּם עֶרוֶערְבְּט מֶענְשִׁין. --- - רֵייכְטהוּם אִיז
אַנְלִיק , נָאר נָיט יֶעדֶער בִייבֶער אִיו גְלִימָליף . --- - דֶער אָרֶעמַאן הָאט וֶענִיג פַיינְד . נָאף
ֶוענִיגֶער ‏ הָאט דֶער בייכֶער גוּטֶע פְרֵיינְר + --- דֶער גֶעלֶעהְרְטֶער בֶּעוּכְט אֶפֶט. דֶעם בֵייכֶען
אונ דֶער בייכֶער דֶעם גֶעלֶעהרְטִין ‏ נִיט אֵיין מָאחְל : הַייל דֶער גֶעלֶעהרְטֶּער פִּיהְלְט וָואס
אֵיהֶם פֶעהְלְט, זוּכֶט עֶר עֶס בַּיי דֶעם בֵייבֶען, אוּנ דער בֵייבֶער פִּיחְנְט עָם נִיט , וֵוילֶל עֶר עָם
נִיט זּבֶען + --- פוּן דֶעם וָואס כִייָעהְט אוֹיף וָואכֶער בּיו צוּ דֶעם בֶּעטְנֶער אִיו 3 שָׁרִיט , = אוּג
פוּן דֶעם ַאכֶערְנִיק צוּם וֹיבֶּער, אָיז נָאר 1 שָׁרִיש. --- אוֹיף לַיירֶענְשאפְט (תאוות) גֶעהְט
דֶער וּבּעל אִין אַ קַאפִּיקֶע , אונ אוֹיף עְֲ ואס וִויבְמִינֶעם ; גֶעהְט דִי קָאפִּיקֶע אִין אַרוּבָּעל
דֶער קַארְנֶער מֶעהְרְט זִיךְ פַיינֶד ,‏ אונ דֶער פֶערשוֶענְרֶער -- פְרֵיינֶד עֶרגֶערֶע פון פַיינְדוּ ---
דֶער פֶערשְׁוֶענְדֶער בַּארוֹיבְּט זיינֶע יוֹרָשִׁים , אוּנ דֶער מַארנֶער - זִיךְ זֶעלְבְּסְט . --- קויף נִיט
מָעהֶר וִוי פִילל דוּ דַאפְסְט , כָּדִי דוּ זָאלְסְט נַאכְהֶער נִיט בְּרוֹיבֶען צוּ פֶּערקויפֶען דָאס וָואס
דוּ נָאהְטִיג דַארְפֶסְט + --- דֶעם מַארנֶען קְריינְקְט שְׁמַארְק וָאס ער קֶען זִיךְ ֶעלבְּט נִיט
ִרְשֶׁענְע . --- בֶער מַארְנעד הָאט אִיבֶּער זִיף אַלַיין קיז רמות נִיט , וִוי-שֶׁט קען ער
הָאבִּין בַחֲמָנוּת אִיבֶּער דֶען צְוֵוייטֶען ז --- אַקַארְגֶער מֶענְשׁ אוג אַפעמֶער בָּאק, זֵיי ֵּיירֶע
ְּרֵינְגֶען נומצֶען נָאר מִיט זייר טויט. --- צְדָקָח אִיו מַצִיל דֶעם מִילְרֶען פון מױם.
אוּנ דֶער טוט אִיז מַצִיל דֶעם קַארְנֶען פון צְרַמָה + ---

וֵֵיי אִיז דֶעם וָאט אִיו גֶעהַאסְט פוּן אַלְלֶעמֶען , אוג ווֵיי אִיז מיר פון דֶעם וָאם אי
גֶעלִיבְּט פן עמ == 6 פֶעהְכֶער וָואם אֵיינֶער הָאט אִין == וֶעצְט עֶר א

קֶען נִי אישְטעח , מֶען מיּ אִיהֶם וננע ער שׁפַּארִין מִי נָאךְ ִיגֶענְט. - --
: אֵיין אֵיי וֶוערְ גֶעבָּארִין אִיבֶּער נַאכְט ,‏ אוּג אַמֶענְשׁ אִיבֶּע ער פּמָאנַאסִין . ביין מויל

1
2 אארט 56
7

-- 988 --

ְּלָאוְט אויף דֶעם פייר אונ דיין מיל פֶערלֶעשְט אִיהֶם . --- דָאם פֵיעֲר וָאס צִינְרֶעט-אָן
ביין חיז גֶעהְרִינְט דִיךְ וִוי עַם צוּ-פֶעכֶעשִׁין = --- פְרֶעפְט דִיך אי אוּמְג לִיק ,. גֶעחְרִינְט
עֶר ריך וִוי צוּפערהִיתְ צֶען זי פוּן אֵיהֶם אוֹיף-וַוייטֶער . --- דִי פּויהְלְתַיט גֶעהְט מְרִיט
בַּייטְרִיט ,‏ דַארוּם יָאגְט זי נָאךְ אֵיהֶם גִידאָן דֶער בסות . --- אַלְלֶע זּבִין דֶעם גָלִיק ,
אוּנ ואוּ עֶר גֶעפִינְט-ויך ווייסְט וקֵיינֶער נִיט. --- מֶען פֶערשְׁפַּאהְרְט צו שִׁטְרָאפְפֶען דֶעם
ואס אִיז 8 מִקֹנֵא ‏ דֶען יֶענֶעמֶם גְלִיק בֶּעשְׁטְרָאפְט אֵיהֶם שוין גֶענּג. -- אִיך קען מיף
אָפּ הִימֶען פון שְׁלֶעכְטְץ מוּהן, יֶענֶעם אָבֶּער פוּן אַ שְׁלֶעכְטִין אִיז אוּמְמִינְלִיך צוּ פֶערהִיטֶען. -
בִּימר אִיז דֶעם וָואס הָאט מְקִנְאִים , נָאךְ בִּיטֶערֶער אִיז וֶענֶעם וָואם הָאט ֵיי נִים + ---
נִיט פַארְשֶׁעהֶם דִי גִירֶערִיגֶע שְׁטַאפֶּעל דורֶך וֶוֶעלְכֶער דוּ הָאסְמ אויף גֶעשְׁטִינֶען אִין דֶער
הֵייךְ . --- זָאל דִיך נִיט שְׁטַארְקיפֶערדְיִיסֶען אַו מֶען שָׁאנְרֶע דִיךְ אוּמְזיסְט, דֶען פַאר
דֶעם הָאט מֶען דִיךְ פִיעלמָאהְל גֶערִיהמְט אוּמְזִיסְט , ---- וָאלְטֶען מִיר נִיט שְׁטָאלְץ גֶעוֶוענן.
זא ווא אוּנְז נִיט פֶערדְרָאפִין וָאס יֶענֶער שְׁטָאלְצִיְרְט , --- דֶער פוּלְקֶער זַאנְג בַּיינְט זִיך
צוּ נדֶער עֶרֶד , דֶער לֵיירִיגֶער אָבֶער, הַאלְט דֶעם קֵאפֶּף אוֹיפְגֶעהוֹיבֶּען . ---- דוּ קַאנְכְט נִיט
שְׁטָאלְצִירֶען מִיט דֶעם יְחוּם פוּן דֵיינֶע עֶלְמֶערִין אויבּ דַיינֶע קִינדֶער קַאנִן"נִיט מִיט רִיר
ְׁמָאלְצִרֶע --- בּיִיזֶערסְטוּ . זִיך אוֹיף יֶענָם ,. שָׁאדֶעסְטוּ זִיךְ פֶיִיהֶער וי אִיהֶם י ---

וַארפְסְטוּ דיין פַיינְד צוּ דֶער עֶרֶד ; קָאן ער נָאךְ אוֹיפְשְׁטֶעהן , מַאכְסְטוּ מִיט אֵיהֶם
פרידֶען בַאן הָאסְטוּ אֵיהֶם אַייְגֶענוּמֶען אִין גַאנְצִין . --- אַז מֶען שְׁלָאנְט נָאלֶר קְרֶעכְצְט עֶס
שְׁטִילֶל ; אִייֶען אָבֶּער , שְׁבֵייט עָם גֶעוַאלְד. וַייל גָאלָר שְׁלָאנְט אַפְרֶעמְדֶער, אָבֶּער רֶעם
אֵייזֶען גיין אייגֶענֶער בְּרוּדֶער (דֶער הַאמְמֶער): --- פֶערמְרֹי זִיךְ נִיט אויף אַפֵיינֶר מִיט
וֶועלְבֶען דוּ הָאסְט פְרִירֶען גֶעמַאכְט , דֶען אֵיין אִיבֶּערגֶערִיסֶענֶער פַארֶען , וי שְׁטַארְק דוּא
פֶערקְנִיפָּסֶט אִירֶם , וֶועט עֶר שוין נִיט צוִּיק וֶֶערִין וִוי פְרִיהֶער . --- פַארױיבֶער נִים צוּ פִיֶל
וֶעסְטוּ גיט פַאלְשֶען , פֶערוִיבֶער זִיך נִיטּ צוּ פִילל , וֶעט מֶען רִיר נִיט פַאלְשֶׁען + ---

דֶער שְׁלָאף אוּג דֶער פְרֵיינֶד זֶענִין בֵּיירֶע גְלייךּ. וֶוען עֶס וֶוערְט אוּנָז שְׁלֶעכְט, אַנְְלויפִין
זי בֵּיידֶע פוּן אונָו . --- אַ סְלוּוִיטֶעל (מְשֶׁרֶת) אוג אַבֶּענִים זֶענִין בֵּיירֶע גְליי , זיי רִינֶען
מְֵיי ‏ נור וֶוען יי גֶענִין ניי + ---

דֶער עָרשְׁטֶער מאן וָואלְט קֵיין וַוייבּ נִיט גֶענוּמֶען 1 וֶוען נָאטְט וָָאלְט אויף אֵיהֶם נִיט
אָנְגֶעוַארְפֶען אַשְׁלָאף . דִי מָאנְגֶער זֶענִין שְׁטַארְקֶער פאר דִי פְרוֹיָן דָאף זֶענִין זֵיִי זייעֲרי
דִינְגֶער . אִיז דַיין פְרוֹיא עֶהְרְלֶיךְ. דַארְפְסְטוּ זִיא נִיט הִיטֶען , אוֹיבּ נִיט הֶעלְפְט רִיר נִיט
קֵיין הִימְטֶען + --- עֶס גִיבֶּט נָאר אִייְנֶע בֵּייוֶע פְרוֹיא אִין דֶער וֶועלְט, נור יֶערֶער מאן הֶעכִינְט
דָאס וֵיינֶע איזיעס די אַ יינָע . ---
דֶער מֶענְשׁ אִיז ‏ צוּיפְהֵייר נִיט גֶעמַאכְט , הַארוּם וַוֵיינְט זַיין אוֹיג וע עֶר הָארצלי
לַאכְט , די עִלְטֶּער עֶנמְוֹאהְנְט אוּנְז בִיסְלִיכְוייס פוּן דֶעם לֶעבִּין וי אַמוּטֶער אִיהֶר קֵינֶר
פון דֶער בְּרוּסְט, דֶער כֶעבִּי אִיז אַשֶׁרֶעקְלִיכֶער חָלוֹם, דָאךְ ִוילְל זִיךְ קֵיינֶער נִיט אוֹימְווַאכִין
פן אֵיהֶם. -- שְׁלָאף אִיז אַקְלֵייןבְּרוּדֶערִיל דֶעם' טויטס , עֶר נַעהמְט-צוּ בֵּיייאוּנָן הַאלְבּ
יָאהְרֶען , -- רִי נַאטוּר שְׁלֶעפֶערט אוּנָוי-אַיין אַלְקֶע נַאכְט , כּדִי אוּנְז צוּיגֶעווַאהְנֶען צים מוימ,
דֶעם מֶענְשֶענְם לֶעבִּין אִיו אַקַאנְקְהייט פוּן וֶועלְכֶע עִר קאר דֶער טוט הֵיילְט אִיקֶם
אוֹים פין אֵיהֶר : :

: : - א א יו
. דִי וֶועלְט אִיו אַיַם הַגָדוֹל, דֶעם מֶענְשִׁינְס לֶעבִּין 1 אֵשִׁיף, נָאמְט הַאלְט דֶעם רוּדֶע",
דֶעם בְּלָאזְט אַגוּטֶער ווינָה דֶעם אַשְׁטורֶעם , צוּ אֵיין בְּרֶעג מוּזֶען קּמְמֶען אַלְלֶע! ---

בַּעעֶחרְמֶע כֶעוֶער אוּנָד כֶעזֶערִין , אַרְיַע + אִיךְ וִוינֶשֶׁע אַייך אַנְלִיקְלִיכֶע בייזע ו

דאש אוער פֿרײנד *, י, ווייסבערג

יאועטע

אַפָּארִזְמֶען אוּ עפִּגְרַאמֶען .
יָאג זִיךְ נִים נָאףְ עֶהְרֶע , אֶבֶּער וַוַארְף זִיךְ נִיט צוּיפִיעל אַרָאפּ : וָוארוּם שְׁמֶעללְסְטוּ
זִיךְ נָאר מִיט אֵיין טיֶעפּ נִירְרִיגֶער , שְׁמֵייסְט מֶען רִיךְ פון דָארְט אויף הֶערוּנְטֶער. - .

ויז נִיט אַרֹיס די גַאנְצֶע מְרַייהֵייט, וָוארוּם אַדַאנְק וֶעסְטוּ נָאר אַיינְמָאהְל בֶּעּמְמֶען.
אונ אַז דוּ ווֶעסְט וֶועלְלִין נָאךְ דֶעם זִיךְ עֶמְוָואס אָפְּהַאלְמֶען , ווע עס שוין הֵיימֶען
אַ פַארְבְּרֶעך י יי

הַוּלְט דִי וַוַאחְרְהֵייט פַאר אַוֶעג-װַַייוֶער , נָאר עֶנמְדֶעק ויא נִיט פַאר, קֵייגֶעם.

+‏ ויָג זִךְנִיט נָאךְּ פְרֵיינְד, וֶוען דִיר אִיו שְׁלֶענְט, וָוארוּם וָואס מֶעהֶר דוּ ווֶעסְט זִיך נָאף
זי יַאנִין , וֶועלִין גי פון דִיר זִיך אַללֶעם מֶעהֶר דֶער-ַיימֶערִי . בֶּעמִיהֶע וי יע"
דיין לַאגֶע צוּ פֶּערבֶּעסְמֶערִין , וֶוֶעלָלִין זֵיי שיין אליין צו דִיר קוּמְמֶען. |

גְמֹיבּ נִיט ביין פַיינְד , נָאךְ מָעהר--דיין פריינד,

זָעה דיין פַיינר זָאלְל דִיר וֶוערִין אַ פְרֵיינֶד , אוּנ חִיט דִיךְ דיין פְרַיינֶד זָאלְל דָי נִימ
וֶערִין ,קֵיין פַיינְ , | י

הָיִטֶטֶע דִיך ‏ פאר דֶעם פיעריגֶען צָאר פון בֵיין פַינְד ‏ נָאך מֶעהֶר אָבָּער פא דֶעם
פְלַאם-פיֶעריגֶען צָארן פון יין גֶעוֶועוֶענֶעם פְריינֶר,

אוֹיבּ דוּ. וִוילְלְסְט נִיט פַאלְלֶען, מוּןט דוּ הִיטְמֶען דיי צוּנָג נָאךְ מֶעחֶר וי דִי פָיס ,

פִיעל שְׁוייגֶען אִיו פַאר דֶעם צְוֵייטֶען נִיט גוּם , פִיעל רִיידֶען אִיו פַאר זיך נִיט גומ,

שְׁטָאלֶץ זַיין , אִיו נִיט גוּם פַאר זִיךְ אונ נָיט פַאר יקֵיינֶעם. יו

פֶערלַאנְגֶען צוּיפִיעל , אִיז פַאר יֶעדֶען אוּמְגֶעוונְד .

: וִויללְסְטוּ דִי וַארְהֵייט נִוימֶען ‏ נַי-זְשָעי גֶערוּלְדִיג ‏ אלַלְעָס אוים צוּיהֶערֶען , אפיל
פָארוירְפֶע פִיר אֵיינֶענֶע פֶעהלֶערִין . י

וִויללְטְטוּ דַיין פְרֵיינָד זָאלְל דִיך ?37 הָאבִּין , גֶעפִּין זיף נִיט בֶּעלִיירִיגְט ווֶען עָר ריר
פָאר-וִוירְפֶע מַאכְט , וָוארוּם מוָּר פון א פְרִייִנְד אִיז אִיין אָמָת ער מִימֶן פון מְרֵייהַיים +‏ . . 4
: בֶּעמִיהֶע ע דִיך וִדטֶעלֶגְּסְט צוּ מֶענְגֶען , אֶבֶּער הִיטְמֶע נִך רָאס נִיפַאנְ אק
דִיךְ קענגֶען . הי יי'ן אע א ח 2

= קטל (אאשטא ,

גְלויבּ נִימַאנְרן ‏ נָאף מָעהֶר זִיך זֶעלָבְִּ.

פַארְנֶעס הֵיינְמָאהְל דִי וָואס טוּהְן דִיר ‏ גוּמֶעס ,‏ אוּנָד נָאךְ מֶעהֶר דִי וָאס בְּרֶענְגֶען דִיר
טטֶעם צוּ מוּתהן,

יי דַאנְקְבַּאר פַאר דָאם מִינְדֶעסְטֶע , נָאר נְכֵייכֶער הַאלְט דִי דַאנְקנַּארְקַיים אי
הַארְצֶען . וָארוּם קוים רֶערֶעמְמו וִי אַרוֹיס , זָא בְּלַייבְט אִין חַארְצִין פּוסְט,.

9
6

זעליג קאנטראוויץ,

דֶעם מֶענְשֶׁענְם לֶעבִּין אִיז נְלַייךְ צוּ אַקִינְדֶער-שִיפּיעל, אַנַאנְצִין טָאג שְׁפִּיעלְט זִיךְ דָאם
קִינְד , עֶס מַאכְט אַלְלֶערלֵיי שְׁפִילֶענֶער ; אָבֶּער אַו עֶס קוּמְט דֶער אָבֶענד וֶוערְט עס מיער
אוּג לָאז אַלְלֶעם אִיבֶּער אוּנ גֶעהְט ְׁנָאפֶען.. .

+ = נִיט נָאר מִיט נחַין הָאט גָאטְט כּוֹרַת בְּלִית גֶעוֶעוִין עֶס זָאלֶל נִיט נַיין קֵיין פַּבֿול,
נָאר אוֹיךְ מִים וֶערְץ 2 מענְש , וָארוּם וֶוען נָאךְ יֶעדֶען מֶענְשֶׁענְם שְׁמֶערְצִין זָאלְלִין נִיך איהֶם
דִי מְרֶעהֶערִין נִיסְמֶען , וָאלְט גֶעוִים אַמַכּוּל גֶעוָארִין.

וֶוער עֶס זָאנְט : יאִיךְ וַוִיים פוּן אֲסוֹד נָאר אִיך וִילָלינִיט אוֹיס-זָאנִין', הָאט עֶר שוין
הַאלְבּ אוֹיס-גֶעזָאגְט.

גְלוֹיבּ גִיט דֶעם פָרֵיינְד, זיין פריינְדְשַׁאפְט אִיו נִיט וַאהֶר : גְלוֹיבֶּע אָבֶּער דֶעם פֵיינָ,
דֶען ניי|-מייְדְשַׁאפְט אִיז גֶעוִיס וֵאהָר.

יֶעדֶער ווילְל דֶער-לֶעבֶּען אַלְט צוּינֶערְין ,‏ אוּנ אַז אֵיינֶער רֶער-נְרֵייכְטיעֶם , פַאר
מִיאוּסְט עֶר עס ,

אֵין עועל דֶערקענְט מֶען אָן זַיינֶע לַאנְגֶע אויערן , אונ אַנַארֶר אָן יין לַאנגֶען צונגג
יֶערֶער קויפט נָאר פְרֶעגִין א עֵצָה , אבֶּער נִיט צו פָאלְגֶען.

עֶס אִיז בֶּעסְסֶער אַ פְּרָאסְט-פֵייגֶעגֶע. אַז עֶס אִיז נָאר דָא אִין דֶער הַאנְד, אֵיירֶער א גוס
אונ מֶען לוֹיפְט עֶרְשְׁט נָאךְ עִם צוּ הַאפֶּען .

נָאלֶר אוג זִילְבֶּער וֶוערִין גֶענוּמֶען פין דֶער ע רד , דִי אָבֶּער וָואס בֶּעקוּנְמֶען, עם, שְׁמִירֶען
נִיף איין ‏ דִי הָאנְר , אוּנֶר אֵיינִינֶע בֶּעשְׁמוּצֶען אויף די וֶעעֶלֶע ונְשָׁמָה),

|ב, סטופניקער.

דֶער גְרֶעבֶּער (נאר פֿהי)

צודקוקען זִיךְ גוּט צוּם-מֶענְשִׁין זֶעהְט מֶען אַרױם אַז פון גֶעבּירֶעייאן איז ,ער 8 גְרָאבֶּער.
צוּ' צְווֶעלְף-יָאהֶר ‏ בֶּעגְראבְּט-עֶר דִי קִינְדֶערִישַׁע וַאהְרֶען מִיט זייערי לע שְׁפִילִכְלֶעךְ , בַּיי
פֿ;יאהְר בַּאנְרָאבְּטיעֶר רִי יוּגֶענְד = מִיט אִיהְרֶען פְרִיהְלִינְג , בַּיי 5 וָאהְר בֶּערַאבְמייער די
עֶרשׁטָע לִיבֶּע, יי 0 וָאהֶר בַּאנְרָאבְּט-יער די אֶמוּנָה אִין יֶענֶעם , בַּיי 0 יאהֶר-- די האפפענונג,
יי יֶהֶר - הי א , בַּי 0 יאה הִיבְּט עֶר אָן בַּאנְרָאבִן דִי : גֶעפִהְֶען הָמ ; .

- אי יע יט

= 020 =ש/

נֶעמִין, ‏ א. ז. װ. אונָד פון דֶעם טוט דֶענְקְט עֶר נָאף נָאר נִשׁ , , אונ ווע צבּ"שׁ אֵיינֶער
ָאֶלֶל אֵיהֶם אִפְּרֶעג מוהן ;וי פיעל עֶר אִיז אַלְט" 1 פִיהְקְט עֶר דֶעם רִיכְטִינֶעןיפֶּשט, אַז
דָאם מֵיינְט עֶר + וֶוען וֶועט עֶר שוין מְרֶעמִין אויף ניין קֵבֶר, -- אוּנ דִי זָארְג פַאר דִי גְרויֶץ הָאאר,
מַאכְט אֵיהֶט טַאקִי גְרוֹי הָאאר, | |
ידי דִי קְלוּנֶע דִינְסְט ,

יֶענְטֶע ! -- שְׂרייֶעָט דִי בַּעֲכַת-הַבָּיֶת מע צוּ דֶער רִינְסְט = געהאַין ספיט רקי
אִין שְׁטוּבּ, עַם אִיז מַאלְט אוֹיף דֶער גַאסֶם ,

הַאיהֲאדחַא -- צוּנַאכְטיניךָ - דִי דִינְסְט -- = אַװי אַ קליין-קֵינד ווייסְטישׁוֹין-אוֹיך פון
קַאלְט בָּיו ווַארֶעם? ׂ |

יוסף זאק ;

:

בַּיי וֶועמִין דָאס הַארְץ אִיז שְׁמֶענְדִיג אוֹיף דֶער-צוּנְג, בַארָף עֶר מוֹרָא הָאבִּין עֶר ואל
עֶס חָלִילָה נִיט אוֹיס-שְׁפיֶען ‏ | ֹ

צ* +
דֶער דָאקְטָאר (מִיט אַסֶערוָאוְגֶעימִינֶע) אִיך סוז אֵייך זַאנִין, אַז אַייֶער פָרוֹיא גֶעפֶעלְט
פִיר עֶפִּיס נִים :

בָעו מַאנְן; מָיר, הֶעהֶר דָאקְטָאר , גִיפֶעלְט זִי מֵיינְמָאהְלינִיט ,
דֶער דָאקְטָאר : איער קַאפּ-ווֶעהְטִיג הַארְט מִיךְ שוין נָאר-וֶוענִיג + ?

דֶער חוָֹה . מִיףְ וָואלְט אוֹיך גָאר-ֶענִיג גֶעהַארְט, וֶוען עֶס אל אַייך עה ק
אוג נִיט מִיר ‏ --- .

ואס אִיז דֶער אוּנְמֶערשֵׁייד פוּן אַמְחַבֵּר בְּיו אַרָאוְבּוֹינֶיק 1 .
דֶשם צְויימֶען סוּדיען 13 פְרִיסַאְשניע, אוג דֶעם עֶרשְׁטֶען , דִי ַאנְצֶע וֶעלֶם יוג

חמ"ץ :

. דִי אָשָׂה רָעָה, -
אַשְׁלֶעכְטֶע פְּרוּיא אִיו נִיט דָא מָעהֶר מִי אֵיינֶע , נָאר יֶעדֶער מַאנְן זָאגְט : דָאס רִיעחֶע

59 48 * + 'ס 3

- אֶשָח רָעָה אִיו בק נִיצֶע.. .

דֶער גְלִיקְלִיכֶער אֵלְמָן .

אַמַאנְן הָאט נִף נָעתֶר גֶעפְהַייט :
וָאס מֶען הָאט זיין נויבּ אִין קֵבֶר גֶעלֵיינְט, ‏
לֵיימֶען הָאבֶּען אֵיהֶם גֶעשְׁטְרָאפְט מיט יי,
! (וי פְרִיעֶט זִיך אמֶענְשׁ נָאךְּ אַזי אַלָיִין". -.
עְבַארוּם אִיז רָאס בַּיי מִיר (קֵיין פְּלָאג , ,
הָאט עֶר זי צוּרִיק גֶעגֶעבִּין אַוָאא, י

5 גנ 53

= 880 /*ש : :

גָאר טַאקִי אַנַאנְץ גְרוֹיסֶע פְּריידֶע, -
ווייל יֶעצְט הָאבִּי מִיר רוֹהֶע בֵּיירֶע אי
אִיך אִין שׁמוּבּ ,
אונ זיא אִון גְרוֹבּ , |
א גֶעשְׁפְרֶעף צְוִוישֶען מַאנְן אוּנ וַייבּ+

דֶער מַאנְן : פון בּוּשָׁה אוג הָרְפָּה פָלַאמְט מִיר מיין פָּנִים .
' 5 אִיךְ זָֹה װִי דִי וֶועלְט אִיז פוּלָל מִיט גַארָאנִים ג

הָאס וַַייבּ : אוֹיף זֵיי דַארְפְּסְטוּ זִיךְ גָאר נִיט בֶּעקְלָאגִין ,
לֶערֶען זיך פון מִיר זֵיי אְַלֶע פַארטְרָאנִין + --

העניך ניילער ,

פַאר וָואם - אִיז מֶען מְכַבֵּד נָאר דֶעם חון מִיט דֶער בְּהוּבָה לִייענֶען+ /
גייל קייגֶער קֶען נִיט לֵיינֶען וָאס עֶר הָאט גֶעשְרִיבֶּען .

א. ב.

פַייטִיל אונ טְרֵייטִיל ,

פייטֶעל : פַאר וָואס הָאט אַ ירֶענֶע 9 מָאאְָס רֵייד ?
טְרֵייטֶעל : דָאם ֶעהְְטו אִיו לִיגֶען , דֶען מֵיין יְדֶענֶע רֶערְט נָאר אָהִן אַמָאאםי::.

:

? פַאר וָאס אִיז דֶער דַלוֹת אַזא אֵיין עזות-פָּנִים, עֶר הַאפְּט זִיךְ אַרַיין , אוּנ פְרֶענְט
זִיךְ פי גָאר גיט אָן .

: מר1 שׁוֹמָה-אֵייגֶער , נָאךְ וָואס דאלם עֶר זִיך פְרֶעגִין אז עֶר טְּרֶעפְט אַלֵיין ?
פ, : וִויפִיעל קָאסְט בַּיי דִיר אַפֶּערפִירְפְקי פְּרִאשָׁאק צוּ פיז :

מ, + *י קָאפּי ,
פ. + הַא-חַאדחַא, מֵיינַע אַרְלֶע פְלֵיי זֶענֶען אַזֹיפיע? נִיט װֶערְט.וג

פ. : זָאג נָאר טְרֵיימֶעל, צִי רוּא וֶועסְט מִיר אָפּ-גֶעבֶּען מַיין גֶעלְד צִי גֵיין?.

: אָכוּר אוב אַקַאפֶּעעֶקֶע .

פ. : נֵא זָאג אִיךְ דִיר אַז דִי גַאנְצֶע וֶועלְט וֶועט זִיף בָא שונויף. קוּנָמֶען אויף
זייין היין וואּגדֶער :

מ, ! אִיךְ ווילֶל מַאקִי דִי גאנצַע נ מֶעלְט זָאלְל ויה צו ורנַאנָוי קוּמְמֶען, טייל אִיך דָאר
מִיךְ זֶעהֶען מִיט מיינֶעם אַבְּרוּדֶער , וֶעלְבֶען אִיךְ הָאבּ זִיך שׁוין מִיט אֵיהֶם "ּּאהָר
| ניש גֶעזֶעהֶען .

ב. בעקערמאנן ,

אֵיין ליד 1 טײַערֶע פַּארְצֶיעֶס זֶענִין אַזױ קליין אַז מִיט אֵיין בִיסָסְעוּ מָאן איף זי איינש; יננֶען.
די בּעח"ב : דִי פָּארְצְיֶעס זֶענִין נִיט קָליין, גאר איער מויל אין צויגהויט,

5.,265554 א.ו, .2 אנא

וַּ 42 70|8ןר סס'פרר א {יפן :3 5 4 י-+-

=== 8ל ==
אִין מִירָאווְאִי סוד ,

אי -- ייט דֶער מְהָאָאֵי סוד אִיז גֶעוָארֶען 1 זָאנְט אֵיין בּוֹיעֶר צום צְיימֶען , אִז טַאקי
על בֶּעסְמֶער פאר אוּנָו +

ָּ -- מִיט וָואם בֶּעסְטֶער ? פְּרֶעגְט דֶער צְֵייטֶער י

{ -- גָעהֶר אֵיינְפַאךְ אַ מָאהְל אַז אִיך פְכֶעג בְּרֶענגיץ עִפֶּס אִין מארק פַארקייפען . פְלֶעגִין
די זְשִׁיריוְגֶעם צושֶׁעפְפֶּע די סְחוֹרָה , אונ ,קֵיין גֶעלֶד הָאבּ אִיך נִיט גֶעוֶעהֶען; הַיינְט אָבָּער
אָה-הַא ! הַיינָט לָאז אִיך נִים דְרֶע פון וָאגֶען ווע מֶען צָאהְלְט מיר ניט פְרִיהֶער,

--- דוא הָאסְט שׁוֹין גֶענומֶען די רְפוֹאָה גח אִין אִפְּטֶעעָק ק ? ,
-ה נִירָא = גרוּדֶער מִיט וָואס צוצָאהְנֶען, אֲפִּיסוּ קֵיין סִימָן (משטן) הָאבּ איך אוף
נָט צו גֶעבֶּען :
=-- שׁוֹמָה ! נִיבּ ר' ירה 'ס סִימָנִים (דֶצ ך עֵבֹ"שׁ בְּאַחַיב) .
-- פַאר רִיעזֶע-סִימָנִים קרִיגט-מֶען מַבוֹת , נִיט רָפוּאוֹת ,

: --- אִיךָ הָאבּ דִיר גֶעבְּרַאכְט אמַאַאמְנִיק (אַ אוּנרוּה) צורפַאררִיכְמֶען, הָאט אֵיין אַלְטָע פְיוֹי
גֶעזָאנְט ארייןגֶעהְנְדִיג צוּ. א זייגֶעריטַאכֶער .

-- וָואס זָאלְל אי מִיט דֶעם מַאיַאנְצִיק טוּהָן 1 הָאט פַאר-וואוּנְדֶערְט נֶעפְרֶענְט - הָעי
צייגֶערמַאכֶער -- ואוּ אִיז דֶער וַיינֶער +
-- דָעו זִייגֶער 1 הַא , בֶעריַייגֶער אִיז גְרָאר נַאנְץ , גָאר בֶער מַאוַאמְנִיק גֶעהְש נָיט ,

וָאס אי רֶער יִֶר-ודֶע , אַחָסִיר צִי אַמִתְנגר *
גֶענֶיס אַחֲסִיד , , וָארוּם הֶען זֶעהְט אִיחֶם אֶפֶּט בַּיי דֶעם רָבִּין --

מֹשֶׁה פּארצאווסקי

בֶּערֶעלֶע אוּג לֶעבֶּעלֶע .

זאג נוּר בֶּערֶעקֶע , דח בִּיכְט דָאךְ ַשְׁטִיקֶעל ִּילִיטוּף, ‏ ואס איז דָאס ואס מֶען יפ
פְַאגֶעט 5
-- ְלַאנֶעט הֵייסְט : אַזֹי אַקֶערְפֶּער וֶועלְבֶער בֶעקוינְט גֶּענַייבְטוּנְג פון אַ צַנְדֶערִין ;
| /- הַעדהַע ! אִיצָט הֶערשְׁמעה אִיךְ שוין , נִוי לְמֵשֶׁל; בֶער שׁוּהנייישַׁמֶשׁ בֶּעקּמְמְט
בֶעלַיימְטונְג פון רָער שּׁהְל. --

א

אברהם פיכמאהן

ען דֶער צֵייכְט וֶען פֵּינֶע מִינְמְכֶער ‏ אִיז גֶענַאנְגֶען פון פָּאסְט אַהַיים , אִיז גֶעגַאנְגֶען
אַיְרוֹיָ רענ עֶר אִיו אְִכָּ ער גֶעוענִין אַזֹ צוְרָאנ פון דֶער מארְרֶעסְַּנְדֶענְציע וָאס עָר
= דֶעם טָאג אַ וו עק"יגעשִׁכ קֵט, אַז עֶר הָאט אִמִּיקוּ נָיט בֶּעמֶערְקְט וי דֶער רֶענִין עאשט-
א נָאר וֶען עֶר הָאט אִיבָּע נָעךְ ְרֶעִין ניין שְוֶעל, הָאט עֶר דֶער-שְִׁירְט רָאס עֶר
גֶען הָאט עֶר גֶעזָאגְט, אי וָועלְל מִיךְ לֵייגען אַפּײרוּהֶען .
גָאר פוּן ְרוֹים-פֶע רא גֶענִישׁ.- הַאט ער דֶעם ַארִיטָאלל אריין גֶעלֵייגְט אִין בֶּעט, אוּג אַקיִין
הָאט עֶר זִיך גֶעשְׁנעכלנ אִין טיג קעל, = |
- א, זלידניווקער

ַאכֶען וֶעלֶכֶע טְּרֶעפִין זיךְ זֶעלְטֶען
דֶער 'בֶּערִיהְמְטֶער בעל צְדָקָה זָאלְל גֶעבִּין אנִרְבָּז בְּמַתָר י
די אָרימְֶטָע זרִישֶׁעטָאכְטֶער , אֶהְ נָאלְדֶעגֶע אויערִינְלִיך אוג אָחֶן אסַאמְמֶעמִין לגניי
-בֶער אָרנְסְטֶער צָאהְלֶער זָאלְל אוֹיף רֶע עֶרֹשְׁטִין-מָאהְל זיין וָארְט נִיט הַּאקְגִין.
בְּלִירקוָרֶשׁ. זָאנְלִין קיין מִפָּנוֹת נִיט וֶועלְלִין גֶעהְמֶען .
דֶער נַשֶׂרֶם זָאלְל ‏ קיין שָׁאהְגֶער-הויז גִיט אוֹיפְבוֹעָן ‏
דֶער פִחּמְמֶער בָּשָׁרער שְׁטָארְט-במוּחַ, זָאדְל נִיט ‏ מָרְפָּה בַּאנְרָאמִירֶען,
אַ פֶעררַארבֶענֶער מֶענְשׁ זָאלְל וֶענֶעם קֵיין מּסֶר גִיט זָאגֶען.
דֶער בע גמַאקְסֶע , זָאלְל נִיט שֶׁעכְטִין אָרִימֶע לייט אָנשְׁטָאט בִּהֲטוֹת .
אַיױּד זָאכְל נִיט וֶוֶעלְלִין קיין מנְרַח"שְׁטָאדְט אין שׁיל,
דֶער שְׁנֶעכְטֶּער בּעל-קוקע זָאלְל זִיך נִיט דַאנְגְלֶען מִיש רָעַם שֶׂטֶן.
אַ בֵּית-מֶדְרֶשׁ אָהֶן מחֲקוקות אִיבֶּערעֵלָיוֹת ,
א װּרִישֶׁעשְׁטָאט אֶהֶן פֶערשִׁירֶעגֶע צְרָדִים ,
א יּרִישֶׁערקקבְּצֶן אָהֶן אטוץ קִינְדֶער . :
א בַּעַל-תְּפָקָה אָהְן אַ פַארְוִויקֶעלְטֶען הָאלְדָו נמִיםנורָאִיט , 4
אַ יוִּישֶׁע אֲסִיפָה אֶהֶן פֶעטֶשׁ. - |
וֶוען מֶען קוּמְט מָאהְנֶען רֶעם שְׁלֶעכְטִין בּעֲלִ-חוֹב, זָאלֶל מֶען אֵיהֶם אורחווו מְרֶעפִץ .
וֶען דֶער מְלַמַר אִיו בַּייו אוֹיף רִי תַּלְמִירִים . זָאלְליעֶר נִיט נַארְטֶּען בֶער בֶעבִּיצֶען
אַ מַּאינטעכ אִין הָאפְּף. -

אַ יוּנְגֶער מַאנְן זָאלְל צוּיפְרִירֶע { זיין | נָאך זיין חֲתוּנָה.

אַ יוּדִישֶׁע חוּפָּה אָהְן קייג .

אַ אויפְגֶעטּמֶענֶער עוֹשֶׁר זָאלְל זִיךְ נִיט הַאלְטֶען פַּאר אַיחְפְן .
דֶער סוֹחָר זָאלְל נִיט לױיבֶּען נַיינֶע עִרנְסְטֶע סְחוָֹה .

דֶער אַלְטֶער מַאנְן וָאם הָאט א וּנְגֶע פְּרֹי , זֶָלֶל בָּאֶמֶת וֶעקְלין אִיינְלאלֶען יִנָע
קיש צו זִיךְ אוֹיף טְהֶעעְ : |
א וּרֶעשֶער מְהַבֵּר זָאלְל שְׁטַארְבֶען א אֵייגֶענֶע תַּכְרִיבָים .

הא 4

ֶעלְבֶּעם הָאט קֵיין גְרוֹיכָע וֶוערְמָה
טָא חּכֶט נִיט ‏ הֵיין הִסְהֹניֹת א
דָאס וָוארְט, גְלוֹיבְּט מִיר , גֶעהֶערְט
מַיין פָּשׁוּט דִיגֶער פְּלוֹנֶית. . ג
יֶערֶעס מֵיידְכֶען וִילְל בְּאִין אופֶן נִיט װֶערִין קין כַּלָה .
נָאךְ דִי כְּנָאִים וֵוילֶל זִי בָּאִין אוֹפֶן קֵיין חֲתוּנָה נִיט הָאבִּין ,
נָאךְ דֶער הֲתוּנָה וִוילֶל זִי בְּאֵין אוֹפָ נִיט הָאבִּין קיין קִינֶער ,
גָאךְ די קִינְפֶּעט וֵוילֶל וי -- גָאר אִיבֶּער-ני 8 מֵיירְכֶען וֶענֶען.

גֶעדַאנְקֶען פון אַמְשׁוּגֶענֶעם .

נַארְרֶען הָאבֶּען מוֹרָא פאר דֶעם מוֹירְט, קְלּנֶע פַאר רָאס גֶעבִּין! + + *

פִיעל. גְלִיקְִיבֶע. מֶענְשָען גְלוֹיבֶּען אַו דִי וֶועלְט אִיו זיִיעֶר עֶקִיפַּוְש. רי. מֶענְשֶׁען
| צֶענֶען דִי פְּפֶערְד אוּנ דָאס זל אִיז וֶעהֶר קּמְשָׁער -- :

וי קָסּג הָאט עַס גָאמְט אֵינְגֶעְהֵיילְט, ואס עֶר הָאט אוּנָז אַרַיין גֶעוֶעצט מַארְף
אָיְגֶעויינִיג אִין קָאפְּף אונ אַהַארְץ מיעף אִין דֶער ְּרוּסְט - בְּדִי נִיש צו פַארשֶׁעהְמֶגן די
וָאס הָאבֶּען עעִם נִיט ו.. . (שָׁלֵא לש אֶת מִי שא לו). -= |

דָאס וָואס מִיר קְלָאגִין פַאר נָאטְט , בֶּערַארְפִין מִיר פַאר שְׁנַיינֶען פַאר נֶֶענְשִין .
זוך מֶענְשׁ וָאס רוּ ליעבּסט, אוּנ קיעבּ וָאס דו האסְט גֶעפוּנֶען .
דִי גוּמֶעיצֵייט טְרָאנְט אוּנָז, דִי שְלֶעכְטֶע אָבֶּער -- מוּזֶען מִיר אִיבֶּעריטְיאנֶען! י +=

וֶען אִיך בִּין גֶעבּוֹירֶען גֶעוָארֶען , הָאבּ אִיך גֶעויינְט. צוּם סוף הָאט מִיר עֶרכ;ֶעהְרְט
גֶערֶער טָאג וָואס אִיך הָאבּ. אִיבֶּעייגֶעלֶעבְּט פאר ואס אִיךְ הָאבּ גֶעמֵיינְט מֶען אִיך בִּין
גֶעבּוירֶען גֶעמָאנֶען . ' | |
עָארוּם הָאט מין גֶעהַרְנֶעט זיין בְּרוּדֶער ‏
: יל עֶר הָאט קֵיין אַנְדֶערִין גֶעהַאט וֶועמֶען צוּיימרְגֶענֶען גאוּג הַרְגֶענֶען לִיגְט שוין
בַּ"ה אִין אוֹננֶער זוֶוערְכְקֶע נַאמוֹר . . .)

פַאר וָואס הֵייסְט דֶער מֶענְשׁ ,אָרִם"? | |
--- יל די רָאשִׁי תֵּיבוֹת פון - אָרָים מַאנֶען אִיך "דו "מִיר. דֶען דֶער מֶענְשׁ דַארְף
נִים זָארְגֶען נָאר פאר זִיךְ אַלֵיין ‏ נָאר פַאר דֶעם אַנְדֶערִין אוֹיך . --- וָארוּם אִיך אַלִין
אִיו נָאךְ קיין מֶענֶשׁ נִיט , דוּ אַלִין אִיוֹ גֶעוֵויכֶם קֵיין מֶענְשׁ , נָאר פון מיין אִיךָ
אוּנ פוּן דַיין דִיר אוג פן דֶעם אַלְגֶעמֵיינֶען מִיר, ה. ה, פון רֶער גַאנְצֶער וֶעלְט.
בֶעשְׁמֶעהְט דֶער מֶענְשׁ ... :

שַׁאֵלָה 1 פַאר וָואם שְׁלָאנְט מֶען דֶעם ידֶען אוּמָעמוּם ,-
צִי נייל עֶר אִיו צוּ קלוג , אָדֶער ווייל עֶר אִיו צוּ פרוּם ?

יי -- 944 -2

תִּשׁ יבָּהז נִיט דֶעייפַאר שְׁלָאגְט מָע! אֵיהֶם, דָאס שְׁטֶער אִיךְ רִיד בּיי מיין גְלִיט---
גָאר מֶען שְׁלָאנְט אֵיהֶם דֶער-פַאר, ווייל עֶר קֶען נִיט גֶעבִּין צוּרִיק ,

ֶענֶע נָאמְט ָאלְלְְמוּ בַּאמְרַאכְמֶען מִיט ‏ פֶערְמַאכְטֶץ אוֹיגֶען, - דִי מֶענְשִׁין אֶבֶּער -- קינ

דִי הוֹיפְּט פְּרִיטְשִׁינֶע (אוּ זַאכֶע) פוּן נָטִין זִיךְ, אִיו--דָאס חָתוָֹת הָאבִּין + + +;

דֶער שְׁטְרוֹים-פוֹיגֶעכ שְׁמַאלְצְי ר נִיט אַזֹי פֶיעל מִים גַיינֶע ֶעלֶלִן ; ' וי עֶס
שְׁמַאלְצִירְט דִי דַאמָע וָואס פּוצְש-ִיךְ מִיט זי . +, |

אִיך בָּעוּך קיין שׁוהֶל -- נִיט דֶער-פַאר הָלִילָה וָואס אִיך וַילְלינִיט וֶעהְן נָאטּ, 2
ר דֶער-פאר וָואם אִיךְ וויכֶל קיין מֶענשִׁין זעהי...

משבייח ר

לַצָנוֹת,

וֶוענְן אִיךְ זָעֹה,. נִיא אַרוּם אֲרֵייכֶע אַלְמְנָה,
-- שׁוֹין ניט יוּנְג , אַיֵאחֶר פֶערְצִיג, אָדֶער מָעחֶר --
ויא עס דְרֶעהְט זִיךְ אַרוּם דִי אַלְמֶע מאמראנע,
אַ שֵׁיינֶער אונ ‏ אַיוּנְנֶער קאוואליער +
אוג עֶרקְלֶערְט אֵיהֶר זיין לֶיעבֶּע מִיט נְרוֹיס פַייֶער "
זַייט מַיינֶע, אִיך בֶּעט אַיך, הָאט רַחֲמָנוֹת!.
גִיבּ אִיךְ נִיט פַאר זַיין לִיעבֶּע קיין דרײַער
אִיך וַיים. דָאם אִיז מֶעהֶר נִיט וִיא לָנוּת,

א

יע 042 יד

וע אַנּטֶער הַאמֶערַאר זָאנ צו מִר,
אִיךְ לִיעבּ רִיך מעלֶר וִויא אַלְלֶעם אוֹיף דֶער וֶועלְט.
עָם שׁמֶעהְט פַאר דִיר אֶפְפֶען טֵיין הויז, מַיין טְהִיר .
קֶענְסְט אויך . וֶונְן דו רַארְפְסְט. גֶעבְּרֹיבֶע מייןגֶעלָרי
נְָעהם מֵיינֶע וֶועקְסְלֶען. אָדֶער נָאר מיין מוּפָן.
| אוּנ אִיךְ נְלוֹיבּ עֶס דִיר נָאר אויף דֵיינֶע נָאֶמָנוּתי
וֵוייס אִיךְ אַז עֶר וִיל עֶפֶּעם פוּן מִיר בֶּעוּמֶען.
-אוּג אַז אִיךְ וֶועל דַארְפֶען --וועט עֶר מַאכֶען לִצָנוּת +

וֶען ‏ אַיּנְגֶץ ‏ את / אַשִׁינֶץ ‏ מִירֶעל.
פֶערליבְט זיך -שְׁטֶערבּלךְּי אִין אֵיין אַלְטֶען בָּאְוַאן.
אוּנ זִיא בֶּעהַאננדֶעלְט אֵיהֶם צֶערפְּלִיךְ. ‏ אֵיירֶעל -
אוּנ זָאנְט : אאֵיתֶר זֶעהְט נָאךְ אוים וִויא אַיוּנְגֶער מַאנְן =
אוּנ דֶער אַלְטֶער קְוֶועלְט נָאר פוּן פֶּערגֶענִינֶען -

אוּנ שֵׁינְקְט אִיהר גֶעלֶר אוּ מַּתָּנוֹת --
וַויים אִיךְ. אַז פוּן הִינְטֶען שְׁטֶעלְלט זִיא אִיהֶם פֵיינֶען -
או פְרַייכְּט / וָאר מִים ‏ אֵָהֶם לֵצָנוּת+

ווענן אֵיינֶער ליפט מִיט פֶערוַויינטֶץ אוֹינֶען-
אוּנ ‏ מִיט ‏ אַפַּאקְק רֶעצֶעפְּטֶען אִין אַפְּמִייק אַבײן3.
עֶר זָאגט : ימַיין װַייבּ הָאט סְפַּאוְמֶען גֶעסְרִינֶען.
נָאמט דְערּ גוּמֶער וויים, וָואס פוּן אִיהֶר וֶועט ויין+
אַמוּמֶער פוֹן זֶעקס קִינְדֶער. אך ויא שַאדֶע"
וַויים אִיך ,‏ אַז דָאיטֶען אִיז נִיטָא הֵיין סַכָּנוֹתֹי.
דָארְט הַאנְדֶעלְט ‏ זִיך נָאר אוּם אַנַיַע פָאדְעי

צ.

4
אוג דִיא סְפַּאזְמֶען זַיינֶען ‏ נָאר הוֹיכֶע לִצָנוֹת*

וֶוענן אֵיין אָרֶעמֶער מְלַמַד דַארְף צו דֶעקְקֶען זַיין הַייוֶעל
מִיט אַניָעם דָאףְ פוּן רֶענֶען. ווינְד אוּנְד שְׁטוּרֶעם,
פַאלט עֶר אוֹיף אַקְלוּנֶע הַמְצָאָה בַּיי זִיךְ אִין קְלַייזֶעל,
צוּ שִׁיסְקֶען דֶעם נָבִיר שָׁלַחִימָנוֹת אוּם פּוּרִים,
אוּנ בַּיי אֶיהֶם אִיז פֶערֶעכֶענְט אויף גֶעוִוים, אוֹיף קְלָאר,.
אַז דֶער נְבִיר וֶועט אָפְּשֶׁקֶען גֶעלְד מיט שַׁלַחימָנוֹת,
אָבֶּער צוּרִיק בֶּעקוּמְט עֶר אַפְּפֶעלזִינְן אַפַּאאר.
אוּנ עִם מְרוֹיֶערְט אִים זַיין הֶערֶץ פוּן דֶעם נְבִירִים לִצָנוּתוּ.

מ, זייעפפערט ,

ניט קֵייפֶערְנִינֶער!

מע הָאט מִיר הֵינְט דֶערצֶעהְְט אִין מארק!
וֶוען פייפערמאנן רוּפְט מִיךְ צוּ זיך אִין סָאד אויץן,
טְרִינְמֶען מייהע , אָדֶער אַ מָאהֶל אַנְלֶעזֶעל יי
זֶענֶען מיי טיינֶע הֲבָרִים מִקנא דֶער-אויף שְׁטַארק,
די או-פֶערְנִינֶער וַייסֶען אֵפְּנִיִם נִםו
וי טֵייעֶר אִיך בּצַאזְל פאר יֶעדֶער וצ
נעם קָאסְט מִיךְ בְּלוּט-- מָעג אִיך שְׁוֶערֶען,
דִי עמַאדַאסִי לֶענְט פאר אוּז אַרָאמַאן,
אוּנ זייעַר, מארמאזעל"בַּארַאבַּאנֶעט אוֹפָן פָארְטֶעפִיאן* .
אוג אִיךְ מו גֶעבֶּעךְ-- זיגֶען אוּנ הֶעלֶען יי

מ. װ. זאטולאיוסקי :

85 81ס181 סאג

די אייראפעאישש
לימעראמור

0 0 בּיכֿעֶר
אײַראָפּעאישע לימעראַמור
0 2 בּיִכער
יורישע שריפֿטשטעלער

איִנְטעָר ד! רעָדאַקציץ
צוואַטען 62 ביכעֶר :
בּלוון 8 רו"כּ. פֿון אברהם רייוען ,

דֹעֶר צוועֶק פֿון דֹעֶר דאָזיַנעֶר אוּנטעֶרנעְמוּנג איז צו בּעֶקאָנען דֹעָם יורישען
לעָועֶר טיט די בֹּעֶסְטץָ װעֶרק װאָס עָם האָט געֲשאַפֿעָן דער אײַראָפעָאיִשער
נײַסט אוּן דעֶרמיִט אַרײַנטראָגעֶן אַ פֿריַשעָן שטראָם איַן דעֶר יוּריִשעֶר ליטעראַמוּר,

די ,אײראָפּעָאיִשעָ ליַטעָראַטור" װועֶט אין פֿערלױף פֿון אַ יאָהר עֶרשײַנקָן
0 בּיכֹּעֶר אומנעפֿעָהר אַלץָ װאָך אַ בּיִכֿעֶל, | |

און חי (80 בּיכֿעַר ,אײַראָפּעָאיִשע ליַטעָראַטור" װעֶלעֶן קוטעָן איבּעֲרועָצוּנגעֶן
פֿון די בּעָרוהמסטע שר!פֿטשטעָלעַר פֿון דעֶר װעלט אין אַלעָ שפּראַפֿען, וי פֿון דעָר רײַט-
שיִשער ,‏ עֶנגליַשעֶר, = נאָרװעֶגיִשׁעֶר, ‏ רעָניִשעֶר, = שועֶריִשׁעָר, ‏ פֿראַנצויויִשעֶר,
אוּנגאַריִשׁעֶר , פּױליִשעֶר ; רוסיִשעֶר און אַנדעֶרעָ, יעֶדעֶס בּוּךְ וועָט עֶנמחאַלטעֶן : סקיצען,
מומען אַנ'אָבּטײילונג א יד אָפְּעֶאוֶשער הוֹמאָר, הומאָרעסקען פֿוּן די װעֶלט בּעָריִהמטע
הוּמאָריִפשעָן אוּן טאַטוָדיַקעָר . פּרען פֿיַר יעֲרֹעֶָם בּוך 10 קאפ פֿיר אַבּאָנעֶנְטעֶן פֿון דער
גאַנצעֶר ‏ סעָרִיעַָ 86 בּיבֿעָר 9 רובל, דו אַבּאָגֶענטעֶן בּעֶקוּמעָן אומואָנסט אלם פּרעמיע
2 בער פֿון די אֶריגיִנעֶלֹעַ /,יודיִשעָ שריפֿטשטעלער*, יעֶדעֶן טאָנאַט אַבּוּך,
צוווִשׁעֶן װעלבֿע עָם װעֶלען זיך געֶפֿינעֶן די נײַעֶסּטעָ װועֶרק פֿון שׂלום אֵשׁ, אברהם
ריועָן, י. ל. פּרץ, ה. ד. נאָמבּעָרג, פּרץ הירשבּײַן, א. י, װײַסענבּערג, יונח
ראָועֶנפֿעלדר און אַנדעֶרעָ, |

אין אייִנצעָל פֿעָרקויף וועָש יעָדעָם בּוך פֿון דעָר פּרעָטיע פֿון אָריְגינעָלְעָ ,יורישץ
שריפֿטשטעלעֶר* קאָסטעָן פֿון (296 ביר פפּל קאָט' . |

= אָבּאָנוְרעָנדיָג דו ,איראָפּעאיִשע ליטעראַטור* װעָט דעָר לְעֲועָר עֶנרעָ יאָהר
בּצָויצעֶן אַ ב יב ל יאָט עָק פֿון 60 בּיכֿעֶר פֿון ד! גועָסטע װועָלט בּעֲריִהמטע
שו!פֿטשטעלאָר, דיִפֿטעֶר אוּן ראָטאַניסטען { אוּן 129 בּיכֿעָר פֿון די גרעֶסטעָ אוּן בּעֶריָהנ-

= יי צוואמען 69 בּיכער, ==

;בַּלויז פאר 8 רויכּ
.בי ינבל" רז לארט הנק יי זדולי האָקא יי :55 2

אפ : ר טי ינע אשננשיץ ווז .א2יפ ,2 עי בוש אשי לב פמן ‏ 6 קוק 2 אט
: א א יי ; ר עי שי א א יי יי וק עשר 0
דול 12 פנ יב ונל מע = לאר אל ייז גי אק אי יי א לש ר

די יעֶתרליכֿע אַבּאָנעֶנְטעָן קענעֶן אײַנצאָהלעָן דעם אַבאָנאַמענטסײפּרײַז -- ש רובּל --
אין פֿאָלגעַנדע ראַטעָם! בײַם אַבּאָנוֶרעָן 1,950 רובּל, בּײַט 10=טעָן בּיפֿעֲל---1,80 רוּבּל, בּײַם
0ְען בּיפֿעָל---1 רובל, אוּן בּײַם 80-טעֶן בּיבֿעָל דעָם לעֶצטעֶן רוּבֹּל. |

די אַבאָנעָגטען פֿון דו , אײראָפּעֶאיִשעָ ליטעראַטור", װאָם שיקעֶן אַרײַן דֹעָם
אַבאָנאַמעַנטס-פּרײן ד יר עָק ט אין פֿעָרלאַג , פּרטָגרעֶס* קעֲגעַן בּעֲקוּמעֶן אויסעֶר די 10 אום.
װיַסטיַנע פַּרעָמיעם יוריִשע שריפֿטשטעלער" אוֹיך פֿאָלגעֶנרע בּיכֿעֶר 1 1) אַ נײַער בּאַנד דראַ.
מאַטישע שריפטען פֿון יי ל, פרץ רײַך אילופטר;רט מיט פֿאַרבּען, פּריוו 1,928 ר' ---
פֿאַר 6 קאָפ' מיש פאָרטא 90 ק'; 2) שריפֿטען פֿון אכרהם ריּוועֶן, ערשטע 9
בּענרער ,געואַמעלטע לוערער" אוּן , מענשען אוּן וועלמען" . פּרײַו 2,580 ר'---פֿאַר 1 רי
מוט פּאָרטא 1,850 { 8) שריפֿטען פֿון אברהם ריַועֶן דרישער נײַער בּאַנז, פּרײַו 1 רובּל----
פֿאַר 60 קַאְפי טוט פּאָרטא 78 קאָפ'ן 4) קונסט און לעֶבֹּעֶן, 4 ואַמעלבּפֿער,
רעראָגיִדט דורך אברהם רײַוען , פרײַו 80 קַי--פֿאַר 4409 ק' מיט פאָרטא 65 ק' { 8) פֿיָנה
טײַל , הויופֿרײנרי פץ גרויפע בענדער , פרייו 2 רי---פֿאַר 4 רובל מיַט פּאָרטא 1,580 ,
די וועלצע פֿאַרלאַנג/ן 2 פּרעֲמיעָם, צִאָהלעָן פֿוִר פּאָרטא 80 קאָמּ', דו װעלפֿע פֿעֶרלאַנגעֶן
יאֲלעַָ 5 פּרעֲמיֹעָם צאָהלעֶן פֿיַר פאיטא לוט 78 קאָט,

אַדרעסע פֿון דעראַקציע אוּן אַדטיניסטראַציץע +
ימפסיוקסיה,, 6028?+ |60ן *0009סקתסט11, תפתס:חתא

אש 1168 1 װ/אן 96 11076888 (0828ק38 ,1014 .4
עו אמך א 6 א ג עו .}.‏ ש .וע ,, } 1, 21 וי יחר 4 6 2 }1 2 0 , יי

' ןרער אוֹצֵר פון קלאַסישע ליטעראַטוּר

|,הויז-

יי ר :
די י.י יי
עג לט

אַ היסטאָריש-ליטעראָרישעס בּוּךָ

1 עֶרצעחלוּנגעֶן, סקיצעָן, געָריפֿטע,
דאָטאַנעָן און פֿעָליעטאָנעֶן כֿין דעָם יודישעֶן
לֹעֶבּעֶן,

2) היסטאָריִשע אוּן װויסעָנשאַפֿטליבֿע
אַרטיִקלעָן, רײַזעָ בּעשרײַבּונגעֶן איַן די
װײַמעָ לעָנדעֶר, עֶרצעֶהלוּנגען { פֿוּן דֹעֶר

יֹעָדעֶר מעֲנש דאַרף װיַטעֶן איַן זײַן הייו,
און פֿאַמיליע,

3 לעֶבּעֶנְט-בּעֶשרײַבּונג פֿון גרויסע
לײַט,

4 נײַע = עֶרפֿינדונגעֶן, ‏ אַנעֶקראָטעֶן ,
שׁעֶהנץָ מעשיוח, גלײַפֿע װעָרטלעֶך, שמל'

גאַטור?געָשיִכֿטעָ, ‏ נוצליכֿץַ ידיעות װאָס | דיגע רײַר פֿון גרוֹיסע לײַט אוּן פון תלמור,

רעדאַנירט פֿון

מ. ספעקטאר

וטעס בּוך,
4

פֿעַרלאג , פראנר{'ם" װאַרשא,
תרס'ח.

פ'ת 8 8 0 8 גי . בי 5 וד
גע וק צגקסזיה?,-סעקסגטען -

1860 ||

4
0
6
4
8
6
0
8
6
)16

)11
)12
)5
)14
)5
)6
)17

)18
19
60
)1

8

08
4
)38
)7
08
6
)38
)1
8
3
4

8

אינהאַלט פֿון צווייטען בּוּך }

נִבּוֹרי יהורה (געדיִכט)-א. נאָלרפֿאַדעָן '

ליעדעֶר פֿונם יוּדיִשעָן זשאַרגאָן--ר, שטאַרקמעָטה

אַ האַרטעֶר בּיִססעֶן (געריפֿט-ד, פֿריִשמאַן ,

דעֶר זײַגעֶר (געֶריפֿט)--9. ואַמאָשטטשון , ,

די עגונה (אַ דראַמא איִן 4 אַקְטעֶן)--מאַריא ל עֶרנעֶר
אַ װאָפֿעַנדיָגעֶר חלום (געֶריִפֿט-בּעֶרנאַרר בּעֶקעֶרמאַן

: ביל אוֹיס רעָם לעבּעֶן (געֶריִפֿט)-א, דרוּקעֶר ,

ט

פֿון װאַנעָן שטאַמט די פאָעָזי (געֶריָכֿט)-י, ל, גאָרדאָן ,

די קיִנדבּעטאָריַן עגעֶריִכֿט)--נ, ראָזענבּלוּם ,

דאָם בּלוּט איָנים גוּף פֿונ'ם מעָנשעָן: { די בּלוּט צורקולאַצוץ,
זן דעֶר אֶטהעָם מיַט זײַנץ אַפּאַראַמען--ד"ר י, טשעֲרני

די זײַרעֶן פֿאַכּריִקאַציע-נ, ר, האָפֿפֿטאַן , ,

דעֶר וועָג צוּם אמת (געֲדיִפֿט)-י, ד, רִיובּעֶרג ,
דעֶר יודישער קרבן (געריפֿט)-פ, ואַמאָשטשין ,

דעֶר לוקסוס--י, כהן , , ,
עָר פֿון דֹעָם לעֶבּעֶן עגעֶדיֿט)--פ. ואַטאָשטשין

אַ בּריעף צו אַ פַּעֶטעֶרבּוֹרנעֶר דאַמע יודיש טהעָאַטעֶר)

-ד"ר פֿאָן:איט

שבַּת (פֿעַליטאָן)--ש, ל, ציטראָן , , ,
דער חלוק נעֶרצעֶהלונג)--נ, בּאַזילינסקי ,
עֶר איז נפטר געֶװואָרעֶן נעֶרצעֶהלוּנג)-ר, פֿר ישמאַן
די העֶרצעָנ:שליסלען (געדיפֿמ)--א, צוּנזער ,
אַ מעשה פֿון פֿארצײַטעָן--א, צ. צווײיפֿעל '

קורץ געָרעֶדט אוּן פֿיעל געַמײַנט--י, װייסבּעֶרג ,

די יודישעָ מווץ (יוריִשע פֿאָלקס:ליערעֶר)--י, י, לעָרנעָר
יוֹם כּפּוּר (עֶרצעֶהלוּנג)-י, דינעָואהן ‏ , ,
איַן דער פֿרעָמד (עֶרֹצעֶהלוּנגנ-איְזאַבּעֶלֹלֹא /,
מײַנץ זילבעױנע לעָפֿיל-י, ד, ריובּעֶרג , ,

די װעָלט װי זי לאַכֿט און וי זי װײַנט--ט, זײפֿעָרט
װיצעֶן, אַנעֶקדאָטעֶן אוּן גלײַכֿװעֶרטלעָך , ,
געריהמטע לעֲבּעָנֹם רעֶגעָלן--א, דומאַרעֶצקִי ,

װיבּאָרְעָם בּײַ די חיות-י, ריַובּעֶרג/,
די זאָרג , ' '
קלײַנץ חלוקים , ' '

יורישץָ ספנים (אַבּאָבּאָנעֶס)- -א, י, בּופֿבּינרער ,

יי

יי יצ יו

נִבוְרי יהודה,
רער לישטרעשט עלישט -
צִין דער שְטָאדְט מֵא דַ יםי פוּן יְרוּשָלַיִם נִיט וויימ
הָאט זִיךְ גֶערישְט , נֶעקַאכְט וִוי אִין אַ קֶעסִיל.+
ייב אוּנ קינְד , יוּנְג אוּנ נַאנְץ אַלְטַע לייש,
הַאבֶּען זיךְ גֶעדְרַייננְט אִין אִימְלֶעכֶען גָאסִיל,
נֶעלָאפֶען אִיז יֶערֶער. צוּם מוֹיֶער פוּן דֶער שְׁטָאדְט.
נָאךְ פּויק אונ טְרָאמְפֵייטֶען סִינְנַאלָען !. ..
א שְׁרֶעקְלִךְ פַארנֶעפִיהל הָאט יֶעדֶער געהַאט, .. .;
קטוָואם נַייעס אִיודָארְט פַארגֶעפַאלֶען!. , '

א נָאמְצִינבִּילֶר הָאט מע אן דָערהֹיְ אוֹיפֶעשמְעלֶם,
| = אַרּוּם דֶעם -- בֶּעוַואפֶענְטֶע יונִים !,, |
אוּנ דֶער עֶלטְּסְטֶער פון ֵיי -- איץ גְרִיכִישֶׁער העל.
רֶעדְט צוּם עוֹלֶם מִיט אַ פְרֶעךְ פִינסְטֶער פָּנִים ;
.פון מיין קֵימר אַנְטְיָכוּס אִיז אַרויס אַ גְעְבָּאט -
! וְוָאס ;ער הֶערשְׁט יֶעצְט אִין יְרוּשָלַיִם,
אַז פֶערלָאזֶען מטֶען יוּדֶען זייֶער אַלְמֶען גָאמט,
יאוּג זיךְ בּקֶען צוּ ךָעם גָאט. צוּ דֶעם נַייֶעם !

אוּג וָעה וֶועט זַיין די. ווא דֶעם הערְשערֶם בַּפּעָהל.
יוֶעט צוּ וִוידֶערשְׁפְּרֶעכֶען נָאר וַואגֶען!..,
לֶעבֶּענְדִיג וֶעט נִיט פוּן זי בּלייבֶּען קין זֶעלי
נָא +-- זָאנְט, וָואם בֶּעטֵייט אייִער שְׁוַויינֶען ז,,
דֶער עוֹלֶם שְׁוַיינְט צִימֶערְט פַּאר נָאמְט שְׁמְרָאף,..
דָאם בְּלוּט אִיז פֶערגְלִיוֶוערְט גֶעוָוארֶען!
אַזֹ וֶוערְד דֶערשְרָאקען אַ טְשֶׁערֶעדֶע שָׁאף,
וֶוענן דֶער לַייבּ טוּהט אַ בְּרוּם אִין זיין צָארֶען--
ְּלוּצְלוּנְג ---אִיז אַרוֹיס אֵיין מאנן, וִוי א ריעז
אוּג הָאט גֶעשְׁפַּאנְט צוּ דֶער מַחֲנָה יוּנִים!
זיין בְּרּסְט -- וי א פַּאנְצֶער , זַיין הַאנְד-- וי אַ שְׁפִיו
פון כּעם הָאט גֶעבְּרֶענְט זַיין גַאנְץ פָּנִים., .
זַיינֶע ליפֶּען הָאט ער מִיט וִוילְרֶער וואוטת
יי קְרַאמפּפְהַאפְט גֶעשְׁלָאסמֶען צואממֶען,
פֶערגָאססֶען זֶענֶען גֶעוֶוען זיינֶע אויגֶען מִיט בְּלוּט.,,
אוּג פוּן זַיין מויל הֶט גֶעזֶעטְצְט פִייֶער פְלָאמְמֶעְוו

הא הָא ! איך פֶערשְׁטֶעה דַיי טִירָאן זְעהר נוט + -
;ער הָאט אוּנְזֶער לַאנְד צוּנָענ ומע וו
ילעכְּט אָבֶּער נָאךְ אִין דֶעם יוּדֶען -- דֶער ודי
ווֶעט דֶער ,ודי זַיין לַאנְד נָאךְ בֶּעקוּממֶען ו--
אוּנְזֶערֶע .אוצ רות' חֶט עֶר בַּיי אוּנְז גְרוֹיבּט אַצוּנְד?
לֶעבְּט דֶר ייוּד", וֶעטיעֶר אוצרות נָאך גְרָאבֶּען:--
געקוילעם הָאם ער אוּנְזֶער וַוייבּ . אוּנְזֶער קינד,
לְעבְּט דֶער ודי , וֶועט עֶר קינְדֶער נָאךְ הָאבֶּעןויין

;אוּנְגֶער וּדִישְׁקֵייטי זוכְט ער !אָ דָאם אִיז זַיין ואוּנְקיי
פֶערשְׁטֶעהט דֶען נִיט אָט דֶער מֶענשֶׁענפְרֶעמֶער ? |

פיז וִם מָ ע ה ר עֶר וֶועט בְּלַאזֶען צוּ פַערלֶעשֶׁע | דֶעם פוּוָק,
;וֶועטער דֶעם פוּנְק נָאךְ צוּפּלאקֶערֶען בֶּעססֶער!.י.
מֵיימֶען ע שָׁמ וֹת' מֵיינְט דֶער גַאררִישֶׁער הֶעֶלְרצ ‏ /
אי קֵייטֶען דֶעם גֵייסְטי יל עֶר שְמִיערֶען? /

גיין למעל א מוּנָה' קענן פֶּערבְּרֶענֶען, אַוֶעלט..
צינדט אָן שׁנַעלל דָאס לִיכְטֶעלֶע , יוּדֶען !

ום ַאמפֶף פַאר אוּנְזֶער הֵיילִינֶעם עלאר וִ
פַאר א וּנְזֶער נָאטט, פַּר דֶער פְרַייהֵייט אָן מוראות;,.
אוּנְזֶער נַאררִישָׁען גוף לָאמִיר וַַארְפֶען דֶעפֵיינֶר-- = -
אוּנזֶערֶע ע שָׁם ו תי וֶועלֶען לֶעבֶּען דוֹר דוֹרוֹת!11.,, "
גֶעזָאגְט -- אוּג וֶעדֶעם שָׁאף , מִיט אֵיינמָאהל, |
אִיז פֶערוַואנְדֶעלְט גֶעוָוארֶען צום טִיענֶע.. .
גֶערִיסמֶען , גֶעשְׁנִיטטֶען דֶעם שׂוֹנֵא אָן צָאהל.
אוּג גֶעוואוּנֶען דִי שְׁלַאכְט וִוי דִי זִיענֶער := -

עֶפפֶען אוֹיף / יר וּש 9 ים, דַיינֶע טויערען פרייא +
לָאז אַרַיין דַיינֶע טַאפְּפֶערֶע קִינְדֶער ! (--

אָפּגֶענושֶׁען דִי שַׁאנְד פון דַיין לַע
הָאט יֶעדֶער מִיט זַיין בְּלוּט גֶּעווּנְדֶער יי .

צִינֶר אָן שְׁנֶעלל דִי פַאקֶעל !- לָאז שַׁאללֶען דִי פייט !-=
ציהע אוֹיף דֵיינֶע פְלַאנֶען ? שׁוּע הי!

דֵיין גִבּוֹר . ה וּךְ ה' ! -- ער מוּמ ער געהמ!

צוּ זִינְגֶען מִיט זיר הַלְלוֹּיָחי !1ד, יי
א. גאלרפארין

"א ר ש"שר שרשרשישר שלש "שש 64 י

י לֶיערֶער פונם יורִישָׁען זְשַׁארְגָאן

זייטֶענְשְטִיק צוּ ה. שׁ. פְרוּנס גלֶיערֶער פונ'ם יּרישֶׁען
זְשַארְגָאן" גֶעדְרוּק אִין בֵּיילַאֶע צוּם .יוּד, פ"ב 194 0036

פּרַאלאג
ֶּ 3 צַ 1

=

ילס

אַלנַארְמֶער זְּמֶעררִיגֶער אַבֶּענְד נָאךְ אַ בְּרֶענֶענְדִיג הֵייסֶען זיּמֶערְטָאנ - אִין שְׁטוּבּ
אִיז פִינָסְמֶער - קיין לֵיכֶט אִיז נִיט אָנגֶעצוּנְדֶען . אִיך וִיטְץ בּיים אָפֶענֶעם פֶענְסְטֶער אונ קוק +
אִן דִי שְׁטְרַאהלֶען פוּן דֶער לְבָנָה וֶואם אִיז נָאר וָואם אוֹיפּגֶעגַאנְגֶען . קליינֶע חְמַארֶעלִין
שְׁפּאצִישר מן אוֹיפְן הִימֶעל אוּג שְׁפִיעלֶען זִיךְ מיט דִי שְׁטְרַאהלֶען. אמ לגע יי זֵיי אֵיין ,
אָט לָאנֶען זֵיי זֵיי וִויערֶעד פְרֵיי . דֶער (קֹאפָּף אִיו מיו נאךְ מאטט אוג בֶּעמוֹינְּט פוּן דֶער
הֵיטְץ פוּן בַּיי טָאג אָנגֶעשְׁפַּארט אויף מֵיין לינקער האנר לִיגְט גער שְׁוֶוער אונ נִים זי מ"ן
רֵיהֶר, דִי אויגֶען גֶענֶען מיעד. דִי ווָם לָאוֶען זיך אַרָאבּ אונ פְּרִווֶען זי פֶערמַאבֶען טְרַאכְּט
גי עִפֶּעם ? אַרְבּייט מיין גֶעהִידֶען אין;קאפף ? גֵיין. די הִיטְץ הָאט מֵיינֶע גֶערַאנְקֶען אוים-
גֶעטריק2נט + איף דֶענְק נִים, אִיךְ הָאבּ נָאר אֵיין גָעפִיהל , אַ גָעפִיהל פוּן מַאממיקֵייט . גָאר
יי וואזנש+ מֶען זָאל מִיךְ נִים שְׁטֶערֶען. ִים רוּדֶערן . |

אַ וַארֶם דְרום'ווינְטֶעלֶע הָאט ִיךְ או{פּגֶעהויבֶּען, דָאס וִוינְטֶעלֶע בְּלָאזְט , אָט עָעו *
יט זִיך עס צוּ מִיר אִין מֵיין אָפֶּען הָעמְד אַרַיין אוג קי יהלם מִיר דָאס הֵייסֶע הַארְץ אונ דִי
יי צֶעם , וי מיט אַסַאמֶעמֶען הֶענִרְטֶעל גְלֶעט עס מיך אִיבֶּער די בְּרֶענֶענרִיגֶע בַּאקֶען , אָט
פַאצֶיערט נעם צוִישֶען מיינֶע רִינֶע שִׁיטֶּערֶע הָאאר ב"ט קאפף + דָאט מוֹיל אָפּפֶענְט זִיךְ :

טע ועפֶען, מֶיעפֶען צָיה, א לַאנגֶען , לַאנגֶען מְרּנְק פוּן רֶעם וִימֶען מְחַיהדִיגֶען וִוינְטֶעל,
י בְּרוּסְט הָאט זי אנגֶעמְרוּנְקֶען . רָאט מויל פֶערמַאכְט זִי. א שָׁאְקֶעל א וַאקֶעלגִיט נָאךְ
בֶער קאפ . אי יצֶט לֵינְט עֶר שְטִילל. -- רָאס וִוינְטֶעל . זיאס וִינְטֶעלֶע וֶוֶעהֶעט,

דָאם ווינְטֶעלֶע ווֶעהְט,;יָאם וַוינְמֶעל עֶרְפְרִישְט
אוג שְׁטָארְקְט מִיר מֵיין מִיערֶען נַאקען. - =
אָט פִּיהל אִיך אִין שָׁלָאף. עם הָּאם מִיךְ גֶעקִיע. ;
נעקיהלט מִיר רִי בְּרֶעֶענְרֶע בּאקֶען *, '
: יי בעלס
אָט פַאכְט עס מִיך אָב אט פיל אי יי ָא
אִזוֹי מֵילֶד , אַז זַאנְפְט . אזוי וַוייךְ,
אֶט טְרָאנְט עֶס מִיר צוּ גְלֵייף צוּ רֶער 82}
אַ זִיססֶען י גֶעוִירְצִיגֶען בוז,

4 :ר
6 : =

60
יי

אִיךְ הָאבּ דִיךָ דֶערקענט ט ר וִוינְטֶעלֶע זיסם :
! דֶערקֶענְט דִיך בַּאלד אוי; { אט ,

בצ

2 8 =

אִיךְ ווַיים וָאם דוּ וִוילְסְט, דוּ בְּרֶעננסט מִיר א גֶערִיסם.
אַ גרִיסס טרָאנְסְט דוּ מִיר פֿוּן דָארְט ,

פֿון דָארְט,וואוּ גְרִין אוֹג פְּרִישׁ אוג שֵׁיי

אִיז וַואלְד אוּנ מָאהל אוּנ פֶעלְד,

וואו אַ הִיממֶעל לומֶער . קלָאר אוּג היין

הָאם אויפּגֶעשְׁפַּאנְט זַיין צֶעלְט ,

פוּן דָארְט. װאוּ מֵיינֶע אָבות רוּהֶען,
יט טוֹיֶענְדֶער מויזֶענְדֶער יָאהרֶען,
פוּן דָארְט. ואו מֵיינֶע רוֹוֶען בְּלִיהֶען,
אִין הֶעם וַאפְטִיגֶען עמָק הַשְרוֹן,

ואוּ דִי צֶערֶער וַאקְסְט. דֶער אִיילְבִירְט בְּלֵיהֶט,
רֶער וַויינְשְׁטָאק טְרָאגְט זַאפְמיגֶע מְרויבֶּען,
וָואהִין אַקֵיט מיין הַארְץ נָאר צִיעקט,

די קייט פון מיין פָאלְק פוּן מיין גְלויבֶּען,

פיעט יו *פסקיסטאנט.

הָאז וָאם ? וואו בִּין אֶךְ ז חָלֹם אִיך. אָרֶער בִּין אִיךְ ווא + אַרום מִיר אִי פִינסטע,
שְׁטִילל.-קיין גֶערוֹישׁ. קיין שָארֶ.-- שׁטִילל? גָאר שׁמילל += אין אַוִינְקֶעלֶע אִין דע
ְרוֹימֶער שטוּבּ ,ְשִׁימֶעטֶעפֶעס . סוֹרט זִיךְ עִפֶּעם .-- זובְט זי אַפְליגֶעלֶע דָארְט א גֶעלֶענֶער ?

הָאט זִיךְ אֲנַאכְט-זוּממֶער-פֵייגֶעלֶע דָארְט פּערבּלַאנְרְוֶעט 7-- וַארְט. וָואס אִיז דָאס ? וָעה אִיל

-?

מִיט מַיינֶע אויגֶען . צִי זָעה אִיך דוּרֶךְ אַ חָלוֹם ‏ א שֵׁיין. אַ מַאממֶער שֵיין אין דֶעם וִינקעל
שׁוואךְ . בְּלֵאסם, נָאר וָואס אַ מָאל שְׁמַארְקֶער . דַייטְלִיכֶער .-- דֶער שֵׁיין ציֶעהְט זי צונויף
וערְד גֶערֶעכְטֶער. בֶּעקוּממְט פָארְמֶעם .-- אַ ינור וְעה אִיך. אַווייבְִיבֶע ור אֵיי נגֶעלם-
גֶעשְׁטַאלְט,--וֶוער בִּיסְט דוּ ? וָואס וִויִלסְט דוּ? |

פְרֵיי אִין דֶער לוּפט זָעה אִיך ;עס שְׁועבְּט
אַפִנוֹר . אִין ענְגֶעלֶם גֶעשְַׁאלְט,

בֵּינְט זִיך. בֶּעוֶעגְט זי . איך זֶעה אַז זִי לנ'ײ-
עֶס וֶוערֶר מִיר בַּאלֶר הַיים אוג בַּאלְר. קאלט,

עִפֶּעם פיל אִיךְ אַשְׁרָעק. אַפּחַד אִיך ווילל מִיְ אוֹיפהיבֶּען .;עס גֶעהְט נִיש. איף
שׁטְרענְג מיך אַן. אוּמְִיסְט . אַללֶע מייגֶע גְִידֶער גֶענֶען וי גֶעלַאחמְט. אִיךְ ;קאנן מִיךְ נִיט
ריקרען . אונ דָאךְ הָאבּ אִיךְ דַאבִּיי א זִיט, אזא אַנגֶענֶעהֶם געפיהל , אַרִיח אִיז אַרוּם מִיר,
א בֵיח פּנָם גן ער ; עֶר דְרִנְט מיר אִיְלִיֶען בָר + איך בִּין גֶעלַאהִמְט גֶעבּנְרֶען, גאר
אִיךְ פֵיהל אויף מִיר אַ קְרַאנְץ פוּן רויוֶען צונויפגעפְלַאכְמֶען .עס זְשׁיממֶעט מִיר אִין רִי אוֹיָעֲהרְן,
נָאר אִיך הָאר מִיךְ צו . דָאט ניינֶען קלָאנְגֶע פון הַארְפֶעט וָואס מִלְאֲבִים שְׁפּיעלֶען אֹיף זי . --
גָאר אֶט לָאט זיךְ. די גֶעשׁטלְט אַרָאג. אט בֶּערִיקרְט אִיהר פִּיסֶעל דִי רד , אַגייג, ‏

--- 9 ----

שאָקעֶ; , אוג דן פינור הײַבּט אָן זיך צוּ דרעָהעֶן, צוּ טאַנצעָן, די מאָנע פוּן דער מוויִק
וועֶרעֶן שטאַרקעֶר, נאָר די טעֲלאָדיְעָ אִיז נאָך ניט דײַטליך געֲנוּג, האַלב אַייראָפּאָאיש,
האַלבּ אָריעֶנטאַליִשׁ, אָט דאַכט זיִך מיַר האָר אִיך דעָם פּוֹיליְשׂעֶן קראָקאָװויאַק אונ די
פיְנוּר קלונגט צוּ מיט די שפּאָרעָן, אָט פּאַלם רי מעלאָדיִץ אַרײַן אִין אַ שפאַנישע
קאַטשוטשעָ אוּג אִיךְ זְעָה אוג האָר די עֶרשײַנוּנג קלאַפּעַן מיַט די קאַסמאַניעֶטעֶן, אָט
- קלינגעֶן דן װײַכעָ שמעָלצעֶנדיְגעָ מאָנעָ פון אֵיין אַראַביִשעָן מאַנץ, רן טאָנצעָרין
שׁוועֶכּט לאַנגואַם , גײַגם זיך אוּנ װיַעגט זיִך מיט דֹעָם קעֶרפּעָר אוּג קלונגם זיף צו
מיט אַ גאָלדען שטאָקעֶלעָ אוֹיף אַזיִלבּעֶרעָ דרײַעַקיִג אִינסטרומענט, די מעַנצערין
וּעָרר מיַער, לאַנגזאַמעֶר ועָרעְן אִירעָ בּעֶוועֶנוּנגעֶן, שװועַבּעֶנריג קומט זי צוּ מיר צו,
בַּגם זיך עו מיר אַראָבּ, אִיהר האַנד פּיהל אִיך אויף מײַן שמעָרן, אוג שטילל ,
אָהן בּעֶוונְנונג שטעָהט פאַר מיַר די געֶשטאַלש . אִיצט קאָגן אִיךְ זי בּעטראַכטעֶן .

אֵיין אַיירלע מעֶרכעֶנגעָשטאַלט שמעָהט פאַר מיַר , הוֹיף, שלאַנק, װן אַ יונגער
דובּ נאָר װאָס אוֹיפגעָריִמעֶן פון אַ דײַטשעָן װאַלד, אַדינע, אַצאַרטץ מֵאַליעָ, מיִט די
פונגעֶר פון אֵיין האַנד אַרוּמצוּנעָהמעֶן, --- אִיז דאָס ניט אַיינעָ פון רי נאָררישע געֲמטוִנעֶן,
װאָס דעֶר אַלמעֶר דײַטשעֵר אַבּעֶרגלויבּעֶן האָט געָהאַט אִין אִיטליִכעָן װאַלד , אִין

אַיטליִכעֶר הײַהל, אִין אֵיטליכעֶן טײַך ? נאָר נײַן,, די פיגור פון זײַעֶרעָ געַמטינעַן אִיז אוֹיך
אַזוֹי שלאַנק, אוֹיף אַזוֹי צאַרט, נאָר זײַעֶר לאָרעלײַ האָט בּלאָנרץ, גאָלדעָנע האָאר, --- די
עֶרשײַנוּנג אֶבּעֶר האָט קױלשװאַרצע נעֶדעֶכטעָ לאָקעֶן, קױלשװאַרצע בּרעֶמעֶן אוג וויעָם ;
קױלשװאַרץ קיקעֶן פון זײַ אַ פּאָר בּרעֶנעֶנריֵגעָ אויגעֶן אַרוֹים } פונקען, כּליִטצעֶן פּליָהען פוּן
דן אויגען מיִט אַ קראַפט, אַ כֹּח אַ וועֶלט אונטערצוּציְנדעֶן, וועֶר בּיִסט דוּ, דוּ זיססע, רוּ
שטאָלצץע , דוּ הוטמלישע עֶרשײַנוּנג, װי קומסט דוּ אַהעֶר, װאָס װיִלסט דוּ סון מיר ‏

וֹעֶר אִיךְ כִּין ג

פוּן אַרבּעַ פּנוֹת העולם קומם אִיךְ אַרוֹים,
פוּן אַללעָרלַ לאָנדעֶר אוג קאַנטעַן , |
די וועֶלט אִין דעָר לעֶנג, אִין דעֶר כּרױט מעָסט אִיךְ אויס,
קלויב בּלוּממעֶן צוּנויף אוּג בּרוְללאַנטען ,

יקספ

גרינג וי אַ פַּעֲדעֶר אִין מײַן פּיגור ,

אִיךְ שׁיִף מיך גאַנץ לײַכט אוֹיף דֹעָם װיַנד.
פּרײַ, ניִט געֲגּוּנדעֶן, וי די מאַמץ נאַטוּר ,
פּרײַ בּיִן אִיךְ אוֹיךְ, אֵיהר ליַעבּ קינד.

אָם טראָנט מיך דאָס װיַנטעֶל, אִיךְ שוויִם אִין דעָר הײַך.
אָם לאָז אִיך מיך מיעפעֶר אַראָבּ, |
אין נאָז אִיז טור פעֶרנאַנֹנעָן פון אַראָועֶל אַריח .
איך קיש עָם אוג ברֹעָר עֶס מיר אָב, 5 2

{ הזיז-פּויינר | } 6

אָט לִיגְט אַ בְּרִיללַאנְט פון שְׁטוֹיב נָאר פארשיטט.
מיין אוֹיג דֶערזֶעהְט אִיהם פוּן אוֹיבֶען ,
אִיף לָאז מִיךְ אַרָאבּ, אונ אִין דֶער מִינוּט
הָאבּ אִיף אִיהם שוין אויפּגֶעהוֹיבָּען .
אַוֹי קלויבּ אִיך שְׁמֶענְדִיג גָאר אֶהן אֵיין עק,
! בִּיז אִיך גֶעפִין אַ דִיכְטֶער, אַ פְּאעט ,
אַללֶע מֵיינֶע אוצרות שֶׁענְק אִיךְ אֵיהם אַוֶועק,
גִיבּ אִיהם נָאךְ אַ קוש אונ אַנְלֶעמט ,
צוּרִיק אין דִי וָאלְקֶען דָארְט רוּה אִיךְ מִיךְ אכ,
אִיך זִיטְץ אוֹיף מיין רוּפטינֶען טְהרָאן,
צוּ מיין יּדִישֶׁען מְחַבֵּר קוק אִיך אַרָאבּ,
איך . ;מוּזֶע פון דֶעם זְשַׁארְגָאן

יוסטאא אט

אַזױ? דוּ בִּיסְט זעם ? דוּ בִּיסְט דָאס הִיממלִישֶׁע קינְד. דָאם יּנִנְסְטֶע טָאנְמֶערְל פון רעד
וּדִישׁער פַאנְטַאזִי ? אִיךְ הָאבּ גֶעהָארְט פוּן דִיר , אִיך הָאב על פוּן רֵיינֶע ערְפָאלְגֶע
נָאר זאג מִיר מֵיין לִיעבּ קִינְד . וִוי קוּמְסְט דו צוּ מִיר ? אִיך בִּין אזא גְרוֹיֶען כָּבוֹר גָאר גִיט
נֶוערְטָה. דו וֵוייטְט הָאך: איף בִּין קיין מְהַבֵּר . קיין רִיכְטֶער-- ואס מענְסְט רוּ פן מיר
פֶערלַאנְגֶען ? |

= אֲמֶת. אִיך וַיים . דוּ בִּיסְט קיין דִיכְטֶער ..קיין מְחַבָּר, נָאר אִיך וַיים דוּ הָאסְט אַ הֵייסס
יוּרִישׁ הֶערְץ . דוּ קענסט גיין עֵולָה נִיט ליירֶע ען, וּנָּפָרֵט אַז דִי עַוְלָה בֶּערִיהרְט אַ יוּרִישׁ קינֶד.
אונ נָאךְ דֶערֹצוּ אַ פְרוֹיֶענְצִיממֶער. אַ שְׁוַאךְ. א יוּנָג וֶעוֶען, וָאס איז ערְשְׁט נֵיי אִין דֶער

וועלְט , וָואס הָאט קֵיין שׁוּם שְלֶעכְטֶען גֶעדַאנְקֶען נִיט, וָואס מָחוּט קיינעם קיין שְׁלֶעבְטְס.

ואס מֵיינְט נָאר דִי טוֹבָח פון אֵיין אוּמִנְלקְלִיך פאלק.

וָואס הָאר איך ? ד י ד הָאט גֶעמַאנד בֶּעלֵייִינְט. ד יך. דוּ אונְשוְּריג, ריי קיר ?

= מיך. מִיך הָאט מֶען בֶּעלִירִינְט . שְׁנֶער גֶּעלֵיידִינְט. שׁוֶער זי פֶערוינְדִיגם אַן מִזח.
אונ נָאךְ וֶער ? נִיט קיין שׁוֹנֵא. נִיט אֵיינֶער פון די וָאס רוֹדָפְן אוּנָז . נִיט אֵיינֶער וָאם אִיז
אַ שונא דֶער וֶועלְט. נֵיין , מִיך הָאט גֶעליִי נָט. בֶּעשִׁימְפֹּפט אֵיינֶער פון אִייֶערֶע בֶּעסְמֶע
פֿון אַייֶערֶע ֵיירֶעלְמְטֶע יורֶען, אוג נָאף מָעהר, אִיינֶער , וָואם איך הָאבּ. איהם אֶמָת ליעב
גֶעהַאט, וָאס אִיךְ הָאבּ אִיהם גָעֲנוּג בֶּעוויֶע פון מַיין ליעבֶע גֶעגֶעבֶּען. וָאט פּיעל מָאל הָאב
אִיךְ אִיהם גֶעקוּשְט, גֶענְלֶעט, פִיעל מָאוזל הָאבּ אִיף איהם בְּלוּמֶען. פֶּערְל, בְּך לַאנְמֶען
גֶעבְּרַאכְט--;ער הָאט מיף בֶּעלִירִיגְט , ער הָאט מִיך אוֹיטגֶעלַאנְט. הָאט מִיר מיצֶע בְּלּמֶען.
אִין קאפף ג; עווארפֶעןי ‏ הָאט מִיךְ פֶערבִּיטֶען מִיט מַיין ְַטֶערבַאבֶּע , וָואס וואוֹהִנט ערְנֶעץ אִין
פּוילֶען אִין אַ פִּיצֶעלֶע שְׁמָאמֶעלֶע. הָאט אַלֶע אִיהרֶע מעלות אוֹיף מִיר אַרוֹיף גֶעלֶעגט, מִיךְ
גֶערוּפֶען זְקנָה . דַארֶע , הורע פֶערחוֹשָׁבִיט . פֶעראִיממֶערְט , אֶבּגֶערִימֶען. אָגגֶעשְלִיסֶען. עַר

2211 --

קהאָט טיף בעֶקליִדט מיִם בּגדי מלכות, אִין 8 צוריִסעֶנעֶר, צובּיִסעֶנעֶר װאַטובקעָ:
פֿאַרקאַפּעט מיט הבדלה װאַקס, פּאַרגאָסעֶן מיט טשאָלעֶנט יוך , קלײַדעֶר אוּנ מאַכליָם,.

װאָס אִיף קענן גאָר ניִם, װאָס אִיךְ האָבּ קײַן מאָהל ניִט געֶזעֶהעֶן, נאָר אִיךְ פערשטעָה,.
אַז בי מײַן אָלטעֶר -בּאָבּע אִין פּויליִשען שטאָטעָל, אוֹיבּ זי לעָבּט נאָך, קעֲנן מען אָפּשר
אַזעָלבעָט געֶפּוְנעֶן, עֶר האָט מיך אָנגעֶרוּפעֶן אוּנטעֶרג עָװאָרפעֶנעָ, אִהן אַ טאַטעָן, אֶהן אַ
מאַמען, נאָר נאָך מעָהר, עֶר האָט מיר אַועֶלכע אַבּעֶרגלויבּישע ואַבעֶן אָנגעֶהאַנגעֶן, בּאַכּסקעַי
-שפּריכען, די לויתנ'מע פוניִם ים המלח, קראָפּעָוועָ פוּן נעֶבּעֶן כּוֹתל המערב!, אַז אִיטליַכעֶן
מוז אִיך נאָר פאָרקומען פאַר אַיין אַלטעֶר שעֶרליבעֶר מכשפה, װאָס, חלעָבּעֶן, עֶס װאָלטל
געוועֶן אַיוֹשר די פּאָליציע צוּ רופען, זי זאָלל מאַכעֶן אַפּראָטאָקעֶל אוּנ מעֶן זאָל מיף'
לעֶבעדינעֶרהים פּעֶרבּרעֶנֹעֶן, אֶדעֶר װעָניגסטעֶנם, פון דֹעָם לאַנד מיף פעֶרװויַועָן *

אונ דוּ, מײַן קינד, פיהלסט דיף אִין גאָר ניִט , דוּ האָסט דיך ניִם אָפּשר
געֲנעֶן דעָם מעָנשעָן עָפֹעֶם פערזיִנריגט }

נײַן, מײַן פּרײַנד, אִיך פיהל מיף אִין קײַן שׁוּם חמא געֶנעֶן אִיהם , נאָר אִיףָּ'
-פוײַם וואָם אֵיהם אִיז אַזוֹינם אָנגעֲקוּמעֶן { אִיך האָבּ אַ חברתּה ; אַ געָזוּנד, אַ קראָפּמיב
| -מײַרעָל, מיט לאַנג בּלאָנדע צעֶפּ, מים רוֹימע בּאַקעֶן, מיִט גרוֹיעָ אוֹיגעֶן, זי אִיל
אפיל אבּיִסעֶל קאַלט פון נאַטור, נאָר פוּן דעֶסטוועָגעֶן אִיז זי גאָר ניִם קײַן מיָאומעָ*

עֶס אִיז דעמאָלט ניִם שׁוועָר זיך אִין אִיהר צו פעֶרליִעבּעֶן, די חברתּה מײַנע,
מאַרוסס: הײַסט זי, האָט דעָם, װאָס אִיך דעֶרצעָהל אַייך פוּן אִיהם , נאָר נִיִט פײַנם
געָהאַט, עֶר אִיו אַגרוֹסעֶר פּרײַנד פון דֹעֶר נאַמוּר, אוּג װאוּ נאָר אַ גרעֲועָללּ

א בלומעל, אַ בּלעֶטעֶלֹעָ האָט זי אִיהם צוּנעֶכּראָכט { וואו אַ פַּעֲלר , אַװאַלר , אַ טײַך וּ
האָט זי אִיהם אַהיִן שפּאַציִרעֶן געֶפיִהרט { וואוּ אַ שטעֶרעֶנדעֶָל אִין היִממעָל, --- דאָס
מעְלעֲרעָל פונ'ם היִממעָל אַ לא האָט זי אִיהֶם אַראָבּגעָנוּממעָן, יאָ אִיך קענן ניִם
זאָגעֶן , די חברתה מײַנץ האָט אִיהם אמת ליעבּ געָהאַט, האָט אֵיהֶם אמת ליַעבּ,

מאָנליף אוֹיך, אַז ז פעָרשטעָהט בַּעֶסעֶר פוּן מיר צו ליִעבּעֶן , זי אִיו אָלטעֶר 3
-געניִטער פוּן מיָר, --- אֶבּעֶר װאָס בּיַן אִיך שולדיג ? אִיך האָבבּ מיף אִיהם נים
אָנגעָהאַנגען אויפ'ן האַלז ; עֶר האָט אַלײַן געָשיִקְט נאָך מיַר, עֶר האָט מיך געֶרוּפעְךָאי

אִין אַ פינסְטעֲרעֶר, קאַלטעֶר אֶסיִעֶ -נאַכט , דעֶר חיממעל אִיז געֶוועֶן פעָרחמאַרעָם,.
ידי לבנה אוּג די שטערעָנדליך האָבּעָן זיך בּעָהאַלטעֶן, אַ קאַלטעָר װיַנד פון צפון זײַט, אַ
שרעקליְבעֶר נאָרד-שטוּרם האָט געֶבּלאָזעֶן מיט אַ קראַפּט גלײַך עֶר האָט געֶװאָלט די עָר
טיבּערמראָנעֶן אויף איין אַנדעֶר אָרט { האָט טהירעָן אונ פעָנסטעֶר אוֹיפגעֶריִסעֶן , שוֹיבּעָךָ
געבּראָכעֶן, פון רי שְׁטיִבּעֶר אַלצדיַנג מיִט זיִך מיט געָריִטעֶן אוג אַװועֶק געטראָג עֶן ; אִין דעָר
| -שרעקליבעֶר נאַכט אִיז געֶזעֶסעֶן דעֶר ריַכטעֶר אוֹיפּגעֶרעֶגט, צוּ קאָכט, אִין זײַן האַרץ האָט דעָר
-שטורעָם נאָך מעֲהר געָפּיִלדעָרט, אוג זײַן בּרוּסט נאָך מעָהר צעֶרשטעֶרוּנג אָנגעָמאַכט וו
אִין דעֶר גאַס, זײַן האַרץ אִיז פּערוואוּנדעט געֲוועָזעֶן פוּן די צרות פון זײַנע אומנליִקליכע
צרירער וי אִין אַ קְעֶסעֶל, האָט עָם אִין אֵיהם געקאָכט, געָזאָמטעֶן פוּן דעָם אוּמרעָכט װאָס
לײַדם זײַן אומגלוקלין פּאָלק, אַינהאַלטען האָט עֶר זיך מעָהר ניט געָקענט, עֶר האָט געטוומל
יה אָגרוּפעָן , זיך אוֹיטרעָדעֶן, געָמוּזט צוּ װיִסען טהוּן זײַנעַ בּרוִדעֶר, אַז עֶר הל זיַעָרעָי

2/ 18 --

שָרוֹת-מִיט . גֶעממְט זֵיי שִׁקֶען אַ שְׁלִיחוֹת פולל מְרָאְט אוּג הָאפפְננָג . נָאר מִים מַארוּסמֶען +
הָאט.ער נָואוּסְט, קאנן,ער אַזֵא שְׁלִיחוֹת נִים אוֹיספִיהרֶען . נֵיינֶע בְּרירֶער וֶועלֶען אִיהר נִיט
ְלייבֶען, וֶעלֶען זי גי פֶערשְׁטֶעהֶען. רֶעמָאלְט הָאט גער דִי אויגֶען אופגֶעהיבֶען צו י
וואלקען אוּג מִיךְ דָארְט גֶעזּכְט . גֶערוּפּען . אִיךְ הָאבּ אִיהם נִיט לַאנְג גֶעלָאוְט וַוארְמֶען. בַּאלֶף
בּין אִיךְ גֶעקוּמֶען צוּ איהם. אי אִיךְ הָאבּ נָאר גֶעהַאט אַ פֶּערֶעל אַ בְּלוּמֶעל הָאבּ. אי אִיהם
גֶעבְּרַאכְט אוּנ אַיהם דַאמִיט אָבּנֶעשִׁיט . בַּאלְאם פון דֶעם גֵן זערְן הָאבּ אִיך. אִין זַיין קְרַאנְק
הַארְץ גֶענָאסֶען . פון דֶעם הַארְצֶען אִיז רער בַּאלְצְאם טְרָאפֶענֶעַיגֶענַאנְגֶען אי גיין פֶערֶער.
אַַיין. ער הָאט זִיךְ גֶעפִּיהלְט גֶעשׁטַאהקְט. גֶעקְרֶעפְטִיגְט. אנ נַייגֶע בְּרִירֶער -- פון זַיינֶע
וָארְמֶער גֶעטְּרָאסְט . עֶרְמוּטהִיגְט-- אוג אַזוֹי הָאט;ער מִיר אָכּגֶערַאנְקְט !

--אַזױי זָאל דַאנְקֶען אַ יוּרִישֶֶער דִיכְמֶער ?

--אַזֹי הָאט מִיר גֶערַאנְקְט אַיוּרישֶׁער פָּאעט. אַזי הָאט מִיר בֶּעצָאהלט מיין אוג אַייֶער
גֶעלֶיעבְּטֶער, אַזױי הָאט מִיךְ בֶּעלוֹינְט ה' שׁ. פְרוּג. אונ זַיין הֶעלְרֶענְטְהַאט הָאט עֶר אַליין
גֶעשְִׁיעבֶּען אִין דֶעם יּרִישֶׁען פָאלְקְִיבְלַאמט, ‏ / |

--אַ חִידוּשׁ . אַ רָאמֶענִישׁ אוֹיף חי רוג אִיז דָאם מִיר גֶעוִים . נָאר וי קאנן אִיף;עם וַאנֶעך
פוּן אִיהם דִין וְחֲשבֹּן עו פֶערְלַאנְגֶען ? אונ אִיגֶּערהוֹיפְּט מִיט וָואס קאנן אִיך ריר הֶעלְפֶען?

--מִיט וָאם. ווֶעל איף דִיר זָאגֶען : איך פֶערְלַאנְג פוּן רִיר , אַז דוּ זָאלְסְט אַללעם אוֹים-
שְׁרַיבֶּען , ואס מִיט דִיר הָאט זִיךְ הַיינְט אָבֶענְד פַּאסִירְט אונ עם אָנּדְרוּקען אִין רֶעם יֶערְסְמֶען
ְשַׁארְגָאן"ווֶערְק . ווָאס דַארְף בַּאלְד עֶרְשֵׁיינֶען אין וַארְשׁוֹי . אויך דִי צְויי לֶיערֶער וָאס אִיך
על דֵיר יֶעצְט דיקטִירֶען אללִם זַייטֶענְשְׁטִיק צוּ זייֶע צְַי ‏ |

--אוּנ וָאס וֶועסט דו הָאבּען דֶער פוּן ?

--אַ ף ווילל אִיך נִיט הָאבֶען .-- צִי פרוג ווֶעט זיַך פאר מיר פאר אָנְמְווֶעכְן צִי ניי--וויים
אִיך נִים, עֶר אִיז שׁטַאלְץ-- מָאנלִיךְ. אַז ער וע מִיך נָאךְ אֶרְגֶער מרִימִיזירֶען, אום צוּ
גֶּעויוֶען אַועֶר אִיז גֶערֶעכט +- נָאר מָאמֶער ווֶעל אִיך דֶער מִיט פּוֶעלָן. אַז אַנְדֶערֶע שְׁרייבּעף
ואס הָאבען אוֹיך בֶּעקַאנְְשַׁעפְּט מִים אֵיינֶער פון מיינֶ חַבְָטָהִים זָאלֶען בֶּעסֶער פֶערבְֵּייָען
ַּיי ער אֶלְטָרֶע בַּע קַאנְמְשַׁאפְט אוּנ צוּ מִיר זיף נִים וֶענְדֶען . אֵיירֶער צו בֶּענוּמְצֶען מֵיינֶע
מּוֹבוֹת אוּנ מִיר אָבּדַאנְקֶען מיט שְׁמֵיינֶער, שְׁמֶעקען צוּ מֵיינֶע בְּלוּמֶען אוג אין קָאפֶּף מִיר
זי וַארְפֶּען. זִ צִיערֶען מִיט מֵינֶע פֶּערֶעל אוג בְּרִיללַאנְמֶען אוג שְׁרִיֶען דָאס גַייגֶען שְׁמֵינֶער
אוּג ְרֶעמענִים. --
נָעהם דִי פֶּעדֶער אוּנ שְׁרֵייבּ )
| .

אַיר אִיז גֶעשְׁטָארְבֶּען. א גֶעוִויסֶער יִשְׂרָאֵלק:

גֶעשְׁטָארְבֶּען. עֶס הֵייסֶם אִיבֶּערגֶעקוּסֶען

רִי בֶּעלְפֶערְם. וָואס הָאבֶּען גֶעלֶעהרֶענְט אִיהם בָּלֶק.

ָאי הָאבֶען זַיין לֶעבֶּען גֶענוּמֶען , |

יס

= 18 6
נָנר לַאכְט שוין פון אַללֶע. א גָאנְטֶע , אַ הֶמ
אַ שְׁמָאקקֶער . בְּרַאמיֵאנוּ וּבְרוָֹ,
שְׁטִילל ליגְט עֶר אין בַר + חִזָריט זיין נָאמֶען
אָט כַּאלֶר קוּמְט רֶער מֵלָאֶךּ הַרֹמָה

פוויסאטאט

נִיט לַאנְג וַוארְט יִשְׂרָאֵלק, -- פייל אוֹיסֶען בּוֹיגֶען
קוּמְט דֶער מַלְאָף אוּנ הַייבּט אִיהט אָן טְרֶעסֶען ,
יִשְׂרָאֵליק , גַאנְץ רוּהִיג, קוּקט אִיהם אִין רִי אוֹינֶען,
וַיין גָאמֶען הָאט עֶר נִיט פֶּערגֶעסֶעןץ. ‏ . -

:
סע

צֹרֶשֶׁע { מַה שִׁמֶךָּ' 1 שְׁרַייט דֶער מַלְאָךְ מִיט כֹּחַ, '
גוָואס שְׂרֵייט עֶר 1 מיין נַאמֶען גוּט וַויים אִיף
טְּרַאכְט בַּיי זִיךְ יִשְׂרָאֵלק, אוּנ עֶנְפֶערְט נַאנץ הויף
איִשְׂרָאֵליק : הערר מַלאָ , אַזוֹי הֵייס אִיךְ" .

4 :
8 =

אמח שׁמֶף, רָשְֹׁ' 3 פְרֶענְט. דֶער מַלָאָר ווירֶער. ! -
אוּנ קְרִיצְט שוין גַאנְץ שְטַארְק. מִים רִי צֵיין .

רָאם מָת'ל צִימֶערְט מִיט אַללֶע גְלִירֶער .

ישְׂרָאֵל'ק" , עַנְטְוֶוערְט עֶר מִיט גֶעויין ,

דֶער מלאָךְ מְחוּט אַגֶעשְֵׁיי אוג אַ חִיק.

אוג פְרֶענְט אִיהם אוֹיף אַללֶע אוֹפֵנִים , ,
אֵיין אוּמְְלִיק ! דֶער מִלַךְ פּערשְׁטֶעהְט יט רֶעם +יק".
אוג וִשְׂרָאָלק בְּלַיבְּט אַלֶץ בֵּי וִינֶעם, ‏ *.- +

ק
סונ

פולל בּעס , פולף רְצִיחָה אִיז דֶער מַלֶאָךְ אַצוּנָר

ייגֶע אויגֶען פִינקְלֶען אונ בְּלִיטְצֶען,

רָאם מֵת'לֶע חַאפְּט ער נִיךְ אוּנ גֶעשְׁוינָ,

אוג קֵייֶּט אִיהם אָן וַארְפֶען אונ שְׁמִימְצָעו.
פַארלִישֶעט . פַאררוּלְט . אין די איגֶען מונקעל ‏ - -
אַזֹי הָאט נעם אֵיהם נֶעבֶּעך פַארטְרַאנֶען,

אִין שְאוֹל תַּחְתִּיָה. מִיעף אִין אַ וִינְקע

יט וִשׂרָאָלק. צּבְרָאכֶען . צוּשְלַאנֶען ,

: 2 שׁר /

52 , שש

= 414 ==

א שְׁרֶעקְלִיךְ גֶעשְׁרֵיי. אַ ווילְרֶער גֶעמהִימָלל .

וָואס הָאט זִיךְ אַזוֹינֶם דָא פֶּערלָאפֶען 1

עס בֶעשְׁט זי יִּם פִּילְרֶערְט, עס צִיטֶערְט רֶער הִימֶעל -
נָאנְט מִיר . ואס הָאט זִי גֶעמְרָאפֶען?

פון הִינְטֶען . פון אוֹיבֶּען, פון פֶערְשִׁירֶענֶע וֵייטֶען.
זֶעהְט מֶען מַלְאָכִים זִיךְ יַאגֶען.

ֵיי;קַאכֶען . אונ פְּרֵייכֶען. אִיך שְׁטָעֵה פוּן דֶער וַויימֶען = '
גֶעפֶּעס וָעה אִיך זי שְׁלֶעפֶּען אוּג טְרָאגֶען.

גֶעבּוּנְהֶען . גֶעקַאוֶעם. אִין רְרִייֶען גֶעבּוּצֶען

שְׁלֶעפּ מֶען גָאר דָארְמֶען אַ מַלְאָד ;

עֶר צִימֶערְט -- פַּאר בּוּשָׂה פֶערמַאנְטעֶר דִי אוֹינְעי
ְּליך' אִיז דָאס פָּנִים וִוי קאלף *

אוּג דָארְמֶען גָאר לוּסְטִיג . פְרֶעהלִיך אוּג מוּנְטֶער .
צְוִישֶען מַלְאָבִים גֶעהְט אֵיינֶער .

זֵיי פִּיהרֶען אֵיהם, שְׁטִיצֶען אִיהם, הַאלְטֶען אִיהם אוּנְטֶער +
יִשָׂאֵלק. ער אִיז עס מִיט רִי בֵּינֶער !

;עס הִירֶעט . ;עס וְשִׁיממֶעט . עס רוישט וִי אַ מִיל,

נָאר אָט פִּיהרֶען דִי אַלע מלְאֲבִים ,

דִי בֵּיירֶע גְלֵייךְ צוּ, צוּ אַ נָאלְרֶענֶער שְׁטִיהל ,
דָארְט זיצְט זִיף רֶער מֶלֶך הַמְלבִים.

מִיט אוֹיגֶען פולל טְרֶערֶען, פּוּלל שְׁמֶערְץ אונ רַחִמְנוֹת .
קוקט נָאמט אוֹיף רֶעם אָרֶעמֶען יּרֶען ,

אוּנ אוֹיף דֶעם מלָאָף גאר שְׁרֶעקְלִיךְ.. סַכָּנוֹת

זֶעהְט מֶען אִיהם קאבֶען אונ וִירֶען,

אָט עֶפֶענְט זי אויף דָאס נָאטְטְלֵיכֶע מוֹיל.

עס צִיטֶערְט א כּישׁ שׁוין אִין וַואסֶער ,

גֶעטְרָאפֶּען װִי פון אַ שרֶעקליֶער קױל. -

בְלַאם וֶוֶערְד רֶער לאר אוג בְּלַאסְסֶער +, |

פּוּנָים קוֹל פַאללְט אוֹיף אַללֶע אַ אִימָה . אַ שְׁרֶעקי
יעם צִימֶּערְט דָאס הִיממֶעל-גֶעצֶעלְט.

דײַינֶע מַעשִׂים . דוּ מַלְאֶך . מטֶען גֶעמֶען אֵיין עק,
;צוּ פִּיעל בְּרֶענְסְט דוּ מיר מיין ווֶעלְט .

וואס הָאסְט דוּ דֶעם יוּרֶען גֶעקואלְט אינ גֶעמוּטְשֶׁעט.
וָואס. הָאסְט דוּ פוּן אֵיהֶם גֶעוָואלְט הָאבֶּען ? 6
;קארְג הָאט מֶען אוֹיף יֶענֶער וֶועלְט אֵיהם רֶערקיטְשֶׁעט:
;קארג הָאט מֶען דָארְט אִיהם בֶּעגְרָאבֶּען?

אקארְג הָאט מֶען דָארְט אֵיהם גֶעוָוארְפֶּען, גֶעמְרִיבֶען.
גֶעיַאנְט נָאר פוּן אָרְט צוּ אָרֶט,

קארְג הָאט מֶען אִיהם דִי ִינְֶעלִיך צוּ קלִיבֶּען,

אוּג נָאר אָהן רַחֲמָנוֹת גֶעפְלַאנְט

,אויך הָארְט אִין דֶעם נַארישֶׁען מֶענְשָׁען גֶעוִייממעל.
יהַייבְּט מֶען שוין אָן זיךְ צוּ שֶעמֶען, י-
אוג דוּ וֵוילְסְט בֵּיי מִיר אִין מַיין פְּרֶעהלִיכֶען הִיממֶעל?
אַיינפִיהרֶען רִי אַלְטֶע סִיסְטֶעמֶען ז

;אֵיין אִיבְּרִיג אוֹת הָאמְט דוּ נָאר דֶערהָארְט,-

,אוּנ פַארְמִינ אִיז -שוין אַ פָּאלִיצְיֶע ,

אוּג ילס שוין פַארשְׁלֶעכֶּען צוּ ‏ מִיר פוו דֶער עֶרֶר 5
;די פָאלְטֶער אוּנ דִי אִינקװיזיציָע.

יִשׂרָאֲליי אִיז דִיר גוּט . א יִשׂרָאֵליי אִיו דֵיר רֶעכְט,
יְגָאר אֵיין "איק. אִיז איהם צוּ גֶעקוּמֶען -- /

: "ִשרֵָלִיק. --גְוַאלְד-- , אִיז בִּיטֶער . אִיו שְׁלֶעכְט 4
אאַלֵיין הָאט ער דֶעם .אִיק" זִיךְ גֶענוּממֶען ?

פוּן אַללֶערְלֵיי הֵינֶר צוּדְרַאפֶּעט, צוּיגִיסֶען.
יאִין פַּחַד . אִין צָרוֹת גֶעלֶעבְּט '

יהָאט מֶען דָא שְׁטוְקֶער אִיהם אָבגֶערִיסֶען,
ידָארְטֶּען מִיט לעס פַארקְלֶעבְּט :

== 46 =
מוֹמֵל ַיין קאנן אִיך רִיר כְּלֵל נִיט ריין וינ /
יא גַאנְץ שְׁמְרֶענְגֶע שְׁטְרָאף בִּיסְט דו וֶֶערְמָה '
יגֶעהמְט אֵיהם . דֶעם מַלֶאֶךְ הֲרוֹמָה גֶעשְׁווינֶר.
יאוּג הַארְפְּט אֵיהם. אַרָאבּ. אויף דֶערעֶרר
פדָארְט זָאל,ער זִיךְ מוּטְשֶׁען, ניט רוהֶען אַמֵינוּט,
.אוּג פְרִיהֶער נִיט קוּמֶען צוּריק ,
יִבִיו עֶר וֶעט רָאס פַארשְׁטֶעהְן אוג קֶענֶען נַאנְץ גוּט
יפוּנֶעם יורִישֶען וְשַׁארְגָאן יֶערֶען .אִיקיי.
9 8
י
וואוּ אִיו ער? וואוּהָאט עס רֶעם מַלְאָךְ פֶערפִיהרְט 9
צִי הָאט אִיהם דֶער פַאלל נִיט גֶעשַארְט ?--
זייט רוהיג . דֶער מַלְאָךָ ְַׁייבְּט . רֶערַאקְמִירְט
אַ יֹרִישׁ זְשַארְנָאנִישָׁעם בְּלַאטט. . ,
בַּאלְד וֶועט;ֶער מָאגֶען אִין הִיממֶעל צוּרִיק ,
ער קענן שוין אוֹיף יֶעדֶער פַאסָאן ,
עֶר קוקט אֵיהם שׁוֹין אָן מִיט איין אַנְדֶערְן בְּלִיק
לֶעם יּרִישָׁען יוּנְגֶען וְשַׁארְנָאן .

אוּג אוֹיף אַ שְׁמוּהל רָארְט אִין גִן עֶרֶן
זיצְט יִשְׁרָאֵלִיק רוּהִיג . צוּפְרִירֶען
פַארגֶעמֶען הָאט נער דִי צָרוֹת . דִי לֵיידֶען
אַ יור אִיז ער צְוִוישֶען יּרֶען -

ב;
אֵיינְזַאם גֶעהְט אַ ווַאנְדֶערס-מַאנן,
אַ שְׁוֶענֶען שְטֶעקֶען אִין רֶער הַאנֶר,
מִיט א קרָאפְּטִיג , פֶּעסְמֶען שְׁפַּאן
וַַאנְדֶערְט ער פוּן לַאנְד צוּ לַאנֶר,
בֵּיי וֶערֶען וַעֶסּטֶער . שְׁנֶעע אוג רֶעגֶען .
וינד אוּג שְׁטוּרֶם. חִימְץ אוּג קעלט,

גֶעהְט ער אִיבֶּער שְׁמְרוּוֶען . וֶוענֶען,
גֶּערגֶער, מְהָאלֶען. וַאלֶר אוג פֶעלֶל +

מִיט רֶעם פֶעסְטֶען. גְלֵייכֶען שָריטט

מֶעסְט ;ער אוֹים פִיעל לָאנְדֶער ווייט,
ֶעלְמֶען רוּהְֶט ער אַמִינוּט,

הָאטְשׁ ער גֶעהְט שוין לַאנְגֶע צֵייט,

פיעט

מוּמְתִיג , קְרָאפְטִיג . נָאר נִיט מִיער

מִיט רֵיינֶע . קְלָארֶע . פְּרַיַע אוינֶען

גֶעהְט ער לאננְזאם ; קאלט יגֶענִיט,

הוֹיךְ רֶעם,קֹאפֶּף , גלייה אוֹיסגֶעצויגֶען ‏
אֵיידֶעל. צַארְט איז די גֶעשְׁמַאָלט, -

דָאךְ קְרָאפְּטִיג וֶעגֶען פִים אוג הֶענֶר ;

רֶער קָאפְּף נִיט גְרוֹ . גָאךְ גָאר נִיט אַלט-=

דָאס פָּנִים גאר שְׁטַארְק אֶבּגֶעבְּרֶענְט ,

לַאנג שׁוין קענן אִיך דִי פִינור

מיט רִי מִיעפָּעי עֶרִנְסְטֶע אוֹיגֶען .

גֶערֶעכְט אוּנ שְׁוַארְץ אִיז בָּארְד אוג הָאר

אוג רִי נָאו גַאנְץ שְׁמַארְק גֶעבּוֹיגֶען.

יֵא. אִיך קענן רִיךְ . קעגן דִיךְ גוּ,

חָאטְשׁ לַאנְג הָאבּ אִיך דַי נִיט גֶעוֶעהְן,

גָאר אֵיינֶם פֶּערשְׁטָעה איך. בְּרוּדֶער, נִים,
גִיבּ דוּ אֲללֵין מִיר צו פַארשְמֶעהְן.

*ייטעס

וֶעהֶר פּיעל, אִיךְ וַייט. הָאסְט דו גֶעלִיטָעי
פוּן וִוילְדֶע רוֹצָחִים , פון גְַלָנִים,

דָאךְ הָאסְט דוּ בִּיז וֶעצְט נִיט פֶערבִּיטֶען
קיין צוג עקיין מִינֶע פוּן דַיין פְּנִים.

אוּג דָאךְ קוק אִיךְ אויף דיר וִוי פְרֶעמְד,
איין אוּנְבֶּע קַאנְטֶער שְׁטֶעהְט פַאר מִיר -י

פַאהֶענְדֶערְט בִּיזְט דוּ בִּיו צום הָעמְד ,
אָט דֶער קֹאסְמִיוּם וִוי קוּמְט צוּ ריר ?

איי-יי ופ

= 18 ---

אויף רֵייטְשֶׁער אַרט בִּיסְט דוּ בֶּעקְלֵיירְט :
קוּרץ דֶער רָאק . לַאנְג , שְׁמָאל דֶער הויז.
נָאךְ דֶער לֶעצְטֶער מָאדֶע אוֹיפגֶענֵייהְט,
גֶעוִיסט. דֶער שְׁנִיירֶער אַ פְּרַאנְצוֹיו,
אויףָ'ן קָאפף פון שְׁפַּאנְיֶען גָאר א גְרִיםס 1
אַבְרֵייטֶּער הוט מִיט לַאנְגֶער פֶערֶער ;
פַארשְׁמוֹיבְּטֶע שְׁטִיוֶועל אויף רִי פּיס,

נָאר פּון ;עכְט רוּסִישׁ יוּבְטֶענלֶערֶער

רֶער קֹאסְמְּום . מיין ליעבֶּער פריינר.

וִוי קוּמְט צוּ דיר -- מוּזְט דוּ מִיר זָאגֶען,
איך קענן רִיךְ . רַאכֶט מִיר . נִיט פון תֵיינְם
אַנְדֶערְשׁ הָאסְט דוּ רִיךְ גֶעטְרָאגֶען .
גֶעוֶעגֶען אִיז אַמָאהל אַ צַיים,

גַאנְץ אַנְדֶערְשׁ הָאסְט דוּ רִיךְ גָעפִּיהרְט
קלֵיירֶער נָאר פוּן רֵיינֶע זייר

הָאבֶּען דיר דַיין לֵייבּ גֶעצעֶרְם,

קְליירֶער גְרָאס . בֶּעקְוֶעם גֶענָייט.

א פְרייר אִז גָאר. גֶעוֶען צוּ קוק ;

אַ מַאנְטֶעל װַיים. אוּנ לַאֲנְג,. אוג בְּבייט
אוֹיפגֶעהַאנְגֶען אויף ריין רוָקען;

אַ טוּרְבַּאן , זֹיבֶּער . וייס װִוי שֶׁנֶעע

אִיז שְׁטָאלְץ זי אויף רֶעם קאפּף גֶעוֶעמֶען
נָא עֶנִמְוֶער מִיר!וואוּ וֶֶנֶען יי ?

אִיך קאנן רִי קְלֵיירֶער גִיט פֶערגֶעסֶען+ /

מִיט אֵיין זֶערְנְסְטֶער בֵּייוֶער מִינֶע

בְּלייבְּט דֶער ווַאנְרְרֶער פַאר מִיר שְׁטֵיין .
גֶענוּג, קִירְץ אָבּ דִי אַלְטֶע תְּחִינָה,

אֵיין עִק זָאלל נֶעמֶען דיין גֶעוַויין ‏

אט

גַענוּג בֶּעַייגֶען מִיך . בֶּעקְלַאגֶען ‏
מִיר רֶערֶען מוּמֶר . בְֶּענְגֶען רַאוֹת !

אִינֶער וַויינֶען . רֶערֶען . זאנֶען

קענן אִיך לאנג . איז מיר קיין גייָענ?ף
ֶעגֶען מיין קֶאסְטָוּם דֶעם אַלְטֶען

עדארף אי כְּלֵל נִיט אייֶערֶע עֲצוֹתג --

אָט דָא אִין רֶענְצֶעל נוּט בֶּעהַאלְטֶען

מְרָאג אִיךְ אִיהם שְׁמֶענְדִיג אוֹיף רִי בְּלֵייצֶעםפֿ

4

42

יו

פון מיין הַיים נַאנץ וַוייט פֶערטְרִיבֶּען ,
אִיז אֵיינְצִיג נָאר אָט דֶער קֹאסְמִיוּם
פַּאר אֵיין אַנְרֶענְק מִיר גֶעבְּלִיבֶּען,

פַאר אֵיין עוויג היילִיגְטְהוּם .

נָאר קענט אֵיהר מִיר נִיט אֶפְשׁר זָאנָלן,
וָואס פַּאר אַ פָּנִים ;עס וָואלְט גֶעהַאט
זֶענן אִיךְ זָאל אִיהם שְׁטֶענְרִיג טְרָאנֶען
אוֹיף מֵיין רֵייוֶע אַזֵא צייט?

קארְג הֵינְד הָאבּ אִיך גֶעהַאט אוֹיף מִיר,
וָואס הָאבֶּען אִין מיין פְלֵיישׁ גֶעבִּיסֶען
ואוּ איז גאך דָא א וִוילְרֶעס מֵהִיר,

ואס הָאם מִיך נִיט גֶעצִיפְּט, גֶערִיפֶען ו
הוּץ דֶעם וֶואם אֶפְּטמָאל . אִיז גֶעווְלן
מֵיין הָאבּ . מֵיין לֶעבֶּען אין מַנּנוֹת,

הָאט. - וָואס מֶען קענן אוֹיף מִיר דֶערוֶעהְץ
גֶעדִיענְט צום שְׁפָּאט נאר, צן לַצָנוֹת :

*+ -
יי

גֶעוואוֹינְט בִּין אִיךְ שׁוֹין צוּ דִי זַאכֶען .
נָאר פון מיין אֵיינְציג הַיילִינְטְהוּם
ָאלֶען זֵיי נִיט שְׁפֶּעטֶען. לַאכֶען ‏
פֶּערשְׁלָאסֶען הָאבּ. אִיךְ דֶעם קֹאסְְיוּם,

אט

= 0 א

יי רָאג אִיךְ. אִיהם או'ף מיין ריקען
פוּן לַאנגֶע יָאררֶען נָאף בִּיו הַיינְט,
בּיו גָאטט וֶועט מִיךְ אַמָאהל בֶּענְלִיקֶען
צוּרִיק מיך בְּרענְגֶען אי טֵיין לאר
דָארְט וֶעל אִיך ניט רַארְפֶען שִׁיטְצֶען
טיין קאפְטיום ‏ מיין הֵיילִיג קְלֵייר,
דָארְטֶען וֶועל אִיך אֵיהם בֶּענוּט צֶען
פְרָאגֶען איהם ‏ מיט שְׁטָאלְץ אוּג פְרֵיי" ;
נָאר וִויפִיעל איך האבּ נָאךְ צוּ וַואנְרֶערְן
יי שְׁנֶעע + רֶענֶען, שְׁטוּרֶם אוּנ וִינֶר
װועט אִיך ניט בֵּיימֶען אוֹיף :קיין אַנְדֶערְן
דֶעם מָאפְִיוֹם , וָָאס אִיךְ טְרָאג אַצוּנֶד ,
בעגלייט הָאט עֶר אין בּיטֶערֶע צייטֶען
מיף דוֶרך.וואסעד אוּג דוּרך פייער --
מיין טְרִייֶען פְרַיינְד וֶועל אִיך נִיט בֵּיימֶען.!
אויף,עוִויג וֶועט,ער מִיר זיין מְהַייער,
אוּג ווֶענן אִיך וֶעל איהם מָעהר ניט דַארְפֶען,
אִין שְׂרַאנק וֶועל אִיךְ אֵיהֶם מַאבֶען פְלַאטְץ,
אַרוס וועל איך אֵיהם כּלל גיט ווארפען
אִיך ווֶעל אִיהם הַאלְמֶען פַָאר אַ שַׁאטְץ ,
בֶּענוּטְצֶען וֶועל איך אִיהם אִין פְרֵיירֶען,
אַלס.עדות נָאךְ פַאר שְׁפֶעטֶערֶע דורות *
פוּן דוּרנְגֶעלֶעבְּטֶע צָרוֹת, ליירֶען
פון אִיבֶּערְשְׁטָאנְרִיגֶע אֵימוֹת , מוֹרְאוֹת.

א

22 91

צוּ וָואס דֶער עֲפִּילָאנ?- נִיט צו לֵיעבּ מִיר , צוּ ליעב דֶער זְשַׁארְגָאן-מוּוֶע:

װי איהר וְעֵהֶט. מיַנע ליעבַּע לֶעדֶער. הָאבּ אִיך מֵּיןְ וָארְט דֶער מע
גֶעהַאלְמֶען אוג אַללֶעם ערְפִיללְט וָואם אִיךְ הָאבּ אִיהר צוֹ גֶעזָאגְט. נָאר אִיך וַוייס . אַז צְוִוישֶען
אייך וֶעלֶען זיך אודאיֶעטְלִיכֶע גֶעפִינֶען . וָואס וֶועלֶען זָאגֶען , אַז אִיך הָאבּ דֶער מוּוֶע אַ
מוֹבָה גֶעמְהוּן , וי דֶער בֶּער מִיט דֶער פָלִיג . - רִייּרִישֶׁע מוּע ‏ וֶועט אִיהר זָאנֶען, וואלְט
גֶעזָאגְט בֶּעמֶערֶע . קלנְגֶעגְרֶערֶע לִיערֶער פוּן אִיחר זְשַׁארְגָאן רְִִטִירֶען . אִיהר הָאט אֶכְּשֵר
נִי אוּמְרֶעכְט ; נָאר בְּנָאֲמָנוֹת שׁוֶער אִיךְ אַייך + אַז די טע אִיז דָא נִיט שׁוּלְִיג , ווַארֶם, אִיך
על אַייך דֶערצֶעהְלֶען בִּיו אין סף+ ‏ -

אַ הֶעללֶער שׁטְּרַאחל פוּן רֶער אוֹיפְגֶענַאנְגֶענֶער נן פַאלְט אוֹיף רי שויבּען פון יי אֶפֶען
פענְסְטֶער , דִי שׁוֹיבֶּען שְׁלִיידֶערְן איהם אַוֶועק, ער טְרֶעפְּט מיף גְלֵייף אִין מֵיין פָּנִים אנ
עפּענט רִי לארֶען פון מיינֶע אוֹינֶען . איך בֵיןעְרְוכְט . א פִָּים אַז ריר בִּין ִיך גֶעשְלָאפֶען
אוּג דָאם גַאנְצֶע אִיז נָאר גֶעוֶוען א חָלוֹם. נָאר וָואס זע איז דָאס ? אִין מֵיין הַאנְד הַאלְט
אִיך אַפֶערֶער . פַאר מִיר לִיגְט אַבּוגֶען פַּאפִיר. אוג אוֹיף דֶעם פַּאפִּיר אִין קּרְצֶע, גְלֵייבֶע
שׁורחלי זֶענֶען אָנגֶעמָאהלְט רִינְגֶעלִיך. פּאסְקעלִיך. שְטְרִיכֶעליךְ. אִיך נֶעם;עס אִיבֶּערלֶעֶען .--
יָא 1 דֶאם זֶענֶען זיי, די גֶערִיכְטָּע . וָאס דִי מַחֶע הָאט מִיר דִיִקְטִירֶם . גָאר לֵיידֶער. אִיך בִּין
א פָנים גֶעווֶען צוּּיעל פֶּערשְׁלָאפֶען אונ הָאבּ נִים אַללֶעם רֵיבְמִיג גַאכְגֶעשרִיבֶּען, אסַך
שׁמֶעלֶען זֶענֶען גֶעווֶען אזֹי אּנְלֶעוֶערְִיךְ. אַז אִיךְ הָאבּ גֶעמוּנְט פון מַיין קֹאפּף אַנְרֶערֶע צוי
גֶעטְצֶען . אוג אִיהר קֶענָט דָאךְ פוּן מִיר נִים פֶערלַאנגֶען אַז מיין פָּאעדיע זָאל זיין גְלַייךְ מִיט
דֶער פון רֶער מונֶע . פון מֵיין ייט ווירֶער הָאבּ אִיךְ אוֹיף אִיחר קיין פַאראִיבֶּעל וְוָאס זי הָאט
פון מִיר גֶעהַאט אַבִּיסֶעל דָאס גֶעגַארר , וָוארוּם אין אָמָה וָואס בִּין איך מיט אִיהר פאד אזא
שְׁמֶעלְקע ? אִיהרֶע אֲמַּחֶע . טְהִייֶערֶע בְּלוּמֶען אונ בְּרִיללַאנְטֶען הָאט זִי גֶעמְהִיגֶער וואוּ אַהִין.
צוּ מְהֹן . ואהרֶע פְאֶעטֶעןיגֶעקְרוֹינְטֶע רִיכְמֶער זיינֶען בִּילְכֶער וי אזא דִיללֶעמַאנְט וִוי אִיף,
נָאר אַייך איחר אֲמָתע רִיכְטֶער . וילל אִיךְ בֶּעמֶען. אַז אִיהר וֶעט הָאבֶּען דִי וְַיה פון
אִיהר בָּעזוּךְ. זָאלְט אֵיהר אָפֶּען חַאלְטֶען די אומֶען . ניט אַנְשְׁלָאפֶען וֶוערֶען . זָאל אוים-
לֶעדיצֶען אַללֶע אִיהרֶע אוֹצְרוֹת . אוּנ.קיין וארְם. נִים אָבּלָאוֶען פוּן דֶעם וָואס וי וֶועם
אַייך דִיקטִירֶען . | |
י ערְפִיללֶען וֶעט אִיהר א הַילִינ שְלִיחוֹת,
אֵייֶער פָאלָק וֶועט אַייך שֶׁעטְצֶען אוג עֶהרֶען,
אונ דֶער אַלְטֶער דָארְט אוֹיבֶּען מִיט דִי צְוֵיי לוחות --
נִים רוהִיג --,ער פֶערגִיסְט נִים קיין טְרֶערֶען.

ר, שטארקטיטח

= 258 --
א הַארְטֶער בִּיסקען.

יע עטאר ר יילרע יע ישר "שיא טעאטער הע ישר

:

בַּיים בְּרֶעג פון דֶעם וַואסֶער , פוּן יָפוֹ בי תַרֶי שי
דָארְט הֶערְט זִיךְ אַזְיוּממֶען אוּנ גְּרוּממֶען-- ‏ -
בַּיים בְּרֶעג פוּן דֶעם ואמֶער. פון יִפוֹ בִּיו תַּרְשִׁיט.
אִיז פִינְסְטֶער דִי נַאכְט אָנְגֶעקוּממְץ .

אוּנ טִיעם אוֹיס דֶעם וַואמֶער דָארְט הָערְט זִיךְ דָאס בְּרוּממֶען,
אַ קול פין אַ וַואלְפִּישׁ נָאר, דַאכְטיזִיךְ;

רַבּוֹתִי! חַיינְט הָאט מִיךְ דֶער טֵייוֶעל גֶענוּממֶען,

אֶיךְ שְׁטַארְבּ. הַייִנְט , אִיךְ שְׁפֵּיער שׁוֹין , עס פַאכְט זִןף 6.

אִיך עעק בַּאלְד! מֵיין בּוֹיף. אוי. מיין בּויךְ מוּז מיר פְּלַויטְצען --
הַיינְט הָאבּ. אִיך אַ נָבִיא פֶערְשׁלוּנְגֶען

דָא הֶעלְפְט מָעהר קֵיין נְלֶעמטֶען, קיין רַיינֶּען . קיין קראטצץ --
בַּאלְד אִיז שוין דֶער בּוֹיךְ מִיר צוּשְׁפְּרוּנְגֶען! |

א נָבִיא, דָאס אִיז נָאר אַ צוּ הַארְטֶער בִּיסמֶען.

עס קענן אִיהם גָאר קֵיינֶער פֶערטְרַאגֶען י

צו פעטט אִיז זַיין פַּרוּממקייט - עס זָאלל שוין נִיט וויססען.
פוּן אִיהם קיין שׁוּם וֶעַהרְלִיכֶער מָאנֶען!

.אַ נָבִיא. דֶערֹצוּ נָאךְ נָאר אֵיינֶער אַקְלֵיינְער!
פּונקט צְוֶועלְה אוֹיף אַ טוּץ נָאר אִים גַאנְצֶען)
נָאר הָארְט אִיז זַיין נָפֵשׁ. גָאר חָארְט זֵיינֶע בֵּיינֶער --
ער לָאכֶערְט מִיר דָאט הֶערֶץ מיט זַיין טַאנְצֶּען!

אוּג שְׁמֵיינֶער אוּג בֵּיינֶער אוּנ כָּל:ערליי זַאכֶען .
זֵיי הָאט שוֹין מֵיין מָאגֶען צוּרִיעבֶען ‏

אוּג נָאר מִיט נְבִיאִים קענן נָאר נִיט אִיך מַאכֶען--
א מַכֶּה ווָאס שְׁטֶעהט נים גֶעשְרִיעבְּקן !

אֲנָבִיא אִיז נָאר נִיט פֶּערהַאנְדֶען קיין וַוייכָּעל -
נִיט קענן מֶען איהם עֶסמֶען , נִיט גָאנֶען!

ועִם וָואללְט זַיין אַמְצוֹה . נִיט לָאזֶען קיין
פוּן פרוּממֶע וָואס גְרַאבְּלֶען בַיים מָאגֶען

5
9

ור +

--- 98 --

אַ פְרוּממֶער אִיז נָאר נִיט פֶערְהַאנְדֶען (קיין וֵוייגֶער--
מִיר קֶעננֶען די דָאזִיגֶע העלדען !

עס וָואללְט זַיין אַ מִצְוָה ניט לָאזֶען קיין זֹכֶר
פון זֵיי -- מִיט רֶעשְׁפֶּעקְט דָאס צוּ צו על

ַבּוֹתֵי ! איך שְׁפִּיער וֶעצְט , ער גְרַאבֶּעלְט אין בּוֹיך מִיר --
גֶעוַאלְד 1 סִ אִיז דִי מָבַע פוּן פרוּממץ;

רק גְראבְּלֶען אִץ יענֶעמְט גֶעדֶערֶעם -- נוּ , אויך מִיר

אַ נָבִיא.., נוּר, אַך. פוּן דִי קְרוּממֶע!

רַבּוֹתִי ! מִיר דאכט זִיךְ. ;עו מוּרְמֶעלְט יַעצְט עפֶּעם,
אוּנ קרומט זִיף אוּג בֵּיינְט זיךְ גָאר פְּלוּצִים --

דוּ דַרְשָׁנְסְט אוּמְזִיסְט נָאר, דוּ דַרשְנ שִׁנִיסט אִין סְטֶעפֹּפֶּעס
אונ וארְמְסֶם ט גָאר אומזיסט אוֹיף תִידוּצִים!

.רבּותי | אִיךְ שְׁפֵּיער יעצט זיין גָרַאבְּלֶען , זיין צַאפּפְלֶען ,
;עם דַאכְט זִיך.ער דַאוֶוענְט א בִּימֶעל!

אונ האלט אִיכָס נָאךְ לאג ער יֶעצְט אוֹים , מוּז אִיךְ מַפֵּלֶן --
גֶעוַאלְט! נִיט מִיר בְּרֶעכְוַויין אַ שִׁיסמֶעל!

.איך קענן ניט דֶערְהַאלְטֶען זַיין דַאווגֶען . זיין זִנְגֶען,
דָאס מַאנְצֶען אָרוּם וי די רינדער ,

די פַּאלשע ע . פֶערְוֹי לְדֶעטֶע תנועות . דָאם שׁפְרִינְגֶען --
גֶעוַאלְט ! גִיט מיר בְּרעכְוַויין גֶעשְׁוִינְדֶער ו

גֶעווַאלְד : גִיט מִיר בַּרעכְוַויין , גיט צײטוננס-מאַמרים,
גִיט נַחְבִּיבְּווְפְסִיים ַרטיקלֶען

גִיט גִיךְ פֶעליֶעטַאנֶען, גִיט יִדִישֶׁע סִפְּרִים --

אוּנ מדוּמ מִיר דָאס אַלֶץ צוּנוֹיף וויִקלֶען ,

;אוּג מַאכְט מִיר אַ מִיטטֶעל צוּם בְּרֶעכֶען , צוּם בְּרֶעבֶען!
גִיט סְפָּרִים פון שׁפֶּעטֶערֶע דוֹרוֹת ;

גִיט שְׁטֵר'ם ראמַאנֶען , זֵיי זֶענֶען. איך רֶעבֶען,

צוּם בְּרֶעכֶען פַארְצִיגְלִיכֶע סְחוֹרוֹת --

גִיבְּט סִפָּרִים פוּן נַיינצֶעהנְטֶען קְלוּנֶען יָאהררוּנְדֶערְט ,

| גִיבְּט קְלוּנע קרִיטיִקעף -- פוּן וֶועמֶען

אֵיהר וֵוילְט זִיךְ אלליין נוּר : גִיבְּט גִיכֶער -- -מִי וואוּנְדֶערְט}
וי בְּרֶעךְ אִיךְ שוין נ ַּי די נָאמֶען *--

-- 94 ---
בַּיים בְּרֶעג פוּן דֶעם וַואסמֶער , פוּן יָמוֹ בִּיו תַּרשִיש.
דָארְט הֶערְט צִיךְ אַ זיומֶען אוּנ בְּרוּממֶען--
אַ מִיטמֶעל צוּם בְּרֶעכֶען פוּן יו בִּיז תִּרְשִׁישׁ,
הָאט דָארְמֶען אַ פִישׁ אַיינגֶענוּממֶען .
אונ שְׁטִילל אִיז אונ רוּהִינ, עֶס קְרַייזֶעלְט דִי נַאכְטיוִיך
אוּג פְּלֶעכְט אִיהרֶע מוּנְקֶעלֶע לָאקֶען:
אִים הִיממֶעל דִי שְׁטֶערֶען זֵיי פְּלַאממֶען, גֵם דַאכְט זיך.
וי גֶעלבְּליכֶעיגָאלְדֶענֶע פָּאקֶען.

או שְׁטִילל אִיז אוּג רוּחִיג. עֶס פְלֶעכְט נָאךְ דֵי נַאכְטיזֶךְ
אוּנ קְרַייזֶעלט די פינסְטֶערֶע לָאקֶען :

עס וַואנְדֶערְט נָאר שְׁמִילל דִי נֵאמוּר , אוּג עס דָאכְט זי
זִי נָעהט וִוי אוֹיף זֵיירֶענֶע זָאקֶען.

אוּג פְלוצְלִנְג דערְהֶערְט זיךְ אַ קול אִין דֶער פינסְטֶער ,
גָאר פִירְכְטֶערְלִיךְ הָאט עִם גֶעשְׁרִיעגֶען :
עס הָאט דָארְט אַ וַאלְפִיש פוּן אַללֶע דֶער דִינסטערג
אַ נְרָאבֶּען פְרוּממַאק אוֹיסגֶעשְׁפּיענֶען.
אונ נָאךְ דֶעם אױסשפּייען , אוּנ נְרָאד צוּ עֲלִינוּ
דָא מוּהט עֶר נָאךְ פִילָאזָאפִירֶען: :
עֶר זָאגְט:,צוּ נְבִיאִים , אִיבֶּערהוֹיפְּט צוּ דֵי קְליינֶע.
דָא טְהָאר מֶען זִיד גָאר נִיט צוּרִיוהרֶען זי,

ד. פרישמאנן,

=

דער זייגְערפ

טלעב רעלעט אארר לאטאט

אַללָע וָאהרֶען, אַללֶע מֶעג
וֶוען אָי לויף. טֶען אִיךְ שׁמָעָה
כַאי אִין שְטוּבּ , סאי אִין וְועג ,
וואוּ איף זִימֶץ, ואו איך נָעָה,
אִין שְׁלָאף אוֹיף דֶעם גֶעלֶעגֶער
וואן אִיךְ נִיבּ מיף נָאר אַ רידר,
מְרָאג אִיך שְׁמֶענְדִיג אַזַיינֶער,
אַ טיאָערֶען. בַיי מִיר ;

עֶר בַּאנְלִיט מִיךְ אַקורַאט
ִּינְקטְלִיך וואוּהִין אִיך קעהר,
יֶעדֶער רֶנַע אוֹפְן בְּלַאמט,
קְלַאפֶּענְד , צֵייכֶענְט עֶר,

:
:
9
:
:
:
:
:
:
ףֹ
:
:
:
:
4 9
מִיט חָלָמָה מִיט פֶערשְׁטַאנְד, / {
:
:
:
:
:
ר

מִיט שֵׂכֶל גוּט בֶּעמְרַאכְט,
הָאט אַ מֵייסטֶערְלִיבֶע הַאנְד,
זַיין מאשִׁין טיט קוּנסט גְמַאכְמ!
אַזוֹי יָאהרֶען זְעהר לַאנְג , =
בַּיי פֶערְצִיג איז דִי צאהל,
נֶעהט ער זִיךְ זַיין גַאנְג,
אוּג שְׁמֶעלְט זִיךְ נִיט קיין מָאל;
עס מְרֶעפְט זִיךְ פון דֶעם זַייגֶע,
בִּן אִיך נִיט ‏ צוּפְריערֶען ,
גֶעוָואלְט וָואלְטאִיךאַ שְׁמֵיינֶער
געהן זָאלל עֶר פֶּערשִׁיעדֶען
עָם נְלוּסְט זִיךְ אַ מָאהל מִיר
האטשׁ נַאררִישׁאִיז זְעה- דָאם,
עֶר זאלל יָאנֶען אָן א שִׁיעוּר,
עֶר זָאלל לויפֶען אָן אַ מָאם;

:יי

*) כרוי בווך ריר מאַנרעלקערן

| הויז-פּריינד | | 1

נַאררִישׁ א צוּ צֵייטֶען ,‏ '

:
:
:
:
ו

0

מְרֶעפְט זִיךְ אַז אי וילל

עֶר זָאלל זַיין גַאנְג תּערבּיימֶען,
קְרִיכֶען לַאננְזַאם, שְׁטִילל;

אִין לֶעבֶּען אִיבּעראַלל, -
וָואס דְרָעהט זִיךְ וי אַ מיהל ,
הֶער אִיך בַּיייֶערֶען פַּאלל,
זַיין קלַאפֶּען מִיט גָעַפִּיזל ,
אִין צֵרוֹת אוּג אִין פַרֵיידֶען ,
פִּרדְרֶעחטוועןסאָיז דֶער קאפּ,
אוֹית שִׂמְחוֹת אוֹיךְ אין לֵיידֶען ,
צוסטַאקְט איזפּונקמזַייןקלאם:
אוֹפִן מוידט פון מיין טַאטֶען,-
אוֹפְן קֹבֶר בֵּי רֶער דֶעק,
גֶעקָאכְט הָאט ער גֶעזָאמְטֶען,
נֶעגְּרִימְט גָאר אָן איין ק :
שְׁוֶועסְטֶער בְּרִידֶער וייומער
גֶעקוּמֶען אִיז דייר ;נצְט,
הָאט עֶר וי אַ הַאממֶער,
גֶעקְלַאפֶּערְט אוג גֶעזֶעמצְט ;
עֶר הָאט מִיר הַארמַאנִירְט,
מֵיין ליעבַּע מינגֶעפִיהלְט .
צוּ דֶער חֶפֶּה מִיךְ נָעֲפִיהרְט ,
גֶעקלוּנְגֶען ., צוּגֶעשְׁפִּיעלְט ;
וֶוען אִיך וַוארְף אַמָאלאַבלִיק,
זָעה מיין פָּאלְק אִז פְרֵיליך.
טְהַיילְט ער מיט זַיין וליק .
זִנְגֶם זיך נִי אַ מָקֶר ‏
נור שְׁרֶעקְלֶעך מֵייגֶע בְּרִידֶער,

וֶוען בִּיטמֶער אָיו וי נָאלל,

טאז

רוֹישְט עֶר מיט גֶערִידֶער,
וִוי חְוַאלִים וי אַ קָואהל!.
נוּר פון עטְלִיכֶע שֵׁיינֶע יָאהר ,
הָאט זִיךְ עפֶּעס אִיהטגֶעמַאכְט,
פֶערבִּימֶען אִיז עֶר גָאר ,
גְרִילצְט נָאר טָאג וי נַאכְט ,
אַללֶץע מָאהל פיעל מָעֵהר,
רוֹישְׁט ער, קלַאפּט, אוּנ זֶעצָט,
נוּר הֵייזֶערִיג זָעֵהר שְׁוֶער,
אִיךְ שְׁרֶעק מיךס איזזיין לֶעצְטי
די מַאשִׁין קענן נאר קיינער
פַאררֶעכְטִין אויף דֶער ווֶעלְט ,
אַ מֵייסְמֶער אִיז נוּר אֵיינֶער ,
וָום הֶט בֶּרְיֶה'שׁ זי גֶעשְׁטֶעלְט;
עָר וֵוייסְט וִוי יֶערֶעס שְׁרֵייפָעל,
זָעֲהר קונציג איז פארדרעהט .
דִי רָאדְלֶעךְ אוּג דָאס טאפעל,
וי יעדֶעם לִיענְט אוּנ שִׁטָעהט;
אַללֶעס וֵוייסְט ער קלאחר ,
די לָאכְלִיךְ אוּנ דִי טְהִירֶען .
דֶער מֵייסְטֶּער קענן דִי הָאר
פֶעררִיכְטֶען .. רֶענולִירֶען .
אִיךְ וָוארְט שוין אוּנ בִּין גְרִייט

5 יט .ילע טי הלע רעטש ידי

א "עב י"נ "עו אל י"ע, יש יע דע "םע 7/. "ער "ש"ע עב" ר" "ארי" ל"עא "קיש" 7ע. יש עה ט"י ער "ר ,י"ע יע "מע -7ע. " ישא על עב רער" ",אי שבר", .רע יט 2 לב י"ר" שרטעלע אש קראטש /

54 א

=

דָעִם פֶּעהלֶער צוּ דֶערווִיססֶען,
ווייל אִיךָ פיהל דִי קייט
אָט וֶוערְט זִי וי צֶעררִיסמֶען
אִיךְ זְעה שׁוֹין איצט דֶעם סות
פוּן דֶעם רוֹישֶען אוּג גֶעטוּמֶעל,

דֶערפַאר וֶועלל אִיך אַרוֹף

צוּסמייסְטֶערפְליהן אי הִימֶעל
נְלֵייךְ צוּ אִיהם אִין שְׁלָאטם ,
נָאךְ הֶעכֶער פוּן די שְטֶערֶען ,
אוּנ וועלל אֵיהם מיט פֶעררְרָאס
ַיין זֵיינֶער בַּאלְד אומקעהרֶען ,
נֵא דִיר ! וועלל איך זָאנֶען,
מֵייסְטֶער , אָפּ דַיין וָעֹרֶק ,
מִ'הֶערְט אִים שׁוֹיןנִיט שְׁלָאנֶען,
עֶר קְלַאפְּט שׁוֹין גִיטיבַּאמֶערְק
נִיט גֶעפַּארֶעט נִיט גְעְרִיהרְט
דֶעם זֵיינֶער הָאבּ אִיךְ נָאר,
נוּר אִייאוּמנליק הָאט פַּאמירְט
מֵיין פאלק די לֶעטצְטֶע יְאהר +
פוּן טוֹיטשְׁרֶעק אוּנ פוּן שְׁמֶערְץ
דִי ‏ צָרוֹת צוּיצוּזָעהן ,

הָאט גֶעפְּלַאצְט מֵיין הֶערֶץ--
גֶעבְּלִיעבֶּען אי עס שְׁטֶע-- .

פלטיאל זאמאשט שין

די עֲנוּנָה
אַדְרַאממֵא ט ן פיער אַקטֶען אוג זעקס בִילְרֶער.

פו;

מאריע לערנער,

ער "רעש" .ב "רעב 4 יע יי

פֶערְזָאנֶען.

גראסמאנן. א רייכער סוחר .
היהילע. זיין װייב.

אזא . זײיער טאכטער.

אדאלף, א בוכהאלמער ביי גראסטאנן .
ניימאנן . א שווינדלער.

עמיליע, -

זשוליע, { זיינע פֿרײנדינן

ישראל, א מעקלער .

צווייגער . אפעריסטען.

אמאליע : ) אדאלפ'ס אוג ראזא'ס טור .
ראוענקראנץ.

זיין פרוי.

"ם.

דיענער, געסט,

צווישען דרישען אוג פיען רמען אקט פא לנעהן ג גיינצערן יאר ,

--- 55 = =
ערְשְׁטֶער אַקֶט ‏
ערְשְׁטֶעס בִּילֶ. ‏

ערְשְׁטֶע סְצֶענֶעי
(א שאָן מעבלירט ציממער ביי גראסמאנן)
גראסמאנן אוג חיהלע,

נראסטאנן, איף טְרַאכְט נָאר אוֹיבּ איך הָאבּ זִיךְ נִיט צוּ שְׁפֶּעם אַרומגֶעקוּקט , אִיךְ האפ
אָבָּער וי פִיעל מָאהל גֶעזֶאנְט אז מֶען רַארְף אַבִּיסֶעלֶע ‏ מָעהר אַכְטוּנָג גֶעבּעץ

אוֹיף רָאזַאץ ,
חיהלץ לְלֵיב מִיר , אַבְּרֵאם, אַז רָאזֵא קיקט נִיט אויף אַדָאלְפִין וִוי אֹיף אִיהר גְלֵייבֶעןָיי=

גראסמאנן, נָא. דָאס הָאסְטוּ שׁוֹין אַ טְעות . רָאזֵא קוּקט נָאך אוֹיף אֵיהם אַ סַ הָאכֶער ִי

אויף איחר גְלֵייכֶען . אִין דֶער ווירְקְלִיכְקֵייט אִיז ;ער רָאךְ טַאַקֶע אַוֶעלְמֶענֶער
ּנְגֶערמַאגן. אָבֶּער אוּנזֶערֶע רָאזֵא פַארבְּרֶענְגְט מִיט אִיהם צוּ פִיעל צַייט , שְׁפַּאצְיֶערְט צוּ
פּיעל מִיט אִיהם , לֶעוְט מיט אִיהם בִּיכֶער צוּ פִּיעל -- אונ דָאס אַללֶעט טוג נִיט ! אִיךְ שְׁמוֹים
מִיךְ פון רָאזַאים רֶעדי אַז אַדָאלְף הָאט אויף אֵיהר גֶעמַאכְט אֵיין אוּנגֶעהַייֶערֶע וירְקִינְג. רָאם
האט ניט בֶּעדַארְפְט זַיין 1 דוּ וֵוייסְט נוט, אז איך בִּין צוּ פיעל פארנומען אונ הָאבּ קיין
צֵייט נִיט גֶעהַאט זִיךְ צוּ ד צוּ - קוּקען וי אַזױ ‏ ראזא פַארבְּרֶענְגְט דִי צַייט, אָבֶער 7 דב
הָאסְט יָא בֶּערַארְפְט זִיךְ צוּיקוקען . |

חיה'לע, אַבְּראם. הָאבּ אִיךְ חַם וְשָׁלם עפֶּעם פֶערוֶעהְן?

נראסמאנן, אַךְ. דוּ שְׁרֶעקְסְט זִיךְ אוּמוֵיסְט 1 אִיךְ זָאג נָאר אַו מֶען דַארְף אַדָאלְפן דער"
וַיימֶערְן פוּן רָאזַאין . אֶמָת . עס פְּרַייֶעט מיך זְעהֶר . וֶוען אִיךְ בֶּעמְרַאכְט אוּנָזֶער
דָאזֵא . וי קלוג זִי אִיו. וי עֶנְמְוַיְֶעלְט , וי אַללֶעס ואס אִיו גוּט אוּג פַיין רוּפָט זי אָן אין
אֵיהר ערֶעל הֶערֶץ, אַוראי,קען מֶען נִיט זֶאנֶען. אַדָאלף אִיו מאָקע וֶערְטָה מֶען אלל אִיהם
שָׁאמְצֶען, נָאר אַז מֶען אִיז פְּרַאקְטִישׁ. פַארשְׁמֶעהְט מען, או,עס קען זיך אויך גֶעפִּינֶען 8
ּנגֶערְמַאנְן פון א ונ { ער גְלֵייכֶען, ווואם זָאלל גִיבֶער פַאסֶען פַאר איה ר אוג פַאר אוּנָו.
די בֶּעט איך אַז דוּ זָאלְסְט דֶער וייל רָאוַאץקיין וָוארְט נִיט זָאגֶען פון אוּננֶער גֶעשְׁפְּרֶיך *
מֶען רַארְף זֶעהְן אַז דִי פְריינְדְשַאפְט פּן רָאזַאין מִיט אַדָאלְפָן זָאל אַזוֹי וי פוּן זיךְ אלֵיין
אױיפּהֶערֶען. רָאם אִיז אַ צוּ עֶרְלֶע מַאטֶערְיַע אוג אָפַענְטְִיךְ אַרױים טְרֶעטֶען טָאר מֶען ניט ,

זיה'לעץ וי אַװייזְשֶע קען .עס גֶעשֶׁעהְן אַו ‏ עס זָאלל פוּן זִיךְ אַלַיין אויפהארען ? אין?
מוּז דִיר זָאנֶען דֶעם אָמֶת י דוּ וַַארְפְּסְט מיך שוין אַליין אריין אין א צְווייפֶעל.
אֶפְשַׁר הַאלְט מַאקֶע אין אֶמֶת רְאזֵא צוּ פִיעל פון אַרָאלפן+ -

נראסמאנן, דָאס וַויים אִיךְ נום אַז זִי הַאלְ פון אִיהם נָאר לָאז 8 יך ארגיטען אין רֶער

א ; אִיך שִׁיק הַיינְט אַוָועק אַדָאלְצץ. קיין קיָעו, אִיךְ זָאנ אֵיהם אַז נָאר אוֹיף אַ צַיים --
גָאר. איך רֶעכֶען אִיהם אִין גַאנְצֶען דָארְם אִיגֶּער-צוּלַאוֶען , אִיךְ דָארְף דָארְט זָא וִוי זָא
בָּבֶען אַ הֶּעשְׁטָאנְרִיְגען אַגֶענֶם.י. ר : |'
הלע נָא, או דו מַיינְסְט אַז ור וֶועט דאזַאץ נִיט שְׁרֵייבֶּען (

גראסמאנן, דָאם וַיים אִיךְ זֶעחֶר גוּם , בְּרִיעף וֶועלֶען גֶעוויס זיין, אִיך /קען אִבֶּער
אַרָאלָפם נוּם הֶערְץ... אִיך וֶעל צוּיפֶּאהרֶען מִים אֵיהֶם צום וָאקְוַאל אוּג
על בַּיי אֵיהֶם גֶעהְמֶען דָארְט דָאם וָארְט, אַז עֶר זָאל אויף רָאנַאיץ ווירְקֶען, אַז ייר
פְריינְדשַׁאפְט זָאל וֶוערֶען אוֹים, דָא אויף רֶעם פְלאץ בִּין אִיך נִשׁ זִיבֶער אַז עֶר וָאלְט
גֶעקֶענְט מַיין וואוּנש עֶרְפִּילְלֶען , אָבֶּער פוּן דֶער וַוייטֶענִם קען ער עס וְעֵהֶר לֵייכְט מָרוּן .

היה'לץ, דָאס אִיז וָעהר גְלַייך, דָאס אַללֶעם וָואס דוּ זָאגְסְט אִיו וְעהר קְלוּג , אוֹדֵאי

מוּז מֶען אַזוֹ טחון .., אוֹיבּ רָאזֵא הַאלְט אַזוֹי פוּן אִיהם וִוי דוּ זָאנְסְט , אִיז
דָאךְ מינקע גָאר אֵיין אנְדֶער נאך . בִּיסְטוּ אָגֶּער זִיכֶער אַז דו וֶועסְט אַרוֹיס-רֵייקֶען אַרָאלְפ'ן
פון רָאזָא'ס הֶערְץ } '

גראסמאנן ; וָואס קְלֶערְְוֹ דָא 3 גרִינְג וֶעם עִם ניט אָנקוּמֶען ! עִם וֶועט שוין קאְטֶען

אַ בִּיסֶעלֶע מִיה, מֶען מוּז צוּלֶעגֶען ;קאפ דֶערצוּ. מֶען הָאט זִיף א בִּיסֶעלֶע
צוּ שָׁפֶּעט אוּמגֶעקיקְם, אָבֶּער רָאך רֶעכֶען איך אַו צוּ רֶאם מֵייניגֶע וֶעל איך קוּמֶען...
מָאר לָאמִיר הָאם אַװֶעקלָאזען, אִיך יל מִיט דיר נָאךְ פון עִפֶּעם אִבֶּעררֶערֶען, דָאם אִיז
אויף אַ ויכְמִיגֶע זא . ., אִיךְ הָאבּ דִיךְ גֶעוָאלְט פְרֶענֶען , וָואס פַאר אֵיין אַיינדְרוּק מַאכְֶם
אויף דִיר אוּנזֶער נִיעֶר בּעקַאנְמֶער ה' = מ אנן. וי גֶעפֶעלְט עֶר דיר 4 '

חיה'לעץ, ‏ וָאס הֵייסְט 1 וָואס פְּרֶעגְסְטוּ מִיךְ גָאר פְּלוּצְלוּנְג צו ער גֶעפֶעלְט מִיר ? דיין.
פְּרַאגֶע װאוּנְדֶערְט מִיךְ זְעהר ! |

גראסמאנן , אִיךּ וִוילל וויסְמֶען וי אַזוֹי עֶר וַייזְט אוֹיס אִין דַיינֶע אויגֶען , בֵּיי פְרויעָן אִיו
דָאס מְבִינוֹת אַמָאל גְכֶעסֶער וִוי בַּיי אוּנֶז, אַ כְּרוֹי אִיז וִי אַ נַאסט 1 זי קוּממְם
אוֹיף אַ וֵוייל אוּג קוּקט אוֹיף א מֵייל, ד ד היח 7

חיהלע, ‏ חָאטְשׁ אִיך וַיים נָאךְ נִים אַקעגֶען וָואס דוּ פְרֶענְסְט מִיךְ, נָאר אִיך וֶועל
דִיר עֶנְטְפֶערֶען . עס אִיז אֲפִילוּ זְעהר שְׁווֶער צוּ זָאנֶען אַ מֵיינוּנְג וֶועבָעןְ
א מֶענְשָען ואס כָ קען איהם וֶוענִיג , נָאר ער וַוייוְט אוֹים צִוּ זיין וָעְהר אַ פַיינֶער סוהר 1

גראסמאנן , אַז עֶר אִיז א פַיינֶער סוֹחֵר דָאם וַַיים אִיןך, רָאם זֶעהט מֶען בַּאלְד, עֶר פִיהרְמ
י- גרויסָע גֶעשֶׁעפְמֶען, ער איז אַ נַאנְץ פוּנְקְטְלִיבֶער מֶענְשׁ. אָט הָאבּ איף רֵי
פָּעג גֶעתַאם צוּ אִיהם אֵיין אָנוַוייזוּנְג אוֹיף דְרֵיי מוֹיוֶענְד רוּבּל , בִּין איך גֶעקוּמען צו איהם
אַייגֶם דֶעם זֵיינֶער, הָאטעֶר זִיך גֶעוואוּנְדֶערְט וָואס אִיך הָאבּ מִיךְ פַארשְׁפָאמִיגְט אוֹיף אַ גַאנְצֶער
שָׁמּה. אין מָאפְקוַא, נָאנְט עֶר , אִיז מֶען שׁוֹין אין דִי קַאנְטָארֶען אַװֹי פּוּנְקִמְלִי וי אִין
אױמלַאנְד, אַז מֶען דַארְף צֶאהְלֶען אֵינֶם אִיו שוין צֶועלֶף אַזיינֶער דָאס גֶעלר אָנגֶענרייש.,
ַעהסָטוּ, חַיְהִילֶע, אַזױ רֶעגֶעלְמָאסִיג צוּ פִיהרֶען גֶעשֶׁעפְמֶען אִיו בּיי ונ זָעהר זֶעלְטֶען צו
גֶעפִינֶען! בי אוּנז אִיז מען גֶעוָאהִנְט נִי גָאר צְוֵיי דְרֵיי שְׁטוּנְרֶען אֲפִילּ עטְלִיכֶע מֶעג אָב
צוּפֵיקרֶען, {דאם מַאכְט גָאר נִיט אוֹים חָאטְּשׁ עס ,קען אַמָאל וְעהר שְׁטַארְק שְׁטֶערֶען. די,

=

90

פּונְקְמְלִיכְקייט אִיז מִיר פוּן נַיימַאנן זעהר גֶעפֶעלֶען , אָ, אַוַא מֶענְשׁ, ואס אִיז בַּיי אַזֶעלְכֶע

יָאהרֶען אַזױי גֶעוֶעצְט ליד , וָואם פִּיהרְט אַוֹי גום דִי גֶעשֶׁעפְטָ לע דֶער הָאט אַ גוּטֶע

צוּקוּנפט ! וָואס וְשֶע מיינסטו, חיָה'לֶע, פאר אוּנְחֶעֶר רָאוַאלְוֶען דַאכְט זִיך ָואלְט 1 עס נִינ

גֶעוָועהן קֵיין שְׁלֶעכְטֶע פַארְטִיע פֶ |

חיה'לע, אֶט דָאס פְּרֶענְסְטוּ מִיד, וָואס איך דֶענְק אִיבֶּער אִיהם 1 בּיזוֶעצְּט הָאבּ אִיך
נָאר נִיט פֶערשְׁטַאנֶען וְואם אִינְטֶערֶעסִירְט ער דִיךְ אַזױ ,

גראממאנן (מיט אַ שמײפֿעל) , דאס הֵייסְט ! אַז מֶען זָאגְט דיר-ווייסְטוּ?
חיח'לץ, װָאס דֶען ? |
גראסמאנן , וָארְטְלֶעך אויף אַ ייט ! זָאג מיר, וִי גֶעפֶעלְט ער דִיר !

חיה'לע , = וָאס ֶען איך, דִיר זָאגֶען 1 אִיךְ קען אִיהם זָעֵהר וֶוענִיג, עֶר זֶעהט אוֹיס צו זַיין

אַ פיין מֶענְשֶׁעל. נָאר מֶען דַארְף זי גוּש צוּקוּקֶען, מֶען דַארְף זִיך אָופְרֶענֶען יי.

וָואם וְשֶׁע , ער הָאט מִיט דִיר אַליין גֶערֶערְט דֶער פון ז צוּ עֶר הָאט עְמִיצֶען גֶעשִׁיקְ, צוּ
אֶפָשַר אִיז דִיר אַלֵיין דִי זַא אַיינגֶעפַאלֶען !

4

גראסמאנן. ָעהסְטוּ, חַיָה'לֶע, בִּיסְט אַ מוּטטֶער אונ בֶּעמֶערְקְסְט נִיט. וי אַזױֹי מֶען רֶע
פּוּן דַיין קֵינְד אוּג וי אַזוֹי מֶען רֶערט מִ יט דיין קֵינְד. גֶעשִיקְט זי אַו דוּ
הָאסְט נִיט בַּאמֶערְקְט אַז גֶיימַאנן אִיז ֶענְטְצְיִקט פוּן אוּנְעַר רָאוַאן + עֶר אִיו פּשׁוּם פֶּער.

4 6 -. ,*

ליעבְּט אין איחר ! אִיך בִּין זִיכֶער ; אז הַיינְט מָארְגֶען- וֶועט עֶר מִיט מִיר רֶער פון אֶפֶענְמְלִיְ

רֶערֶען, ער הָאט מִיר שׁוֹין אַ פָּאר מָאל אֲפִילוּ גֶענֶעבֶּען אָנצוּהֶערֶען,

חיה'לע, דואֵײל זִיךְּ נָאר נִיט. מֶען דַארְף זִיך אָנפְּרֶעגֶען וֶועגֶען אִיהם ,

גראסמאנן, אִיךְ הָאבּ מִיךְ שוין אָנגֶעפְרֶענְט דָא אִין אֵיינִיגֶע קאנְטָארֶען , זָאגְט אִיטְלִיבֶער
נָאר גוּמֶם ער אִיז זָעהר רַייךְ ; זָאלְסְט זָעהן וי עֶר וָואהנְט, נָאר וִוי אַ פִיִרסֶט,

חיה'לץ, אוב אַזױ, אוֹיבּ עֶר אִיז ווירְקלִיךְ א פִיינֶער מַאנן, הָאסְטוּ רֶעכְט ואס די
וִוילְסְט רָאזַאץ רֶערוויימֶערֶען פין אַדָאלְפן,

גראסמאנן, דָאס הָאט מֶען ָא וי זָא גֶּערַארְפְט מְחוֹן יי
דיענער, הער ניימַאנן!

גראסמאנן , בֶּעם הֶערַיין נדיענער אַבּן

חיה לץ, נְא, אִיךְ וילל אַיךְ נִיט שְׁטֶערֶען,

גראסמאנן קוּם דֶער נָאךְ אַרַיין מִים רָאזַאן , איך וויל, דוּ זָאלְסְט אִיהם אַלַיין גֶעמֶען
צום פְרִישְׁטִיק, ייאוי,

חיה'לע , יָא, יָא, אַבְּרֵאם בַּאלְר וֶועלֶען מִיר אַרַיינקוּממֶען וָאגּן

האר שורשנרזער שר"ישר קאר

א

6

צווייטע סצענע .

גראסמאנן אנ ניימאנן,
ניימאנן, גוּטֶען מַאג, הָערר גְהָאסְמַאנןא..
גראסמאנן , (געהט איהם א קעגען) וָאס מַאכְט אֵיהר ? וִוי נָעְהטִים .
ניימאנן, הַאנְקע. דאנָקע ! וִוי גֶּעפִינְדֶעם איהר וִף?
נראסמאנן , נָאמְט זי דַאנְק--זִיצְט, זיצם 1 (ריקט איהם צו אקרעטלע)
ניימאנן, - וָאס מַאכְט דַאס וֶערְטְהֶע פְריילֵיין ? איהרֶע פְרוי גֶעמַאהלן +
נראטמאנן , דאנקע בֶּעסְמֶענָ, נָאמט לָאבּ גֶעוּנְד ! |
ניימאנן, = וֶועְדֶען וי חַאבֶּען די רֶע זֵיי צוּ זע
גראסמאנן, גֶעוִוים ! וַיי וֶועלֶען אַרַינקִיממֶען .
ניימאנן, עֶס פְּרִייֶעט מִיך וָעהֶר זֵיי צוּ וֶעהְן . אִיבֶּערהוֹיפְּט דָאס פְרֵיילֵיין ‏ רָאוַאלַיִע.

אַיוֶער מַאכְטֶער . מוו אִיך אֵייך זַאגֶען. איז אין דעם שְמָארְטֶעל וי אַ רָאןְ
צְוִוישָׁען דַארְנֶער +

גראממאנן , יָא , מיר הָאבֶּען אוּננֶער מַאכְטֶער גֶעגֶעבֶּען 8 גוּמֶע עערְצִיהוּנְג נוי װַייט עס אִיז
נָאר מָאנְלִיך גֶעוֶעוֶען,

ניימאגן ,‏ אוֹיפֶער דֶעם הָאם אֵיהר נָאן רֵי נאטור שֶׁעהנֶע גֶעשֶׁענְקֶע נֶעמַאכְט . אִיהױ
ווייסְט. הערר גרָאסמאגן, צו'. אִינֶער טָּאכְמֶער בִּין אִיךְ נִיט אִין גַאנְצֶען
גְלֵייכִילְטיג,

גראסמאנן , (מיט א שמיינעל) אִיך הָאבּ עס אַבִּימֶעל בַּאמֶערְקְט ,

ניימאנן, / נָא. אַז אִיהר זֶעהט שוין אַלין-- עֶרְלויבְּט-זְשֶׁע מִיר אָפּפֶען צו רֶערֶען, איער
טָאכְטֶער הָאבּ איך זָעהְר גֶערְן , נָאך מָעהר -- אִיךְ לִייע בּ דֶם פְרייליין רָאזַאלְיע

אָ. וֶוען אִיך זָאלל קעגֶען הָאפפֶען רֶעםגענְגֶעל אמאל פַאר מֵיינֶעם צו רֶעכְגֶען ‏

גראסמאנן , פוּן מֵיין יט הָאבּ אִיך גָיר נִיט דַאנֶעגֶען ‏ מֶען דַארְף נָאר פְּרֶעגֶען. מיין
מָאכְטֶער, איהר וִוילֶען אִיז פְּרֵיי, |

ניימאנן, = אוב אַזֹי שָׁאטְץ אִיךְ מִיךְ גְלִיקְלִיד. אִיך וֶועל מִיר מיה גֶעבֶּען צוּ פֶערדֶיענֶען
אִיהר פְּרַיינְרְשַׁאפְט אוּנ לִיעבָּע.י.. דֶערווייל דַאנְק אִיך אֵייךְ (דקט איהם די האנדן
פַאר אײַער גוּטֶער מֵיינוּנְג אִיבֶּער מִיר אונ דִי מָחִייֶערֶע הָאפּפּענוּנג וָואס אֵיהר גִיט מִיר פון
אִינֶער נַיים י.י נָא וֶעצְט פון גֶעשֶׁעפְטוּ.-- ראס גֶעשֶעפְט וָואם מִיר הָאבֶּען נֶענְטֶען דערפון
גֶעֶעדְט קען גֶעהְן. אִיך מוז אָגֶּער פְרֵיחֶר אִיבֶּער-רֶערֶען מִיט דֶעם גֶעגֶערַאל סקריצקי , אִיהז
הָאט גָעוִים גֶעהֶערְט זַיין נָאמֶען ? | הו ר יו

נראסמאנן, יָא י סקריצקי -- איך הָאבּ גֶעהֶערְט,

-- 85 --
נייטאנן, ‏ זַעהֶם אִיהר י הָערר גְרָאסְמַאנן . אַללֶעם אִיז גֶעוֶוענְרט אין אִיהֶם. אוער וֶועט
נָאר אֵיין וואונק מחוּן. קֶענֶען מיר גֶעהמֶען דִי קאנצֶעסטנָעי בָאם גֶעשֶׁעפְט,קען
בְּלֵייבֶּען אוּנזֶערֶם אוּנ וָאם מֶען,קען אין רֶעם פֶערדֶיענֶען דַארף איך אייך פִיעל נִיט אִיבֶּער-

צֵייגֶען. אִיהר פַארְשְׁטֶעהְט אַלייץ זֶעהֶר גוּט ואס פַאר אַ נְלִיק מִיר קֶענֶען ָא מַאכֶען ,
גראסמאנן , וי רֶענְקְט אִיחר . מֶען דַארְף הָאבֶּען א נְרֹים קַאפִיטַאל?
ניימאנן, - אִיף װַייס נָאך נִיט וי פיעל מֶען דַארְף הָאקֶען מוּמָן גֶעלֶר , אִיך הָאבּ נָאךְ לִי
- סְמֶעמֶע נִיט גֶעמַאכְט . אִיגֶערהויפְּט ווילל איף אַז אִיהר זָאלְט זִי גוּט אִיבֶּער-
לֶענֶען. אֶפְשַׁר לוינְט עם נִיט פאר אַייךְ ?
גראסטאנן, אִיך בֶעכֶען אַז אִין קָאנְצֶעטסְיָאנֶען גֶענְט אִיהר שוין גָענוּג גֶּעגָאגְט ?
ניימאנן, ‏ יָו. אֵץ דֶעם גֶעשֶעפְט בִּין אִיך גֶענּנ אערְפַּאהרֶען. נָאר מֵיין רֶעגֶעל. אִיו
בֶּעשְמָאנְרִינדֶעם צְוויימֶען אַלֶע מַאנליבְקֵייטֶען צוּ גֶעבֶּען.ער זָאלל נַיין פֶערוִיכֶערְט
מִיט זיין קַאפִיטַאל. אִיגֶעהוֹיפּט הָאבּ אִיך נִים ליעב צוצוּנֶערֶען צוּ אַגֶעשֶׁעפְט, אֲפילוּ דָארְט
וואוּ אִיךְ בִּין זִיכֶער האלט אִיך מִיךְ אוֹיךְ אָבּ פון צוצוּרֶערֶען, אִיך וילל אִיהר זָאלְט גוּם
בֶּעמְרַאכְמֶען רָאס גֶעשֶׁעפְט אוג וֶעהְן צִיקען עס בֶּעלָאהנֶען פאר דֶער מִיה אוג קאפִּיטַאל וָואס
וֶועט אַרִינְגֶעלֶענְם וֶועֶעַן, אֶט וועל אִיך מַאבֶען די סְמֶעטֶע איג וֶועלֶען נָא אַמָאחל אַלֶעם
בַּארֶעבֶענֶען .., אִיך וִוילל נִיט אִיהר זָאלְט זַיין אומְרוּחִיג אַפִילוּ אַ קליין שְׁמִילֶעלֶע צֵייט בָּיו רָאם
גֶעשֶׁעפְט וֶועט (קענֶען גֶעבֶּען גוּטֶָע פרוסטעי
גראסמאנן, אָבֶּער וָאס רֶערְט אִיהר , הָערר נַישענן? הָאט אִיחר דֶען צו מְהוּן מִיט אַ
יּנְגֶעלֶע 3 אִיך פַארשְׁטֶעה וֶוער עס רֶעדֶם צו מִיר אוג ווָואס מֶען רֶערְם.
צוּ מִיר . | |
ניימאנן , = אִיך וֶעל נָאךְ הַיינְט ניין בּיים גֶענֶעוַאל סקריצקי אוג מַארְגֶען וֶועלֶעץ מִיר שוין
| == ויסֶען זִיכֶער וי מִיר הַאלְטֶען .

גראסמאנן , גומ. זָעֵהר גוט ... גֶעלֶר הָאבּ אִיך שוין אָנגֶענְרֵייט

רְרִיטֶע סְצֶענֶע.

מל"שר"שר שיר שר"עלער ר שיר ישר שאר שרעארששר שר"שר שי שרישי"שלעא"ש הז

די זעלבע חיה'לע אנ ראזא
היהלע . - שְׁטֶערֶען מִיר אַייך נִיש ?יי,

ביימאנן, = (געהט א קעגען) אָ. מַארַאם. וי קֶענֶען זי אּנָו שְׁטֶערֶען ז בֶּעפְמֶעם פְרֵיייין
(גיבש ראוא'ן די האנה גוּמֶען טאג 1 וִוי גֶעהְטְיס . טַארַאם ?

חיהלע, - נָאמט זֵיי דאנק ! דַאנְֶע !
ניימאנן, = אוג זִי. פְילֵיין ז
ראטא. הי גֶעוֶעהנליך. טֶערְמִי!

-- 94 --

ניימאנן = -זִי מען זִיךְ לַאנְנְֵיילֶען . וֶערמְהֶעס פְרֵיילֵיין? אִין דֶעם שְׁטָארטֶעל הָאבֶּען מי

נָאר ר קיינע צֶערְשְׁמְרֵייאוּנג נֵוּ חיה'לען} וֶוען נִיט אִייָער הויז, וֶֶערְמְהֶע מַאדַאם,
אִיז נָאר נִימָא וואוהֵין אריינצוּנֶעהְן . ווֶען אִיך ז זָאל ניט הָאבֶּען דאס גְלִיק צו זַיין בַּיי אַייך אִין
הויז , װאוּ אִיך פֶערבְּרֶענְג יְִליה מִיט גְרוֹיס פֶּערנְנִיגֶען די פרייַע צַיים . וָואלְט איך קיין טָאג
דָּא נים גֶעבְלִיעבֶען , אי יה וואל געמוּוְט לָאזֶען א מֶענְשָׁען בַּיי טֵייגֶע גֶעשֶׁעפְטֶען . --אוג איהר,
פריילין . רֶעכֶען אי זָאלְט זי שוין אייך גערְן אַריס-גֶעֶיעסֶען אֹיף דֶער גְרֹיסֶער וֶועלְט.

ראזא, פֵר אִיו דָא אוֹיך נִיט אוּנאַנגֶענֶעהְם, מִיר אִיז רָא אַללֶעם לִיעבּ,

ניימאנן , = נֶעוִים. װייל אִיהּר זֶענְט דָא אויפגֶעצוֹיגֶען . אִיהר וֶענְט אָבֶּער נָאךְ. נִיט גֶעווֶעהְן

אִין דֶער אֵיירַאפַּאִישׁען על . אין רִי שֶׁעהנֶע גְרוֹימֶע שְׁמַאדְט. --אִיהר זָאלְט
נָאר אַיינְמָאהל דוּרֶך-רִייוען אֵיירָאפַּא . וָואלט ִיהר גֶעזֶעהְן וִוי אללעס אִיז דָארְט פַּראָנְדֶערְט,
אֵיין גַאנְץ אַנְדֶער לֶעבֶּען ! נְליקלִיה אוּג רוּחִיג ! נָאר אַנְדֶערֶע מֶענְשֶׁען !

ראוא, אבּעראַללקען מֶען גְלִיקְלִיךְ אוג אוּמנְליקלִיך לֶעבֶּען. עס אִיו נַאר גֶעווֶענְרְט

וָואס מֶען רוּפָט אָן גְלִיק. בֵּיי אֵיינֶעם הֵייסְט גְלִיק אַז עֶר הָאט גְרוֹיסֶע הַייוֶער .
פִיעל גֶעלְד אוּנ קען אַרױים"וייוֶען פאר יֶעדֶען אַז אַלֶעס קויפט ער מִים זַיין גֶעֶלֶר; ; בַּיים אַנְדֶערְן
הֵייסְט גְליק אַז ער לֶעבְּט רוהִיג . וִוי מֶען זָאגְט. ,אין זַיין נֶעסְט', אִין אֵיינֶעם מִי דִי וָואס ער
שָׁאצְט, וָואס ;ער לֶיעבְּט . אֵיינֶעם אִיבֶּעררַאשֶׁען נַיינֶע אֵייגֶענֶע פוּנקען וָואס עֶר לָאט פְלִיהֶען
אַיֶערֶען אִין דִי אוינֶען. אִין דֶעם זֶעהְט עֶר זיין גלִיק , רֶע ער אַנְדֶערֶער פִיהלט זִיך גְרַאדֶע נִים
אִזוֹי גְלְיִקְלִיךְ צְווישֶׁען דִי גְרוֹיסֶע מַארְמאך גֶע קאלאנען, צווישֶׁען דִי מִייֶערֶע בַּילְרֶער ואס
בַּאצִיערֶען דָאס הויז. װואוּ מֶען פארגיסְט אֶפֶט וֶעהָ- פִיעל מִהרֶערֶען, ואוּ דִי אַיינְוָאהנֶער
בַּאגֶענֶענֶען זִיך אָפּט מִים אַ שְׁמֵייכֶעל אוֹיף דִי ליפָּע ען אוג מִיט הָאס אִין הֶערְצֶען . זָעהְר פִיעֶל,
הֶערר גיימאנן. מאכְט נִיט דאס אָרְט, וואוּ זֵיי וָואהִנֶען. גְלִיקְלִיך. נָאר די מֶענְשֶׁען מִיט עב
זי וָואהנֶען גֶעבֶּען זי גלִיק. נַאנְץ אָפֶּם אוּנ טאָקע בֶּעשְׁטֶענְרִיג גֶענֶען רִי מֶענְשֶׁען פוּן ך
קְלֵיינֶע אֶרְמֶער גְלִיקְלִיכֶער. נוייל יי הָאבֶּען גיט -קיין גְרוֹיִסֶע אוֹגֶען אוג בֶּענְנִיגֶען זיך נִיט
וֶוענִינֶעם. אָ. נִיט דָאם אֵרֶט בַּאשֶׁעהְנְט דֶעם מֶענְשֶׁען נָאר דֶער מֶענְשׁ דָאס אָרֶט ,!

גראסמאנן, הָאסְט רֶעכֶט. מֵיין קיר . אֶבֶּער וִוי גוּט אִיזעס וֶוען ז

דָאם אֶרְט אונ אוֹיך די
גֶעוֶעלְשַׁאפְט שְׁטֶעלֶען צטַאממֶען דֶעם מֶענְשֶען צוּפְרִיערֶען,

ניימאנן, = אִייֶערֶעגֶעטְלִיבֶע וֶוערְטֶער . לִיעבֶּעס פרייליין , אִיבֶּערצייגֶען וי רֵיין וי אוּנְשׁוּלְדִינ

אַייער הֶערְץ אִיו. א. גְלֵיִקל לִיבָע וָאהרֶען , שֶׁעהנֶע יוּגֶענְד! שְׁטֶענְדיג ָאלְט
אֵיהר קוּקען מִיט אַזֶעלְבֶע אוֹיגֶען אוֹיף דֶער וֶועלְט, וֶועט אֵיהר גֶעוִויס זַיין אֵיינֶע פון די
גְלִיקְלִיכְסְמָע . נָאר אִיךְ מוּז אַייך זָאגֶען. אַז מִיט דֶער צֵייט ווֶעט אִיהר אַלֵיין נים ְלויבֶּע אי
דֶעם וָואס אִיהר גְלוֹיבְּט אֵיֹצֶט . אֵיהר וֶועט פַאר שְׁמֶעהְן . או נִיט דֶער וָואם אִיז אדֶעם אִיז שוין
דֶער מִיט אַלַיין פַיין אוּנ אָרְרֶענְטְלִי אוג אוֹיךְ נִיט בַּײי וֶערֶען וָואס אִיז רַייךְ נֶעהמְט שוין דִי
רייכקֵייט זיין פַיינְקֵייט צו ,

ראזא, תִם אי אָבֶּער זֶעהֶר זֶעלְטֶען . הֶערר ניימַאנן, או דֶער מֶענְשׁ וָואס ווייסְט קיינְמָאל
נִיט פון קֵיין נוֹיט , פון קיין שְׁלֶעכְטֶער שָׂעה. זָאלל ;קֶענֶען פַארשְׁטֶעהְן אַו עִם
זֶענֶען דָא לֵיירֶען אייף דֶער וֶועלְט. אַן מֶען פֶּערגִיסְט מְרֶערֶען נִישְׁט אִיבֶּער נַארִישֶׁץ

.-- .84 -- !

אַייגֶענְלִיעבֶּע . אָ. דֶער וָואס וייסְט נִי פון קיין נויט -- דֶער פִיהלְט נִיט יֶענֶעמְם שְׁמֶערְץ,
רֶער לִיעבְּט נִיט רֶעם אנְדֶערְן . דֶער פֶּערצֵייהְט קֵיינֶעם נִיט. דֶער בַּארֶעכֶענְט נִיט דֶעם צְוויימֶען,
אִיהם אַלֵיין אִיז אֲפִילוּ זָעהֶר גּם, וָואס הָאט מֶען נָאךְ צוּ רֶערֶען ? ואס פעהלט אַזוינֶעם
וָואם אוֹיף אִיחם אִיז אֲפִילוּ קיין פונק פון מֶינְשֶׁענְלִיעבֶּע נִיט גֶעפַאלֶען ‏ וָואס בַּיי אִיהם אִין
;קאפ ווֶערֶען נִיט קיין. פְּרַאגֶען גֶעבּוֹירֶען . ווָאס ער מֵיינְט. אַז אַװֹי וי עֶר לֶעבְּט אַװי דָארְף צוּ
ַיין ז יט יֶערֶער (קען אָבֶּער זַיין אִין אַזּא צוּ שְטַאנְד , דֶער וָואס הָאט זִיךְ אוֹיף אֵיין אויגֶענְבְלִיק
יוֹיפגֶעַאפְּט אוּג הָאט רֶערוֶעתְן אַז עס וֶענֶען דָא אַנְרֶערֶע גֶעפִיהלֶע , אַנְרֶערֶע פֶּערְהָאלְטְנִיסעיּ
רֶער קען נִיט שְׁלָאפֶען רוהיג אִין רִי גְרוֹיסֶע פַּאלַאצֶען, ;עס לָאזְשׁ אִיהם נִיט אַיינרוּהֶען . אַפִילו
אִין אֵיירָאפֵּא. רָארְט וואוּ מֶענְשָׁען לֶעבֶּען גְלִיקְליך. וֶוערְלִיג אִיהר זָאגְט , |

גראסמאנן , הֶע. מיין קִינָד, ;עס אִיז אִיבּעראַלל דָא אָרֶענְטְלִיכֶע אונ אונָאָרֶענְטְלִיכֶע
ְליקְלִיכֶע אוּג אוּמגְלִיקְלִיבָע. בִּינְט נָא זּנָג . קֶענְסְט נָאךְ וֶענִיג רָאס לֶעבֶען.

חיה'לע, - בּמטֶע צוּם פְּרִיהשׁטִיק . בִּיטֶע . הָערר גַיימַאנן. מַאכְט אוו דִי עֲהרֶע !

ניימאנן, - דַאנְקֶע. לֶיעבֶּע מַאדַאם ! לֵיידֶער מוּז אִיף מִיך אֶמָואגֶען פון דֶעם פֶערננִינֶען
=== מִיש אֵיך צווַאממֶען צו שְׁפִיזֶען . איך מו בַּאלֶד נֶעהְן . אִיך הָאבּ פֶער-

שְׁפָּרָאכֶען פּוּנקט אויף צְוֶועלְף אונ לֵיידֶער הָאבּ איך מִיךְ שׁוין פַארשְפֶּעמִינְט אוֹיף פִינֶף

מִינוּט |קיקט אױיף דעם זייגעט , מֶען כוּז פּוּנָקְטְלִיךְ זיין ; (ער גִים אללע די האנד) )

יחיהלע, - אַלְזָא, זָאנְט אוּנְז צו, צוּ קוממען אוֹיף מִימטַאג ,

גיימאנן . אום וי פיעל אוהר

חיה'לע, אום פִּיִף אוהר.

ניימאנן, ‏ מִיט פֶערנְנִיגֶען. דַאמָאלְם בִּין אִיךְ פְרֵיי.

גראסמאנן , וַארְטֶען ווֶעלֶען מִיר גֶעִיס נִיט דַארְפֶּען : אִיהר זֶענְט דָאךְ פּנְקטְלִיך !

1

צְוֶעלְף בִּין אִיך ווירֶער בַּייא אִייך אָרֶער בֶּעסֶער : מארְגין וֶועט אִיהר זַיין
בֵּיי מִיר אוּג מִיר וֶֶעלִין זִיך גוּט אִיבֶּערְלֶעגֶען ועגֶען דֶעם גֶעשֶׁעפְּט. הֵיינְט רֶערֶען מיר
שוין נִים מְעֵהר פוּן גֶעשֶׁעפְטִין. אִיך קום צוא אַייך מִיִמְטָאג {ֶעסין אוג פַארְבּרֶענְגֶען אַפָאר
נּטֶע שְׁטוּנְִי ‏ |
גראסמאן, רֶעכְט, וייֶער רֶעבְטי.,

ניימאנן, יֵא. אַלְלֶעם הָאט זַיין צַייט, נָאךְ אַמָאל אַרָיֹע! אב נראפמאן א חיזל.
בענליימען איהם! ) |

ניימאנן, / אָ. יָא. יָא + +, ; אַדְע ! ונים די האנד היה'לען אינ ראוזן , צו גראסמאן! מָארְנֶען אוּם

ִיֶערְטֶע סְצֶענֶע

ראזא, אליין! וָואס זָאל ראם בֶּערֵייטֶען ? אִיך וָעה נִיט אַרָאלְפ'ן שוין דֶעם צְווייטֶען
טָאג , מִיט וְואם אין עעֶר אַװי בֶּעשֶׁעפְטִיגְט ?... טְ - מָו דֶער גֵיימַאגְן י-+ ‏

לעס

זפֶעם גֶעףְ פֶעלְט ער מִיר 2 קאר וְוָאם ויים איה אליין נִיי גיייס דער פַּ קאר ואס אי
פַארְשְׁמָעה מִיט מֵיין פָארְנָעפָיהל אז מֵיין פַאמֶערְס פְּרֵיינְרֶש ַאתֶט צו אֵיהם אִיז הָעֹהר וי צוּ
אַנְרֶערֶע ּוֹיפְלֵייטֶע עס קען ניין אִיך וואללט נָאר ניט גֶעהַאט גֶעגִין דֶעס ג = ען וֶוען אִיף
זָאל נִיטּ קֶענֶען אַרָאלְפֶץ. יֵא. טַאקֶע נָאר דֶער מִים אַלֵיין הָאבּ. אִיך שׁוין אַוֵא ‏ אַנְטִיפָּאטְיִע
צוּ אֵיהם , וַַייל עס קען ניין עֶר זָאל מֵיין פָאמֶער גֶעפֶעלִין פַּאר אֵין אֵיירֶעם ;. , אִיךְ הָאבּ
מִיר אַלֶץ נִיט גֶעקֶענְט ערקלערין יפַאר וָואס לויבְּט אִיהם. אַװי - מֵיין פָאטֶּעד בַּיי יֶערֶער
גֶעלֶעֶנְַיי , ער אִיז נָאר ענְמְצְיְקְט פוּן זֵיינֶע פאָהִיגְקֵיימֶען . גֵיימַאגְן אִי אי 0 ער
קָאפ, אֵיין גֶעשֶׁעפְטְסְמַאן . אֵיין זָעהר פאָהִינֶערמֶענְשׁ. אָט דָאם אֵיינֶע וָואס וֶוען ,עד רערט

פוּן גיימַאנֶען רֶערְט עָר אי פוּן אַרָאלְפְן איגֶערְצֵייגְט מִי אַו ער הָאט ע פעם אַ מיין
דֶער בַּיי : אַרָאלְף , זָאגְט ער דַארְף זַיין אֵיין אֵייבִינֶעד סלוזְשִׁטֶעל, ,ער אִין פַיין, ;ער אִיז
קלוג , נָאר ער הָאט אִין זִיךְ נִים דֶעם גֵיימְט פון אנְטֶערְגֶעהמֶען . פון ריזיקע-ער מוּו
בְלֵייגֶען אֵיין עֲבִיגָ ער רִיענֶער . גָעוִים פֶערְגְלֵייכְט ער שְׁמֶענְרִיג גיימַאנֶען מִיט אראלְפי
נַיילעם אִיז זִייֶער שְׁוֶער זיך נִים אבְ צושְׁמֶעלִין אויף אַיָאלפים פַיינֶעם חַארַאקְטֶער ,. . נָאר
וָואם הָאבּ אִיךְ צוּ קְלֶערִין ? ואס גֶעהט עֶס מיף אָן . וֶער{עם הָאט אִין זִיךְ דֶעם נֵייסט
פּון אוּנְטֶערְנֶעהמֶען, פון רִזִיקֶע ? בַּיי ‏ מִיר אִיוֹ טְהִייעֶר דֶער. וָאס הָאט אִין זִיף דֶעם
ֵייסְט פון אַ מֶת. אָ. אדָאלְף. וִוי לעב אִיך. וִוי שֶׁעטץ איך דיין גֶערֶעל הַאָרץ! י
דַייכְקייט פון דיין הַארְץ גֶעהט אִיבֶּער אַנְדֶערֶע מִילְליאנֶען . . . אִיך ועל אֶבֶּער גָאר ניט
דֶערְצֶעחלֶען אַדָאלְפְץ פון מיין פָאמֶערִים אִיבֶערְגֶעגֶענְהֵיי צוּ נַיימַאנֶען , אִיך יל אִיהם
נִיש/קרֶענְקען, אִיהם שְׁרֶעקְט מּמִיד דֶער גֶעדַאנְק כּו איין פענל רֶערֶע מִיט ‏ מֵיינֶע
עַלְטֶעבין וֶועגִין מיין צוּקיּנְפָט . (איאיף קומש אריןן

ר ישר ר ש"שר שיש רער שאר שרשל רש עאלי ער "אלל שלש שלערי יה וי

אדאק? אוג ראזא.

עס 4

ר : , דנ בִינְט עס מיין כְּרַיינְד 7 , אִיך הָאבּ בּ זִיךְ שי גְעווֹאו יִנדֶערְם א

אִיף וְעֹה דיך נִיט שׂין צְוֵיי טָאג אִיף הָאבּ דִיךְ שון ג לט
בֶּעשלְרִגֶען . אִיף בִּין שׂין פארטיג גֶעוֶען צּ דֶענְקען. או דוּ ווילָפְט
ניט זֶערן . |

אדאלף, דָאס יֶערְשְׁטָע. מֵיין מְהיֶערֶע . ל: די זָאגֶע עגוּם מָארְנִין זער נים איהר די האנדן

יעצט עֶרְלויבּ דיר צוּ בַּאמֶערְקֶען, . אַז דוּ ;קענסט אָפֶט מִיט דַיינֶע
וֶוערְמֶער זייֶער גערְגֶערִין ‏ אִיך הֶער שוֹין פוּן רִיר א דָאם עֶרְשְמֶע מָאל אַזֶעלְבֶע רַייר + אִיו
דֶען גֶעטְהִיג אִיך זָאל דִיר יֶעדִין טָאג זָאגִין ואס דוּ. בַּים פַאר מִיר . דוּ הָאסְט מִיךְ שין
גֶעוָואלְלְט בֶּעשּׁלְרִינען. -עַייסְטוּ דֶען אַלײין גִים ויא אִיך היל ריך זֶעהן יט דיר בַיירִין . דיין
קיל הֶערִין .

ראזו, וייסְטוּ פַאר וָואס אִיך רֶעד מִיט דיר אַזי? דאס אִיז וַוייל דוּ רֶערְסְט. אֶפָט
מִיט מִיר נִיט וִי מִיט דייןראזאז גאר וי מִים דֶעם בַּאנְקִיר גרָאסְטַאטים

;5

מָאכִינֶער . דֶערְמָאן זי . אַדָאלְף, װִי ‏ אֶפָּט דו זּכְסְט מיר צו בֶּעַייוֶען אַז צְוִוישֶען אּנָז אִיז
דָא אַוַייטֶע גְרֶענֶעץ. דָאס,ֶערְגֶערְט מִיךְ . מיין פְריינֶד! איך הָאבּ גָאךְ נִיט פַארנֶעסִין ואס
מָיר הָאבִּין דָאס לֶעצְטֶע מָאל גִירֶערְט .

אדאלף, דו מקט פַּארְשְׁטֶעהן, או פון מיין לֶיֶעכֶּע וּ דִיר בדייגע - צו מִיר אי

אֵיין אוּנֶערְשׁייר ‏ גֶעווִיס ניט פַאר אוּנו, נָאר פַּאר אַנְדֶערֶע אוג אויבּ דוּ וִוילסֶט
וויסְקֶען אִיו אֲפִילוּ אין אוּג דע ךָע אוינֶען אויך רָא אֵיין אּנְטֶערְשיע . דִיר שְׁמָעהט פָאר
אַקֵאמְפְף . רִיר שְׁמֵייט פאר זיף אִבֶּצנָאנִין פוּן אַלֶעם רֶעם . צו וָואם דו בִּנְט גֶעוָאהנְט
נָא. אוּנ מִיר?...

ראט אמ שוין אַוֶוֶעקְוַארְפִין די רעד 1 אִיף הָאב. צָי שוין מוֹיזִינְד מָאל גֶעהֶערְט

זְעהר ווִי קרֶענְקוּנְג מְהֵיילֶען יי מֵיר נִיט צוּ, דָאס בֶּעוַוייוְט מִיר אַז דוּ שׁעצְסֶט
זיך נִיט יי. גאר אָג מִיר בֶּעסֶער, פַארְוָואס הָאבּ אִיך די צְוֵיי מֶענ נִים גִיזֶעהן ? רו האסט
מיר נָאךְ ניט גֶעזאנְט. הָאטְשׁ איך הָאבּ. שוין גֶעפְּרֶענְט,

אדאלף, ‏ (איראניש) וַוייל אִיך הָאבּ דִיךְ נִיט גֶעוָואלְט זֶעהְן -- וי פַאר שְטֶערסְטוּ 6 איןז.
בִין גֶעעוֶענֶען שְׁטַארְק פַארנוּממֶען מִיט דִי בִּיבֶער אִיבֶּערגֶעבֶּען , |

ראטא, וװָאס פאר אַ בִּיכֶער אִיבֶּערגֶעגֶּען ? מֶען מַאכְט דֶען אַבַּאלַאנְס:

ומדאלף, גֵיין יקיין בַּאלַאנְס מַאכְט מֶען נִים ו י דַיין תָאטֶער שִיִקְט מִיך קיין קיעוו ײִ וֶענֶע
גֶעשֶׁעְתֶּט,

ראזא, זוף לַאנג?
אדאלף, ‏ נין. אױף אַ פָּאר וָואכֶען. נָאר דָאךְ הָאבּ. אִיך גֶעמוּוְט אִיבֶערגֶעבֶּען רי בּיכֶע-
מִילְמַאנֶען ... זֶעהְמְטוּ, רָאוֵא . חָאמְשׁ דוּ זָאנְסְט אַז אַ מְהֵיל פְרַאנֶען מֵיינֶע
אִיגֶּערציינֶען דִיךְ אַז ונך ליעב דִיךְ נִים, נָאר דָאך מוּו אִיך דִיר נָאךְ 8 מָאהל דָאס {;
וָאגֶען וְאם דוּ הָאסְט שׁוֹין פִיעל מָאהל גֶעהֶערְט. אִיך קוק אוֹיף אוּנוֶערֶע מֶערתָאלְטְנִים
גַאנְץ אַנְדֶערְשׁ : אִיך,קען נִיט בֶּעַאלְטֶען אַו מִיך מוּטְשֶעט דֶער גֶערַאנְק, פִיללֵייכְט זינְדִיג :
גֶעגֶע גן דִיר , וָואס איך הָאבּ אִין דִיר דֶערוֶועקְט ט אעלכֶע גֶעפִיהלֶע צו מִיר . אָ, רָאזֵא, וי אִין?
ואלְט גֶעוָאלְט דוּ זָאלְסְט זיין אָרֶעם בְּרֵי אִיך זָאלל מִיךְ נִיש דַארְפֶּען בֶּעהַאלְטֶען מיט מַין
לֶיעבָע צוּ דִיר , כְּדֵי אִיך זָאל {קֶענֶען פאר אַיֶערֶען דֶערצֶעהלֶען אַז אִיך האבּ די טש
יֶעדֶען אִיבֶּערצֵייגֶען אַז נִיט בַיין שְׁטֵא נ ד, נִיט דַיין ר ייכְטְהוּם שְפִילט אַרָאללֶע, נָאר
דוּ. די אַ לליין בֵּיסְט בַּיי מִיר מְהִייֶער. אָ. רָאזֵא. איך פַארנָאסְטֶער דִיך ז

דאוא, 6אַדָאלף!. הֵייסְט דָאס לֶיעבֶּע -- וָאס שְׁרֶעקְט זִיךְ. וָואס פְרֶעגְט, ווָאס מְרַאכְט
אִיבַּער וָָאס וֶענֶער וֶועט דֶענְקען ? לאז יֶעדֶער דֶענְקֶען וָואס ;ער וִילֹל! אָבֶּער
איף-- אִיךְ ווייס דָאך יְאי אַז דו מיינסט גִיט מֵיין ריכטהום אוּנ ניט מיין שְׁמַאנְד,

אדאלף, אָ. רָאוֵא ! דוּ זָאלְמְט וִוימֶען װִי אִיך הָאב מוֹרָא דיין לֶעבֶּען צוּ. פעראייניגען

מִיט מֵיינֶעם. דוּ בִּיסְט אוֹיפּגֶעוַוַאקְסֶען אִין רֵייכְמְהוֹם. פון זַייט רו לעבּסט
וֵוייסְטוּ נִיט וָואם הֵייסְט מאנגעל . אָמַת מיין מְהִייֶערֶע. דוּ זוּנְסְט צו גֶעווֶעהנֶען דייגע גֶעדַאנְקען
צוּ א בֶעשְׁרָאנְקְט לֶעבֶען . אָגּער פון רֶערֶען צוּ טְהוּן אִיז נאף וֶעחֶר נַייט. גֶערַאנְקען קענֶען

ר גי 2

נִים אַזױ שְׁרֶעקֶען וִוי רִי קַאלְטֶע ווירְקליכְקייט . רָאזֹא . דוּ וַוייסְט ‏ נִים וָואס הֵייסְט נוים
אִיבּערהויפְּט פאר אזֶעלְכֶען וָואם הָאט זיקיינְמָאל גִיט גֶעפִיהלְט... וי אֶפט פַארגֶעסֶען מֶענְשֶען.
וואם יי נֶענֶען אינֶם פאר רֶעם אַנְרֶערְן.וֶען די נויט שְׁטֶעלְט זִך אִין מִימֶען איג רְריקְט זײַ
די הֶערְצֶער, אָמת נִיט מִיט בְּרוֹיט אַלֵיין אִיז זַאטט דֶער וַואהרֶער מֶענְשׁ. אִבֶּער אַז עס קוּמט
די קַאלְשֶׁעוִוירְקְליכְקיש אונ דֶער מֶענְשׁ הַייבְּט אָן צוּ פִיהרֶען אַ מַלְחָמָה אִיבֶּער וַיינֶע טֶענְלֵיכֶע
לֶעבֶּענְסְטִיטֶעל. אִיז זָעהֶר. זֶעלְטֶּען.ער זָאל גִיט פַארגֶעמֶען אָפִילוּ אַן רֶעם וָואס אִיו בַיי
אִיהם דָאס הֵיילִיגְסְטֶע געווֶענֶען . אִיך מוז דֵיר ָא ף אַמָאהל זָאנֶען ; אִיךְ װוילל נִיט. אִיךְ ,קען נִיט
;עס זאלל זִיךְ מיר אױסװוייזֶען אֲפִּילוּ אַיין אויגֶענְבְּלִיק אַז אִיך הָאבּ בֵּיי דיר צוּ גענוּמֶען רָאס
זָארְנְלָאזֶע לֶעבֶּען . אִיךְ ווילל נִיט דיין וָארְט זָאל די צְווינְגֶען צו עפֶּעם. וָאס שְׁפֶּעטֶער קֶען
זי דִיר אוֹיסוַוייזֶען.אז עס אִיז נִיט קיין גְלִיק פאר דיר, אִיךְ הָאבּ מוָרֵא;עס זאל דיר גִיט קוּמֶען
אוֹיף רִי גֶערַאנְקֶען פְרֵיהֶר אָרֶער שְׁפֶּעטֶער יי

ראזשט. ונָאיגָענוּג, נָענוּג! רֶעד ניט מְעהר ! נים מִיט וָארְמֶער, אַדָאיְף. על אִיף

ריר גֶּעיזֶען ויגלקְלִיְ איך וֶעל מִיְ שָׁאְצֶען מִיט ִיר אויף;עוויג פֶערבְּרֶען
צוּ זַיין . אִיךְ הָאבּ קיין מוֹרָא נִיט פַאר נוים, ואס פַאר אַ נוים,קען זַיין מִיט דִיר ? דוּ וילְסְט
מִיךְ נִיט פַארְשְׁטֶעהְן . מיין פְרֵיינֶר. אֶפְשֵׁר ווֶעט דִיר דִי צייט דֶערוֵיינֶען אַז אי בִּין וערְמָה
דיינֶע צוּ יי ... מיזשז אויבּ לִיעבֶּען הֵייסְט זיך מוּטשען. וָאלְט בֶּעסֶער גֶעועוֶען אַו מֶענְשָׁען
זָאלֶען נָאר נִיט קֶענֶען דָאס נָעפִיהל. אֶךְ וי גְרוֹשַאם אִיז אַזֵא לִיעבֶּע... מִיר דַאכְט זִיךְ. אַז
צוּ יֶעתֶער פְֵּיירֶע פון ליעבַּע אִיז אֶנגֶעטְשֶׁעפֶּעט היּנְדֶערְט לֵיירֶען. אִיך וַיים אַלֵיין נִיש.
אַדָאלְף . וָאם צוּ רֶענְקֶען אִיבֶּער דִיר --דוּ. בּיסְט גֶעהֶר שְׁטָאלְץ גֶענֶען מִיר,

אדאלף, אִיך בִּין שְׁטָאלְץ?

ראזא, - יָא. יָאדוּ הָאסְט גִדְלֹת גֶענֶען מִיר מָעתו זי מֶען דַארְף דוּ הָאסְט אַלְץ מוֹרָא,

מָאמֶער בְּרֶענְג אִיך רִיר אֵיין אָפּפֶּער דֶער מיט וָואס אי בִּין גְרֵייט פון אַלֶעמֶען
זִיךְ אָבּצוּזָאגֶען, אִבִּי זיך מִיט דִיר צוּ פֶּערבִּינְדֶען. דו וִוילֶסְט נִיט קיין אָפּפֶער אוּנ דָאס בֶּעוַייוט
מַאקֶע אַז דוּ הָאמְט נַדְלוּת , נָאר דוּ הָאסְט אַגְרויסֶען מְעוֹת אױיבּ דוּ מַיינְסְט אַז אִיך בִּין אַלֶעס
פֶערְטִיג צוּ מְהוּן פון דַיינעט וֶוענֶען, אַז אִיךְ וילל אָפּפֶערְן די רוה פוּן מֵיינֶע עלְטֶערִין . אַז
אִיךְ וִיל זִיך אָבּזָאנֶען פון אַלֶעמֶען מִיט וָואס אי בִּין גֶעוָאהִנְט . מַיינְסְטוּ דָאךְ אַז אִיך
ווילל {עם מְּהוּן פוּן רַיינֶעט וֶועגֶען -- גיין. רָאס מְחוּ איךפון מֵייגע ט וֶועגֶען . ווייל אִיך קען
אַנְדֶערְשׁ נִיט מְהוּן, צוּ שְׁמַארק, צוּ הַיילִיג אִיז בּיי מיר אוּנגֶער פְרַיינְדשאפְט אוג לֶיעבֶּע
אַז אִיך זָאל קענֶען זָאגֶען אַז גָאר פַאר דיר וִויל אִיךְ מִיך אָבְואנֶען פון אַלֶעמֶען מִיט וָואם
אִיךְ בִּין אַי גֶעוָאהנְט. גְלוֹיבּ . אַדָאלְף . אַו אִיך וִויל אַללָעֶם מְהוּן פַאר מִיר , נוייל אִין ריד
| וָעה אִיף מֵיין נְלֵיק. מיין רוה . פַארשְׁטעה עענְדְלִיך אַז אִיךְ שֶׁעטץ דיך. גִים נָאר אִיךְ
ליעב רִיךְ .

אדאלף. אי רָאוא . נִיי קלוג רו בֵּיסְט,

ט

ראעא, נָאר הָער אוים בִּיו צוּם סוף וָאס אִיךְ וִויל רִיר זָאנֶען : אִיך קען דִיר אָבֶּער

נִים גַרַאנְטִירֶען אַז מיר וֶועם זִיךְ נָאךְ אֲפִילוּ נָאר אױסװַיץען אַו אִין: רֵיינֶץ
וָוארְטֶער אִיז נָאךְ דָא עִטְוָואס אוֹיסֶער גָרְלוּת . דַאמָאלְט אַדָאלְף וֶועסְטוּ מיך גי דֶערְקֶענֶען ,
ביין נַדְלוֹת הֵַייסְט דִיר זָאגֶען אַז דו קענְסְט מִיף גֶּעפְרַייֶען פון מיין וָארְט, מַיין גַרְלוֹז

ר ר

1
וט (2+ פגענאאגעט

הֵייסְט דִיר זָאנֶען אַז אִיך וֶועל זִיך קֶענֶען בֶּעפְרייְֶן אַז אִיך װֶעל אִין דיר בַּאמֶערְקֶען עִפֶּעם
אַ חוץ נַרְלוֹת , 7 5 יי

אדאלף, + אוב אַזי וֶֶעסְטוּ מיך . הֵייסְט ;עם ‏ עִבִּי עבִּג לִיעבֶּען . דוּ הָאסְט א בִּיסֶעלֶע

אַ מָעוֹת אִין דֶעם וס דוּ רוּפסט אָן גִדלוּת , דָאס אִיזי רָאזַאאִיבֶּערלֶעגוּנְנצוּ -
מְהֵיֶר בִּיסְטו בַּיי מִיר אִיך זָאל,קֶענֶען .עפֶּעס בַּאגֶערְן גֶענֶען דיר אֵיירֶער אִיך וֶועל וִוימֶען אַ
אִיך וֶֶעל רִיר קֶענֶען גֶעבֶּען אַזָארְנְלָאזֶעס לֶעבֶּען יי |

ראזא, גָענּג דֶערפן. אַרָאהייו,
אדאלת , = הָאסְט רֶעכְט. אִיך בִּין יה נָאר נֶע /וּממען מִיט דִיר גֶעגֶענְנֶען , בְּלֵייב געזונר

מיין טְהַייֶערֶע 1 נָעוִים וֶעסְטוּ מִיר. שְׁרַייבֶּען אָפָט. נער גיט איהד די האנד--},
7 | = (עס קוממש אריין גראסמאנן) , טיס

וֶעקְסְטַע סְצֶענֶעי

0 :0202652025262555452657527564546606258

ראזא, אדאלף, גראסמאנן, |
גראסמאנן , הָא, אַדָאלְף! גוּט וָואס אִיך הָאבּ אִייך רָא גֶעטְרָאפֶען: איך הָאבּ אַייך
גֶעואלְט פְּרֶעגֶען : צִי הָאט אִיהר מִיט גֶענוּממֶען דִי רֶעכְנוּנְגֶען פון בֶּערמַאנְם
| קאנטאר , . |
אדאלף, אִיך הָאבּ זי בֵּיי מִיר,

גראסמאנן , נִים זֵיֵי אַ הֶער ואדאלף ניט זי איחם איבעט). אִיךָ ווילל זֵיי אִיבֶּער קוקען גער קיקט
איבער די רעכנונגען אוג צייבענט עפעס אויף זיי ג

ראוא, (שטילל) פָאהר גֶעזוּנר , מיין פְרַיינְד {

אדאלף, ‏ אַרְיִע. מַיין קלוּנֶע טְהַיֶערֶע רָאוא ו

גראסמאנן, אַללֶעט רִיבְטִיג ! הַאלְט אַייך צו ז גֵייגֶער דְרֵיי גֶעהְּט אַוועק דֶער צוג -

אדאלף, אִיך בִּין שִין פַארְמִיג, |

גראסמאנן אט הָאט אֵיהר דֶעם בְּרִיעף ונעחמש ארוי דעם בריעף פץ דער קעשענש אִיךְ הָאבְּ

| שער פַאגֶעסֶען. גִיט אִיבֶּער בֶּערמַאנֶען אויך זיין פַאמיליִע מֵיין הֶעפְלִיכְסְמֶען

גְרוּסס . אונ זֶעהְט שְׁלֵייְּט מִיר וי שְטֶעהְן די פְּרִיוֶען פֿון צוָקער . מֶעלֶענְדַאפִירְט אוב מֶען

ימֶעג סְפֶּעקילִירֶען ,

אדאלף, אִיבֶּערמָארְנען אין דֶער פּריה;װעט אִיהר שוין הָאבֶּען טִמֶעלֶעגְרַאמטֶע: -

נראסמאנן , נא, אֵיחר מחט זִיךְ צוּ-אֵיילֶען . בִּיו דֶער צוּג גֶעהְט אַוֶועק אִיז גֶעבְּלִיעבֶּען אִין

-- ַאנְצֶען איין שׁעהלָאמִיר פָאהרֶען. אִיךְ וֶעל מִיט אִייךְ צוּיפאהרען צוּ רֶער

בַּאהן, וֶועלֶען מִיר שׁוֹין דָארְטֶען אִיגֶּעררֶערֶען אוּג אִיך וֶועל אַייך שוֹין אִיבּעגֶעבֶּען אַלֶעם,

וָוָאם אִיחר דַארְפְט צוּ וִויססֶען, מִיר וֶועלֶען מִיט דֶעם וֶועג אריינפאהרען צום נַאטַארְיוּם, אוּג -

איך וֶעל אִייך רָארְט אִיבֶּערגֶעֶּען דָאס דֶאויֶערֶענָאסְט, ‏ - אל האר 2

אדאלט = אַלְא עלופ מִיר רָאזַאלְיְא אַבְּרַאמָאוְנֵא מִיט אַײַך זיף צוּ גֶעזֶענְגֶען , פּער-
ַייב גֶעוונְד (ער גיט איהר די האנד!, |

ראוא , פָאהרְט גֶעווּנְד !

גראסמאגן , ואן א זייטן אִיךְ הָאבּ. קיין מָעוֹת נִים , וִוי גְּלָאסס זִי יז מיין אָרֶעמֶע רָאוָא (הויף
נָא קוּממְט,

אדאלף, אִיך וִויל זִיךְ נָאף גֶענֶעגְנֶען מִיט מַאדַאם גְרָאסמַאנן ,
גראסמאנן, נָא קוּממְט, זִי אִיז גֶענִוים אִין עֶס-צִיממֶער , (ביידע אבן

אדאלף , = (ביי דער מחיה) אַרְיֶץ !
ראזא, אַדְיֶע , גשיל , אַדָאלְף, א מֵיין גֶעלֶיעבְּטֶער טְהַייֶעדֶער אדָאלְף !

2 7

(דער פאָרהאנג פאללט) ג

צְייטֶעם בִּילְ.

עב רש שאר" 42 4 54 +4+ 4242"
עֶרְשְטַע סְצֶענֶע

גראסמאנן , (צום דיענער) הָאסְטוּ שׁוין אַללֶעם פָּארבֶּערֵייטֶעם ?
דיענער,. אַללֶעס, וי אִיהר הָאט בַּאפוילֶען .
! גראסמאנן, הֵיים דֶער עעקִיפַּאוּשׁ זָאלל זַיין גֶעשְפַּאנְט אוג זָאנ דֶער מַאדַאם אַז אִיךְ בֶּע זי

אַרַיין אַהֶער . |דענער אנ + נָאטט זֵיי רַאנָקי נָאטט זֵיי דַאנְק| אלֶעם וט
אוֹיס נֵי אִיך האב מיר גֶעוואוּנשֶען (חיה'לע קוממט אריין) ,

צווייטע סצענע.

גראסמאנן, נָא. בִּיסְטוּ שוֹין פַארְמִינ? זָעֵהֶר גוּט + װאוּ אי ר -
חיהלע. הְָאא וִילל נִיט פָאהרֶען. |
גראסמאנן , פַּאר וָואס ווילל זִי גִיט פָאהרֶען ?
חיהילע. אִיך פַארשְׁטָעה נִי נִיט ,
דעל
גראסמאנן . נָא. אוג אִיך פַּארשָׁמָעה זִי יָא. אַוָדֵאי אִיז עס איהר נִיט אַנגֶענְעהֶם ‏ נָאר עס

וֶועט אִיבֶּערגֶעהְן. זי מֶעג ְּליבֶע א דֶער היִםג == דײר - =
חיהלע. עס ;קען זיין אַז עם פַאסְט טאקע בֶּעסֶער זִי זָאל נִיט פַּאחרֶען ;

גראסטאגן , נָא, הָאב אִיך רֶעכְט, חַיִהלֶע ! וֶעהַסְטוּ וי פיין אִיך הָאבּ אֶבְּגֶעאַרְבֵּייט מֵיין
(נאך 1 מֶען קען וָאגֶען -- פָּאלִיטִישׁ . אַרָאלְף אִיז בָּאָמֶת מאקע אַנַאנץ פַייֶעף

== 40 =

מֶענְשׁ. נָאךְ עֶמְלִיבֶע וַיינָע בְּרֵיעף הָאבּ אִיך אַרוֹיסגֶעוֶעהְן אַז מיין פְּלַאן אִיו נִים גֶעוֶועוֶען
נַארֶעש איף רָאוַאן הָאבֶען רי בריעף גֶעמַאכְט אַורְקִנְג. ‏ -

חיהלעץ, אות נָאךְוָואס פַּאר אַ וִוירְקוּנְג ! אָ. אַבְּרֵאם . דוּ קֶענְסְט דִיר גָאר נִיט פָארי
שְׁטֶעלֶען וי אֶפּט פְלֶעגְט מִיר מֵיין הַארְץ צֶערִימֶען וֶֶערֶען קוְקענְדִיג ‏ אויף
רָאזַאין . װִי מְרוֹיֶערִיג איז גֶעוֶוענֶען איהר פְּנִים . וִוי מחרֶערֶען הָאבֶּען זי אִיהר גֶעשְׁטֶעלְט
אִין אֵיהרֶע ליִכְטִיגֶע אויגֶען נָאךְ אַדאלפִים אַ בְּרִיעף! זי הָאט זיך מִיה גֶעגֶעבּעוְדִי מְהרֶערֶען צו
בֶּעהַאלְטֶען, גָאר אִיךְ הָאבּ ֵיי גוּט בַּאמֶערְקט . |
גראסמאנן נָא חַיְהילֶע : לָאז דָאם אַוָועק, מִיר הָאבֶּען אַנְדֶערְשׁ נִיט גִיקֶענְט מחון וז וֶעט
דֶער נָאךְ אַלֵיין פארשְׁמָעהן . אַו מִיר הָאבֶּען גֶעמֵיינְט אִיהר טוֹבָה . אַז אַז
אִיו גְלֵייבֶער , קען אִיף דֶען אֵיינֶער אַרוֹיסְטְרֶעטֶען גֶעגֶען רִי פִיהְרוּנג פון דֶער וועלְט אונ
מִיךְ מְשַׁדְֵ זַיין מִיט מֵיינֶעם אַסְלוושִימֶעל, מִיט אַ מַצַבֶהישְלֶענֶערִים אַ זוהן 1 דוּ זָאנְסְט רָאךְ
אַליין, אַז רָאזֵא אִיז רִי לֶעצְטֶע טֶעג אַבִּיסֶעלֶע מּנְטֶערֶער 1 7
חיה'לץ, יא ױ אי אמַך מעְטֶערֶער.
גראסמאנן , וָאס דֶען 5 דֶער עֶענְטְשְׁלוּם צו וֶערֶען נַיימַאנִים כֵּלָה הָאט אִיהר שׁוֹין גֶעגֶעבֶּען
מוּמָה , אַללעס וֶועט זַיין אִין אָרְרְנונג . גַיימַאנן אִיז אַ נַאנְץ פַייגֶער אוג אֵיין
אוּנגעהייִער פֶּעהִיגֶער מֶענְשׁ. אוּנְזֶער רָאזֵא וֶועם נַיין ְלִיקְלִיך אוּנ {עם וֶועט אֵיהר גָעוִים
נִיט בַּאנְג מְהוּן, א מֶענְשׁ מיט פָאהִגְקֵייטֶען . אַ קויפמאנן. עם אִיז גָאר אֵיין אַנְדֶער שְׁטֶעלו
אַ גָאלְרֶענֶער קאפּ, חַיְהילֶע ! אַזֵא אֵיידֶעם -- גִיבּ אִיבֶּער אַלֶע גֶעשֶׁעפְֶען אוּנ זיץ רוּתִיג יי.
יָא. עֶס הָאט מִיךְ גֶעקָאסְט אַבִּימֶעלֶע מִיה י נָאר מֵיין פְּלַאן אִיז מִיר. נָאטט דַי רַאנְק,
גֶערָאפְהֶען .
חיהלע, װיסְטוּ, אַנְּרֵאם, אִיךְ הָאבּ זִיךְ וֶעהֶר גֶעשְרָאקען פַאר רָאואים גֶעוּנְד+ דו
וֵייסְט דָאךְ ואס פַאר אַ שְׁוַאכֶע גֶערְוֶען זִי הָאם .יי
נראסמאנן , נָא. דַארויף הָאט מֶען נִיש גִיקֶענְט קיקען . די גֶערְוֶוען וֶעלֶען זִיך אִיזר
שְׁטַארְקֶען ... שֵא . הָאט גֶעהְט דַאכְט וִיךְ רָאוֵא, |

| דריטטע מצענע.
די זעלבע אי ראזא,
ראזא, + גוּם מָארְגֶען. פַּאפֵּא !
גראסטאנן, ולש איהר אין קאפ גוּם מָארְנֶען. מייץ קִינְד. פָּאהרְסְט נִיט מִים אונו?
ראזא, - נִין. פַּאפֵּאו פָאהרְט אִיהר אַלֵיין .

גראסטאנן . נָא, זִי דוּ וִוילְסְט .., זָאג מָיִר נָאר , מַאכְטֶער . נָאךְ א מאהל 1 צִי הָאסְמוּ
דִיךְ פֶעסְט עֶנְטְשְׁלָאמֶען צו ַיין גַיימַאנִים פְרוֹי ז עִפֶּעס דַאכְט זִיךְ מֵיר אוים אַז
נִיש מִיט דֶעם גונְצֶען הארץ , |

-- 41 --
ראזא י גֵיין פַּאפַּא . עֶס דַאכְט זִיך דִיר. נָאר אוֹים ,'

נראסמאנן , גְלויבּ מִיר מֵיין קֵינד , אַז דִי פַּארְמִיע אִיז פַאר דִיר אַ גְלִיק אוּג פַּאר אוּנְז אִיז
רָאס אוֹיךְ נִיט שְׁלֶעכְט . אִיך מוּו דִיר זָאגֶען מיין קֵינֶר, אַז אִיך קֶען רִיר

נִי גֶעבֶּען אַזֹא פַארְמָאנֶען וי איך האבּ גֶערֶעבֶענְט אוּג ניימַאן אִי אַבְּראוֶער מֶענש, מֶען
זעהט אַרוֹים אַז עֶר מֵיינְט טַאקֶע נָאר דִיךְ . פון קיין גֶעלְד הָאט עֶר מִיט מִיר נִיט גֶערֶערט,
חָאטְשׁ מִיט זֶעקם מָאנַאט צוּרִיק הָאבּ אִיךָ אֵיהם דִיר צוּלִיעבּ גֶענֶעבֶּען אַ קַאלְמֶע אַנְמְוָוארְט ,
דָאךְ הָאט עֶר נִים אויפּנֶעהֶערְט דִיר צוּ פִימְפַּאמִיוֶיערֶען . צְויי מָאל אִין דֶער וָואךְ, זַייט
עֶר אִיו אַוֶועק גֶעפָאהרֶען, הָאבּ אִיף גֶעחַאט בְּרֵיף אִין וֶועלְבֶע עֶר פְלֶעגְט זִיךְ אָנפְרֶעֶען
וֶועגֶען דִיר , וֶעגֶען רַיין גֶעוּנֶר . גְלויבּ מִיר מָאכְמָער מֵיינֶע, אַז אִיד זָאל אִין רֶעם נִיט
זעהן רַיין גְלִיק, וָאלְט איך אַורְאי נים אַזי שְטַארק געשְטְרֶעבְּט נָאךְ דֶער פַּארְטיע. ריין
גְלִיק אִיז אוּננֶער גָלִיק, מִיט וָואס פַאר אַ פְרֵייד הָאבֶּען זִיך עערְפִילְט מיין הַארְץ אוּנ
דֶער מוּמֶערֶם, מֶען מִיר הָאבֶּען דֶערהֶערְט פוּן דִיר אַז דוּ בִּיסְט אַלֵיין גֶעקוּמֶען צוּ רֶער
אִיבֶּערצֵיינוּנְג אַז מִיר וִוילֶען נָאר דַיין גוּמֶם אוּנ דֶער פַאר זָאנְסְטוּ וי נִישְׁט אָבּ... עִם
וֶועם זיין רֶעכְט , מֵיין קֵינְד, אוג אַז מִיר וֶעלֶען פֶעראֵיינִיגֶען אוּנערֶע קַאפִּיטַאלֶען אוּג

צוּזַאממֶען אַרבַיימֶען, וֶועט עֶס זַיין אַ גְלִיק פַאר אוּנָז אַללֶע. ... אָ. גִיימַאנן פַארשְׁטֶעהְט.
א גֶעשֶעפְט, עִם וֶעט שוין זַיין נוט, וֶעסְט וֶעהְן, מיין קֵינֶר ! :

ראזא, יא פֹאפֵא. אִיךְ וַיים. דו מֵיינְסְט מיין גמם. מיין גְלִיק אי אַייעֲרגְלִיקוּ
לִיעבֶּער , גוּטֶער . מְהִייֶערֶער פַּאפֵּא . טְהִייעֶדֶע מאמַא 1,,. זי קישט זי ביירען ,‏ *

גראסמאנן, נָא. גֶּערוּהִינ דִיךְזיי.
תיהילע (קישט ראזא'ן) . לִיעבּ. טהייַער , נוּם קעד +-

נראסמאנן, נָא. לאז זַיין גֶענוּג . בֶּערוּהינ דיך מָאכְטֶער + נָא, יל עי פָּל דָארְפֶען
| שוין פָּאהרֶען . מִיר הָאבֶּען זי פַאררֶערְט. 0

חיהילע, רָאינְקֶע. נֹא דִיר דִי שְלִיססֶעל. גִיבּ אַלֵיין מיין .קיר א בּיסֶעל אַבשנָג, 8
אַללֶעס זָאל זַיין אִין ארְרְנוֹנְג - ....-=+== *‏ אפ זא אק אל ר יט

גראסמאנן, נָא קום . קוּם. מיר וֶועלֶען אנקוּממֶען נָאךְ אַלֶעמֶען !
חיהלע. אִיך גָעח . אִיך גָעהּ ! זָעה וֶּשֶׁע רָאזִיגְקע !
ראלא . נו, הומ ! (גראנכאאן הוה'לע אמ1.

פִּירְטַּע סְצֶּענְעי -

ראזא אליין , יו

ראזא ,

אַיין פְֵּייר איז מִיר פֶעבְִיעבֶּען. וָאס אִיך קען חָאמְשׁ מִיט יעפֶּעם בְּשוֹהִינֶען.
מיינֶע גֶעלְמֶערְן. אי יץ. טְרֵיימֶם הָאבּ אִיךְ וָואס זֵיי וייסֶען נִיט מֵיינֶע ואוּנְרֶען.

אָ. טְִייֶערֶער פָאטֶער, ווענן דו זאלְסְט פַארשְׁמֶעהְן וָאס עס מְהוּם זִיךְ אין הארץ פוּן ריין

(חױופיינר!/ | 10

= יי א

אוּמְנְלִיקְלִיכֶער מָאכְמֶער -- וי פּיעל טְדֶערֶען וָאלְסְטוּ פֶערגָאסֶען מִיט אִיוחר אִין אִיגֶעם! גאר
וָואס וָואלְט דֶערפוּן אַוֹיסגֶעקוּממֶען ‏ מִיר וָואלְט נָאר שְׁוֶערֶער זַיין צּ--זֶעהְן רֶע יסוּרִים,
דייר פֶערְצְייפְלוּנְג ו ֶענִנסְֶעגֶם, קען איך. מיך טְרייסְטֶען. אַו א אָפּפֶּער מיך פאר מֵיעֶע
עלְמֶערֶען. . . לָאז יין ניימַאנן, לָאז זיין וֶוער נעם וִוילל זִיךְ -- רָאס אִיו שוין אַלֶעם גיינס

וָואס-וְשֶע? אַז די לִיעבֶּע אָהן אִינְטֶערֶעם אִיז נִיט הֵיילִיג י וָואס זֶשֶץ אִיז הֵיילִיג ? לֵאמִיר הָאטְש
פַארְשׁוֹינֶען רִי לִיעבֶּע צוּ טְרִיע עלְטֶערְן. אִ. אִיך וָָאלְט געקֶענְט פְריהֶער אָפּפֶערְן מיין עֶלְטֶערְנְס
דוה פַאר ריר , דָאלְף . יָא, פְרִיקָער וָואלט אִיה גִיקענִם . אָבֶער נִים יע צ ט } ר הָאסְט
יע נִים פַארְדֶיענְט. מִיט דֵיין לִיעבֶָּע הָאבּ אִיף אַלֶעס אָנגֶעוָאהרֶען, אַלֶע מיינֶע אִירֶעאַלֶען!
אי וֶוען איך זָאל מִיְ שין קֶענֶען בֶּערוהִינֶען . אִיך זָאל שיין קֶענֶען צוריק אין דֶער קאלעע
פוּנֶעם גֶעווַאהנְלִיכֶען לֶעבֶּען . אִיך זָאל שׁוֹין אויפהֶערֶען צוּ פִיהלֶען דִי גְרוֹיסֶע גֶּעליירִנוּנְג 1 א.
וי מֶען הָאט מִיר צֶעררִיססֶען . צֶערבְּרָאכֶען מיין ַארְץ. דָאט הֵיילְסְטֶע הָאט מֶען מִיר
צֶערשְׁמֶעמֶערְט אוּנ אויף שְׁמוֹיבּ צֶעררִיבֶּען ייָא. אִיך. אִיך אַלַיין ִּין שׁילָרִיג אִין רֶעם וָואס אִי
הָאבּ גֶענְלוֹיבְּט אִין וָארְטֶער. אָ. אִיך זאלל איהם שׁוֹין, קענֶען פַארגֶעסֶען 1 אִיך וֵַייס גִיט וָואס
* דֶענְקֶען אִיגֶּער אִיהם, צי הָאט,ער גִיט גֶעטְרַאכְטיֶערְנְסְט וָואס;ער הָאט גֶערֶערְט צוּ מִיר,
עִי ער גֶעהֶער צוּ הער קְלַאססֶע מֶענְשֶׁען, וָאם אַז זֵיי רֶערֶען פון אַזַאךְ מֵייגֶען זי דַאמָאלְס
- נֶערְנְסְט. אוּג מָארְגֶען קֶענֶען זיי מאקע פון רֶעם גֶעגֶענְטְהֵייל פון הֶער אֵייגֶעגֶער זַא אוֹי?
פּוּנְקְט אַזֹ עכַנְסְט דֶענְקעןי .עם קען וַיין אַז עֶר גֶעהֶער צו דֶער קְלַאססֶע מֶענְשֶׁען וָואס
בֵייטֶען זיֶכֶע הֶערְצֶענְסְגֶעפִיהלֶע מיט דֶעם בְּלָאז פוּן דֶעם וֵוינֶר ‏ יֶעצְט וָעה איך אַרֹם, אַז
נִיט אוּמזִיסְט הָאבּ. איך מִיךְ אַזוֹי נִיט איין מָאהל גֶעשְׁרַאקֶען. וֶוען ער פְּלֶענְט מִיט אֶלֶע
! קְרָאפְמֶען מיר וֶועלֶען אֵיינבּילְדֶען. אַז עִם אִיו מֶענְליך אִיך זָאל מִיך וֶועלֶען בֶּעפְרִיֶען פון
דֶעם וָארְט וָואס אִיךְ הָאבּ אִיהם גֶעגעבֶּען -- אט אַ פְּנִים אַז ער האט גֶעפִיהלְט אין זִיף אן
אִזֵא פַאל אִיז מֶענְלֶיךְ. בֵּיי אִיהם אִיו דָאם אֶפְּשַׁר מֶענְלִיף : ער אִיז גֶעקוּממֶען אוֹיף 6
פְרעמֶר אֶרֶט . פְרִישֶׁע אֵיינְרְרנָּע . אַנְרֶערֶע מֶענְשֶׁען . דֶער קָאפּ לָאוְט אַרוים שְׁפָּאנֶעל נַייִע
גֶערַאנְקֶען. אַי וָואם דֶער קאפ טֶעלֶענְרַאפִירְט אֶפָּט צוּם הַארְץ /-- וָואם גֶעהְט עם איה 6
אָן ! אִיך.קען מיך נִים פַארְגֶעסֶען ; אִיךְ זָאל מִיךְ צוּ לִיעבּ פּיסְסֶע פְּרַאנֶען אָּפֶערְן ‏ וֶוער
דַארְף דֶעם אָפְּפֶּער 41:- יֶעצְט. פון רֶער מִינוּט ואס אִיך הָאבּ זי עֶנְטְשְלָאסֶען צו וֶוערֶען
פָּרוֹי נַיימַאנן. אִיז מִיר עפֶּעס װי לייכְטֶער גֶעוָוארֶעו. לָאז זיין וָואס פַּאר איין, ענְטְשְׁלוֹם --
אַבִּי איין אַיינְטְשָׁלוֹם, אִיך נָעהם שוין יֶעצְט גִיט וִוי פְרֵיהר מִיט אַזא שְׁרֶעק אַדָאלְפִים בְּרִיעף,
אִיך לייָען זי שוין מִינז גֶערוּלֶר, מיט גֶעדוּלֶר קוק איך מיך אויף צו צוּלֶעדֶער פְּרַאזֶע, אִיף
לינֶען שוין אֲפילוּ דָאס ָאם צְוִישֶׁען די שורות אִיז אנגֶעשְִׁיעבֶּען . שֶׁעְנֶע אִידֶעעֶן ! אוג וו
אֵיין בְּריעף אִיז גקאלְטֶער פוּן דֶעם אַנְדֶערְן ... וָואסיעְשֶע, מֶען דַארְף דֶעם מוּמָה נִיט ‏ פער"
לֶיערֶען, אִיבֶּערהוֹיפְּט רֶעם שְׁמָאלְץ ... מיין אֵייגֶענְלִיעגֶּע לָאז אִיך נִים טְרֶעמֶען מִיט דִי פים.
אי קען לִיעבֶּען ייי נָאר ערְנִירְרִיגֶען זִיךְ -- קיינמאהל נִים! אִיף בְּלֵייבּ -- פְּרוֹי נַיימַאנן !
אַדָאלְפם הַארְץ , אַדָאלְפם קאפּ אִיז פַאר מִיר פֶּערליירֶען. ;ער עֶקְקֶעסְמִירְט מָעהר פַאר
מיר נָיט. אִין גַאנְצֶען א הָאלְבּ יאהר . אָבֶּער וי הָאט זִיךְ אַללֶעם אִיגֶערגֶעאָנְדֶעיטו -

= שלש שרשלשלשרשרשרשלשישרששרשלשרששרערשישטשארשעא ==

פִינְפְטֶע סְצֶענֶע.

(ראזא מאכט אייניגע שריטט י פעסט ענטשלאססען געהט זי א קענען גיימאנן !)
גראסמאנן , חיה'לע ניימאנן,
ניימאנן, גּמֶען מֵאג וֶערְטְהֶעם פְרייליין . עֲנְרְלֶךְ הָאבּ. אִיך אִיבֶּעיגֶעלֶעגְט רָאס
שְׁרֶעקְלִיבֶע שְׁמִיְקֶעל צַייט, |

דאזאי גוּמֶען מֵאג ז וי גְעהמם ? זִיצְט! איהר גֶענְט גֶעוִוים מִיער פון דֶעם וָוענֿ
גיימאנן, ושט וה דַאנְקֶען /

גראסמאנן, נָאי טֵיינֶע לִיעבֶּע. אִיך מִים דֶער מוּטטֶער גֶעְן מיר מַאכֶען אָרְרְנוּנְג עס זאל
אַללֶעם זיין גְרישׁבִּיו רִיגֶעסְט וֶעלֶען קיממען.

היהלע. רָאוינְקע ! דַאכְט זיךְ י אִיךְ הָאבּ ריר אִיבֶּערגֶעלָאוְט רִי שְׁלִיסֶעל ?
ראזא, יָא . אָט וֶענֶען זי (גיט זי איהר איבער ‏ נראסמאנן אוג חיה'לע אבן

גיימאנן,, אִיהר הָאט גֶעזָאגְט -- איך בִּין מיער פוּן דֶעם וֶועג . נֶעהמְט עס נִיט אָן פַאוּ

קיין קאמְפְלימענט. בֶעסְטֶע רָאוֵא! אִיך ‏ מוז אי זָאנֶען אַו נִשׁ נָאר אזא
קנְרצֶער וֶועג נָאר די גְהֶעסְטֶע אָפּפֶּער וָאלְטֶען אויך פַאר מִיר ניִם שְׁוֶער גֶעוֶועהְן אוּם אַייָעף
גֶעגֶענְוַארְט . אִיךְ וַיים . אִיהר הָאט פַיינְט מֶען זָאל צוּ אַייך רֶעדֶען מִיט די גֶעוֶועהנְלִיבֶע
פְּרַאזֶען וָאס מֶען רֶעדְט צו. אַיֶערֶען. נָאר אִיו דֶען מֶענְלִיך אז הֶערפַאר ווָאס דִי פְּרַאזֶען . 3 -
וָוארְטֶער וֶענֶען אלגֶעמֵיין -- זָאל זייר זִיגְן אויך אַזי זַיין 3

ראוא. הֶערר נֵיימַאנן . רֶעדְט מִיט מִיר וִוי מִיט אַ נֶעדֶען. אִיך וִויים , ט פָאר וָואס איהר

דֶענְקְט אַז מִיט מִיר דַארְף מֶען אַנְדֶערְשׁ רֶערֶען וי מיט אַלֶע מֶענְשֶען. אִיך מוּז
אייך זָאנֶען או מיר אִיז נעהֶר אַנגֶעגֶעהֶם ונֶען מֶען רֶערְט מיט מִיר עֶרֶנֶסְט . איהר וֶועם מִיר
פֶערצֵייהֶען . הֶערר נַיימַאנן, אִיך מוּז אַייך זַאגֶען אַז איך הָאבּ וָעהר ליעב אַז דִי שְׁמִיטמֶע
וָאם רֶעדְט צוּ מִיר וָאלל אַרוים נִים פון דֶעם {קאפּ. נָאר פון רֶעם הארץ. יֶענֶער מֶענ
רֶעדֶען וָואס ער וִוילל י נָאר אַז ;ער מֵיינְט רָאס, ערֶנְסְט -- אִיו שׁוין גוּם :

גיימאנן , = אִינֶע לֶעצְטֶעָארְטֶער גֶעכֶען מִיר מוּטָה מִים אי אִיבֶּער-צרֶערֶען . יל

דָאס וָואט אִיף וִויל אַייך זָאגֶען אִיז נִים פון דֶעם קאפ . גָאר פון דֶעם הַארְץ,
אִיהר פַארשְׁטֶעהְט אַלַיין אַז עס קוּמֶען פַאר אַבִּיסֶעל וי אוּנ גֶעווֶעהִנְלֶיךְ אוּנוֶערֶע פֶּערהָאלְטְנִיטסָע,
קיז נקָם לֵיימֶען מִיר שוין זָעהֶר גוש וָואס מִיר דַארְפֶען גיין אֵיינֶם פַאר דֶעם אַנְרֶערְן ינָאר רִי
אוְואכֶע וָואס מִיֹרבֵיירֶע הָאבֶּען רֶערפֹןנָאף אָפֶעְטְלִיך נִים גֶערֶערְט = וַייסְט אִיהר וְעהר
גוּט, דָאס אִיז נִיט מֵיין שׁוּלֶר גֶעווענֶען. גְליבְּט מִיר. רָאוֹא, אַז אִיך זיך נִי זי אַַיינְוּ
גִנְבְנֶען אִין דֶעם מֶעקְרֶעְנֶע וויגְקעלֶע וָואס אִיז ‏ דָא בַּיי וֶערֶען אִין הַארץ. נָאר איך הָאב
אוֹיך לִיעבּ דִי פְּרַייהֵייט אַזי וי אִיהר--אוּנ די פְרֵייהֵייט לָאזְט מִיך נִיט איך זָאל גֶעהְן וי א
בְּלִינְדֶער, ד י פְרַיימֵייט קֵייסְט מִיר אִיך זָאל אַיי פָּארלֶעגֶען 8 פְרַאגֶע וָואס בַּאשְׁמֶעהְט אִין
רזע ֶעטְלֵיבֶע וָארְטֶער : צִי הָאט איהר יי מִיט רֵייגֶעם גֶעניססֶען אוג מִים נַ פֶּעסְמֶען וִילֶען

== 44 ---

וֶענְטְשְׁלָאמֶען צוּ ַיין מֵיין פְוֹי . וי איזֶער פָּאמֶער הָאט מִיר גֶעשְׁרִיעבֶּען? אִיךְ פְּרֶעג אַייך נִיט
וֶועגֶען לִיעבֶּע . דִי גֶעפִּיהלֶע ואס אִיךְ הָאבּ צו אֵייך וֶענֶען גַאנְץְ גֶענוּג אוּנְזֶער בּוּנְד נְלִיקְלִיף
צוּ מַאכֶען אִיךְ ווילל גָאר נִיט פְרֶענֶען וִוי נְרוֹים אִיז אַייֶער סִימְפַּאטַיִע צוּ מִיר . אִיךָ ווילל ‏ עם
נִיט וִויסֶען, אִיך לָאז מִיר אֶַעג זִי זי פַארצוּשְׁמֶעלֶען וי אִיך וילל . אִיךְ ול נָאר וִוִימֶען. אִיך
זויל הֶערֶען פון אַייֶער מויל אַז דָאס אַלֶעם אִיז אֿייֶער אֵייגֶעגֶער וִוילֶען.

דאזא. אִחר וִילְט. קֵייסְטעס. איך זָאל אַייך נָאר גֶענְטְפֶערִין דַארוֹיף ווָאס אֵיהר פְּרֶענְט
מיך . צִי מֶעג אִיך מַאבֶען אֵיינִיגֶע ערקלֶערוּנְג פוּן רֶעם וִויגְקֶעלֶע פון מיין הַארְץ ל
ניימאנן. ‏ גיין. ניין, לִיעכֶּע רָאוא. אִיך שֶעץ וֶעהֶר פִיעל יֶערֶענְס אִינְוֶענִיג גָעפִיהל אוּג
ווילל נִיט זַיין אַ בַּעַל חַבַּיִת בַּא יֶענֶעם אין הַארְץ . וִויסֶען וי אַללעם ל'ענט.
איף וִוֹיל נִישְט בַּארִיהרֶען דֶעם טֶעמְפֶּעל וָואס אִיו בַּיי מיר אַזױ הַיילִיג ,א. רָאו . אייש
הַארֶץ אִיז בַּיי מיר אַ הילִנְְהוּם ! = יי

ראזא, עֶסגען זיין אַז דָאס וָואס אִיך ווֶעל אַייך זֶאנֶען ווע אַבִּיסֶעלַע פַארקֶעשָׁען דָאם
פַייֶער וָואס אִיהר צִינְדְט אָן בּיים אַלטַאר פון אִייֶער טֶעמְפֶּעל.

ניימאנן, דֶער פַאר וויל אִיך טַאקֶע ניט וִיסֶען * -

ראזא, + אינּ-אַזױ זָאג אִיךְ אַייך נִיט.בְלֵיבְּט איך בֵּא אַייֶערְן! מִיר וִינְשׁ אִיך אַו אִיףְ
זָאלל מִיט דֶער צַייט מִיר קֶענען מַאכֶען אַ נייֶום אַלְטַאר . הֶערר נַיימַאנן . אִיף

, הא מִיךְ פֶעסְט עֶנִטְשְׁלָאסֶען צוּ זַיין אִייֶער פְּרוי-אוּג וִוי וָואלְט איף גֶעואלְט, אַו מֵיין
הַארְץ זָאל זיין וֶענִיגֶער צֶערִיסֶען. עס ואל זַיין אַשְׁטיקֶעלֶע פּלאץ אנירֶער-צוּ-שְׁטֶעלֶען איין
אַלְטַאר ואס מַאכְט גְלִיקָלֶךְ רֶעם מֶענְשֶׁענֶס לֶעבֶּען ! אָ. מַיין הארץ איז ניט רַיִין אוג נִיט
אָפּפֶען פַאר אַייך - נָאר אֵיהר וִוילְט דָאס אַליין ‏

ןעָפּפָא‎

ניימאנן, וַארְפְט אַוֶעק רי אונמוּמְהִיגֶע גֶערַאנְקֶען. מיין קלוּגֶע רָאוֵא . גֶעהמְט בַּיים
י- לֶעבֶּען דָאס וָואס עָם גִיבְּט, (ער קושט איחר די האנדן ,

ראוא, - אִיהר הָאט רֶעכְט! מֶען קען נִיט נעהמֶען דָאס ואס עם גִיבְּט זִיךְ נִיט}
(דער פארהאנג פאללט.)

| = שאר שר שער שטעט עשטשר שאר ארי שאר רשע רשי" לעיאר שאר

צְווייטֶער אַקט+
דְרִיטֶעס בִּילֶר:

"ערע

(א שעהן פעבלירט ציממער ביי נויטאנ'ן , א געדעקטער טיש }

ערְשְטֶע סְבֶּענֶע

ראוא, ' (ספפש ארין) אָ. אז דֶער מִישׁ איז גֶענְרַייט ו מֶען ערְפַארְטֶעט שין ִיעהֶער

גֶעסְט ... גֶעסְט !,.. אַך . רֶער פַאפֵּא זָאלל חָאטְשׁ נִיט אָנקומֶען גְרַארֶע הַיינְט. וי יעם וַוייום
אוֹיס פוּןזיין בְּרייעף דַארְף ער הַיינְט קוּממֶען . וָואלְט אִיךְ דָאךְ בֶּערַארְפְט הָאבֶּען אַ רֶעפֶּעשֶׁע לי.:
גָאט זֵיי רַאנְק וָאס נִיט הַיינְט. גֶענוּג אַז ור ווֶעט שְׁפֶּעמֶער גֶעוָואהר וֶֶערֶען פון מֵיין גליק.
- אִיךְ זָאלל זַיין אַבֶּערגְלובִּישׁ וָאלְט אִיך גִיקֶענְט הָאבֶּען אֵסֵף פְּרֶעטֶענוִיעֶם צוּ נָאמט וָָאס
ער הָאט דָאס אַזוֹי צוַאמֶענְגֶעשְׁטֶעלט ... אִיך האבּ מִיר גָאר נִיט גִיְקֶענְט פָארְשְׁטֶעלֶען אַוּ
מיין אֵייגֶענֶער פָאטֶער זָאל מִיך אוּמְנְליקלִיך מַאכֶען. מיין אָרֶעמֶער פָּאטֶער ! וֶוען עֶר זָאל
וִויסמֶען וָואס דָא גֶעהְט פָאר ! יֶער וֵוייסְט נָאר פון דֶער מְהַייֶערֶער קָאנְצֶעססָיַע וָואס הָאמ
בֵּיי אִיהם צוּ גֶענוּמֶען זַיין קאפּיטאל , אָבֶּער גֶער וֵוייסְט נִיט אַז דָאס אִיו נָאר אַ פִינְמֶעלֶע
גֶעגֶען דֶעם גְרוֹימֶען וֶעטהִיג וָאס זַיין טַאכְטֶער מְרָאגְט אין זִיך ‏ מָאג וי נַאכְט. אִיך זָאלל
חָאטְשׁקֶענֶען גֶּעהַאלְמֶען דִי שַׁאנְדֶע פוּן דֶעם נִידרגֶען לֶעבֶּען וָואס וֶוערְט גֶעפִיהרְט אִין
מיין מַאנְס הויז ... מֵיין מאנן וא שְׁרֶעקְלִיכֶע אִירָאנְיֶע ! מֵיין מאנן זִיצְט גַאָנְצֶע נָאכְט אוג
שְׁפִיעלְט אִין קַארמֶען. בַּיי מִיר אִין שְׁטוּבּ דְרֶעהֶען וי פֶערשׁירֶענֶע מֶענְשָׁען . פון אַלֶעמֶען
רַיין. פון כָּבוֹר. פון ליעבֶּע אֲפִילוּ פון גֶעלְר , מֶען אַרְבֵייט אִין קַאנְצֶעמסיאָנֶען . מֶען מַאכְט
גֶעשֶׁעפְטֶען. מען הָאט צוּ מְחוּן מִיט גֶענֶערָאלָע. גְרַאפֶען, פִיִרְשׁמֶען ... לוימֶער גֶעטהִינֶע
גֶעשֶׁעפְּטֶען ! לָאמִיךְנָאר זֶעהְן מֵיין צִירוּנְ זאל שוין אויך נִיט אְַטְלויפֶען אוֹיף א גֶעמְהִיג גֶעשֶׁעפְט
(זי געהט צוֹ צום מיש, פון וועלבען זי נעהמט ארוים א שקאטולקע, עפענט זי אויף אוג זוכט) נֵישְׁמָא ו ער
הָאט עס גֶעוִוים צו גֶענוּמֶען וי געהם ארום אויפגערעגט איבער דער שמוב הין אוג צוריק) יָא, דָאס אִיך ‏ -
ליין אַרְבַּייט ‏ | '

6666 טי יט

צְוַייטֶע סְצֶענֶע,

ראזא אוג ניימאנן, |
ניימאנן, וָאס אִיז. רָאויגָקֶע, וָואס לויפְסְטוּ אזוֹי איבֶּער דֶער שְׁמובּ ? וָואס אִיז מִים רָור 1
ראוא , וָואס מִים מִיר אִיו ? ;עס אִיז גוט {
ניימאנן, זָאג מִיר . מֵיין הַארְץ!
ראזא, קיש אים אן וָואס וִויללְט אִיהר ;
נייכמאנן פ ואס אִיךָ װילל? אִיף וִויל נִיט דוּ זָאלְסְט מִיר זאגֶען אִיהרי }

ראזא, אוה אִיך וָאלְט גֶעווָאלְט אִיהר זָאלְט מִיר נִיט זָאנֶען ,דוי . וָאס בִּין איך אייף

אוּג וָאס זֶעגְט אִיהר מִיר ‏ אֲמָת . אִיהר הָאט נִיט גֶעואלְט וִויסֶען וָאם עס
שָהוּט זִיךְ אין מַיין הַארְץ אֵיירֶער מִיר הָאגֶּען חַתוּנָה גֶעהַאט. אִיךְ הָאבּעס גֶערֶעכֶענְט פַאר
אֵיין ערֶעלְקייט, צוּם סוֹף בֶּעצֵייכֶענְט עֶס אַייֶר נִירְרִינְקֵייט. אַיהר הָאט נִיט גֶעווָאלְט וִוימֶען,
אַייל פַאר אַייך אִיו גַאנְץ גֶענוּג גֶעוֶוענֶען אַז אִיהר גֶעהמְט גְרֶאסְמַאנֶם מָאכְטֶער . וֶועלְבֶע
אִיחר. הָאט גֶערֶעכֶענְט פאר רֵייכֶער וי זִי אִיז גֶעוֶעוֶען. נאר איהר הָאט אַבִּימֶעל אַ טְעוֹת
גֶעהַאט. פון אֵינֶער זַיים הָאם אִיהר זִיף גֶענוּג מִיה גֶעגֶעבֶּען זִיך צוּ מַאסְקירֶען . אָבֶּער װִי
גִיךְ הָאט אֵיהר דִי מַאמְקֶע אַרָאבּ גֶעוָוארְפֶען 1 אוֹיף דֶעם צְוֵויימֶען טָאג נָאף דעם הי מי"
נֶענֶען גֶעקוּמֶען אַהֶער . הָאט מֶען אייך שׁוֹין נִיש רֶערְקֶענְט. פַאר דֶער חֲתוּנָה וָאלְט אִית?

יט גי 4 יי

מִיר גֶעווִיס נִיט דֶערצֶעהְלְט אַז אִיהר פַארבְּרֶענְגְט דִי צֵייט אִין קאָרמֶען - שְׁפָועל . אַז אִיהף
-מַאבְט פִּיניְלִיךְ אונגָאך אֶַעלְבֶע ַאכֶען |

ניימאנן, - וָאס זֶעהְסְטוּ אִין דֶעם פַאר א שְׁלֶעבְטְם אַז מֶען שְִּׁיעלְט אִין קָארְטֶען ? מען
אנְֶערהַאלְט זי אִין א גֶעועלְשַאפְט אוג וֶען מֶען מַאבְט א פִיְִיק יי

ראזא. א.עם מַאכְט זִיךְ אַז מֶען שְפּיעלט אין {קארמֶען י נָאר וִוי אַזױ הֵיימֶען דִי וָאב.
מְהוּן גָאר.קיין אַנְדֶער זַאךְ נִים?

ניימאנן, אִיךְ וִויל גָאר נִיט וִויסֶען וי אזױי זֵיי הֵייסֶען, אִיך הָאבּ מִיט דִיר פִיעל נִים צוּ
מַענֶין . וָואס הָאסְטוּ זִיךְ {עס נָאר פְּלִיצוּם הַיינְט צוּ רֶעדְט ? דוּ שְׁוַיינסְט דָאך
גֶעווֶאהִנְליך ?

ראזא, עס אִיו שׂין מָעֵהר קיין מֶענְלִיכְקייט צוּ שְׁוַיינֶען. איחר פִיהרְט מִיךְ אַלֶע מָאהל
| אִין אַגְרֶעמֶערֶען אֶבּרוּנד. אִיך הֶערר ניימַאנן . וֶועל קיינְמָאהל נִיט לֶעבֶּען אִזֹי
וי אִיהר, בֶעמְרַאבְט אייך אַלַיין, צי אִיז ָאס מֶענְלִיך אַו מִיר זָאלֶען לֶעבּען צו ַאממֶען

ניימאנן , פַּאר וָואס דֶען נִיט . רָאזִינְקֶע 1 מִיר קענֶען לֶעבֶּען דָא אוּנ אִין אַנְרֶערֶע

שְׁמָאדְט, אויבּ דוּ וִוילְסְט קֶענֶען מִיר פָאהרֶען קיין פֶּעטֶערְסְּוֹרְג. אַז דוּ וועסט
נָאר לִיעבּ הָאבֶּען דֶעם מאנן , אוּנ ווֶעסְט אִיהם וֶועלֶען פַארשְׁטֶעהְן -- קֶענֶען מִיר זַיי נְליקליף.
איך הָאבּ ליעב צוּ לֶעבֶּען אִיךְ הָאבּ ליעבּ גֶעוֶעלְשַׁאפְט, אוּנ דוּ בֶּעהַאלְטְסְט זִיךְ . דוּ ווילְסְט
פִיהרֶען אַ לֶענֶּען וי דִי מוּטטֶער רָחֵל . דָאס פַּאסְט נִיט פַּאר נַיימַאנִים פְּרוֹי . דוּ דַארְפֶּסְט זיין
אֵיינם מִיט דֶּעם מַאנן .

ראוא , עס מוּז עִפֶּעס זַיין נַייֶעם וָואס אֵיהר זֶענְט הַיינְט אַזױי הָעֹפָלֶיךְ י

ניימאנן, = יָא ‏ *- די הַאסְט רֶעכְקֶענְטומין ֶענְגעל. הַיינְט בִּין אִיך אויפגֶעלֶעבְּט אוּנ הָאבּ
רִיךְ ליעבּ מָעהר וי תָּמִיר, הַיינְט קוּממֶען צוּ מִיר אֵיינִיגֶע גֶעסְט. וָאס. וִוילֶען
זִיך זֶעהֶר מִיט רִיר בַּאקֶענֶען . וִויל אִיךְ אַז דו זָאלְסְט זֶעהְן זַיִי שָעהן אוֹיפְּנֶעהמֶען.

ראזא, = אֶהֶר הָאט אַגְרֹיֶען טָעת. א ינע רע גֶעסְט ֶענֶען נים מֵייגע גֶעסְט.

ניימאנן, וָאס רֶערְסְטוּ ? דוּ וֵייסְט רָאךְ גוּט. אַז אִיךְ הָאבּ פַיינְט ווֶען מֶען שְׁפַּארְט מִיך

אִיבֶּער . נָא. קוּם אַהֶער, מֵיין קיקלֶע , וֶעסְט מִיר אַוַרְאַי צוּ לֵיעבּ מְהוּן. רו
הָאסְט הָאךְ מִיךְ ליעבּאַלֶע פְרויֶען הָאבֶּען ליעב נַיימַאנּץנָא אוּנ דוּ, וָאס בֵּיסְטוּ דֶען? דו בִּיסְט
רָאךְ אוֹיךְ נִיט מָעהר וִוי אַפְּרוֹי, נָא. קוּם אַהֶער י בֶּעט אוּם פֶערְצֵייהוּנָג, ואס רוּ הָאסְט
גֶערֶעדְט אַזֹי פִּיעל נַארֶעשְׁקֵייטֶען אַקענֶען מַאנן נער לאש זיך צוגעהן צו איההן ,

ראזא, (מאכט איניגע שריט צוריק) דָאס אַללֶעם הָאט זִיךְ מִיר שׁוֹין זֶעהֶר שְׁטַארְק דער"
עֶססֶען. לָאוְט מִיךְ צוּ רוה מִיט אִייֶער לִיעבֶּע . מִיט אַייֶער הַאסס, מִיט אִייערֶע
בֶּעקַאנְטֶע, מִיט אַייֶער גֶעוֶעלְשַאפְט, מִיר זֶענֶען זֶעחֶר וַוייט אֵיינִם פוּן דֶעם אַנְדֶערְן : אִיף
רֶעכֶען אַייך פַאר א זייֶער נִירְרִעֶען מֶענְשֶׁען . אַ סִימְן הָאט אִירר , אַז אִיךְ פְרֶעג אִייךְ אָפ פַילגּ
| נִיט, נָאךְ וָואס אִיהר הָאט צוּגֶענוּמֶען מֵיינֶע צִירוּנג ; אִיך ויים זִיבֶער אַז אִיהר וֶעט דָאס מִיף
יט אָבּגֶעגֶען. |

6 4 :

ניימאנן, - הַיינְט. רָאזִינְקֶע, מֶענְסְטּוּ רֶערֶען וָואס דוּ וֵוילְסְט. אִיך בַּאלֵיידִיג מִי נִיט '
| אִיךְ ווילל מִיר נִיט צוּ שְׁמֶערְן דֶעם אבֶענְד . נָאר נָאךְ וָואס דַארְהְסְטוּ הַיינְט
דָאס צִירננג ? מִיר גֶעהְן דָאך הַיינְט איןגֶערְגִיץ נִיט ? מִיר ערְוַארְטֶען דָאךְ גֶעסְט צוּ אוּנְות }

ראזא. וְעהֶט וִי אִיהר זֶענְט ! אָפִילוּ אוֹיף אֵיין מִינוּם קענְט אִיהר זִיךְ גִיט אָבּוָאנֶען צו
גֶעייען וֶֶער אִיחר נֶענְט. שי יר ערווארמען הַיינְט גֶעסְט צוּ אוּנו, מִיר
גֶעהְן נִיט אִין,ערְגֶעץִי. מֶען וָואלְט גיקענְט מֵּיינֶען א מִיר פִיהרֶען זֶעהֶר אַ גְלְיקְליךְ לֶעבֶּען, אַז
מִיר זֶעגֶען נִיט אֵיינְס אָן דֶעם אַנְדֶערְן אָפִּילו קיין אִיין מינוּט נָאר איך וַיים אֲפֵילוּ נִים צוּ
וָואם אֵיהר רֶעדְט צוּ מִיר אַזױ . מִיר וֵוייסֶען דָאך יָא גוּם אַז עס גֶעהְן אַוֶועק מֶעג וָואכ מִיף
נֶעהֶען נִיט אֵיינְס דָאס אַנְדֶערֶע . ום מִיר וֶויֶען זִיך גָאר נִיט זֶעקֶען אוג אַז מִיר זֶעהֶען זִיף
שׁוֹין יָא, אִיו;ֶעס אוֹיך נָאר פון רֶעסמְווֶעגֶען אִיחר זָאלְט בֶּעוַיוֶען, ווע ר אִיהר זֶענְט אוג
אִיך אלל מִיךְ אִיבֶּערצֵייגֶען וו אם אִיחר זֶענְט + אִיהר קֶענְט אָט אַפָּנִים אַנְרֶערְש נִיט
רֶערֶען. דִי נִירֶערְמרֶענְטִיגָקיים מוז זי אוּמָעדוּם בֶּענויטֶען , אַפִילוּ רָארְט וואו מֶען לע
זִי שוין,
ניימאנן, אי דו תֶּעלֵיידְיגְסְט וויערֶער . נַאר אִיךְ הָאבּ שוין גֶעזָאגְט אַז היינְט ווילל אִין:
| מִיךְ נִיט אָרְנֶערְן . דו ווייסְט אֵלֵיין אַו דו בִּיסְט שׁלָדִיג. בֶּערוּיג דיך גֶּעסֶער
אוּג וָעֹה בֶּעטֶער שֶעהן אוֹיפצוּנֶעהמֶען הַיינְט ‏ אויף דֶערנַאכְט רֶעם גֶענֶערַאל. מקריצקים
בֶּעקָאנְמֶען . דִי וָואךְ וֶועם די יסַאנְצֶעכסִיֶע נעהמען אֿיין עֶענְרֶע. זָעה. זי הָאפְלִיְ יט
דֶעם טֶענְשָען. |

ראזא, בֵּיי מִיר הָאט שׁוֹין י, קַאנְצֶעסטִיַע לאנג גֶענוּמֶען אֵיין עעֶנְדֶע אונ גַענִים בֵיי
2 אַייךְ אוֹיך . אִיהר וֶעהְט דָאךְ אַרױס, אַז רִי קאנְצֶעסטְיֶע הָאם שוֹין מָעָה-
נִיט וָואס אַרױם-צוּ-שְׁלֶעפֶּען. דָאס צִירונג הָאט איהר שׁוֹין אויך צוּ גֶענוּממֶען ‏ איהר זנ
א פְּראָקְטִישָׁער מֶענְשׁ ; אִיהר וַייסְט וֶוען עם גֶעהמְט אֵיין נֶענְדֶע אוּנ וא מֶען קען מַאכֶען
איין אָנהױבּ. ואס דֶען? דֶער פְּרֶערְפְיֶערַאטֶעל פוּן רֵי מְשֶערְוָואגָ.
נַואלְיֶעטֶען אלל נִיט וִויסְסֶען וָאם,עס אִיז אִיין אָנְהוֹיבּ אונ וָואס עס אִיו אַ סוף? יא
אִיךְ וז אי זָאגֶען : אִיהר פַארשְׁטֶעהְט אַ גֶעשֶׁעפְט |
ניימאנן, אָ. וי לֵייר עעם מְהוּט מִיר וָואם דוּ וִוילְסְט גָאר נִיט פַארשְׁמֶעהְן. קים אַ הֶער
מֵיין קוקלָע ! דו ווייסְט אַז רו בִּיסְט שֶׁעְן ? דוּ מװט נָאר נִים וִויסמֶען . זַיייוֹשֶׁע
נִיט קֵיין נַארר, רָאוינֶקע . נָעֵהם אוֹיף שֶׁעהן דִי גֶעסְט . אוב דוּ וִוילסְט דָאס צִירוּנְג וֶעל
אִיך רִיר עָם גֶעבֶּען מִיט רֶעם גְרֶעסְטֶען פֶערגנִינֶען ציריק - אִיך ניים אַז דוּ וֶועסְט מִיךְ אלֵין
בַּעמֶען אִיך זָאלל געם גֶעהמֶען . נוייל מֶען דארף, עס גֶעבֶּען א גֶעטִיגֶען מֶענְשֶׁען, דו וַייסְט
שוין גָאף וואם + !
ראזא, אִף ֶער אֶהנְלִיךְ צוּ אַייך. אַד אִיך רֶעד מִיט אַייך . אִיך דַארְף שוין פָאר?
שְׁטֶעהְן . אַז מיט אַייך רֶערֶען וי מיט אַלֶע מֶענְשֶען אִיז אִיבֶּערִיג = .0 =-
ניימאנן, נָא. רָאזִינְקֶע, אִיך נָעה אוּג רוּ זֵיי פֶערְטִיג אויפצונעהמען רִי גֶעסְט.
ראזא, וט צְכֶער. אָו אִיךְ וֶועל צוּ אִייֶערֶע גֶעסְט ניט אַרױס-קוּממֶען ;
ניימאנן, = וָאס הֵייסְט ? אַז אִיך נו ילל דוּ זָאלְסְט זַיין אִין אוּנוֶער גֶעוֶעלְשַאפְט,

ֹ

ר י ר - 48 -- .

גֵיין ? הֶע ... וַייסְטוּ דָאךְ נָאךְ נִים וֶער ניימאנן איו?

ראוא, ‏ אִיך הָאבּ מִיד שׁוֹין א{ללֶעספּפַאגֶעשְׁטֶעללְט .

ניימאנן, - אִיך זָאג דֵיר גָ א | אַמָאהל אַז אַללֶעם מוּז זַיין וי אי ויייל. גאנן

הייטע מְצֶענְעי ‏ /
דאוא (נעחט איבער דער שטוב , הין אוג צוריק) ‏ אִי דָאם אִיז צו פיעל!
דיענסט.. סאדאם. אַ רֶעמֶּעשֶׁע :

ראלא, (זאפט זי אוג לייענט) פון דֶעם פַּאפַּא 1 גִיבּ גִיבֶער דֶעם מַאנְטֶעל ! ודי דיענסט געהט
ארוים אונ ברענגם ‏ א מאנטעלן אך . גַיין עִם אִיו שוֹין שְׁפָּעם (קיקט אױף דום זייגע | דֶער

טוג אִין שוֹין אָנגֶעקוּממֶען. פַאר וָאס הָאט מֶען אַוי שִׁפֶּעט אִיבֶּערגֶעגֶעגֶּען דִי רֶעפֶעשֶע?

דיענסט, מֶען הָאט זִי עֶרְשְׁט גֶעבְּרַאכְט .

דאוא, נא.פַארשְׁפֶּעמִינְט!,. לויף אַרָאבּ, שְׁמָעה בַּיים פָּארְיֶעוְד =+ גיין . אִיך גָעה אַלַיין

(זי לויפט ראש ארוים אוג קומט צוריק מיט גרויסמאנץ) פַּאפַּא. מְהַייערֶער פַּאפָּא ! נ
קושט איהם! דוּ בֵּיסֶט עם 4 |

57 ר יי טי

פִירְטֶע סְגֶּענֶעי
ראוא את גראסמאנן .
גראםטגן, נָא . ניי נִיט אַזֹי אִיבֶּעררַאשְׁט 1 יָא . אִיך בִּין {עס ווישט די טהדערען|. 2

אזא, ‏ יֵָא, דוד פַּאפֵּא, לִיעבֶּער . נָאלְרֶענֶער װי לאט אונ װיַנםן נָעהֶם אַרָאבּ דַיין
פַּאלְטָא. גִיבּ אַהֶער וֶועל אִיךְ דִיר אִיהם אוֹיסְטהוּן ,

גראסמאנן, לָאוּ, אִיךְ וֶעל אַלֵיין . (ער טחש זיך אי ,
ראזא, אִף הָאבֹנָאר ואס בֶּעקימֶען רַיין רֶעפֶּעשֶׁע. הָאבּ אִיךְ גֶעואלְט פָאהרֶען צוּ
דֶער בַּאנן אוּנ אָט בִּיסְטוּ אַלֵיין אָנְגֶעקיממֶען טְַייֶערֶער . גוּטֶער פַּאפֵּא! וי קיש -

איהםז וי גְליקְלִך בִין אִיךְ וָואס אִיךְ זָעה רִיךְ וֶויערֶער = וָאס מְהוּט דִי מַאמַא, דִי מְהַייֶערֶע
נַאלְרֶענֶע מַאמַא סאף וי איף וואלט ווֶעלֶען זִי וָעָהְן וייי

גראסמאנן, זִי הָאט גֶעוָואלְט פָאקרֶען מִיט מיר . נָאר אִיךְ הָאבּ ִ יט גֶעוָאלְט מִינֶעהמען !
פַאר אֵיהר אִיז אַ כֹּחַ וִוינְטֶער צוּ פָאהדֶען , |

וֶועסְטוּ מְרִינָקֶען . טְהֶעע אַרֶער קאפֶּע? 7 ו

ראזא, יי יָאו ד הָאסְט רֶעכְט. װי ,קען יי אִיצט פָאקְרען + נָא. פַּאפֵּא וָאס

נראסמאנן " רוּ וַוייסְט דָאף , אן אִיך הָאבּ לֶיעבֶּער מְהַעע 03 - ול רִיףָ נִיט 9 וַוארְט נָאף,
| - אוים אַבִּיסַעל | ייא אי ער יו

-- 49 --ה
ראזא ג נֵיין . גֵיין ,. נָאךְ וָואס וַוארְטֶען ?וק לעגט עס קוממט די דיענכטן גי אָרֵיין מְהֶעע! אונ
| צוּ דֶעם טְהֶעע , (דיעצפט אנ ,

גראסמאנן, נֵא טָאכְטֶער, וָואם מַאכְסְטוּ ז קוּם אַהֶער וֶועל איף דִיף גוּט בֶּעטְּרַאכְמֶען-טֶעהְסְט
שְׁלֶעכֶט אוֹים, בֵּיסְט אָבּגֶעפַּאלְלֶען.

ראוא. עס וַוייוְט זִיךְ דִיר נָאר אוֹים:
גראסמאנן . גֵיין, עס וֵויים זִיך מִיר נִיט אוֹים ... וואוּ אִיז רַיין מַאן +:
ראזא, ער אזנִיט אִין דֶער הַיים... ער וֶועט בַּאלְ קוּממֶען.

גראסמאנן , נָא, דֶערנָאף וֶעלֶען מִיר רֶעדֶען . אִיךְ הָאבּ מִיט דִיר אַ סַך אִיבֶּערצוּרֶערֶען,
גָאר אַ סַך + מֶען מוו פַאררֶעכְמֶען -- נָאר שְׁפּעמֶער יי

(ראוא. !אי יָא, מִיר וֶועלֶען שְׁפֶּעטֶער רֶערֶען טע בריינגם מהעע , זי ניסט אחן , יירע טרינקען! ג
גראסמאנן , דוּ נַייסְט. רָאזִינָקע. אִיך בִּין אַבִיסֶעל בְרוֹנָו אוֹיף רִיר,
ראוא, בָּרוֹנָז? אוֹיף מִיר 1 פַּאר וָואס ?

גראסמאנן , יא יז פַאר דַיינֶע בְּרִיעף. זֵיי זֶענֶען אַװי קוּרֶץ גֶעווֶעזֶען. דוּ הָאסְט אַװי ווענָי
גֶעשְׁרִיעבֶּען פוּן זי = אַז אִיך אוג רִּי מוּטטער זֶענֶען מִיר פָּשׁוּט אוֹים גֶעגַאנְגֶען
פַאַר צָרוֹת ,

ראוא, הוּהָאסְט רֶעבְט . יי זֶענֶען מאָקע בְּאֲמת קיֹרֶץ גֶעועוען. נָאר וָאם זָאלל אִי
גֶעוֶעוֶען שְרייבֶּען 4:5+ עֶס אִיז נִיט גֶעוֶענֶען וָאס.

גי 6

נראסטאנן, אִיך הָאבּ שוין פֶערשׁטַאנֶען . אוג דָאס הָאט מִיך אַרָאבִיֶעבְּרַאבְט אַהֶער : אִיף
מוּז אַללֶעס װִיסֶען! פאר מִיר . מיין קִינְד. מָארְסְטוּ אוּג דַארְפְסטוּ זִיך נִים
בֶּעהַאלְטֶען . יי

ראזא,. פאפּא, מִיר הָאבֶּען דָאךְ שין אָבּגֶערֶערְט אַז דֶער נָאךְ. מִיר ועלֶען פון
אַללֶעמֶען אִיבֶּעררֶערֶען . . אִיךְ װוילל, דוּ זָאלְסְט זִיךְ פְרִיהֶר. אוֹירוּהֶען פון רֶעם
וֶועג, לִיעבֶּער, טְהַייֶערֶער פַּאפַּא! |קישט איהסן.

גראסמאנן, טְהַייֶער, ליעב קינְד 1 נָא . בֶּערוּהיג זִיך!

ראזא, וָאיקוּם צוּ מִיר אִין צִיממֶער וֶועסְטוּ זִיךְ אִיבֶּער מְהוּן אוּג אױיסרוּהֶען ,
נראסמאנן , (אויפשטעהענדיג) וִוי אִיךְ זָעֹה הָאט אִיהר נָאךְ נִיט גֶעמִימָאגְט. דֶער מִישׁ אִיז
גֶערֶעקְט ; איהר יֶעסֶט שְׁפָּעם . | |

ראזא, !יְא.יָ. שְׁפָּעט. נָא קים. פַּאפֵּא! זי יף ער זאל נָאךְ נִים אָנקוּממֶען מִיט
ַיינֶע גֶעסְט, ו

גראסמאנן ; נָא , נוייז מִיר. מָאכְמֶער,וואוֹהִין צו גֶעהֶען (דאזא, גראסטאנן געהען אומארעמט אם אין
דעד זיימען "מהיר} 0

איינער 5
זשוליע .

אמאליע,
אללע .

אמאליע .
| זשוליע.

איינער.
אמאליע.
ניימאנן,
זשוליע,

ניימאנן ,

איינער.

זשוליע. -

ניימאנן ,

זשוליע, "

ניימאנן,
זשוליע.

{ "יי שימקאואס, ד

= == 580 --
פִינְפְטֶע סְצֶענֶע.

ניימאן, זשוליע, אמאליע, אונ נאך געסט ,
נָא , נַיימַאנן אִיהר הָאט צוּ גֶעזָאגְט אַ גוּטֶע וֶועטְשֶׁערינְקֶע -- לָאמִיר וֶעהֶען ,

נָא , אַזױ וי אִין פּעמֶערְסְבּּרְג וֶועלֶען מִיר שׁוֹין נִים פַארבְּרֶענְגֶען , גֶערֶענקְסְט
נַיימַאנן ?

עֵר הָאט נָאךְ עֶפֶּעם צוּ גֶעוָאנְט ,

וָואס, וָואס ?

נָא, טְרֶעפט !

אַהֵא !ער הָאט אוְּז צוּ גֶענָאגְט צוּ מַאכֶען דִיעֶעחְרֶע אוּנז פַּארצוּשְטֶעלֶען ניין

פְרוֹי . נָאר עִפֶּעם גְלוֹיבְּט יךְּ מִיר נִיט אַז דָאס זָאלל גֶעשֶעהְן: וֶוערְלִיג מֶען

הָאט מִיר דֶערצֶעהְלְט אִיז זִי מִיט גיימַאנץ עעפֶּעם פוּן דֶער וַוייטֶענם,

אֶפְשֶׁר אִיז עֶר מִיט אִי הָר פוּן רֶער וַויימָעֶם,

נַיימַאנן, דוּ הָאסְט דָאך עֶפֶּעם צוּ גֶעזָאנְט,

בַּאלְד , בַּאלְד !.עם וִויָרד קוּמֶען מיין מְהִייֶערֶע (נעחמט זי אַרוּם גײ דער טאליע),
ואס מְהוּסְטוּ , נַיימַאנן 1 בִּיסְט אוּמְנְליקְלִיךְ : אָט קוּקט דָאם זַאקַאנְנֶע װייבּ, .
אָי: אִי, ניימַאנן ! דִי זַאקַאנְנֶע ווייבֶּער הָאבֶּען דאם פֵיינֶר ‏ חַא , חַא, הַא!
הָאט טַאקֶע חָתוּנָה גֶעהַאט אִין רֶעכְטֶען אֶמֶת . מִיט חוּפֶּה מִיט כְּלֵי ָמֶר - וו
גֶעפֶעלְט רָאס אַייך 1 (אללע זעצען זיך ארום טיש א טהייל געהמען זיך צוּ קארטען),

אֶפְּשַׁר אִיו דאס מַאקֶע אַזֵא פְּרוֹי, וָואס אִיז וֶערְט מֶען זָאל זִי נֶעהמֶען
זַאקַאנֶעם בְּרַאקָאם } =

וָואס דֶען, וי וואוהל זִי נֶעהְמְט צוּ קְגֶעפִּיךְ , הִיט אָבּ דֶעם מאנן , וֶועם אַוְאַי
הָאבֶּען אַ סך קִינְדֶערְלִיךְ .- . נָא . ניימַאנן, אַיָא , נָאף אִין עטְלִיכֶע יְאהֶר אַרוּם
וֶועסְטוּ אָנהוֹיבֶּען רֶערֶען פוּן הַייוְלִיכֶער צוּ פְרִידֶענְהֵיים . דוּ וֶוערְסְט אַ לייט!
וָואם וָשָׁע מֵיינְסְטוּ ,וְשִּׁינְקַע, מִיט דִיר וָואלְט אִיךְ מִיך אוֹיךְ נִיט אֶבּגֶעָאנְט
צוּ גֶענוּמֶען הֵיוְלִיכֶע צוּ פְרִירֶענְהֵייט, נָאר דוּ, דוּ בִּיסְט אַ וֵוינֶד אִין פֶעלֶר,
מִיט מִיר הָאסְטוּ פַארשְׁפֶּעטִיגְט. הַיינְט וי וֵוילְסְטוּ חַאפֶּען דֶעם וינד אין
פֶעלֶר 3 דֶער וִוינֶר בְּלָאוְט פאר אַללֶע ,

אָט דָאס אִיז מאקע, שְׁלֶעכְט וָואס עֶר בְּלָאוְט פַּאר אַללֶע,

עִי.. עו דֶער וִוינֶר זָאל נִיט בְּלָאוֶען פַאר אַללֶע, וָואללְט ער דִיךְ אַוַדֵאי נִים
גֶעקִיהלְט י., יָא, נַיימַאנן? (וי געהט צוּ צוּ איהם , אונ נעהמט איהם בּיי דעד האנד)

ניימאנן,

זשוליש /

ניימאנן,

אמאליע,
ניימאנן,
אמאליע.
זשוליע.
איינער,

ג :
: א"

זשוליע ,

אמאליע .
זשוליע.
צווייטער,

זשוליע ,
צווייטער,
זשוליע,

צווייטער.
זשוליע.
ניימאנן,
זשוליע. .

12
אמאליע 5

ניימאנן ,

= ה1 5 == };
אַללֶע פְּרויֶען אל הָאבֶּען אִין זִיך אַזא פִייֶער וִוי דו, דִי ועלְט וַאלְמֶען
יי פַארבְּרֶעגְט ; בְּרַאוָוא , וְשוּלְֶע ‏ מִיט דִיר וֶוערְט מֶען נִים פַארפַאלֶען "א
אָבֶּער מִיט. דֶער מוּטֶער חל יא פְרעלִיך ? נָאר זָעֹהסְמוּ י נימאנן עֶס

אק +

נָאר, הָאבּ אי געהֶערט, ' : יור טע

דוּמְחֵייטֶען ! אַללֶעס מוזעבְלַייבֶּען אויף מיינֶעם ; אַז ִיך וֶועל וֶעללֶען וועם זי
מִיךְ נִים וַוייבֶען + .א . יי יי

(לוֹיפט צו צוּ גײימאַנץ) נָא , גיימַאנן, ; שְׁמּעלל אוּנְז פָאר דַיין פְרוֹי ‏

8 א

יי יי יט

בַּאלְר!

וֶעהיזְשֶׁע! (צוּ ושולוע) מֶען זָאגְט זִי אִיז זָעחר שָׁעהן ,

זִי אִיז נִים מִיאוּם, נָאר זִי הָאט אַ גַאנְץ גֶעוֶעהנְלִיךְ גֶעוִיכְט, אִיךְ הָאבּ זי גֶענֶעהֶען.

אַבִּי זִי אִיו שָׁאהן -- אִיו שוין גוּם, מִיט א שֶׁעהנֶער פְּרוֹי קֶען מֶען אַללֶעס
דֶער גְרֵייב ען, אִיגֶערהוֹיפְּט גיימַאנן . אַיָא מֵייגֶע הֶעררְן אונ דַאממֶען }

עִם אִיז אָבֶּער דָא אַזֶעלְבֶע פָּאללֶע וֶוען ניימַאנן מוו אויך וָאגֶען {פאסיי אונ
מֶען פֶערפַּאסֶם. . . עִם הָאט זי שוין גֶעמַאכְט, .

נִישְׁט קַשָׁה, ניימאנן ‏ קען מַאמֶען פוּן שְׁווַארְץ נַויים,
וי אַ מָאהל,

זְשׁוּלְיֶע . הַיינְט הָאבּ אִיך פֶערגְנִינֶען פון אַייך. נַיימַאנן הָאט פַאררֶיענְט איהף
זָאלְלְט אִיהם אַבִּיסֶעל סיקירעןי , | ?5 אס
נָא, אוּג אֵיהר הָאט פַארדֶיענְט : זָאלל עֶס אי צו ליעב טהון !
עִם דַאכְט זִיך !

4
, פָ

2

עָם דַאכְט זִיךְ נָאר, אִיךְ בִּין צוּ אַייךְ צוּ גום, דָאם אִי א ז פֶעהטֶער - איה
וֶענְט עֶס נִים וֶוערְט, |

ְשׁוּלָתֶ ‏
נָא, אִיך בִּין עִם !... ניימַאנן גֶענוּג שְׁפִּיעלֶען קַארְטֶען קים אַ הָעָר !
אִיךְ שְפִּיעל גָאר נִיט , וָואס פֶערלַאנְגֶען זִי מַאדַאם }

אָ, גיימאנן אִיז הַיינְט עפֶּעם זְעהר הָעפְלִיךְ ! נָא, מִיר פֶערלַאנְגֶען צוּ הָאבֶּען

דִי עֶהרֶע צו זֶעהֶען דִי מַאדַאם נַיימַאנן,
יָא עֶס אִיז שוֹין צייט |

כַּאלְד ! (ער שרייט) מִינֵא !

9
הא "4

מינאט, ואס פֶּערלַאנְנ מ אִיהר!

גיימאנן,, גָעֹה. זָאנ דֶער מַאדַאם ‏ אַז אַללֶע גֶעסְט זֶעגֶען שוין דָא, זאג אָיהר 15 אִיף
= בֶּעט זִי זָאלל אַרַיינקוּממֶען.

זשוליץ. ער בֶּעם זִי. פַארשְׁטֶעהט אִיהר? חַא, חא, חַא!ּ;ער בֶּעט זִי.
5 . דִי מַאדַאם אִיז נָים גֶעֲווּנָ
זשוליע. = הֶערְסְטוּ ַיימַאנן ז דיין פרוי אִיו קְרַאנְק אונ דוּ וֵייסְט נָאר נִים דֶער פון פ

ניימאנן, ‏ וו ער קרַאנְק? מִינֵא. גָעה זָאנ דֶער מַאדַאם אַז מִיר וַוארְמֶען זי אלל ארַיינקוּמֶעף
(מינא אב) , בי וו

זשוליע, וֶעסְטוּ זֶעהְן. נַיימַאנן, אַז דוּ הָאסְט פַארלויֶרֶען דיין ‏ גַאנְצֶען אומאריטעט,
דַאכְט זִיךְ אַז דַיין מוּמֶער רְחַל וֶועט זיךְ שְׁטָאלְץ הַאלְטֶען גֶענֶען דִיר , מֶען הָאט

מִיר שׁוֹין איבֶּערגֶעגֶעבֶּען . |

איינער, נִיט מִיט נִיימַאנן! ער אִיו אַ מַייסְטֶער צו זַיין זַאךְ . זִי וֶעם קוּממֶען נָא מֵיינֶע

שֶׁענֶע דאמֶען. וי רֶענְקֶען זי--איו נִים אַשַׁאדֶע ואס מִיר הָאבֶּען אָני
גֶעוָאהרֶען דֶעם הַיינְטִיגֶען סְפֶּעקְטַאַקל . אַמַאלֶיען הָאט זי גענְלוּסט צוּ מאבען קענְטְשַאפְט
מִיט דֶער מַאדַאם ניימַאנן , אַ שַארֶע, לוּאָטֶע וֶעט זיין הֵיינְט אִין מְהֶעאטֶער. |

אמאליע, נָא.הָאט אִיהר גִיְקֶענְט גֶעהְן מיט לואַטֶען . וֶער הָאט אַייך דֶען פֶערהַאלמֶען ?
איינער = אִיהר הָאט מִיךְ פֶּערהַאלְטֶען.
אמאליע, אֶטדָאס אי שֶׁעהְן! /

איינער,, נִים אֵיהר ? וִוייזְשֶׁע הֵייסְט דָאם וָואס אִיף קען מִיךְ נִים אֶָנְרַייסֶען כון אייך
אוֹיף קיין שְׁטוּנְדֶע ז אַמַאלְיַע . שְׁלֶעבְטֶע. גְרויזַאמֶע אַמַאלְיץ ו

גוטאליע, 1ושט איחם אין שטערן} בַּאלָאוְונִיק ! {מינא קוממט אריי! :

גא, דִי מַאדַאם קען נִיט ארויס-קוממען . זיי קענֶען גִיט אִיגֶּערלַאזֶען | דֶעם פאמָא?
ניימאנן,. וָואם פַאר אַ פַּאפֵּא?

אללע, פַּאפֵּא ? ואס פַאר אַ פַּאפֵּא ?

זשׁוליע, הַאחֲאיחַא!

אמאליץ, אֵפַּאפֵּא גָאר ?

מינא, (בעז) נָא יָא . רֶער מַאדַאמְם פַּאפֵא . נֵיי זֶענֶען גֶערְשְט נִיט לאנג גֶעקוּממֶען.
זשוליע ' ניימאנן י האפט אנאסט . אוג ווייסט גאר נִיט?

ניימאנן , = חַאפְּט אִיהם דֶער טייוֶעל:

ר עי

אמאליע, הָאט זי דָאף וֶענִעְסְטֶענֹם גֶערַארְפְט.בֶּעמֶען אום עֶנִטְשּלְדִיגוננו אז א
גוימאנן, פַּאס ! 2 :

4

ניימאנן,
מינא,
ניימאנן,
זשוליע .
ניימאנן,
מינא,

זשוליע.

ניימאנן,

מינא,

ניימאנן,

מינא,
ניימאנן,
מינא,

זשוליע.

יי קֶענֶען נִיט אַרַיינקוּמֶען .

-- 584 --

(צו מינא'ץ) גָעה זָאנ דֶער מַאדַאם 1 אִיך פָא ר ךָ ע ר זִי זָאלל אַרַיינקיממֶען.
אִיך וַַיים זי וֶעלֶען ניט קוּממֶען : זי וֶעלֶען רֶעם פַּאפֵּא נִיט אִיגֶּערלַאוֶען .
ניט גֶעטֶענֶעט! אַז מֶען שִׁיקְט דִיף--גָעָה ! נמינא אב

;ֶעם הָאט זִיךְ אַרָאבּגֶעוִיעוֶען אַ פַּאפִינְקֹא ... חַאחַאחא

ואס פַאר אַ פַּאפַּא ? דָאס וֶענֶען קאפְּרִיזֶען . נשרייט הויך אוג בּעון מִינֵא

(לויפט אריין) שְׁרֵיים נִיט! דִי מַאדַאם הָאט גֶעבֶּעמֶען אִיהר זָאללְט נִיט שְׂרִייֶען
דֶער פַּאפֵא הָאט זִיךְ צו גֶעלֶענְט שְׁלָאפֶען .

אַז רֶער פַּאפֵּא שְׁלָאפְט.קען זִי דָאךְ אַורְאִי אַרַיינקוּממֶען.

נָא מִינֵא. הָאסְט אִיבֶּערגֶעגֶעגֶּען וָואס אִיךְ הָאבּ דיר גֶעהֵייסֶען ?

יָא.

נָאל

נִי זֶענֶען נִיט גֶעוּנֶר,

מֶען דַארְף אִיהר אַרוֹים שְׁלָאנֶען דֶעם שְטָאלְץ. וֶעט אִיהר גְרִינְגֶער וֶוערֶען;
גָעה נ אף אַ מָאהל. זָאג אַז אִיך הַיים אַַינקוּממֶען, (טינא. אבן |

נוּט װָאס מִיר זֶענֶען נִיט קיין זַאקאננֶע וַייבֶּער מִיר וָואלְטֶען אוֹיף גִיִקֶענְט
קְרַאנְק וֶוערֶען . אַזא סצֶענֶע וָואללְט גֶעווירְקְט אויף אוּנְזֶערֶע גֶערְוֶען . שְׁטֶעלְט

אייךְ פַּאר, אַז מִיר מִיט אַמַאלֶיען וָאלְמֶען אגירֶערגֶעפַאלֶען מיט אַ גֶעשְׁרֵיי אַ. אַ. אַי ‏
אוּנְוֶערֶע קאוואלִירֶען וָואלְטֶען זִיךְ דֶער שְׁרָאקֶען אַז עס וָואלְט גֶעוֶועזֶען פִירְכְטֶערְלֶי . נוּט וָאם
מִיר זֶענֶען יט קיין נַאקַאגֶע פְרויֶען אוג הָאבֶּען גֶעוּנְרֶע גֶערְוֶוען.

ניימאנן,
זשוליע.

נייטאנן ,

מינא,

ניימאנן,
זשוליע.
ניימאנן,
זשׁוליע.
ניימאנן,
זשוליע,

זְשׁוּליע . דוּ בִּיסְט הַיינִט נִיט צוּם רֶער קֶענֶען י
וִיללְסְט מִיךְ בֶערקֶענֶען--קום אַהֶער 1 גי קישט איהם,
אָ , זְשׁוּלִיִע ! (מינא קימט ארין) ,

דִי מַארַאס קען אוֹיף.קיין פַאלל נִישְׁט אַרַיינקוּממֶען :
זי קען נִיט ? איך מֵיין זִי ווֶעם יָז קֶענֶען (ערלאזם זיב געזן צו דער פהיר)
ואס וִוילְסְטוּ מְהוּן ?-קום אַ הָער. נַיימַאנן:

(רייסט זיך אויס) לָאז מִיךְ ! וָואס גֶעהט;ֶעם דִיף יָן ?

זָאג , וָואס וִויִלְסְמוּ מְחוין? ‏ {
לָאז מִיךְ , דוּ הָאסְט אַלֵיין גֶעוָואלְט ! {ער רייסש זיך. אוים אוג לױיפּט אין זייטען"שהיד? -
וָואם וֶעט דָא גֶעשֶעהְן ? ער אִיו רָאף מְשׁוּגֶץ !

-- 84 ==
אמאליע , עס וֶעט גָאר נָים זַיין . ער וֶעם אַרַיינקוּמֶען מִיט איהר .

זשוליע, ‏ דָאס אִיז שׁוֹין צוּ פִיעל. מֵיינֶע קֶעררָן וי הָאט איהר עֶס עֶרְלוֹינְּט! ךָ אף
:יי אַ דַאמֶע .

58 1} 4" =

אפמאליע, ‏ דוּ וֶערְסְט אוֹיך א נֶערְווגֶע דַאמֶע.

איינער, (אביסעל פערטרינקען) לָאז זִי קוּממֶען. אִיך ווילל זִי זֶעהֶען ומען הערט ראזא'ס שטיממע! ,

ראזא, (שרייט אונטער די קוליטען) וָואס וִויללְט אִיהר פוּן מִיר ?

ניימאנן, וויללְסְט מֶען זָאלל ריף בֶּעמֶען ? ואללע ששעהן אויףז

זשוליע, חְלֶעבֶּען עֶס אִיז צוּ פיעל! וניימאנ'ן שלעפּט אריין ‏ בי דער חאנד ראזא'ן װעלבע אי;
- שרעקליךך בלאסס)
ניימאנן , = אָט הָאט מֶען דִיף גֶעבֶּעמֶען. מַאדִאם. נֶער גיט זי אזעץ מיט כעס אױף א קרעסלע , ראזא
1 שרעקליך ערשראקען קוקט זיך ארום אין אללע זייטען אוג הייבט אן צו וויינען אוג לאכען) ג

מינא, וָאס אִיז מִיט אַיך. מַאדַאם?

ְשְַׁלִיע, ואש צו וואספערן בֶּערוּהִיגְט אַייך . נֶעהמט אַ בּיסעל וַואסְסֶער .
מינא, ‏ לָאט עֶס וֶעט זי אִיבֶּער גֶעהְן.
אמאליע, (צום ערטטען) אַ גַאנְצֶע רְרִאממֶע וי אִין טְהֶעאַטֶער. זִי קען די קנְץו

יימאגן, זִי וִוילל בֶּעוַייוֶען ווֶער זִי אִיו - נִים מִיט ניימַאנץ! דו הָאסְט נִיט גֶעוָואללט

אַרֵיינקוּממֶען אַז נַיימַאנן הָאט גֶעהֵייסֶען--עס וֶועט זַיין אַ צַייט וֶוֶען דו וֶועסְט
אִיהם זּכֶען מִיט לֵיכְט אוּג וֶועסְט אִיהם נִיט גֶעפִּינֶען . נִישְׁט קֹשָׁה !ווועסְט בֶּעדַארְפֶּען הָאבֶּען
א נָמָיל ; אֶבֶּער װואו וֶוֶעט זַיין נַיימַאנן 1 אִיך וֶעל רִיר שׁוֹין בַּאצאהלֶען !

זְשׁוליש, (גש אשטרענגען קוק אוף ניימאג |) גֶענוּג , נַיימַאנן !

ניימאנן, - נֵיין י עס אִיז נָאךְ נִיט גֶענוּנ . נארְט, מִיט צָרוֹת וֶועסְטוּ בּיי מִיר גֶעואהנְט
וֶֶערֶען . אוי . וֶעסְטוּ זּכֶען נַיימַאנין!

אמאליע, לָאזְט זִי צוּ רוה , זי הָאט זִיךְ נֶעבֶּעך צוּ פּעסְטֶעט ‏ '

ניימאנן, דִי מוּממער רָחָל ווע זובֶען ניימאנין . זִי וע דַארְפֶּען א נם , אָבֶּער וואו, וואו
ווע עֶר דַאמָאלָם זיין ? ופיפט! פּויט, פּויט ! קום אַמַאלְיִע . נָאר מִיט דִ יר;קען

מֶען לֶעבֶּען אויף דֶער וֶועלְט! דוּ רַארפֿסט נִיט קיין גִט, קיין זַקאננעָם בְּרַאק. לֶעבּ בִּיו עס

לֶעבְּט זִיך ! אוּנ אַייך מַאדַאם , אַדְיֶע!

אמאליע , גֶעבַּאך. זִי וַיינְט. מֶען הָאט זִי אוּמְנְליקלִיך גֶעמַאכְט. ;עס שְׁמֶעתְט אִיהר

: יט אָן ,

ניימאנן, קום אַמַאלְיֶע!

אללץ, הַאתַאיחַא! אַ גֶעוֵויין ! וָואם וַויינְט זִי ד רֵי שִׁיפֶען זֶענֶען אִיהר אּנְטֶערגֶענַאנְגֶען

(אללע לאזען זיך ארויסגעהן , ראזא וויינט אוג לאכט ; גראסמאנן לויפט העריין איבער?
געשראקען + דערזעהט ראזא'ס לאגע , הייבט אן צו שריוען אוג וויינען) +

גראסמאנן, וָעֹה . עה ! ווָאס אִיז מִיט דִיר, מָאכְמֶער ? אָ. וי איך הָאב דיך אוּמְנְלקליך
ן גֶעמַאבְט! וס | '
(דער פארהאנן פאללט,)

שוסר ר ר ישש שלש 4 י"שר /שי"של שלש

דרִיטֶער אַקֶט;
פִיערְטֶעם בִּילֶוו

(די פצענע שטעללט פאָר א טראקטיר אין אדעסטא . עס שטעהן א סך מישליך. מענשען
זיצען אונ טרינקען . די מאשין שפיעלט , עס לויפען בעדיענטע מיט טשייניקעם טהעע.
: עס געהן מענשען אללע מאחל אריין אוג ארוים),

ערְשְטֶע סְצֶענֶע

רויזמאנן אוגעצווייגער ניצען אונ טרינקען ביי א טיטעל,
רויזמאנן, אַבִּיטֶערֶע צייט אין דֶעם אדעסם, נִישְׁטא קיין גֶעשֶׁעפְּטֶעןז מיילא רֶעם זייגֶער
הָאבּ. אִיךְ שוֹין פַּארוֶעצְט. שְׁלֶעכְט, אִיךְ הָאבּ מוֹרָא מֶען וֶעש ניף בַארְפֶען
גֶעהמֶען צוּ די רָאקְלֶעך, |

צווייגער, עס גֶעהְן שוין נָאר נִים אָן ‏ דִי פְִיהֶערְרִיגֶע | גֶעשֶׁעפְטֶען ז גֶערֶענקְסְט פַאר
אַ יָאהרֶען הָאבֶּען מִיר אַ שִׁידוּך גֶעמְהוּן מִים אַ בֶּערְרִיטְשֶעוֶוער יוּננִיין מַאנן ?
אָם אַדֶָאם אִיז גֶעוֶוענֶען אַגֶעשֶׁעפְּט!

רויזמאנן, וָואם פָאר אַ שִׁידוּךָ ? אִיך ווייס גָאר נִיט.

צווייגער, אִי. יָא. יָא דוּ בִיסֶט טַאקֶע נִיט גֶעוֶען ‏ דֶער בַּיי. אֶט וֶועל אִיך רִיר רֶע--
| צֶעהלֶען וי אי עם אִיז גֶערֶען ,= מֶענְסְט הֶערֶען אַ שֶׁעקנֶעגֶעשיבְטֶע: קוּמט
אַרָאבּ אַ נַייהֶענֶער יוּנְגֶער-מַאנן פון בֶּערְדִיטְשָׁעוו אוּג נאקֶעם זִיף מַטְתָמָא אַרָאבּ נָאך מִיט
אֵיינֶעם, אויך אַוֵא מֵין נָפֶשׁ װִי עֶר . אִין מְרַאקְטִיר. אִיהם וִוייֶוען די חֲדוּשִים פון אַדֶעסם : אַ
קַאסְטֶען וָואס שְׁפִּיעלְט אַלֵיין פוּן זִיך . דָאס שֶׁעהִנקֵייט פוּן רֶער זָאל אוג נָאף אנמיקליף.
אִיך הֶער מִיךְ צוּ צו ויִיעֶר גֶעשְׁפְּרָאךְ אונ הָאבּ בַּאלְר רֶערוֶעקְן או ראס וֶענֶען לעמֶעליך. נָא ‏
דוּ וֵוייסְט דָאףְ אַו אִיךְ מְרַאכְט נִיט לַאנְג אִיךְ הָאבּ מִיךְ טַאַקֶע בַּאלְד צוּ גֶעשַׁארְט, בִּין תֵיכָה
בֶּעקָאנְט גֶעוָארֶען אוּג הָאבּ זי שוין גֶענוּממֶען צוּ מֵיין פּוילִישׁ ירעל מֵילָא ! טְרָאכְט אִיך
מִיר, מֶען דָאר גֶעוָאר וֶערֶען וָואס הָאט איהם גֶעבְּרַאכְט.קיין אַרֶעסם. אִיךְ הַייבּ אָן אויס

,

צוּפְרֶענֶען. ְִּלֵל אִיך הָאבּ זי דֶערוואּסְט אַוֶער הָאט שֶענֶע,עְליבֶע ערְבְלִיף אוג או
שבן הָאט אֵיהם אַרָאבּגֶעבְרַאכְט קיין אַרֶעסט אָנקוקֶען א בֵּלה. נָא. נָא פַארשְׁמֶעהמְמו
שוין אַז אִיךְ הָאבּ נָאר דֶער הֶערְט דָאס וָוארט כֵּלָה, כְּוֹת הָאבֶּען מִיר דָאךְ אַ מ-דָא הָאם
זִיף אוּנְטֶערגֶערוּקְט יִפְרִירְלֶער אוּג מִיר. הָאבֶּען בַּאלֹר גֶעפוּנֶען א כַּלֶה אוּנ זִי אִיז אִיהם גֶעפֶעלֶען,
דו קענְסְט דָאף פְּרִידְלֶערִיס ווייבּ ? 8 יז א שעהן וַוייבֶּעל, וִי קען גֶעפֶעללֶען ?

רויעמאנן, ְרִירְלֶערְס וַוייּ הָאט אִיהר אִיהם גֶערֶערְט ? חְלֶעכֶּען . נָאר קיין נַארָאנִים יו
נָא. נָא. וָואסיזֶשֶׁע אִיז גֶעווֶעהְן ? אָף . רָאס אִיוּ א שֶׁעהנֶע גֶעשִׁיבְטָע

צוויינער, הֶעריוִשֶׁע ַיימֶער: רִי בַּלֶה אִיז איהם שְׁטַארְק גֶעפֶּעלֶען. מִתְּנּת גנע

נעָפלויג ען אַװי וי קיליקעס וֶען מֶען שְׁלָאגְט זיךְ, הֵיינְט אַפָּאר אוירִיננְניךי
מָארְנֶען אַ בְּרָאשֶׁע. בִּיו מִיר הָאבֶּען אִיהם אוֹיסגֶעבְּרָאשְט ... נָא אוּנ דֶערנָאךְ הָאבֶּען נִיר
אֵיהם גֶעגֶעבֶּען דֶעם דָרֶך! ואס דֶע-חֲתוּנָה מַאכֶען מיט א פְּרֶעמְד יב 1 אָבֶּער הַיינְטִעֶם
וָאהר, גָאג אִיךְ רִיר, אִיו אין אוּמְִימֶעִישׁ. שׁלֶעכְטֶע גֶעשֶׁעפְּמֶע . אּג רֵייונגע לייט לָאנְען
זִיךְ נִיט חַתוּנָה מַאכֶען גנ קיקט צום אנדער מישן שָׁא נָאר, וֶֶער אִיז דֶער! עכֶּעם נָאר א
שְׁפַאגֶעל נייֶער! |

5

שלש" "שרד יקאר" "על שאל קאר רעאלעשאלשר ר "ילס שרשי שי שיט

צְווייטֶע סְצֶּענָעי

ישראל , צווייגער אינ רויזמאנן .

ישראל, !אללין) אִי. איו עם הָאט מֶיךְ שׁוין גָאר אָבּגֶעמוּמְשֶעט רֶער וֶועג . שין וֶעקם

חֲרָשִׁים אַז אִיךְ פָּאהר אַרוּם זובֶען דֶעם גֵנֶב. רֶעם שַׁארְלַאטַאן אוג קֶען אִיהם
נִיט גֶעפִינֶען. אַי דָאס גֶעלְ ! רָאס גֶעלְר. וָאס מְהוּט מֶען נִיט צו לֵיעבּ דֶעם גֶעלְר? פאה
אִיך נָאר זּבֶען אַ מַאנן ! מֶען הָאט מִיר אֲפִּילוּ צוּ גֶעָאגְט אַ שָׁעהן שׁמיִקעל אַו אי וֶועל
אִיתם גֶעפִינֶען אונ אַרוֹיקְרִיגֶען בּיי אִיהם ‏ אַגֶט. נָאר ואס הֶעלֶפְט רָאס אַז אִיך גֶעפִין
אֵיהֶם נִיט 1 רָא , אִין אַרֶעסס זָאלל אזא שַארְלַאמַאן נִיט זַיין ! אַ חְדוּשׁונָא. אַז אִיךְ גֶעפִין
אִיהם שׁוֹין נִים דָא , פָּאהר אִיך אַ הַיים , לָאז שׁוֹין זַיין ווָאס גֶעס װילל זיךְ .עס אִיז אֲפִילוּ 4
גְרויסֶער רַחֲמָנוֹת אויף רֶעם אוּמִגְלִיקְלִיכֶען װַייבֶּעל בְּמֶעט יֶערֶען טָאג בֶּעקוים אִיך בְּרִיעף
פּן אִיהר אונ פוּן רֶעם אַדָאלְפָץ, זיי גֶּעטֶען מִיך אִיך זָאל זיך גִישְׁט אֵייְלֶען אַ היים פָאהרֶען
אֶפְשַׁר וֶועל אִיך אֵיהם פָארְט גֶעפִינֶען =. מֶען דארף אָנהֵייבֶּען אויםיצויפְרֶענֶען בַּיי דֶעם.
בַיי וֶענֶעם . אֶפְשֵׁר הָאט אִיהם עמִיצֶער גֶעוֶעהְן.

צווייגער, {(צו רויזטאנן) לָאז מִיךְ פַארְט צוּגֶעהְן. אַז מֶען רֶערְט. רֶערְט מֶען זִיך גֶעפֶּעם
/ : אוֹים . 1
רויזטאנן, ואס אִיז רָאם-נְלַאט אַזֹי ‏ צוּ גָעהן צוּ אַ פְרֶעמְדֶען מֶענְשֶׁען?,ער וֶועט רָאךְ
בַּאלֶר רֶערקֶענֶען וֶער דוּ בֵּיסְט אוּנ וָואס דוּ וִילְסְט: |
צוויינער. לָאז דִיך נִיט הַארֶען . אִיךְ וַויים מיין זַאףְ נעד געהט צו צו ישׂראל{) שָׁלום עֲלֵיבֶם !
פוּן וַוַאנֶען אִיו אַ יוּד ? |
ישׂראל, עֲלֵיכֶם שָׁלוֹם ! פוּן וייט. מיין לִיענֶּער ײּר. פוּן גַאנְץ זַיים. אִיך פָּאהר, פַארי
שְׁמֶעהט אֵיהר מִיךְ. וֶענֶען אֵַא גֶעשַׁעפְט. מַאם אִיר בִּין מיך פַּשִׁם מְחַיָה אַו
טֶען גֶעהְט צוּ מִיר צוּ, | |
צוויינער. אזױי, אַזי . עָם מאכם זִיך אַלְצְרינָג אויף רֶער וֶועלְט 1 וָאסיזְשֶׁע הֵייפְט אַיתר -
| זֶעגְט זִיךְ מִחיָה?

-- 58/ ---

ישׂראל, = פַארשְֶׁעהְט אִיהר מיך . איך. זוך א מֶענְשֶׁען אונ רֶעכֶען אַז אִין אַרֶעם ויֶעל
סח אִיךְ אִיהם גֶעוִים גֶעפִינֶען ‏

צוויגער, וָאס פאר. אַ מֶענְשֶען ז,ער הָאט עִפֶּעם בַּאנְנְכִיט . צוּ אָפְעַר חֲלֵילָה אָב
גֶענַארְט . |

ישראל, נָאךְ עֶרְגֶער וִוי גַּאנִנְבִים, עֶר הָאט פָּשׁוּט אַווֶעק'גֶעוָוארְפּען דָאס ַייב . הָאט
מֶען מך אַרוס-גֶעשׁקְט אויף דֶער וֶועלְט אֶפְשַׁר וֶעל אִיך אִיהם גֶעפִינֶען איג
וֶעל קֶענֶען בַּיי אִיהם אַרוֹיס קְרינֶען אַגֶט.

צוויינער, דֶער גָט אִיז שׁוין א קְליינִיגקייט . מֶען זָאל נָאר רֶעם הֶעכְט אַליין גֶעפִיגֶען. זָאנְט

נָאר . אִיךְ בֶּעט אַייך . וָאס פַאר א פָּנִים הָאט יעֶר ? אִיְ בִּין פוּל אוּמֶעדוּם .
פַארשְׁטֶעהְט אִיהר מִיך. אִיך בִּין א ווייצֶעןמֶעקְלֶער אונ קום אִין אַללַע קאנטארען , אין אַלֶע
הָאטְ לֶען . אין אַלַע קאפֶע"הַיצֶער.

רויז זאנן , (צו זי אֲפִילו אִין אַללֶע קאבַּאקען .

צווייג ר, אַמָאחל דַארְף מֶען אַרינגֶעהְן אִין א מְראקמִיר אויך. אַ שְׁמינֶער וי רְאייעם
מַאכְט זיך . מֶען הָאט א גֶעשֶׁעפְט מִיט א פְּרָאסְטֶען מֶענְשֶען. רֶאם גֶעשֶׁעפְט
קיקט נִים יז גֶערֶענְקְט איהר וָואס פַאר א פְּנִיס;ֶער הָאט, אֶפָשַׁר עפֶּעם סִימָנִים ?

ישׂראל, - פַארשְׁמֶעהְט אִיהר מִיך . אִיך אַלליין הָאבּ אִיהם נָאר גֶעזֶעהְן איין מָאהל. נָאר
אֶיךְ וָאלְט אִיהם דֶערְקֶענְט, אָבֶּער אַ חוּץ דֶעם וַיים איך א פימן אוֹיךְ,

צווייגער, (צי זיך) אוי. עֶמִיצֶער פון אוּנְזֶערֶע לייט זָאלל הָאבֶּען בֶעם סִימְן! וצו ישראלןן נָא

אַבִּי אָיהר וֵייסְט אַ סִימְן אִיז שׁוין גוּט. אַז מֶען וֶעט אֵיהם גֶעפִינֶען וע מֶען
שוין וִיססֶען אַז רָאס אִיו עֶר: אֶפְשֵׁר וֶעל איף, ערְגִיץ זֶעהְן. עס קען זי מַאכֶען אִיך וָאלל
גְבַארֶע בּאגֶעגֶעגֶען אַזֵא מֶענְשֶׁען. זָאגְט מִיר דֶעם סִימִן , אַו אִיך וֶועל אִיהם גָאר רֶערקֶענֶען
וֶועל אִיך אייך קוּמֶען זאגֶען וי זי אֶפְשֵר ֶועט דֶערפוּן ֶעפֶּעם אִרוֹים, מֶען הַארְף זֶך ניט
איילֶען . לָאמִיר הֶערֶען וייטער.

ישׂראל, - אִין דֶעם סִימְן קען מֶען אִיהם בַּאלֹד דֶער קֶענֶען: ער הָאט אויף רֶער רֶעכְמֶער
הַאנְד אַנְרוֹימֶען שָׁוֵאם פון א פאל . נָאר איך וֶועל איחם אֶהן דֶעם אויף רֶערְקֶענֶע, 7

צוויינער, טי זיף אַ שְׁרֵאם ! פִּידְלֶער הָאט דָאךְ אַשְׁרֵאם אויף דֶער הַאנְד, אֲפִילוּ ניט

קייןגריפֶעגָאר מֶען ֶֶעם שין קֶענֶען אינרֶערֶען אֶט רֶע יורֶען אַז ,ער אי
גרוים, לָאמִיךְ נָאר וַוייטֶער הֶערֶען וָאס פַאר אַ פָּנִים ער הָאט . 1 ישראלן) וָואט פָאר אַפְּנִים
הָאט, ער . א שְׁוַוארצֶער. אַ בְּלַאנְדֶער ? יי

ישׂראל, - אַזױ. אַ רּסְיאוֶער , אֲפִילו אַבִיסֶעלֶע רוֹימְלֶף: -

צווייגער, עעם גֶעהְט..עם גַעהְט. וי אִיך בִּין אד , | |
ישׂראל, = 8 מִיטֶעלֶע ואנקס . נִיט קיין דקער . ניט קיין.;ערלֶער. אַװױ ‏ מִימֶעלְמֶעסֶיע. -
צװויינער. עעם גֶעהְט.,עס גֶעהְט! ונו ישראלןו הֶערְט אִיהר וָאם אִיך על אי וָאגֶען מיין

(הוייפרײנדן }80

= 88

לֶיעבֶּער יור, אִיך;קען דָא אֵיינֶעם וָואסער הָאט אַקוּרַאט אַזֵא פְּנִים וִוי אֵיהר מָאלְט אוֹים,
אָפְשַׁר אִיז רָאס טַאקִי ער ?

ישׂראל, אֵיהר קענְט דָא אֵיינֶעם ואס ער הָאט אזא פָּנִים? וואז, וֹאוּ אִיז,ערי.
צוויינער, = אִילְט אַייך נִיט , אֶפָשַר אִיז דָאם נִיט,ֶער . אויף זיבֶערקען אִיך אַייך נִיט זָאנֶען,

ישראל. אָ. אֵיהר וֵוייסְט נָאר נִיט וויפיל אִיךְ פָּאהר שוין אַרוּם. איך הָאבּ מִיר שוין מיינֶע
6 אַלְטָע בַּיינֶער צֶערבְּרָאכֶען . נָאר חוץ דֶעם אִיז פָּשׁוּט אַ נָאמֶם רַחַמְנוֹת אוֹיף רֶעם -
ַוייבֶּעל, וָואס ווארט אויף דֶעם גָט י זִי וָאלל גֶעבֶּעךְ דֶערלָאזְט וֶוערֶען פוּן דִי צרוֹת ,

צוויינער, אָט אַזֹי, אַזוֹי נַעבֶּעףְ וֶוערֶען אָרֶענְטְלִיבֶע קיגדער אוּמְנְלַיקלִיך!

ישׂראל, וָאס הֵייסְשּ. אִיהר וַוייסְט ֶען ואס פַאר אַ מִין אומגליק {עם אִיו גֶעכקף
' גֶעקִימֶען אֹף רֶעם אָרִימֶען יבל יי ָָשִׁיםהָאט זי אי גַאנְצֶען מִיט אִיהם
גֶעוָואהנְט ; נָאר אַלץ הֵייסְט גֶעוָואהנְט ‏ אט אַ דֶער גַיימַאנן, מוז אִיךְ אַייך זָאגֶען , אִיז אַרַאבי
גֶעקוּממֶען צוּ אוּנְז אוג הָאט גֶעשְׁפִּיעלְט אזא רָאלְלֶע. אַז מֶען הָאט גֶעמֵיינְט ער איזו =
גביר, איין קאפּימאנן, אֵיין גֶעשֶׁעפְטְסימֶענְשׁ אוּנ הָאט אַזוֹי גוּט גֶעפִיהרט זַיין רֶערֶעל אַז אוּנוֶער
גכֶעסְטֶער גביר, ר' אַבְרָמְצִי גְרָאסְמַאנן. הָאט אִיהם גֶעגֶעבֶּען זיין טָאכְטֶער רָאוֵא - א מִין קֵינֶד,
אַ טְשַאטְשְׁקֶעלֶע וָואס נָאט אוּנ לֵייט הָאבֶּען זיךְ מִיט איהר גֶעפְרֵייט אוּג אִיצְט אִיו זִי גֶעבֶעך
גֶעבְלִיבֶּען אַיין עגוּנָה . אִיךְ זָאג אַייך: מיין הארץ וֶֶערְט מִיר צֶערריס, 0. איף מַיים נָאר
נִיט וי אַזֹי מֶען קיממט אַ הֵיים אַז אִיך וֶועל אִיהם נִיט גֶעפִינֶען, יו

צוויינער, נצי זיך אִיף מֵיין אַז דִי קַעשֶׁענִי וֶעט אִיהם אויף צֶעררִיעסֶען וֶוערֶען . איף
מֵיין אַז אָט אַ דֶעם יָאקֶעל הָאט מֶען צוּ גֶעזָאגְט אַ שֶעהגֶע קאפִּיקֶע . ומ
ישראל'ן) וָארְגְט אַייך נִיט, מיין לִיענֶּער יור אִיךְ קען רָא אֵיינֶעם ואס הָאט אַקוּרַאט אַזא
פָּנִים וי אִיהר שְׁמֶעלְט פָאר , וי דֶער הַייסְט גֶערֶענְק אִיך נִיט. נָאר אִיך וֶעל מִיךְ הֵינְט
אָנְפְּרֶענֶען אוג;עם {קען ‏ זיין | מָארְגֶען--אִיבֶּערמַארְנֶען וֶעל אִיך אַרַיינְגֶעהן אַהֶער אִין
מְרַאקְטִיר אוּג אויבּ אִיךְ וֶועל אייף רא מְרֶעפֶּען וֶעל אִיךְ אַייך זָאגֶען צי הייסט עֶר גִיימַאנן,

אַזֹי דַאכְט זִיךְ ‏ נַיימַאגן הָאט איהר גֶעוָאגְט? | |

ישׂראל, ‏ יָא. יא. ניימַאנן
צוויינער. נָאיָא, אויבּ גער הֵייסְט נַיימַאנן וֶועל איך אייף מַארנֶען זָאגֶען;

ישראל, ‏ אִיך בֶּעט אַיך סֵיי וי מיי קיממט זָאגְט מִיר היינט אוג מַאקִי בַּאלֵר , אֶפְשֵר
וּ + װָאלְט אִיךְ מִיט אַיך גֶענַאנְגֶען? |
צווייגער, גיין. גֵיין. אִיד בַארֶף נָאך אַריינגֶעהְן אִין עטְלִיכֶע אָרְמֶּער. אִיך בִּין אפאר-
נוּמֶעתנֶער מֶענְשׁ, נָאר איך וֶועל אַייך אַללֶעם גֶעוְאהר וֶוערֶען.

ישראל,, - אִיך וילל חָלֵילָה נִים אַיֶער מִרְחָה זָאלל נַיין אוּמְויסְט .

צווייגער, נָאמט בֶּעוַאהר. אי בֵּין נִים אַזֵא מֶענְשׁ אִיך וָאלל מיף אִינְטֶערֶעסִירֶען אִין.

אַזֶעלְבֶע גֶעשֶׁעפְטֶען.. פָּשׁוּט אִיך זְֹה א יד וָואס הָאט גֶעבֶּעךְ יְסוּרִים אוג אַז
איך טיים שוין פין ווָאם פַאר אַ גֶעשֶׁעפְט אוג אָז מִיר רָאכְט זיך אוים , אז אִיך הָאבּ;ֶערְגִיץ -

2. ר יי

-- 59 -- |
בֶּעזֶעהְן דֶעם מֶענְשֶׁען , וילס אִיךְ פָּשׁוֹט פַאר רַחֲמָנוֹת אִייךְ בֶּעהִילְפִי זַיין ‏

ישראל, טָאס הֵייסְט. איהר קֶענְט אַייך גָאר פָארשְׁמֶעללֶען . וָואס פַאר אַ מַצְוִה אִיהר
עֶועם עס הָאבֶּען ? קיין גְרֶעפֶערֶע זא וֶועט איהר אַוְרְאַי {אִין אַייֶער גאנץ לֶעבֶּען

כַּים שְרוּ, אִיךְ וֶֶעל נִים אָבּטְרֶעטֶען פוּן דַאנֶען בִּיו איהר וֶועט מִיר נִיט קִיממֶען זָאנֶען איין

מנִמַמֶערֶער דַארֶף אַנִךָאַי דָא זיין. װאו רֶען פָאחרט אַזא שַׁארְלַאטַאן?.

צוויינער, ‏ נָא הָאזֶשֶׁע מיר רֶער ווייל א נוּטֶען מאג + אוב דע מֶענְשׁ הֵיסְט מַאכר
גיימַאנן וֶועל אִיךְ אַייך צוּ לֵיעבּ מְחון ‏ אוג וֶועל קוּממֶען מִיט אִיהֶם אַ הֶער,

26 אויב אִיך ווֶעל נִיט קוממֶען. זָאלְט אֵיהר וִויססֶען אַז רָאס אִיו נָאר איין אַנְרֶער מֶענְשׁ.

גֶעהְט גֶעוּנְרֶערְהיט. גָאט זָאל אייך הֶעלְפֶעןן. גָאמט זָאל אוּנו אַלֶע. הֶעלְפֶען

אַז מִיר זָאלֶען אֵיהם גֶעפִינֶען... ָא .יי . אִיך וֶועל אִיהם רֶער קֶענֶען הָאמְשׁ
אי הָאבּ אִיהם נָאר אֵיינְמַאהל גֶעזֶעהְ צ

צזוייגער, וָאם רֶען. פַאר וָאס זָאלְט אִיהר אֵיחם נִיט רֶערקֶענֶען ? אַ גוּמֶען מאג ,.. וב צום -

מישׁ וואו עס זיצט רויזמאנן} דוּ הֶערְסְט . רויזמַאנן , אֵיינְמָאהל הָאט ער אִיהם גֶעזֶעהְן .
קָאסָט גֶעהֶערְט וָאס אִיךָ הָאבּ מִיט איהם גֶערֶערְט ! |

רויזמאנן, אִיך הָאבּ קיין וָארְט נִיט פַארפֶעהְלְט פוּן אות צוּ אוֹת, אַגַאנְץ פַיין שְׁטַיִקֶעל
אַרְבֵיים. נָאר מֶען דַארְף אַרְבייטֶען מִיט מחַ,
צווייגער. דו וַייסְט. מֶען מיו פִּילֶערן אַרַינְדְרֶעהְן אִין מִימֶען.

דויומאנן, אָט דָאם אִיז אַבִּיסֶעלֶע נִים גוּם + נָאר מָאמֶער וָואלְטֶען מִיר בֵּיירֶע גֶעוֶועהן אֵיינָם?
עֶר מֶעג אַ בִּיסֶעל וֶוענִיגֶער גֶעהמֶען = |

צוזייגער,, וָאס רֶעדְסְטוּ 5 אִין פִידְלֶערִין אִיז אִין גַאנְצֶען גֶעווֶענְדְט ;ער הָאם דֶעם שָׁרַאם

אויף דֶער הַאנְד ... ;ער וֶועט גֶעבֶּען דֶעם גֶט. ער וֶועט דָאף יין רֶער גַיימַאנן.
גַיין. מֶען מוו רָאם מָאהל גֶעהְן מִי אִיהם מִיט אַ בִּיחֶעל רֶעסְפֶעקְט ... אִין אָמֶת, מֶען דַארְף
הַאנְרְקֶען אָרֶענְְליךְ ‏ 7 |

צווייגער, נָא. מִיר וֶעלֶע זֶעהְן. דֶערוַייל זיץ דוּ דָא אוג גִיבּ נָאר אַבְוּנְג רָאס מַחִיל זָאל
| נִים לֶעבֶּערִי וֶוערֶען. רוּ קיק פון דֶער וַייטֶענְם אִיךְ וֶעל בַּאלֶר. יין צורִיק . ווא
הֶעכַענְסְטוּ קען אִיצְט פִּידְלֶער זיין 1 =

רויזמאנן, וָאס הָאסְטוּ דָא צוּ קְלֶערֶען אמ ! פִּידלֶער מוז אוְאַ זיין בִיינחמְן רֶעם רימע
אִין קֶעלֶער .ער שנִירְט דָארְט מן ַמהַּם אַפְטָאסֶעל מיט דֶער חָבְרֶה,

צווייגער. נא : אִיךְ לוֹיף י נִיבּ אַכְטוּנְג וַאבְן,

6

ישראל. עִם קען זיין אַזער אִיז אָפְשַׁר אַורְאַי רָא. ֶעפֶּעם דָאס הַארֶץ הָאט מִיר גֶעוֶאנְט.

| אַז ;ער איז נָאר רָא. לָאמִיף נֶעהמֶען אַבִּיסֶעלֶע ויין--אִיך בִּין פָּשוּט פוּן רֵי,
באוי על איף רָאס בְּרֶענְגֶען אַ גִילְרֶעג ע בְּשׂורָה אַ הָיים! נָאר וואו נָעהמְט מֶען אִיהם שׁוֹין 3
מֶערלִיג רֶערמֶענְ ָגְט מיר } אי רָאם איער ָא גֶעְטגלויְ אָוֶועְט. אַלְעּשְריֶע
א אִין אַרֶעס בְּרֶענְגְט דֶער נִיהְגֶם ;עס איז גָאר אסוּר לרחם . צום סוף זֶענֶען יורֶען אוּמָערוּם,

==

-- 60 --

דען... אט דאס איז א פַיינֶער מֶענְשׁ. גאָר אָן אַ שוּם אִינמֶערֶעם הָאט עֶר מִיך אַזױי אַלְצְרִימּב ‏
אוים-גֶעפְרֶענְט, איך הָאבּ אִידם רֶערמָאנְט גֶעלֶר--ווילל ער נָאר יט הֶערֶען..עם אִיז מַאקֹ
אָט אַ פָּנִים דָא פַיינֶע מֶענְשֶען אויף רֶער וֶעלְט . ער קאם צוּ געואגְט בַּאלְד צוּ קוממעןי
וֶועל אִיךְ וִויספֶען וואפּאיך האלט אִין דֶער וֶעלְט (ער הייסט זין! געבּען ויין. אוג טרינקט די מאשין שכועלעף:
אוג ער בעטראכט אללעם מיש פערוואונדערונג) *
רויזמאנן, עי יז.ער וִיצָט אוּנ וַוארְט... אַזוֹי--בִּיסְטוּ מֵיין מֶענְשׂ ! אִיך וֶועל מִיט אִיהנג
קיין שׁום רֶער נִיט מַאכֶען . מֶען רַארְף יי פָּאויכטִיג. זעֶר וָאלל עפֶּעם נישי
רֶערקֶענֶען, מֵיין זַאך אִיו צוּ זִיצֶען אוּנ צוינֶעהְן רֶאם גְרֵייטֶע. דֶער גצֶעצִילי וֶעט וִיךְ שׁויץ גיצ
רִיהרֶען בִּיז צְוויינֶער וֶעם נִיט קוּממֶען . נָא מִיר וֶוֶעלֶען אָיִהם שוין מַאכֶען דִי זַא +.עם אי
שׁוֹין צַייטיֶעם זֶענֶען שוין גענוּג ואססֶערְן אָבּגֶעלַאפֶּען ייט מִיר הָאבֶּען גֶעהַאט א הַעכָם
גֶעשֶׁעפְטיל אִין די הָאנְד ,

צוויינער. ולויפט אריין פערסאפעט) נָא 1 דָאם אִיז ;ער ! וישׂראל שטעהט אויף דערשראקעןז ער היימָמצ
נַיימַאנן! אִיךְ זעה אַרוֹיס;ער וֶועט גֶעבֶּען אַנָט נָאר נִיט וָאלְוויל, אִיךְ תָּאבֿ

איהם בַּאלְד דֶערצֶעהְלְט נָאךְ וָאס אִיף דַארְף אִיהם אַזֹי גֶעמְהִיג. הָאט,ער גֶעזָאגְט או הייג

נֶָט פַארקוֹיפְט עֶר נִיט וָאלְניל. איך הָאבּ אִיהם מִיטגֶערוּפֶּען א הֶער ייי

ישׂראל, נָא? /

צווייגער ,‏ װילל .ער מַאקִי נִיט גֶעהְ . יאַז מֶען דַארֶף. זָאנְט,ער . וֶֶעם מֶען קוּממֶען צוּ מירי

ישׂראל, אַװֹי? דָאס הֵייסְט אַ גב !

צוויינער, או גֶעלְד הֵייסְט עֶר וי גֶעבֶּען גָענוּג +

ישראל. עם גֶעהְט מִיר נִי אום גֶעלֶד אַבִּיֶעם אִיו נָאר;ֶער .

צוויינער, יָא. דָאס אִיו ער י גאר פוּן רֶעסְטְוווענֶען דארפט איהר אֵיהם נִיט גֶעבֶּען וו פיעל

: ער וֶועט הֵייסֶען . אִיך וֶעל אַייף הֶעלְפֶען זיף רִינְגֶען ‏

ישראל, אִיך דַאנְק דֶעם רַבּונו שָׁל עּלָם וָואס ער הָאט מִיר צוּיגֶעשיקט אזא טְּהִייֶערֶעןּ

מֶענְשֶָׁען . זצי זיף! אֶט אַ פְנִים עס איז שוין גֶעקוּמפֶען רִי צַייט !

צוויינער, נָא קוּממט לָאמִיר גֶעהְן ! ער וַארְט. אויף אוּנְז דָא נִיט וַוייט . אִיךְ מיין. מֶעןְ

וֶועט ג יף אָבּ-אַרְבִּייטֶען דָאס גֶעשֶׁעפְּט ‏ וִוי פִיעל רֶעכֶענְט אִיהר אִיהם צו גֶעפֶּען 3
|

ישראל, אִיך וייס ואס אַזֹי אֵיינֶער קען זִיך אָנּמֶעסְטֶען ? |

צוויינער, מִיר הָאט יעֶר א זָאג גֶעגֶעבֶען וֹן שָׁעִנֶעֶעטְִיכֶע,קערְְלד ו

ישׂראל, איןעערְךי אֵיין עֶרֶך?

צווייגער, אֵיין;ערֶך פוּן אַ פָּאר טויוֶענְרֶער.

ישׂראל, אִיך הָאבּ גָאר נִיט אַזוי פִיעל גֶעלֶר כַּי זיך*

אט

צווייגער. אִיךְ מֵיין. אַז דוּרך גֶעלֶר וֶעט אִיהר אִיהם שוין נִי ָבּלַאזֶען , אִיף רֶעבֶעָ

חיר = אָנֶער פָארְט אַז מִירוֶעלֶען קֶענֶען ארָאבצִיהֶען ֶעטְלִיבֶּע קֶערְְליך. פאר וָוא,

{

פָאלל מֶען אִין אָמָח גֶעבֶען אַװי פיל גֶעלֶר אזא שַׁארְלַאמוגן ?עס אִיז דָאךְ פָשוּט אֵייןעֲבַירָה+-
יעשר אל, = איף בֶּעט אַייךְעָלֵאמֶיר אִין אֵיינֶעם אַרְבֵיימֶען ! גִיך וֶועל אַייך שוין קויפען 8
שָׁעו הנע מַהּנָה,

צמויינער. = הֶע. זֶענְט איהר דָאף , זַיים מִיר מוחל . א פָּשִיר שׁמָהו וֶוען אהר מיינְ 8+
אִיך אִנְמֶערֶעסִיר מִיךְ מִיט אַייֶער גֶעלֶר אָרֶער מִיט אַייֶער מַתְּנָה+

ישראל, - הָאט קיין פַּאראִיבֶּעל נִיט , אִיךְ בֶּעט אייך ! אִיךְ חָאבּ גֶעמַיינְט, פַאר וָואס. דֶען
7 נִיט 7 אַ מֶענְשֶׁען אַ מוֹבָה אִיז אַורְאַי אַ נְרויסֶע זאך . נָאר אַו מֶען בֶּעלוֹהנְט

פֶענֶעם מִיט זעפֶּעם, איז עס אֲוְדאי ניט איבָּריג . נָאר איך /זעה דָאךְ שוין וָואס פַאר אַ מֶענְשׁ

איהר זֶענְט ; איהר הָאט אוֹיף אִיטְלִיכֶען רַחַמָנוֹת. אֲפֵילוּ אוֹיף רִי וואס אִיהר הענְט יי גָייז

צווייגער, וָאס וֶוֶערְד פוּן דִי רֶער ? קוממט, לָאמִיר בֶּעסֶער נֶעהְן !

ישׂראל,, יָא קוּממְט . קוּממט! אוֹי נָאמט וָאלל נָאר הֶעלְפֶען, ער זאלל שוין רַחַמָנוֹת:
הָאבֶּען הֶער הַּארֶעמְהֶערְצִיגֶער פָאמֶער ! יי לאזען זיך ארויםנעהן) +
צויזמאנן, ‏ גאנגעהעדיג! אַ יור פוּן רֶער.צְאָינָה וְרְאֶינָהוּ - : -

5

(דער פארהאנן פאללט,)

פִּעפְטֶעס בִּילֶד.

{די סצענע שטעללט פֿאָר א געוועהנליך גאסט"ציממער.)

לער שאר שיר רעיש ע"ל יט טע רשק" שרשטע ער שלש ישר
עֶרְשְטַע סְצֶענֶע

גראסמאנן , ראזא או: אדאלף.

צראסמאנן, אַו אִיךְ הָאבּ אַייך גֶעזָאנְט אִיךְ ווילל אַלליין פָאהרֶען -- לָאזְט איהר נָים.

: אדאלף, ֶּעטְרַאכְט זִיך נָאר אַלֵיין גוּם ; וי קענְט אֵיהר פַאהרֶען ? אִיהר זֶענָט אַזֹי אויץ
: קְרַאנְק : :

צדאסטאגן, ווֶער ק רַאנְקווָוא ם קרַאנְק 1 אִיף בִּין גֶעווּנְד וי אַ ריוֹ. אי הָאבּ גֶעווָאלְט
: פָּאהרֶען נָאךְ צוּרִיק מִיִט וויפִיעל צַייט -- הַאלְט אֵיהר מִיךְ .אָב עד פערהופט זיך! נָא
אט גִיץ אונ ווַארְט בֵּיו דֶער שׁוטָה וֶועט אַ מָאהל שַׁיְקֶען אַ בְּרִיעף+..

זא ס אִיךְ וייס נִיט וָואס דוּ אַרְנֶערְְט זִיךְ אַזֹי. פַּאפַּאז

בראסמאנן. וָואם הֵייסְט -- וָואס אִיךְ ארְגֶער מִיךְ ? אִיך וֶוער צווֶעצְט ; איף זייץ מִיט פארי
בּּנְרֶענֶע הָאנְד דוּרְךְ אַייךְ . אִיך וָאלְט, דַאכְט זִיף די גַאנְצֶע וֶועלְט דוּרֵב-
| גֶעפַלויגֶען ; דִי עֶרְד גֶערֶיעמֶען אונ וָואלְט מויעֶרְן גֶערִיהרְט. וָאס וָואלְט אִיך נִיט גֶעמְהוּן ‏

עָאר אִיך וָואלְט אִיהם גֶעבְּרַאכְט ז.,. יא, יָא גֶעבְּרַאבְט וואלְט אִיף אִיהם. דֶעם קוילער.
דֶעם מָארְדֶער !

=- 69 =

ראזא, - מְהַיָערֶער פַּאפַּא! וואס הָאסְט דוּ זִיךְ נָאר פַּלִיצוּם גֶעפוּנֶען ?

נראסמאנן, וָואס הֵייפְט: אִיך גָאר פְּלִיצוּם ,ער שִׁיקֶט דָאךְ אָפִילוּ קיין בְּרֵיעף מַי
דֶער שׁוּמָה. |

אדאלף, וִי לַאנג אִיז ערְשְׁט גֶעוֶוענֶען אַ בְּרִיעף?

נראסמאנן, אֶך. אָך ! מיר אִיז שְׁוֶער . מִיר אִיז בִּיטֶער , קײַנער פוּן אייך ‏ קען מיר בַעצ
אוּנ דַארף מִיר גִיט מוֹחֵל זַיין.

ראזא.. פַּאפֵּא! וָאס רֶעדְסְטוּ מוֹחֵל זיין ? וָואס בִּיסְט דוּ דֶען שׁוּלְדִיג?

גראסמאנן , אָך. אָד, אי ך בִּין שלְדינ... אי הָאגּ. גֶעוִנְֵיגְט גֶענֶען אַייך - קיגויטרא
טְהִייֶערֶע לִיעבֶּע קינְדֶער מֵיינֶע .. א. אִיהר ,קענְט מיר נִיט מוֹחל וי ,

.
.

ראזא, ‏ פַּאפֵּא. דוּ הָאסְט דִיר אַנגֶערֶערְט -,מוֹחַל זַיין!

נראסמאנן, נֵיין . אִיךְ הָאבּ מִיר נִיט אַנגֶערֶערְט - זֶעהֶר שְׁוֶער אִיו דֶער שְׁטַיין ואס
לִיעגְט מִיר אוֹיפֶען הֶערְצֶען וָעֵהֶר שְווֶער, נָאר צוּ שְׁוֶוער .. נער װיינט?

ראוא, ‏ פַּאפֵּא. דוּ הַייבְּסְט שין וויערֶער אָן ז
נראסמאנן , לָאוְט מִיךְ פָאהרֶען . לָאוְט מִיך . זאג אי אַייך!
אדאלף, וואוּהִין פַאהרֶען! נָאף ווא ס פָאהרֶען?

- נראסמאנן . פַאהרֶען. אָבּיווּכֶען אִיה ם, אוּנְטֶער דֶער יֶערְד וֶועל אִיךְ אִיהם גֶעפִינֶענְאִיף
מוּז אִיהם רֶערטַאפֶּען, איהם דָאס בְּלוּם אוֹיסצַאפֶּען וי ;ער מִיר לָךְ אין
אָיהם נוָקם זַיי ! ווָאס הָאט עֶר גֶעוָואלְט פוּן מִיר ל אָבּגֶערַאֶּעוֶעט. אויף מוירְט רֶער הַרְגֶעטו

ראזא, . פַּאפֵּא, אִיךְ בֶּעט רִיךְ י גֶּערוּהִיג דִיךְ!
נראסמאנן , וָאס זָאנְסְטוּ -- יגֶערוּהִיג דיף'? זָאלל איף אִין קֹבֶר אַרָאנְנֶעהְן אונ די אִיץָ

עֲנוּנָה לָאזֶען ? ניין, דָאס וֶועט נִים ניין 1 אִיהר וֶעם מִיךְ מוען לָאמְץְ
פָּאהרֶען ! |

ראזא. וצ אדאלפ' ) וייטֶער דָאם אֵייגֶענֶע. ער אָרְנֶערְט זִיה שוין וִויערֶער +

גראסמאנן, עִם וֶעט אַייךְ נָאר נִיט הֶעלְפֶען ... אִיהר וֶעט מִיךְ נִים צוּ הַאלְטֶען. קייך
מֶענְשֶׁען אוֹיף דֶער וֶעלְט וֶעט עִם נִיט גֶערָאטְהֶען ... גֵיין. אִיךְ וועל כֵיםו

שַׁמַארְבֶּען ‏ אוג ריך לָאוֶען אַ צּגֶעבּּנְרֶענֶע .. אֶך . אַגֶעבּנְדֶענֶע, אַ פֶּערקַאוֶועמֶע. אַי

גֶעפֶּענְמֶעמֶע .., ער װיינט * 7 |

ראזא, פָאטֶער. טְהַייֶערֶער. גָאלְרֶענֶער, לִיעבֶּער . וַויין נִיטוּ
נראסמאנן . (היפטעריש) אֶךְ י אֶךי אֶך!
אדאלת 7 געהמט א בִּיסֶל וַואסֶער (ער גי איהם ואספער} .

ו

=

ראזא . זְעה גָאר . ער הָאט שׁוֹין וויערֶער דִי סְפַּאוְמַא. גָעה מְהִינֶעטֶער נָאך אַרָאקְשְאע 8

ָ : : 5 4 : 1 : 7 7 2
אדאלף, לָאס וֶועט דָא הֶעלְפֶען טלַאקטָאר ? בֶּערוּהִיג די . עם אִיז דֶען דָאס,ֶערְְׁטְט
: מָאהל +. יט יי
ראזג, * /קם, פַּאפֵּא. וֶועסְטוּ זִי אַגֶיערֶערלֶעגֶען (ז' פיהרט אֵיהם אוועק אין דער זייטען-פהירן ?'
אדאלת,. אָך דֶער אֶרְמֶער אַלְטֶער ! רֵי גֶעוִיסֶעגְם-בִּיסֶע לָאוֶען אִיהם נִים רוּהֶען 1 עד
1 ! = פִיהלְט זַיין פֶעהלֶער , דִי חָרָמָה אִיז גְרוֹים.., די היח

5 ד+

6. א *

7א0ג, {ארויסקומענדיג} ער הָאט זִיך צוּ"גֶעלֶעגְט, טָאמֶער וֶוֶעט.ער אִיינְשְלַאפֶען . אִיף -
| = הָאבּ. מוֹרֶא גֶעהַאט יֶעֶר זָאלט שין וִיעדֶער נִיט הָאגֶּען אזא סְפַאומֶע װִי
גֶעגֶע וָאך. |

אדאלף, אֵיהם . רָאזֵא . אִיז אָרְגֶער וִוי אוּנְז . וייט ער הָאט דָאם אַללֶעס גֶעמְהוּן מִיט
2 גע אִיגֶענֶע הָאנֶד =. הָאפְמוּ ריר גַקענְט פָארשְׁטֶעלֶען אַז מיר וֶועלֶען אַמָאהל
ליין אִין אַזָא לַאגֶע ? |

דאזא. ‏ זָא אִיך גֶערֶענְק. וִוי דו פְלֶענְסְט רֶעדֶען מִיט מִיר. דָאס אַזֵא פַאלל אִיז מֶענְלִיך אַז
י | = מִיר זָאלֶען יט זַיין אֵיינֶם פַאר נֶעם אַנְדֶערָן דָאם נָאךְ וָואס מִיר הָאבֶּען אזוי
שְׁמַארְק גֶעשְטְרֶעכְט; דָאם אִיז מֶענְליְ געוֶו . נָאר אנגֶעהָאהנליך אִיז ערמ פוןניימַאנין,

אדאלף, ר הָאסְט מִיךְ נִיט גֶעוָאלְט פַארשְׁטֶעהְן + אִיךְ הָאבּ אַנְרֶעךְשׁ גֶעמֵיי
| גֶעוויס וֶוען דַיין פָּאטֶער וָאלל זיך גִים גֶעוֶוען אַװי נַארֶען אוֹיף גַיימַאנ'ן אוג אַזֹי
אויס"פְלֶעכְמֶען די אִנריָעצוִוישֶׁען אנ . וואלְֶען מיר גליקלוך גֶעוֶעְשן. - |

ראזא, אָ. רעד נִיט אַװי פון מַיין פָּאמֶּער . דוּ זֶעהְסְט דאף װִוי ער לֵיירֶעם אִיצָט, וי
קְרַאנְק ער אִיז דורך דֶעם , די פְרַאָגֶע לָאוְט אִיהם נִיט רוּהֶען.

אדאלף, - דִי פְראגֶע קען ניש לָאזֶען רוהֶען ,

ראזא, אמט 8 מעות ‏ מיי טְהיֶערֶער. אִיךְ הָאבּ מִיך גאנְץ גֶערהיגְם, מִיךְ שְׁרֶעקְט
אר ים דֶער גֶערַאנְק וָאס אִיך בי גֶעבְּעבֶען איננח . בַארְף רֶען אוער
ליעבּשַׁאפְּט מַאקִי נָאר אוֹיסגֶערְרִקְט לֶערֶען ‏ אין אָבּשְׁטֶענְרִיג לֶעבֶּען צוּוַאממֶען ? פוּן אנ

אַלֵיין לאט א די פְַאנֶע אַזוי זיך אויך גְליקְליךְ צוּ פִיהלֶען . גלויבּ מיר, אַרָאלְף אַז אי
אויגֶענְְלִיק פון דַיין לִיעבֶּע אִיז בי מִיר מְהִיֶערֶער פוּן אַללֶעם אוֹיף דֶער וֶועלְט , אִיך וויים
גָאר נִימ צו לאס בארף מֶען נָאךְ מָעֹר + די הָאבּ אִיךְ גֶערֶעֶענְט פַאר גאנץ אָבּגֶעשְמַארְֶען
פַּאר מִיר , אוג וֶעצְט הָאבּ אִיך דִיךְ וִויערֶער! '

אדאלף, רָאוֹא, רָאוַא! מִים לא קען איך אוים"קויפען מיין ִנֶר גֶעגֶען ר ז מִיט וָאם
: מע אי פַארעֶנְִפֶערְן דָאס וָואם איך הָאבּ. די אַזי וענִיג גִקֶענְט, מיץ ‏
קְלוּנֶע. נַאטוּררֵייבֶע נָאוֹא גאר איך בִּין שוין בַאשְׁמְרָאפְט אנ גַאנץ גָענוּג בֶּעשְְׁרָאפְט אַז
אִיך עה קיך גֶעֶען מִיר, אז אִיך ייס אַז דו ליעב מיך וי גייט מֶען {קען גָאר ליעבֶע
אוג ר קענְסְט פָארְט נִיט זיין מֵיינֶע, ן / 5 = 1
ראזא, פאר וָואס בי א נִים יינֶע? נָאר מֵייגע. בִין. איך. ווע נִיש קיין פחי /
1 0 י 9 8 ש , ש - 2
יב אי דֵיין שוֶעסְטֶער ! הֶער אוים. אַרָאלף, אוננֶערֶע פַארהָאלְְנִיסֶעץ הָאב
איף צוּמְהֵיילְט בֵּיי מִיר . אִין מייטע געראנקען אויף דְרֵיי טְהֵייל . וֶעסְטוּ נֶעהְן וי רהיג. וי

- 04 --

גְליקְלִיךְ זיי קֶענֶען מַאכֶען . אִיבֶּערחֹיפְּט דֶער לֶעצְטֶע טְהֵייל. .ער איז מְרוֶערִי: אָנֶּער זָעהֶר
זִים : אִין דֶער עֶרְשְׁטֶען פֶּערִיאֶרֶע בִּין אִיך דיין גֶעלִיעבְּטֶע רָאוֹא אָ, וי גוט עס איז זי צו
בֶערְמָאנֶען אִין דִי מָעג . וי אַנגֶענֶעהם עם אִיז צוּ גֶערֶענְקֶען ‏ יענֶע מָאמֶענְטֶען ! דִי צְוייטֶע
פֶערִיאָדֶע איז-ווֶען אִיך בִּין דיין כַּלָה. נָאר נִיט היין לֶעבֶּערִיגֶע ; ביין גֶעצִיערְטֶע. דיין
גֶעלִיעבְּטֶע כֵּלֶה לִיענְט אִין קבֶר - אִין קבֶר ליעגְט זי וֶוען זי געהְט צוּ דֶער חוּפֶּה מִיט גַיימַאנן.
נָאך דֶעם קענֶען מִיר גְליקלִיך אריינְטְרֶעמֶען אִין די דְרִיטֶע פֶּערִיאֶרֶע -- פון אוּנְגֶער ליטבָּ'ע--
-אוג נִיך פִיהלֶען גְליִקלִיךְ אוּנ צוֹפְרִיערֶען! ‏ ==ששיט--שייאיששמישטן ושיט ההא

אדאלף, - גֵַיין. גְליִלִיך אוּנ צוּ פְרִיעדֶען קֶען מֶען זי אַזי יש פִּיהלֶען ! דֶער לֶעם לִיף
נִיט אֵייבִּיג הַאלְמֶען גֶענּּנְדֶען -- מִיר וֶועלֶען אִיהם גֶעפִיגֶען אוג {ער וֶועט אויפ-
הָארֶען אוּנָז צוּ שְׁמֶעהְן אִים וֶועג .

דאזא, - וניאו מִיר וֶעלֶען זִי בֶּעפְרִייֶן פון אִיהם רַאמָאלְס ווֶעלֶען מִיר דֶער פון

רֶעדֶען. דֶער וַוייל מוז אִיך וֶעחֶן מִיט אַללֶע -מֵיינֶע גֶערַאנְקֶען זיף פַארְטִיעפֶען.
אִין דעם דְרִיממֶען טְהֵייל פוּן אוּנזֶער לִיעגֶּע . וֶוען איך בִּין שׁוין נִיט דֵיין בֵּלֶה, נָאר דַיינֶע
אַ שְׁוֶעסְטֶער... אָ. וי מְהַיֶער . וי ליעבּ זֶענֶען מִיר אֵיינְט דֶעם אַנְרֶערְן.. דיין שְׁוֶעסְטֶער.
אַדָאלף , אִיז גֶעוֶענֶען די בֶּעסְטֶע פְרַיינְדִין . מִיט אֵיהר קענְסְטו שְׁטֶענְדִיג רֶערֶען פון רֶער כַּלֶה
וַוייל זִי הָאט זִי גוּט גִיקענְט. מִיט דֶער שְׁוֶעסְטֶער קֶענְסְטוּ פַּאר-בְּרֶענְגֶען מְרוֹוֶערגֶע אֶבֶּער
זיסֶע שְׁמוּנְרֶען אונ זִיךְ רֶערמָאנֶען אִין יֶערֶער אֵייגֶענְשַאפְט פון דֶער גֶעשְׁטָארְגֶּעגֶער. רו
זּבְסְט שמֶענְדִיג צוּ זַיין אִין דֶער גֶענֶעלְשַׁאפְּט פוּן דַיין שְֶועסְטֶער . וַייל . נָאר ז י. זִי אליין
,קען בֶּעשְׁמֶענְִיג דִיר גֶענֶּען. מַאטֶערְיַאל זִיך פַארצוּשְטֶעלֶען אִין דֶער וירְקְליכְקֵייט רָאס
פֶערגַאנְגֶענֶע. מֵיין מְהייֶערֶער לִיעבֶּער בְּרוּדֶער ! פַּאר דֶער גֶעשְׁטָארְבֶּענֶער מְהוּט מִיר רָאס
הַארְץ נִי וְָעה, אָבֶּער פַאר דִיר מיין בְּרוּרֶער, נָאר פַאר דיר 1 וי גְלִיקְליך עִם קוּממֶען מִיר
פָאר רִי מָאמֶענְטֶעוֶען אִיך קען זִיצֶען מיט דִיר אוג דִיר פַארגְרִינְנֶערְן דיי שְׁמֶערְץ. ריף
אוים הֶערֶען. מִיט דִיר מִימפִיהלֶען ! אוּג אויבּ עֶס וֶעט קוּממֶען א צייט, וֶוען ביין שְׁוֶעסְטֶער
וֶועט בֶּעמֶערְקֶען אַז דיינֶע וֶעהמִיגֶען הֵיינֶּען זיךּ אָן צוּ פַארהֵיילֶען . אַז דַיין זָארְג וֶערְט
הֵייגֶער - אָ. רַאמָאלְס אַדָאלְף וֶועט זִי זי מִיה גֶעבֶּען אַללֶע מָאהל וֶענִיגֶער דִיךְ צוּ רֶערי
מָאנֶען אַן דַיין גֶעשְׁמָארְגֶּענֶער כַּלֶה, וִוי לִיעבּ רָאס גֶעשְׁפְּרָאךְ פוּן אִיהר זָאלל בַּיי אִיהר
נִים זַיין, זי וֶעט אין זי בֶּעהַאלְטֶען רי אַללֶע גֶעפִיהלָע. זִי וֶעט זִיךְ פִּיהלֶען גְליקְליך ואם
אִיהר בְּרוּדֶער גֶּערוּהִינְט זי אוג פַארנֶעסְט רָאם גֶעוֶועוֶעגֶע . אוּנ אויבּ, עס וֶועט קוּמֶען די
צַייט, וֶוען דַיינֶע וואוּנְרֶען וֶועלֶען גָאר אִין נַאנְצֶען פַּארהַיילְט וֶערֶען אוג אֵיין אַנְרֶערֶע וֶועט
קֶענֶען דֶער גֶעשְׁמָארְבֶּענֶער כַלְהים פְּלַאץ פַּארְנֶעהמֶען . דַאמָאלם וֶועט דיי שְׁוֶעסְמֶער אוים-
הֶערֶען צּ עקְמֶעסְטִירֶען פַאר ריר . אוּנ ;עס (קען זיַן אַז דוּ זָאלְהְט דיר בּוֹיֶען אַנֵיי נליְלִך
לֶעבֶּען.. איך וִוילל נִים אַז דורֶף מִיר זָאלְסְטוּ זיך אָּוָאנֶען פון רֶעם גְרוֹיסֶען גְלִיקס וָואם

חֵייסְט - פַאמְלַגֶעױילֶענֶּעו ‏ - *+ י - | : |
אדאלת, רָאֵא. דוּ קֶענְסְט זִיף גְלקלִיך מַאכֶען מִיט רֵיינֶע פַּאנְטַאוָון. די קענסְט
ו אַללֶעס גֶעפְעֶען אֵין דַיין (ערֶעל הַארְץ. אָבֶּער איך. איך קען עֶס ניט ! אִיךְ בִּין

נָאר גְלִיקְלִיךְ מִיש דֶער ווירְקליְקייט. פַאנטַאוֶען פַארנרִנְגֶערֶען מִיר גִיט מיין לַאנֶע. אִיך.קען
מִיךְ נִים אֵיינויענֶען. אִיך פיהל טַאקי זֶעהֶר גוט אַז אִיך בְּרֶענְג אֵיין אֶפְּפֶּער רֶעם גֶעוֶעץ וָואם .
בֶרֶם. אוּנֶערֶע יּרִישֶׁע. טַאכְטֶער. דֶעם גֶעזֶעץ וָאם גִיט נִישׁ קיין גארַאנְמיָע אוּננֶערֶע

-- 68 --

שְׂוֶעסְטֶער אוג אוּנזֶערֶע טָאנְמֶער . זייר לֶענֶּען זָאלל נִיט דַארְפֶּען אָבּהֶענְניג זַיין פון רֶעם
שְׁלֶעְמֶען וויללֶען פון פֶּעררָארְגֶּענֶע מֶענְשָׁען. יָא. רָאזֵא , אִיך פִיהל די וִירְקְלִיכְקִים או
זָעה אִיבֶּער וָואס דוּ זוּכְסְט זִיךְ אונ מִיךְ ‏ צוּ גֶּערוּהִינֶען מִיט פַאנְמַאזיען ... צוּ ‏ וָאס רָא;ָא
זֶענֶען מיר צוּגֶעבּוּנְדֶען 3 צוּ ניימַאנִיס וִיללֶען! נִישְׁט רוּ בִּיסְט די יערְשׁטֶע . נִישְט דו בִּיסְט
די כֶעצְטֶע ואס טְרָאגְט רֶעם נָאמֶען עֲנוּנָה . א וִויפִיעל קֶענֶען רָא פְּרֹיָען . יּנְגֶע. שֶׁעהנֶע.
וֶועלְבֶע עִם שְׁטֶעהְט פָאר אַנַאנְץ לֶעבֶּען אָבֶענְרִינֶען מיש דֶעם נָאמֶען .ענוּנָה ו וִויפִיעל
| אוּמְנְלִיק אִיז אִין דֶעם וָוארְט 1 וַוַארטֶען אוֹיף אַ צוּפַּאלל, זַיין אָבְּהָאנְגִיג פוּן שְׁלֶעכְטֶע
מֶענְשֶׁען . ווייל קיין גוּמֶער מֶענְשׁ לָאזְט נִיט אִיבֶּער מיין גֶעפֶּענְטֶעמֶע פְּרוי ! פִיעל יּרִישֶׁע
טָאכְמֶער וֶוֶערֶען צו גֶע קאוועט. נֶעהְן פַאר זִיך אַ שֶעהנֶע וֶועלְט. עס צִיהְט זֵיי צוּ אִיהר , זֵיי
זֶענֶען אָבֶּער גֶעבּוּנְדֶען 1 אִיך פִיהל . מַיין מְהייֶערֶע. דִי שְׁמֶערְצֶען אוּנ ,קען מִיף נִיט
גֶּערוהִיגֶן מִיט אֵיינְוִינֶען זִיך אִין אַ וִויגֶעל פון פַּאוּטְנֶע . יָא. שְׁטְרֶענְג זֶענֶען רִי גֶעוֶעצֶע
מָען מוּז זֵיי אַיין טֶפִּפֶּער בְּרֶענְגֶען 1 יירישֶע פָרוֹיֶען אִפּפֶערְן זי אונ קלַאנֶען ‏ אפ זייעד גַאנְץ
לֶעבֶּען . מִיט זײַ ליירֶען אוֹיךְ עֶלְמֶערְן, פְּרֵיינְדַע... אִיבֶּערהוֹיפְּט לֵיירֶען פְּרוֹוֶען גֶענוּג בַּיי אַלֶע
פֶעלְקֶער . עם זֶענֶען דָא פִּיעלֶע אוּזַאכֶען דֶערבֵּיי . נָאר אִיבֶּערהייפּט נָעהמְט זִיך.עס דֶערפן
וָואס פְרוֹיֶען זֶענֶען מַאמֶערַיאלִישׁ אָבּהֶענְגִיג פוּן מַאנן : דֶער וָאס נִיט בְּרוֹים - דֶער נייו אַ
הער יָא גֶענוּג צֵייט וֶועט נָאךְ אַוֶועק-געהן בִּיז דִ פּרויען ויעס לֶען נִיט זַיין צוּנֶעבּונְדֶען צוּם

אנן פּונְקט וִי דֶער מַאנן צוּ דֶער פְּרוֹי,

ראזא, עס אלל חָאטְשׁ זַיין ‏ אַ בֶּעשְׁטִימְטֶע צַייט וִויפִיל מֶען רַארְף וַארְטֶען אוֹיף אַ
מַאנן וָואס עֶר פֶּערלָאזְט אַ פּרוֹי ,.. אָכֶּער גָאר אָן אַ סְרָאק! אָ. דֶער פֶּערלַאוֶענֶע
פְּרוֹי אִיז זֶערְגֶער וי דֶעם פַארבְּרֶעכֶער !

אדאלף, נִישְׁטָּא קיין צֵייט.. נָאר אָן אַ סְרָאק ! אִפשר וועט אַ מָאהל וֶוערֶען ַנְרֶערְשׁ,
אַז דִי רַבָּנִים זָאלֶען וֶעלֶען ואלְטֶען זיי ;עס גִיקֶענְט מַאבֶען . .עס זֶענֶען שין
גֶעוֶועוֶען אזֶעלְבֶע וָואס הָאבֶּען רֶערִיבֶּער גֶעשְׁרִיעבֶּען . זֶעהְסְוּ , אַמַאנן אז אַפְּרוֹי וַארְפט
אִיהם אַווֶעק,קען יא חֲתוּנָה הָאבֶּען , חָאטְשׁ דָאס מַאכְט זִיךְ גָאר קיינמָאהל נִיט . ווֶען וַוארְפְט
אַוֶועק א פְרוֹי דֶעם מַאנן ? ואוּ הָאט אַ פְּרוֹי פַאר זִיף איין אָפֶענֶע וֶעלְט ?ואוּ הָאט זִי גֶענוּמֶען
דִי ערְצִיהוּנג זִי זָאלל קענֶען ג עלְבְְִּׁטֶענְִיג לֶעבֶּען זיָא. אַ פָרוי זָאל אַוֶועק ווַארְפֶען אַ מַאנן
מַאכְט זִיךְ זֶעהֶר זֶעלְטֶען. נָאר אַ פֶערְלָאוֶענֶער מַאנן ,קען זֹך בַּעפְּרִייֶען. דִי אוּרוַאכֶע וָָאם
אַ טַאנן קען זי בֶּעפְרייען לִיענט נָאךְ אוּנ דִי אַללֶע צֵיימֶען וַוייל תָמִיר הָאט רֶער מאנן
גֶעהַאט מָעֵהר רֶעכְט וִוי דִי פְרוֹי. אָפִּילוּ בַּיי אוּנָז יודֶען װאוּ דִי פְּרוֹי אִיז גֶעוֶעוֶען מָעֵהר
גֶעשֶׁעצְט וִוי בַּיי אַנְרֶערֶע פֶּעלְקֶער--וַייל בִּיז אין חֵרֶם פוּן רַבֵּינוּ גֵרְשׁוֹם הָאט יֶעדֶער ‏ מַאנן
גֶעהַאט דָאס רֶעכְטצוּ האבּען עֶמְלִיבְ ע פּרויען רער חֵרֶם הָאט פַארבָּאטֶען צוּ הָאבֶּען מָעהר
נִוי אֵיין פְּרוֹי. דֶער חֵרֶם אִיז גֶעווֶעזֶען גֶעמַאכְט אוֹיף הוּנְדֶערְט יָאהר , נָאר דֶער נָאךְ אִיז ער
גֶעבְּלִיעבֶען גְליך וי אַ גֶעוֶעץ. אִין וֶועלְבֶען מֶען הַאלְט זִיף פֶּעסְט שוֹין א סַך יָאהרֶען; רֶער
פַאר אַז אַ פְּרוֹי וַארְפְּט אַוֶעק דֶעם מַאנן קֶענֶען עמְלִיכֶע רַבָּגִים אָדֶער אַזי גְרוֹיסֶע לוּמָרים
| אִיהם בֶּעפְרַיֶען . וייל דָאם אִיז נָאר אַ חֵרֶם --גִיט קיין דֵין . ייס

ראוא, + הָאסיזְשָׁע? וִוי אַזֹיזשֶׁע ווָאלְמֶען דִי רַבְּנִים גִיקֶענְט מַאכֶען אַז פְּרוָען זאללע?
אויף קֶענֶען גֶעפְֵייט וֶערֶען פון צו זי איין ענעָה ? אוף נֵיי ליענְט רָאף נִיש

== 66 =

דֶער חֵרָם פוּן רַבֵּינוּ גָרְשׁוֹם וָואס מֶען זאלל זי קענֶען מִתִּיר מַאכֶען ? א פְּרוֹי מָאר דָאך על
פּ הַתֹּרָה נִיט הָאבֶּען קיין צְוַיי מַאנֶען ?,עם אִיו דָאךְ גֶעפֶּעס מָעהר וִוי אַ חֵדֶם ? |

אדאלף, אי?ן מִימֶעל אִירָא : אזוֶוען דֶער חֶתָן הוט אָן דֶער כּלָח דָא פִינְגערִיל בְּשַׁעַת
ער זאנְט וָהְִי אה מְקוהֶשֶת' .זאל גֶער צויזֶעצֶען דִי וָארְטֶער אַז זי אִיז זיין וי

בִּיו ער וֶועט נִי אַוֶועק פָאהרֶען פוּן אִיהר מָעהר וִי אוֹיף דְרֵיי וָאהר ,
ראזא, = פַאר וָאס-זְשֶע זאלל,עם מַאקִי אַזֹי נִיט זַיין?.

אדאלת, דו מַיינְסְט אז די רבּנִים ענְדִיגֶען אווי נִיךְ אָב מִיט זִייֶערֶע פְּרַאנֶען וי אִיך מִיט

דִיר? דו וַיפְט נִיט אַז עִם זֶענֶען רָא אַוֶעלְכֶע רִבָּנִים וָואס זֶענֶען צוּ גֶעבּוּנְדֶען צוּ
אַ בּנְשׁטַאבּ. וָואס;קֶענֶען זי נִיט ערְלויבֶּען צוּ מַאבֶען א רֶעפָּארם זֵיי טְּהוּן עם נִיט פָאר
שְׁלֶעבְמִינְקֵייט. זי זֶענֶען שְׁטַארק צו גֶעבּוּנְדֶען צוּ רִי אוֹתיוֹת. אִיך מִיט דִיר. רָאזינקֶע . וֶֶעלֶען
מִיר זיךְ נִיט דֶערוַוארְטֶען אויף אַ רֶעפָארמא י עס וָאלְט וֶעֵהֶר גיט גֶעוֶועוֶען אַז יִשְׂרָאֵל זָאלל

קוּממֶען מִיט אַנֶט. רַאמָאלֶם וֶעלֶען מיר ֶענֶען מִיט א בִּיסֶעל וֶענִיגֶער שְׁמֶערְצֶען רֶערֶן
כּון די פְרַאגֶען .

ראזא, שׁין אַלַאנְגֶע צייט הָאבֶּען מִיר. פוּן אִיהם קיין בְּרִיעף ניט גֶעהַאט. נָא רֶעם
וָואס עֶר הָאט גֶעשְׁרִיענֶּען פוּן קיעוו אַז ;ער פַאהרְט קיין אַרֶעססֵא אונ פון
דָארְט אֲהַיים -- הערט מען פון איהם גָאר נִים . איף וַיים גָאר נִיט וָואס צוּ מְרַאכְטֶען.

אדאלף , = גָעוֹנִים שְׁרַייבְּט,ער נִיט דֶער פַאר,וַוייל עֶר רֶעבֶעגְט שׁוֹין אַליין צו קוּממֶען אַהָיים.
נָאר צִי מִים אַ נָם צי אֶהן אַ נֶט--אָט דָאס וִויים אִיךְ גיט,

ראזא, וֶיאַויֶעסװעט שׁוין זיין -- גֶענוּג זִיך גֶעזָארְנְטו

אדאלף, נָא .ראזינקע . איך גָעה ; אִיךְ וֶועל זַיין פַארנוּמֶען בִּיו אָכֶט אַזַייגֶער - בֶּערוּהִינ
דִיך רָאזַא. דוּ זָאנְסְט דָאךְ אַלין אַז רִיךְ בֶּערוּהִינְט ביין אֵייגֶענֶער וויללען.זַייוְשֶָע
נִימ פַארזָארְגְט {ער נעהמט זי ארום}

9 6 + + +

ראזא,,. פַאר וָואס"וְשֶע אֶרְגֶערְפְטוּ זִיךְ אַוֹי?פַאר וָואס;ושָׁע פיהלחייי זיךְ אַזוֹי אומגליקליף
| אִיבֶּער רֶער לַאנֶע ? |

אדאלף אַז אִיך זָעה ד יינָע יְסוּרִים פַאר גֶעס אִיךְ שׁוֹין אַן מִיר . אַרְיֶע , *אִיך נָעה. אַ |
שַאדַע וָאס מֶען דַארְף אַרְבֵייטֶען . אִיךְ וָואלְט בֶּעסֶער רָא גֶעוֶעסֶען. :

ראזא, ‏ אַדָאלְף!
אדאלף אַדְיע { {ער גייט צו דער טהיר ו אקענען קוממט ישׂראלן ע

צי"שי שי רש טל שטעט ישר שרשרשרשרעשר ר שורששרשר/ א רער שלש אלא

צְוייטֶע סְצֶענָע.

ראזא, אדאלף . ישראל, דער נאך גראסמאנן,

ישׂראל ' מַוְל מוֹב כִים אַ נָם { (ראזא װערט גלייך ! אדאלף שטייט א ציים. איבערראשב) {

-- 67 ==
אדאלף, ‏ אִיצְט בִּיסְטוּ מַיינֶע !

ראזא = (שרייט) פַּאפֵּא, פַּאפֵּא מְהַייֶערֶער 1 אַ בָּשׂורָה { (י ליפט צו דער מהיהן ר' יִשְׂרָאֵל הָאם.
נֶעבְּרַאכְט אַנָט ! |

גראסמאנן (ארויסלויפענדיג פאללט ראזא'ן אויף דעם האלרז) אַ מיין קֵינְד - מַיין טְהייֶער קֵינֶר 1
{ער וויינם} , -
ראוג, וַיין"וְשֶׁע גִים . פָאמֶער 1 אָ וי שיא דוּ בִּיסְט י,

אראלף, בֶּערוּהִיגְט אַייךְ ! (צו ראזא} נָא מַיין מְהַייֶערֶע. אַללֶע פְרַאנֶען וֶענֶען פַאר
עֶנְפֶערְט , אְבֶּער נָאר פַאר אוּנְז דֶערוַוייל}

אי

(דער פארהאנג פאללט.)

שרשׁר ר שרשרישלשרשלשרשרשישישלשרע עשר שר שרל ר" שרשל שיר ,שלש

פִירֶמֶער אַקְט:
זֶעקְסְטֶע קארטינעב+

(די סצענע שטעללט פִטָר ‏ א שעהן צימננער כא אראלפץ.)

לשרשן של רעל שלשרארשלעעסשלשרשלשרעלערשרערשרשלשרשרשלף
ערְשטֶע סְצֶּענֶע

ראזא או: אדאלת.
ראזא. הַיינְט , מַיין מְהַייֶערֶער - אִיז אַקוּרַאט אַכְטצָעהן יאהר אַז מִיר הָאבֶּען הַתוּנָה
| = גֶעהַאט אוּג גְרַארֶע הַיינְט וֶערְט אוּנְזֶער אַרֶעללֹא אַכֵּלֶה מִיט דֶעם וָואס מִיר
שַׁעצֶען זֶעהֶר . וָואס מִיר קענֶען אִיהם . אָ. איך וָואלְט ניט גֶעוָואלט מִים מיין,קינד אַ שִׁירוָּ
מְחוּן. אִיך זָאל נִישְט,קֶענֶען רֶעם חֶתָנִם גֶעלְטֶערְן וֶעהֶר גוּ,

אדאלף, וָאס דֶען מֵיינְסְטוּ, אוּמוֵיסְט פְלֶעגֶען אוננֶערֶע עֶלְמֶערְן זיבֶען יחים בַּיי א

שִׁירוּך! גֶעעֶועהנְלִיךְ גֶעהמְט יֶערֶער מִיט זִייֶער פִיעל מִים זיךְ פוּן זַיין פַאטֶערם
הויז, גֶּעוָאנְרֶערֶם וָואם אָנבֶּעלַאנְגְט אין מדוֹת .. ;עם. זֶענֶען רָא אויסנַאהמֶען . אַז בַּיי רִי
אָרְנסְטֶעֶעלְטֶערְן אי דָא רָאם בֶּעסְטָע קֵינֶר אונ בּיי רִי בֶּעמְטֶע עלְטֶערְן רָאם אָרנְסְטֶע. -
אויסנאהמען נֶענֶען דָא, נָאר רָארְמֶען ואוּ אִיף ,קען גִישְט פָאללקַאממֶען אִיבֶּערצֵיינְט ניין, -
אַז דִי פֶערְנָאן . וֶעלְכֶע מיך אִינְטֶערֶעסִירְט . אִיז אַזי . וי אִיךְ הָאבּ גֶעוָואלְט, אָי מִיר.
ייר גְלייך צו וֶענְרֶען צו רִי עעלְטֶערְן אנ נָאך זייֶער שְטַאנְד נָא צוּ רֶענְקען אִיבֶּער רֶעם
קִינְד , וַוייל גֶעוָאהנְלִיךְ פַאללְט רָאס גֶעפֶּעלֶע נִיט ווייט פוּן רֶעם בּוֹימֶעלֶע,

ראזא, , נָר דִי לֶעצְטֶע צֵייט הָאבֶּען אוּנוֶערֶע יורֶען אַבִּיסֶעלֶע פַארבִּיטֶען דֶעם זִינן פון
4 + = דֶעם וָארְט ייחוּם" יחוּם פְלֶענְט א מָאהל הֵיימֶען אֵרָב. אַדין. אָדֶער אַנו
אַגְריסֶער לֶערְגֶער אָרֶער אֵין אְרֶענְטְיבֶער סוּחַר ; ;די לֶעצְמָע צָייט הֵייסְט ‏ אָבֶּער וְחים 8.

אט : ר י

דָאס גֶעלֶר - אָדֶער דֶער אִיז א מְיומֶם. וֶער געם קען פַארבְּלֶענְֶען די איגֶען. אויף קיין
- אָרֶענְטְלִיבַקייט קוקט מֶען שוֹין נִיט, נָאר מִיף -פְרֵייט דוָקא וָואס אוּנְזֶער אַרֶעללֵא וֶועט חֲתוּנָה
הָאבֶּען מִיט דֶעם וָואס מִיר קֶענֶען אַ יהם אוּנ דָאס ה ו י ז, פוּן וֶעלְכֶען ער קוּמט אַרוֹים. ‏

י"שייש על עשר שרשרשרשלשלעשרשרשישלש "ששר"שרש"שרשישרשלשיש

צְווייטֶע סְצֶענֶע.

די זעלבע , אדעללא א עמיליע.

יאדעללא, א שָׁאדָע. מַאמַא. ואס דוּ בִּיסְט זיך היינט אבִּיסֶעלֶע גִיט דירְכְגֶענַאנְגֶען , דָאס
| וֶעמטֶער איז אַזױ שֶעהְן אוּנ דִי לוּפּט אִיו אַזֹי פְרִישׁ, |

עמיליע. מַאמַא . דוּ שְׁמְרֶענְגְסְט זי וַויִרקליך צוּ פִיעל אַן . נָאר הֵיעְט ‏ קען מֶען דיר
| פֶערצֵייהֶען. דוּ הָאסְט גֶענוּג איינצואָרדנען צוּם מִיטטָאג,

אדאלף. אט אַז אַרֶעללֵא וֶועט חֲתּנָה הָאבֶּען וֶעט שיין רִי מאמֶע הָאבֶּען וואוהין צױּ
| גֶעהן. זי וֶועט שוין מווען נָעהן;זי נֶעם זי ניט אַיינהַאלְטֶען זִי וָאלל נִיט.
זֶעהְן אַ טָאג אַרֶעללן .

-אדעללא, ((מיטא שמייכעל) נָאר ד וּ' פַּאפָּא וֶעסְט זִיךְ איינהאלמען נִישְׁט צוּ גקוּממֶען אַללֶע
הָאג . הָאבּ אִיך געמראפען ? ני נעחמט איהם ארום) ג {

עמיליץ, קים. אַרֶעללֵא. וֶועלֶען מִיר בֶּעמְכַאכְטֶען דַיין קלייד - אִיף קום בַּאלְד צוּרִיק,

מַאמֵא. וֶעל אִיך דִיר הֶעלְפֶען דֶעם מִישׁ פאר-בֶּערִייטֶען. יָא. מַאמֵא , מִיף
הָאבֶּען בַּאנֶענֶענְט די מאדאם רָאזֶענְקְרַאנְץ ; זִי וֶועט הַייְנט זַיין צוּם מיממאג . קוּם אַדֶעללֵא,
| אדאלף, נָא, אונ אִיך גָעה אוֹיךְ ! מֶען רַארְף זי צואַילֶען פְנֵיי צוּ הֶערֶען בּיו דְרֵיי ו
| {אללע. אג אויסער ראואן :

צ-

רְרִימֶּע סְצֶּענֶע.

ראזא , דיענסט, הכ
דיענסט, מַאדַאם. אַקְוויטֶעלֶץ!
ראזא. וײעט וֶער הָאט.עס גֶעבְּרַאכְט?
דיענסט, - איין אָרֶעמַאן .ער זָאנְט אַז דָאס קְווימֶעל אִיז פוֹן איהם אַלֵיין

ראזא, פו אֵיהם אַללֵיין ? ולייעט ישֶׁענְקְט מִיר אֵיינִיגֶע מִינוּט גְנָארִינֶע דַאמֶע מִיט אַיךְ

צוּ שׁפְּרֶעבֶען! עס אִיז פַאר אַייך אויך זִייֶער וִויבְטִינִי ואס זָאלל דָאס בֶּערֵייטֶען ?
נֵצו דער דיענסט) נָעה. פְּרֶעג אֵיהם וָואס ער דַארְף ודיעסט אנ . וָואס אִיז דָאס ? אִיךְ הֵייבּ נִישְט אָן
צו פַארְשְׁטֶעהְן. אּנְטֶערְגֶעשְׁרִיעבֶּען אִיזאַיוֶער אַלְטֶער בָּע קַאנְטֶער. גָאך מָעֵהר וי איין אַלְטֶער
בֶעקַאנְטֶער", | 0

-- 09 -ײן

-. 3
דיה זידייה { א אט אע יי אהא א יט

דיענסט, ‏ עֶר זָאנְט..עֶר קֶען מיד נִים דֶערצֶעהלֶען וָאט מר דַארָף .ער מוז רֶערֶען בִים
: | אֵייך אַללֵיין : 7 | : -

8 = אכ

יו '

דאוא, ָּ נָא. רוף אִיהם אַרַיין (ניימאגן קומט אריין , זעהר ארעם געקליירעטן + מאכם א רעווערא.ב)} :
ניימאנן, - נוּטֶען טַאג + וֶערטְּהֶע רַאמֶע יי
ראזא. נוּמֶען מאג ז וָואס פַּארלַאַנְגְט אִיהר
ניימאנן, - אִיךְ הָאבּ מִיט אַייך עפֶּעם אִיגֶּערצוּרֶערֶען
ראזא, ונָאוָנְטווָואס אִיהר וִיללְטט , |

ניימאנן, (כעטואכט די שטום , בעוואונדערט אללעס)' הֵייסְט אַייֶער דיענקט ארוים;עתן וֶעל
7 א אִיך איך זֶאגֶען וָואס אִיך דַארְף. --- :

44

{ 7,
ראזא. אִיהר מֶענְט זָאגֶען ואס אִיהר וִויללְט .עס מַאכְט נִים אויס ,

ניימאנן, נִישְׁט פון אַללֶעמֶען קען מֶען רֶערֶען אִין דֶער גֶעגֶענְוארְט פון א דִיענָסט א.
רָאם ווָאם אִיךְ וֶועל אייךְ זָאגֶען אִיו נָאר נִישְט אַזא קלייניגקייט וי אייך קען
זִיף דַאכְמֶען שטילט אִיהר גֶערֶענְקְט נַיימַאנִין? |

ראזא, (בעשראכט איהם ערשראקען . גיט א צייכען דער דיענסט זי זאלל ארויסגעהן , דיענסט אב.)
נָא, אִיך גֶערֶענְק. וָואס"וְשֶׁע דַארְפְט אִיהר?
ניימאנן, = אִיך כִּן דָאך מאקי גַיימַאנן . אִיהר רֶערְקֶענְט מִיךְ יט גנָאריגֶע בַאמֶע לאי- ר
הָאט זי וֶעִיג פּאראָנרֶערְט. גֶעוֶועהְנְלִיך--גיטֶע אוּמשְׁטָאנְרֶע אֶלְמֶערְן וַייניגֶער .
אֵייֶער מַאנְן הָאט פִיעל אִיבֶּערְגֶעליטֶען-אודאי הָאט;עס אוֹיף אִיהם גֶעוִוירְקְט. -
ראזא, ‏ א װַיים נים צו וָאס אֵיהר זֶענְט אַ הֶער גֶעקוּממֶען אוּנ וָואם גֶעהְט אייך אָן
6 : 6 5 שי ט ש+7ג 5 צִ
מֵיין מַאנְן אוּנ וָואס הָאט אִֵיהר אִיבֶּערהוֹיפְּט דָא צוּ מְהוּן,
ניימאנן, ‏ דיט נִיט אַזי בָּאו . וֶערְְקֶע רַאמֶע ! בַּאלֶר וֶעל אִיך אֵייךֶערְקְלַארֶען . איהר
הָאט זִיךְ דָא יט ואם צוּ בָאוֶערְן.. הָאט בֶּעסֶער אִין זִינֶען. אי זָאלל זי ניט
7 וע אט ד 6 "לט ט יל 4 צֹּ שט
בַּאנֶערְן . נָאךְ צְוַאנְצִיג נָאהך בִּין אִיך גֶעקוּממֶען צוּ מַיין פְּרוֹי, | |
ראזא, ‏ +צוּאַיֶער גֶעוֶועוֶענֶער פְּרֹי..

5

גיימאנן , נָאךְ דֶעם גֶעוֶעץ נֶענְם אֵיהר נָאךְ אִיצְט אויף מֵיין פְהי; .

ראזא. - נָאךְ דֶעם גֶעזֶעץ הָאט איהר מִיך ראךְ ִיגֶט.. גֶעהְט אַייך פון וַאנֶען איה-
הי שיט 5 : "2 =+ הו שיש ייר ,

' זֶעגְט גֶעקּממֶעןו! - .
בֹ

. = ישר -
יט =+

ניימאנן. - אִיף וייס נִים פון וַואנֶען אִיהר הָאט בֶּעקוממֶען אַ גָט. איך וַייס גִישְט ער
{ == עס הָאט אי דָארְט גִיגְט. אַבִּי יט אִיך + אִיך קען בֶּעמייֶען אַו-אִיך בִּי
אִין ארָעסמֵא קֵינְמָאהל נִיט גֶעוֶענֶען. אִיך הָאבּ זי שין אָנגֶעפְרֶעגְט + פון וַאנֶען מֶען הָאט
אִייךְ גֶעגְרַאכְט אַנָם אוּג פון וָאס פַאר אַ צֵייט + אִיך,קען שוין אִיגֶּערצֵייגֶען וואוּ אִיך בִּין
דַאמָאלְס גֶעוֶוענֶען. שַׁארֶע מַארַאם וָואס אִיהר לָאוְט זי נִים בֶערֶען . אִיך מיין נָאר גִיט יין
שְׁלֶעכְמֶס אִייךְ צוּ מְהוּן ,

= 10

ראטןג וָאסשע װיללט אֵיהר פון מִיר ?

צּ

ניימאנן, = אָט הָאם זֶענען גאר אַנדֶערֶע וָארְמֶערזּ אִיך . מַארַאם, װילל נִישְט צושמערן.

אֵייֶער צוּ פְּרִיערֶענְט לֶעבֶּען מִיט אִייֶער יֶעצְטיגֶען מַאנן , כיט אִייֶערֶע קִינְרֶער
נָאמְט בֶּעהִיטֶע! אִיך ווילל נָאר, אִיהר זָאללְט זִיךְ פַארזֶעצֶען אִין מַיין לַאנֶע - איהר מוש
פַארְשְׁטֶעהְן. מַאדַאם. אַז וִוי בַּאלֶּד עס וֶועט נָאר עֶערְקְלָארְט וֶערֶען ווֶער אי בִּין אוג אַז איחַ
הָאבּ אִייך קיינמָאהל נִישְט גִיגְט -- הֵייסֶען אַייֶערֶע קִינְרֶער נָאךְ דֶעם יּדִישֶׁען דין יי -

ראוא, יי א, איהר רֶעדְט נִיט פון מֵיינֶע קִינְדֶער!

ניימאנן שָׁעֵהן. מַארַאם אוה האבּ דָאך אֵייך גֶעוָגְט אַז אִיך ווילל אִייך קי} שְלֶערְמם
= 77 2 נִט מָהּן. |

ראזא, - וָאסיושׁע וִילגְט איהף ?

ניימאנן, ‏ אִיהר מוט פַארשְטֶעהְן. נְנָארִינְסְטֶע דַאמֶע , אַז דֶעמֶעלְט וֶוען מיין פְרוּי לֶעבְּט

זיף גְליקְלִיך אוּג וֶען אִיךְ מוּז צוּיזֶעהְן פוּן דֶערוַוייטֶענְס וִוי בַּיי מיין לֶעבֶּען
הָאט מַיין פָרוֹי אַ מַאנן -- איז דָאךְ שֹׁין רָאס אַלֵיין גַאנְץ גֶענוּג. אַז אִיהר לֶעבְּט יָא גְלִיקְלִיךי
דַארְפֶּט איהר אייָעֶר מַאנן אוֹיךְ נִישְׁט פַאר גֶעמֶען ! אֵיהר וַוַייסְט דָאךְ אַז יֶעדֶער מֶענְשׁ אִיו יךְ
נִיט קיין שׂנֵא. אִיהר קֶענְט לייבְט אַרוֹיסוֶעהְן או מֵייגֶע גֶעשׁעפְטֶען זֶענֶען נִיט גְלֶענְצֶענְ. ר
בעפראכט זיך פון קאם ביז די פּיס) -- פַארשְׁטֶעהְט אֵיהר, מַאדַאם : דַארְפְט אִיהר איער מַאנן אוֹיךָ
נִיט פַארגֶעסֶען ! ד יז

י
ראזא,. װָאס פָאדֶערְט אִיהר פון מִיר, גֶעלְר '

ניימאנן, ‏ אָ. ואס רֶערְט אִיהר . מַאדַאם ? אַז אִיך קען נִישְׁט ענְטְדֶעקִין וֶוער אִיך בִּין
קען אִיך דָאך מִיר קיין גֶעשֶעפְּט נִיט מַאכֶען ! אִיהר ווִילְלְט דָאךְ נִיט. מַאדָאם,

אִיךְ זָאלל רֶערצֶעהלֶען אַז אִיך בִּין אַבְּרֵאם גְרָאסְמַאנִים אַיידֶעם, אייֶער מַאנן ? אִיהר הָאט -
דָאךְ קִינְרֶער יי

ראזא, יא מַיינֶע קינְדֶער! וצי זי מֵיינֶע מְהִייֶערֶע קינְדֶער 1 וי ניימאנז הָאטְשִׁי אֶיךְ נְלוֹיב

נִיט אִין דֶעם ואס איהר דֶערצֶעהלְט מִיר. נָאר אויבּ עם אִיו אָמֶת אֲפִּילוּ אוֹיף
דֶעם טוזֶענְרְסְטֶען פאלל .+ וצי זיח מיינֶע קינְדֶער 1 זייֶער נָאמֶען ז.. שְׁרַעְלִיךְ ! איך טָּאר
אבֶּער דֶעם מוּטָה נִיט פַארְלִיערֶען ... וצי איהם! הֶערְט אוֹים . אִיךְ זְעה אַרוֹיס אַז רָאס אוּמֶנְליק
פוּן מֵייֶע יְּגֶע יָאהרֶען יָאגְט מִיר נָאך אויך אִין דִי עַלְטֶערֶע . אִיך גְלויבּ אֲפִּילוּ עניג אִין
דֶעם וָואס אִיהר רֶערצֶעהלְט מִיר , אִיך בִּין זיבֶער אַז מֵיין גֶט אִיו אַיין אֶמֶתֶר גֶט. נָאר דָארְטֶען
א מייצֶע קינְדֶער זֶענֶען אַרַיגֶעמִישְׁט, עֶרְלויבּ אִיךְ מִיר ניט נָאצוּרֶענְקֶען. זִיךְ אִיגֶער צוּ
לֶעגֶען. אִיךְ בֶּעט איך ! גענוּנ אוּמְנְלִיק הָאבּ אִיך דוּרְף אַייף אִיבֶּערגֶעמְרֶאנֶען. לָאז הָאטְשִ
אוֹיף מֵייגֶע קִינְרֶער דָאס אוּמְנְלִיק נִישְׁט אִיבֶּערגֶעהְן, אַ מיּטטֶער בֶּעט אַייך . וֵויינְט פַאר אַיךְ
- מִיט מֶהרֶערֶען, הָאט רַחְמָנוֹת אויף אִיהרֶע קינרֶער ! וָואס וֶועט אַייךְ אַרוֹיסיקוּממֶען אַז זי

וֶועלֶען אוּמְנלִיקלִיךְ זיין ? , --עפ.

ניימאנן = מַאדַאם, וֶוער זָאנְט אַייך דֶען אַז אִיך הָאבּ אֵייך גֶעווָאלְט שְלֶעכְטְם מְהוּן ? אִיהר
הָאט מִיךְ גִיט גֶעוָאלְט פַארשְׁמֶעהְן. אַז אִיךְ פַארזֶעץ מיך אִין א ייָער לאגעי

== 11 25
פַארזֶעצְט אִי ה ר זי אִין מֵייגֶער: מֵיינֶע פִינַאנְסֶען שִמֶעהן יֶעצְש זָעֵהר שְׁלֶעכְט . קין
גֶעשֶעפְט קען אִיךָ מִיר נִיט מַאכֶען אִיך הָאבּ דָאךְ אַייך גֶעזָאנְט ,

אר נרטיג

ראוא, וָואסיזְשֶׁע ‏ קען אִיךְ אַייך גֶעבֶּען { (געהט צו צום מיש, עפענט א שקאטולקע ,
נעהמט ארויס געלר אזוי װי פארמישט) אִם הָאם אֵיהר , נָאר אֵיין זַאךְּ בֶּעט אִיך
אַייך ‏ גֶענוּג וָואס אִיךְ בִּין אוּמגְלִיקְלִיך -- לָאז צוּ מיין מאנן, צוּ מֵיינֶע קִינְדֶער נִישְׁט אָנ.

בי
ט

קוּמֶען , אָט דֶאם אַלְדִינְג -- אוֹי זיִי וָאלְטֶען רָאס נִישְׁט אִיבֶּערגֶעטְרָאגֶען !
: גי ; { יש : ט 27 + 6 ,

ניימאנן,, וָאס דֶענקֶען זִי, מַאדַאם ? אִיהר הָאט צוּ טחוּן מִיט אַ מֶענְשָׁען , מיין וָוארְט
אִיז הֵיילִיג ; אִיךְ עֶמְפְּפֶעלֶע מִיך גְגָארִיגֶע בַאמֶע| טיס

ראזא, אוב אִיהר הָאט נָאר גֶעוִיסמֶען. מיין אִיך. וֶועט אִיהר נִישְׁט אוּמגְליקְליך
מַאבֶען מֵיינֶע קִינְדֶער. וָואס גֶענֶען זֵיי שׁיּלריג ? הי יי

ניימאנן, ‏ זָא לַאנג, מַאדַאם, אִיך וֶועל פון אַ ייד זיין ציּפְרִיערֶען. וא לַאנְג וֶועט
| == אִיהר פוּן מִיר אוֹיך ליין צוּפרִיערֶען . {אבן .

ראזא, !‏ ואללייןן א . מֵיינֶע קינְדֶער , מֵיין גוּמֶער אַדָאלֶף! עֶר זָאל זִיך גאר גִישְׁט רָעָה.
= וִויספֶען, נָאמט, נָאמט, גִיבּ מִיר כּחַ דָאס אִיבֶּער צוּמְרָאגֶען! יָא.,, ַיימַאנן
עֶפֶּעם פַאר גֶעס אִיךְ מִיךְ, וִוי אַ חָלוֹם {מיט א בּיטערן שמייבעל} צוּם הַיינְטִיגֶען טָאג , הֵיינְט
אי דָאךְ ארעללא'ס תְּנֵאִים . א שֶׁעהנֶע מַתֲּנָה פוּן נָאמט ! (פארטראכט) עִם ,קען זיין ער
ָאגְט לִיגֶען . עֶר הָאט ניט מִיט וָואס צוּ איבֶּערצייְנען . או;ער הָאט גִישְט גֶעגֶעבֶּען דֶעם גט
אֶפְשֶׁר רעק איך מיך גאר אומזיסט !עס קעןזייןיעֶר נַארט נָאר אָבּ, נָאר מָאמֶער האם
עֶר יא מִים וָואס צוּ בֶּעוֵוייוֶען ?, . + {זי בּייגט אן דעם קאפ אוג בלייבּם װי פארשטייגערט} ; :

א . וי

פִירְטֶע מִצֶענֶע,

|| ראזע אונ אמאליע, דער נאך אדעללא אונ אדאלף, ‏
אמאליע , די גֶעסְט זֶענֶען זִיךְ שוין צוּנויף-גֶעקוּממֶען אוג דוּ בִּיטָט נָאףְ נִיט אֶנגְעמהוֹן 2
(זי קוקט זיך : ! אִיו מיש ריד {'
י קוקט זיך צו צו איהר מיט א געשריי) מַאמַא ! וָואס אִיז מִיט רִיר ? (שריי
אַדֶעללֵא, אַדֶעללֵא, קוּם הֶער , אַדֶעללֵא ! = יי ייח טי ט- נו 6 (שריט)
אדעללא וָאם אִיז דָא ? מֵאמַא , וָואס אִיז מִיט דִיר 1 מַאמַא , עס אִיז דִיר נִיט נוט }
3 - ווֶער אִיז דָארְט + קוּממְט אַ הער ! (דיענפט לויפט אריין, נאך איהר אראלף) ,

יצ
יו

3

אמאליע, מֹאמַא, וָאס אִיו מִיט רִיר 1 }

דיענסט, ‏ (ברענגט וואספער) נעהמט אַבִּיסֶעל, מַאדָאם !

אס זאָל יט ריר גע

ְ
א : יי

= 172 =
ראזא, ‏ נָר נִישְׁטּ, דֶער קאפ הָאט זִיךְ מִיר אַ בִּיסֶעל פַארדְרֶעהט ,
אמאליע ,‏ אַז דוּ שׁמֶעהסְט אַזוֹי פָרִיה אוֹיף אוּג אויף דֶער פְרִישֶׁער לוּפְט גֶעהמְטוּ גי י
אדאלף, נָאר װִי א פִיהלסְטוּ זִיך 1 -=ין.,
ראזא, י עֶס אִיז מִיר שׁוֹין אִיבֶּערגֶעגַאנְגֶען .
אמאליע, מֵאמַא . נָא קוּםזְשֶׁע זִיךְ אָנטְהוּן |
ראוא, גִין, לִיעבֶּע קינְדֶער . אִיך וֶועל זִיךְ נִיטּ אִיבֶּערטְהוּן ,

פינְפֶטֶע פְגֶּענֶע.

אדאלף, ראזענקראנץ, זיין פרוי, חתן, געסט + /,
(אדאלף געהט זיי אקעגען, אללע בעגריעטען זיך , דער חתן גיט איבער דער כלה א בּוקעם) :
ראזענקראנץ, גוּמֶען טֵאנ ! ואס פאר אַ שָעהן וֶועטֶער מִיר הָאבֶּען הַיינְט !

אדאלף, יָא ! אַקוּרַאם וִוי מִיר הָאבֶּען זִיךְ גֶעוואוּנְשֶׁען צוּם הַיינְטִינֶען מָאג , דִי נַאמוּף
אַללֵין ; דַאכְט זִיךְ, פיל ט מִיט אוּנְזֶער שִׂמְחָה . ' יט

מאדאם ראז', װי גֶעהט עִם אֵייך ראזינקע, ארעללא 1
ראזא, - נָאטט זי דאנק!. |
מאדאם ראז', עֶפֶּעם זֶעהט אִיהר מִיר שְׁלֶעכְט אוים. רָאויגָקע:
ראזא, , דֶער קאפּ הָאט מִיר פְּלִיצוּם אָנְגֶעהוֹיבֶּען וָועה צוּ מחון ,

אמאליע. שְׁטֶעללְט אַייךְ פָאר : גָאר פְּלִיצוֹם אִיז דער מַאמַא שְׁלֶעכְט גֶעוָוארן ! גוּט וָואס
אִיךָ בִּין אַרַיינגֶעל קוּמֶען { { זִי אי גֶעוֶועהן אֵיינֶע אַלֵיי אין ? שְׁמוּבּ , אִיך קען ן נָאךְ
יֶעצְט פַאר שְׁרָעק צו זי נִיט קוּממֶען+ ..-

מאדאם ראד, אִיך הָאב אָבֶּער בַּאלְד בַּאמֶערְקְט אַז די מַאמֵא אִיז נִיט מִיט ַללֶעמֶען.

ע,

ועקְְטֶע סְצֶענע,

| די זעלבע אונ דער רב ,

רב. נָאטט הֶעלֶף אייך ! אִיךְ בִּין אבֶּער אָנְנֶעקוּמֶען אין א גוּטֶער שָׁעֵה : אַז איך.
הָאבּ יָא גֶעמְרָאפֶען בֵּיירֶע מְחוּתָנים אִין אֵיינֶעם , אִיז עם בַּיי מִיר וָעהר אָני,
גֶעלֶענְט , אִיךְ דַארְף הָאבֶּען אַ שֶעהנֶע נְרָבָה פַאר אֵיין אִישׁ חָשׁוּב {., =

ראזענקראנץ , נָא אָט הָאבֶּען מיר דֶעם רב אויך ! וֶועט עֶר אוּנז שוין טאקי ימע
די תִּנָאִים ט
רב. תְּנאִים שְׁרַייבֶּען ! הָאט אֵיהר נָאךְ נִים קיין גֶעשְרִיעבֶּענֶע - דארף מֶען שמש

-- 48 --
נָאך רי אַבְרָהֶמְצִי דַי . אִיך זְה שוין הַיינְט נִים וי אַװױי צוּ שְרייבֶּען .
אדאלם, אֶט שִׁק אִיך בַּאלְר,

ראזא, בִּשעָע קממט צוּם מִיש: .עם אִיו שין צייט! ואלע אב. אדעללא מם רום חחן

0 געארמט , דער רב וילל גלייבען + ו

אדאלף, קוּמָט רבִּי. איהר הָאלְט דָאךְ שׁוֹין אורְאַי נאך מימאג . װוֶעט אִיהר אַזױ נֶעהמֶען
א גְלֶעוֶעלֶע וַיין ‏

רב, מְהֵיבָא תֵּיחִי. אַ שִׂמְחָה אִיז בַּיי מִיר אָנגֶעלֵייגְט, לָאז גָאמט גֶעבֶּען עם זָאלֶען
| בֵּיי יודֶען נָאר זַיין שִׁמָהוֹת ! (ביידע א3) '

זִיעבֶּעטֶע סְצֶענֶע

גיימאנן, (קוממט אריין 4 א בימעל פארטרונקען) ‏

ניימאנן, ‏ קקיינֶער אִיז נִישֶטָא ? אִיך הָאבּ גֶעהֶערְט אַז היינְט זֶענֶען רָא תִּנְאִים . אִיך קוּם

אהֶער וי אַ פַארנְנְבָמֶר ..+ פַּאר וָואס זָאל אִיךְ אִין אֲמֶת זיין פוּן דֶער ווייטֶענְס
פון אִיהר 1 זִי אִיז נָאךְ אַ גַאנְץ פַיינֶע ווייבֶּעל. מִיט וָוֹאס הָאט דֶער אַדָאלף מַעֵהר רֶעכְט פוּן
מִיר ? אָמֶת אִיך בִּין נְרייט צוּ בֶּעהַאלְטֶען וֶוער אִיך בִּי . אֶבּער אִין אָמָת וָאלְט נִיט שְלֶעכְט
גֶעלֶען אַ זי זָאל מִיךְ פַארְשְׁטֶעלֶען פַאר אַלֶע . אַו איך בִּין איהרֶער אֵיין אַלְטֶער בָּע קַאנְטֶער
אָפִּשַׁר וֶועל אִיךְ מִיף צוּ שְׁלַאנֶען צוּ אגֶעשֶׁעפְּט מִיט דֶער הֵילֶף פוּן אִיהר מַאנן , מִיר דַאכְט
זי י ִם וָואלְט גָאר נִיט שְלֶעכְט גֶעוָועהן.

פארעטשרשרשישרשלע לעש

אַכְטֶע סְצֶענֶע.

ניימאנן , דיענסט,

דיענסט, וָאס פַארלַאנְגְט איהר ? דִי מַארַאם אִיז יֶעצְט פַארנוּמען .עס אִיו אַ מִימאג דָא:
? ניימאנן, אִיף ויים : וֶער אִיו רָא בַּיי אַייךְ אוֹיף מִימטָאג?

(דיענסט ,‏ דִי מְֹתְנִים מִיטפְרייליי ַרֶעללֵאס חָתָן. רֶער רב אונ וא אצְרֶערֶע נֶעסָט,

ניימאנן, זי זין! דֶער רֵב 1 זִי ווֶעט מוּזֶען מִיךְ גַּאלְר אַרַיינפִיהרֶען אִין אִיחר גֶּענֶעלְשַׁאפְט,
תַּנָאִים וֶענֶען אוֹיךְ אִיצָם. עס איז גֶערָאמְהֶען זצי רער דימט) נָּעה וּזָאג רֶער
מַארַאם אַז דֶער אֵייגֶענֶער מֶענְשׁ וָאם אִיז גֶעוֶועזֶען אִין רֶער פְרֵיה ָוילל זי וֶעהְן.

דיענמט, - מֶעןֶעסְט אִיצְט. מֶען קען נִישְׁט צוּיגֶעהְן.
ניימאנן, נָעה, גָעה ! דִי מַאדַאם וֶוע נִיט ַיין בָּאו.

דיענסט, ‏ גֵיין . ניין ! אִיצְט ול אִיך נִישְט צונֶעהְן צו רער מאראם. קינ ארנֶען אַז
איהר דַארְפְּט 3

|הויז-פריינר| - 1 + }2

-- 74

ניימאגן, - נָעֵה. גָעה ! רִי מַארַאם וֶועש דִיר רַאנְקֶען וָוא דוּ הָאסְט זי אַרויסגֶערוּפֶעןו.
| גֶעחסְטוּ נִיט -- גָעה אִיךְ אַלֵיין ,

דיענסט , נָא. נָא י אֵיין אָנשִׁיקֶענִישׁ! אִיךְ וֶעל זָאנֶען דֶער מַאדַאם, נָאר איך װַיים אַז
זי וֶועם נִיט אַרויסקוּממֶען . |

ניימאנן, גָעה. גָעה. נָאר זָאג אַז קֵיינֶער וְאלל נִיט הֶערֶען גריענסט אבן אִיצֶט אִיו אַקוּרַאט

דִי צַייט אוּנ אַז אִיךְ על נָאר אַרַיינמְרֶעמֶען מִיט אַ פוּם -- וועם שׁוין זַיין גוּט ..
הָאסְטוּ גֶעהֶערְט ? בַּיי מיין אֵייגֶענֶער פְרוֹי אִין שְׁמוּב וָאלל איך זַיין פְרֶעמְד ? וואוּ שְׁמֶעהט
עִם גֶעשְׁרִיעבֶּען ? זִי הָאט גֶעמֵיינְט אז מִיך קען מֶען אֶבּקוּמֶען מיט עֶטְלִיכֶע;קֶערְגְלִיך -- אָנֶּער
נָאר לא ! גֵיימַאנְן פַארשְׁטֶעהְט זיין נאך + אוג וֶוער שִׁמנֶעסְט אז אִיך הַאלְט נָאךְ מַאקִי גָאך
אַרְבַּע כּוסות . וועט זי מִיר נִיט פַאררֶעדֶען דִי צֵיין .

נַיינְטֶע סְֶּענֶע.

| ניימאנן אוג ראזא,
ראוא, ‏ (אָ ערשראקען) וָואס וויללְט אֵיהר נָאךְ יצ ? הַיינְט אִיז בֵּיי מָיֹר אַ שִׂמְחָה.
שְׂמָארְט מִיר נִים . אִיך בֶּעם אַייך !

ניימאנן,, נִישְׁט אַייך צוּ שְמָארֶען בִּין אִיך אַ הֶער גֶעקוּממֶען.

ראזא. נָאךְ וָאסיזְשֶׂע נֶענְט אֵיהר אַ הֶער גֶעקוּממֶען ? מִיר דַאכְט זִיך, אֵיהר הָאם
בַּאקוּממֶען וָואם איחר הָאט פַארלַאנְגְט. פַאר אַייֶער שְׁוַייגֶען הָאג. אִיך אייף
בַּאצָאהלְט.

ניימאנן ,, אָ. מַאדַאם , וֶוער רֶערְט פוּן גֶעלְ ? דָאס אִיז אִזֵא קלֵיינִיגְקייט !
ראזא, וָואס-וְשָׂע וויללט איהר פון מיר איִצט. איף, קען דָא לאנג נִיט בּלייגֶען מִיעֶע
1 גֶעסְט וֶועלֶען בַּאמֶערְקֶען אַז איך בִּין נישָמָא .

גיימאנן, - נָאר צְוֵיי וָארְטֶער . מַארַאם. מֶעהְט איהר:איך הָאבּ. מִיךְ בַּארֶעבֶענְט, אַו וֶוען

אֵייֶער צְוֵוייטֶער מַאנְן הָאט רָאס רֶעכְט צו זַיין מִים אַייך שְׁמֶענְדִיג צוי
זאממֶען . פַארוואס-שֶׁע זָאלל אִיך. אַיֶער ואגָ אנג ער מַאנן. זיין פון אִייל אִין גַאנְצֶען
פוּן דֶער וַוייטֶענִם ז

ראזא, ווָאס ?1

נייטאנן,, עעס אִיז נַאנְץ גֶענוּג אז אִיך הָאבּ מִיךְ גֶעפַאסְט דָאס צוצוזָעהְן, אַייך צו לֵיעם-
גִיבּ אִיךְ מִיךְ נִים אויס וֶוער אִיף בִּין . פַארגֶעסְט נִישְׁט אַז לֶערמִיט פארהיט

אִיהר ִיךְ אזּג אִייֶערֶע קינְדֶער פון שַאנְד -+ וֶוען איך מְחוּ רָאס, ָאם אִיז מִיר אֲפִילוּ וָעהֶר

שנֶער . מֶענְט אִיהר אִין וֶעִנְְטֶענְם מְהוֹן דָאם. ווָאס איך ווֶעל פוּן אייך פָּארֶערְן : אִיך וילל

נָאר, אִיהר זָאללְט מִיך פָארשְׁמֶעלֶען פַאר אִייֶער מַאנן, פַאר אִייֶערֶע אִללֶע בֶּעקַאנְטֶע. גֶענג

פאר טִיר רָאס אָפֶּפֶער וָואס אִיך בְּרֶענְג מֵייגֶע שְׁלֶעכְמֶע אוּמשְטַאנרֶען.

76 10 ===

ראזא, וווען ניימאנן רערט שטערום זי פארמראכם נעחגט זיך אללע מאחל ביים קאפּ!. זָאנְט וָאם כָארי
| דֶערְט איהר פוּן מִיר?

ניימאנן, = אקלייניגקייט ! אִיך ווילל נָר הָאבֶּען רִי מֶענְלִיבְקֵייט צי וֶעתְן מיין פְרוֹי וֶוען
| = אִיף על ורֶעלֶען. פיעל יאזרען זֶענֶען אוועק-גֶעגַאנְגֶען ‏ אִיך בִּין שִיין

נִיט דֶער אֵייגֶענֶער . אִיךְ שָעץ דָאס רוּהִיג לֶעבֶּען |מיט א שמייכעלן אוּנ אִייךְ וָואלְט אִיךְ שוין אוֹיךָ

גֶעוואוּסְט וִוי צוּ שֶׁעצֶען נער לאזט זיך צונעהן צו איחר אונ וילל זי אננעחמען כיי דער האנה) ; |

4
+

;
ראזֹא, נשײך אחאט אָ. עִם אִיו צוּ פִיעל ו איך קען;עם שוין מָעח נִי הֶערֶען, אִ.
אִיהר מֶערְדֶער ! עס אִיו אַייך אט אַ פָּנִים וֶענִיג גֶעוועהן ואס אִיהר הָאט אִיבֶּער-
גֶעמְּהוּן מִים מִיר אין מֵיינֶע יּנְגֶע יָאהרֶען. מֵיין פָאטֶער אומנליקליך גֶעמַאכְט, מִיך אַיין
עֲגוּנָה גֶעלָאוְט! אוג אַז רֶער גְליקלִיכֶער צוּפַאלל הָאט מיך בֶּעפְרֵייֶעט פוּן רִי קֶעטֶען וָואס אִיהר
הָאט מִיךְ צו"גֶעקָאוֶועט. אוג יֶעצְט נָאךְ אַכְטְצֶעהן וָאהר וִוי אִיך לֶעבּ מִיט רֶעם וֶועלְבֶער איז
בּיי מִיר דֶער פְהיוֶערְסְטֶער אין דֶער גַאנְצֶער ווֶעלְט . זֶענְט אִיחר גֶעקוּממֶען אַוֶעק-
רויבֶּען בַּיי אונז אוּנזֶער גיק . אּנְזֶער רוח ? אָ נֵיין. אִיהר הָאט אַ מְעוֹת ! גָאר עס וֶועט אַייף
נִיט גֶערָאטְהֶען . אִיך הָאבּ גֶעמֵיינְט . אַז אַיהר ווֶעם פוּן מִיר פָארְרֶערְן נִיט מעהר וִוי געלָר, נָאר
דָאס ווָאס אֵיהר פָאררֶערְט פוּן מִיר -- אִיו אוּנמֶענְלִיך ! אִיחר וִויללְט אִיךְ זָאלל אָבנַארֶען.
מיין מְהַיֶערֶען גֶעליענְטֶען מאנן , אֵי"הר זָאללט וַיץ ‏ מִיץ מַאנְוִם בֶּעקַאנְטֶער.מֵיינֶע
ערְלָע קִינְדֶער זָאללֶען אִייך אָבֶּעבֶען כֹּר וי אַנַאסְט . אוג שְמִיללֶערְהִי זָאללְט אִיהר
מִיךְ אַללֶע מָאהל רֶערמָאנֶען. אַז איך בִּין אַייֶער פרוֹי 1 גֵיין, דָאס וֶוֶעט אַייך נִישְׁט גֶערָאטהֶען !
;קעפ פַאררְרֶעהֶען . מֵיינְט איהר . קען מֶען תָּמִיד! גֵיין, זָאג אִיךְ אַייך ! אִיֹהר וִיללְט
מִיךְ הַאלְמֶען אִין דֶער שִׁיללֶער מוָרא ‏ אִיךְ שְׁלֶעק מִיךְ נִים! אַרױים, אַחױים פון רַאנֶען,.
זָאנ אִיף אַייף ! - | : 6
ניימאנן,, שְׁרֵייט נִיט אַזי, מַאראם 1 גֶערֶענְקְט. אז נָאךְ דֶעם גֶעשְׁרֵיי ווֶעט אִיהר מִיף
וֶעלֶען דיק רוּפּען ;עס וֶועם אי אָבֶער נִיט הֶעלְפֶע . אֲִילי אִיך אַלין
וֶעל שוין אויף גִיט קֶענֶען צורִיק חַאפֶּען .

- פֶעהְנְטֶע סְצֶענֶע.

די זעלבע אי אראלם ‏ -
אדאלף, - וָאם בִּיְטוּגָאר פְליצּם אַוֶעק גֶעגַאנְגֶען פון רֶעם מִיש?
ראוא, ואס אִיך בִּין אַווֶעק גֶענַאנְנֶען ? רֶער מֶענְשׁ הָאט מיר גֶּענַארְפְּט זָאנֶען
| עֶמְלִיכֶע וָוארְטֶער.
ניימאנן +‏ (שטילל צו ראזא'ץ)-שְׁטֶעלְלְט מִיךְ פָאר! .

ראזא, טל צואדאלפ'ן) דָאס הָאט רִי מַ

אדַאם פְּרֶענְקֶעל גֶעשַׁקְט רֶעם מֶענְשֶען
מִיט אַקַארְטֶע פון רֶעם קאמִיטֶעט, -

יי יי

אדאלף, הַא! נָא לָאזֶען זי קוּממֶען מָארְגֶען : אִיז דֶען אִיצִט די צַיים ?

= 16 =

ניימאנן, פו ואוא'ן שטילל) פַארְרֶערְט אַייך נִישְט . מַאדַאם. איהר הָאט נָאךְ צֵייט מִיךְ
פַּארצוּשְטֶעלְלֶען . עִם זָאלל נִיט שְׁפֶּעט וערֶען . |

ראטג. ‏ צונימאנץ שטילל) גָעהֶט אַייך!

ניימאגן, אַהא { אִיךְ הָאבּ שוין מֵיינם גֶעמָהוּן , (לויפט צו צו רער טחיר , עפענט זי אויף אוב
| הייבט אן צו שרייען) מֵיין גֶעשֶׁעצְטֶע גֶעוֶעללָשַׁאפְט. קוּממְט אַ הער ! (אדאלף קקְט
אן פערוואונדערט ראזאץן , אללע לויפען ארוים , דעל רב אויך) .

אללע, וָאסאִיורָא?

אדאלף. רָאזֵא , וָואס איז } א גֶעשֶעהְן + ווֶער איו רֶער מֶענְשׁ?

ניימאנן װֶער אִיך בִּין פְּרֶעגְט אִיהר ? אֶט װ על אִיך מִיך אַליין פָארשְׁטֶעלֶען. וֶוען מיין
| אֵייגֶען וַוייב וִוילל עס נִיט מְהוּן . הָערְט אוֹים ! נָאךְ אֵיין אוּנ צְוַואנְצִיג יֵאהר בִּין
אִיךְ גֶעקוּממֶען צוּ מֵיין פָ רוי. אִיך הָאבּ גֶעמֵיינְט אז מִיט פְרֵייר וֶועט זי סיך בַּאגֶענְגֶען.
אי הָאב גֶעמֶענְט רֶעכגען אַז זי ערַארְטֶועט ִיך-אונ צּם סוף הָאבּ אִיך זי ֶעמְרָאפען מִיט
איין אַנְדֶער מאנן אוּנ מִיט קינדֶער 11 2

| אדאלף, (צו אמאליעץץ מיט אדעללאין) נֶעהֶט קִינְדֶער צוּ אַייך אִין צִיממֶער . אֵיהר דַארְפֶּט

יט דָא נִיט זַיין. (ביירע אבּן אֵיהר זֶענְט נַיימַאנְןן אִיהר הָאט 25 נייז ואס צ1,
מְהוּן ! אַרױס פוּן דַאנֶען . אִיהר הָאט רְאַואן גֶעגְט ! .
גיימאנן. (מיט א שמייבעל) לַאכְט זִיךְ אוים פון רֶעם וָואס הַאט עס אַייף גֶעוָאגְט! וען

| הָאבּ אִיף זִי גֶענְט ? 4
7ם, וָואם הֵייסְט -- מֶען זָאלל זִיךְ אוֹיסלַאכֶען אִיךְ אַליין הָאבּ אִיהר אִיבֶער-גֶענֶעבֶען.
| דֶעם נָט אִיך אַלֵיין הָאבּ איהר מאקי מְסֵדַר גֶעוֶוען חוּפָּה וְקדוּשֵׁין.. זייטוְשָׁע

ו

| מוזל : גֶעהְט אַייך אַייֶער וועג ! וָואס הייָסט -- אִין נַיינְצָעהן יאהר אַרוט וֶענְט אִיהר גֶעקוּמֶען
זָאנֶען אַז אִיהר הָאט חֲלָטָה אויף רֶעם נֶט + אַזֶעלְבֶע רֵינים זענֶען בַּיי אוו יּרֶען גיסָּא י מע
זָאלל נָאךְ גַיינְצֶעהן וְאהר קֶענֶען חֲרָמָּה הָאבֶּען .

ניימאנן , אִיה ר הָאט אִיחר מַאקִי חיפָּה;נקרישין גֶעגֶעבֶּען ? וֶועריֹשֶׁע גֶענְטּ אִיהרּ
+ מֵאקִי אָט אַפָּנִים דֶער רַב ? ה 8 א

דב; . יָא. אִיך בִּין לֶער הִינֶער רב!

ניימאנן . = מֵאקִי זָעהֶר גוּט-וֶועלֶען מיר פַארשפַּארֶען גֶעהְן צוּם רב + אִיחר קענט דָא -
-‏ פַּמַקנען. צִי הָאט ִי גֶעמֶענְט חֲתוּנָה הָאבֶּען, צי הָאט אָט דֶער אַרָאלְף גֶעהַאט
עכְט צוּ זון אִיהר מאנן. (ער נעהממ;ארוים פאפיערען! זֶעצְט אייף אַנִידֶער . רָבִּי . אוג קוקט אִיבֶּער
: אָט דִי פַּאפִּיערֶען , וֶעלְבֶע ווֶעלֶען אַייך דער וויטען. אַז צוּריק מִיט צְווַאנְצָיו יאהר בִּין אִיך
נָאר פארשיקט גֶעוֶענֶען פון מָאפְקוֹא קיין מִיִּיר . פֶערצֶעחְ יָהר בִּין איך גֶעוֶעהְן אִין אין.
שְׁמָארְט . וָואם אִיךְ הָאבּ נִיט גֶעמָארְט אַרױס-פַאהרֶען פוּן דָארְט אוּג פִינֶף יְאהר אִיז עֶרְשְׁט
, רָא אז אִיךְ מֶעג פְּרֵיי פְּאהרֶען וואוּהִין אִיך ווילל . נָא פְרֶעג אי אַייך אַללין רָבִּי. הָאבּ אִיךְ
ִיגִיקענְט נָמן צוּריק מִיט נַיינְצֶעהן יאר אִין אַרֶעססֵא, אַז מִיט אֵיין יאר פְריֶער בִין אִיך פאר-
שִׁיקְט גֶעווָארֶען קיין סִיבִּיר ז אָט האט אִיהר אויף דֶעם בְּרִיעף פוּן דֶעם אָרֶעספֶער רַב . בי

שֶׁועלְכֶען מֶען הָאט גֶעמַאכְט דֶעם גֶט .‏ דָא שְׁרַיינְט עֶר אַללַיין , דָאס הָאבּ אִיךְ אִיהם דערי

טינֶען אַז אִיך בִּין קיינמָאהל אִין אַדֶעססא גָאר נִים גֶעוֶועהן (ראזא שטעהט אזוי אי פאַרשטײנערט

! אוג מאכט ניט קיין שום בּעוועגונג, אדאלף שטעהט געבען איהר בּלאסס װי די וואגר אוג הערט זיך אן

| גנין יעדער ווארט וואס ניימאנן רעדט) : | |

רב, =+ צום אַנלִיק זָאגְט דֶער בְּרִיעף פן ֶעם צּרֶעככַד בֶם רָאם אִיצֶענֶע
וָואס אִיהר ! הז

אי

ניימאני, אִיהר נָעֹהֹם, רֶער בְּרִיעף ערְקְלֶערְט שוין אַללֶעם. עִם הָאט מִיךְ גֶענוּג מִיה
| גִיְקָאסְט דִי דָאקוּמֶענְטִין אַרוֹיסנֶעהמֶען, אַ גַאנְץ יאהר הָאבּ אִיך גֶעהָארֶעוֶועם,
שְׁמִיללֶערְהֵייט זִיך דֶערוואוּסְט פון וַאנֶען אונ וִוי אַזױי מֶען הָאט גֶעבְּרַאבְט דעם גֶם. אויף מיין
! גְּלִיק הָאבּ אִיך זִי נְרַאד בַּאגֶעגֶענְט מִיט רֶעם מֶענְשֶׁען פוּן אַדֶעסטֵא, וֶועלְכֶער הָאט אֶבִ
! גֶענַארְט דֶעם שִָׁיח פֹן דֶעם נָט , קוּקְט אַייך צוּ, אַללֶע רָאקמֶענְטֶען ֶעֶעןפַארמַאלְגֶע .

ירב, ‏ יא יָא, אִיךְ זְה, אָ וֵאה, אַ וַואה!

ניימאנן. רַמְק'ט-זְשֶׁע שוֹין , רָבִּי , וֶועמֶעם וַוייבּ אִיו זי ?

קען דָא זיין { דוּ בִּיסְט דָאךְ אִין דֶעם נִים שׁוּלְדִיג ? (צו ניימאנן) אַ ייך הָאבּ
| אִיך נִים וָואם צוּ "אג ץ, אִיך וָואלְט גִיְקֶענְט פִיעל רֶערֶען אִיבֶּער דֶעם אומגליק צו אַייךְ אוּג

צוּ די רַבָּנִים, נָאר עִם וֶועט נִי הֶעלְפֶען .

. אדאלת. (קוקט זיך אום אויף ראזאץ) רָאזִינְקֶע, לָאז דִיךְ נִיט אֶבּ , מיין טְהֵיערֶע, וָאסיוְשֶע .

ניימאנן, - אִיך פָארְדֶער רָבִּי, איהר זאללְט פּמַקנֶעי וֶועמֶעסווייב אִיו א
אדאלף, צו דאָזא'/) וָואס שׁוַיינְסְטוּ 1 לאז דִיךְ נִיט אֶבּ אַזױ ! וָואס עֶנְטְוֶוערְסְטוּ נִים ?

רב . אַוָדֵאי, גוקעגֶען דִין קען מֶען יט גָעהן אוג מִיר דַארְפֶּען הַאלְמֶען אוּנְזֶערֶע רִינִים,
| הָאטְשִׁי רִי מֶענְשֶען גֶעגֶען זְעהר עַהרְלִיבֶע, פִיינֶע . חָאטְשִׁי יי נֶעגֶען אֵין רֶעם
! נִיט שוּלְריג . נָאר מִסְֶתָּמָא הָאט גָאט אַזױ גֶעהֵיימֶען . מִמְתְּמָא אִיז זֵיי דֶער נִסְיוֹן בּאשֶערְט ,
; נָאטטם שְׁטְרָאף מוּז מֶען אָנגֶעהמֶען פָאר ליעבּ , הַשָׁם יְִבְּרֵ'ם וויללֶען אִיז אַזוֹי . גְרָאר אִיז

:יו
3 5

! בַּאשֶׁערְט גֶעוֶוען אִיךְ זָאלל אַרַיינפַאללֶען אִין דֶעם מִכְשׂוֹל, אָוֵאה, אָוַאת} "7 /
{ניימאנן, - אִיך פָארְדֶער, רָבִּי, אִיהר זָאללְט פִּמקֶען על פִּי די -
רב , אוְדֵאי מוּזֶען מִיר פִּסְקְנֶען על פִּי דִין, אַנְרֶערְשׁקֶענֶען מִיר נִים פּפִקנֶען י

ראזא, וָואם-זְשֶׁע וֶועט ניין מִיט מֵיינֶע קִינְרֶער ! וָואס זֶענֶען זֵיי גֶעבֶּעך שׁוּלְרִיג 1 עֶס
, קֶען. גָאר נִים זַיין אַז דִי דֵינִים זָאללֶען אַזױי שמְרֶענְג וַיין , בַּארֶעכנט נִיךְ נָאר
רָבִי , לִיעבֶּער רְבִּי ! (ױי האלט זיך קוים אויף די פיס) ,

אדאלף ,‏ אַזי זֶענֶען אוּנְזֶערֶע גֶעוֶעצֶע! וֶער וייסְט בִּיו וַואנֶען נָאךְ וֶעלֶען מיר זַיין אב

הֶענְנִיג פוּן אֵיין אוֹת , וָואס גִיט אֵיינֶעם אַזוֹי פִיעל אוּנ רֶעם אַנְדֶערן אַזֹ
װֶוענִיג, וָואס נִיט אֵיינֶעם דָאס, וָואם רוֹיבְּט בַּיי רֶעם אַנְדֶערן אַללֶעס ! בִּיזוַואנֶען נָאךְ וֶועלֶען
מִיר אַזו גְלִייבגִילְטִיג צוּ קוּקען וִוי אוּנְזֶערֶע יוּרִישֶׁע טָאכְטֶער פַאללֶען וי גַרְבָּנוֹת פוּן רֶעם
= שְׁרֶעקְלִיכֶען גֶעוֶעץ +... פַּסקעט, רָבִּי , אִיך וַויים אַייֶער דין ! (רער רב שטעללט זיך אויף) ,

רב, עַל פִּי דין +י,

ראזא. אָ!ְרֶערט נִיט, אִיך וִויים וָואס אִיהר וִויללְט פִּסְקְנֶען .. אָך. מֵיינע קִינדְער . מֵיינֶע.

רִיעבֶּע רֶע , אוּנשׁוּלְִיֶע קִינְדֶער ! אִיךְ וויים אִיהר וִויללְט פּסַקנֶען אַז
מַיינֶע קינרֶער זֶענֶען ... אָ, רֶערט נִיט ! (מיט א געשריי) אִיך וַויים , אִיך ווייס אַייֶער רִין ! וָואס
וִויללְט אֵיהר אוֹיסרֶעדֶען ? מֵיינֶע קִינְדֶער הֵייסֶען,.. שַׁאט ! מֵייגֶע קִינְדֶער .. הָאבֶּען דֶען.
מֵיינֶע שֶעהנֶע ; עֶרְלֶע , מְהֵייעֶרֶע, גוּטֶע קִינְדֶער נִיט אַזֶעלְכֶע ערֶעלֶע צוּגֶע וי אַלֶע אַנְדֶערֶע..
זֶעגֶען זֵיי דֶען נִיט אַזוֹי שָׁעהן , קלונ, פַיין אַזוֹי וִוי אַנְדֶערֶע. מִיט אוּנזֶערֶע קֵינְדֶער מאף
מֶען זי אֶפִילו ניט מְשַׁדֶך זַיין ? דוּ הֶערְסְט, אַדָאלְף, מִיט אוּנְזֶערֶע קִינְדֶער? חַא. חֵא, הַא}
אַװי זֶענֶען אֵייעֶרֶע גֶעוֶעצֶע. בֵּיי אֵייעֶרֶע גֶעוֶעצֶע וֶענֶען רָא מִמְוְרִים , אָבֶּער גישמ
בֵּיי דֶער הֵיילִינֶער נַאטוּר . זִי אוּנְטֶערשֵיירט נִיט, בַּיי אִיהר זֶענֶען אַללֶע גְלֵיך ‏ מֵיינֶע
ִינְדֶער, חָא. חַא, חַא ! וָואס זֶענֶען מֵיינֶע קִינְדֶער ? וֶוער וואגט .עס צוּ זָאגֶען 1 רי רַבְּנִים }
חַאיחַא-חֵא ! אִיהר הֵייסְט זִיךְ אָפָשַׁר מִיר נֶט'ץ מִיט מַיין מְמַייֶערן מַאנן. צוּ שִׁיירֶען מִיט מֵיינֶע
לִיעבֶּע קינְדֶער ? וֶוער קען אוּנְז פַארבִּימֶען זִיד ליעבּ צוּ הָאבֶּען + וֶוער,קען זָאגֶען אַ פָאטֶער--
זֵיי קיין פַאטֶער נִים, קינרֶער--זייט קיין קינדער נִיט בַּיי אַייֶערֶע עֶלְטֶערן ‏ אִיך פְרֶעג אַיך וָואס
שְׁוייגְט אִיהר ? אֵיהר שֶׁעמְט זִיךְ ? אִיהר זוּבט זִיךְ צו גֶּעהַאלְטֶען 1 אִיהר הָאט גִיט וואוּ ? נָא
שָׁעהמְט זְשֶׁע אַייך ! ... מֵיינֶע קִינְדֶער הֵייסֶען מִמְזָרִים אוּנ דָאס אִיז נִים מיין טאנן (זי ווייוט אויף
אדאלפ'ן - וויינט אוג לאכט) , שַׁאט נָאר , אִיהר וָאגְט עֶפֶּעם ?., שֵׁא ! וָואם זָאנְט אִיהר (.א
וָואס וִוילְט אִיהר פִּסְקְגֶען , וָואס ? אָ . איך וַויים נִיט וָואס, אִין וֵוַייס נִיט וָואס ! (ני גלייט
שטיין וי פארשטיינערט, א קלייגע פויזע) . 7 טא די
אדאלף , / רָאזֵא, וָואס אִיז מִיט דִיר 1 ואס שְׁזַיינְסְטוּ , וָואס עֶנְפֶערְסְטוּ נִיט? וָואס קיּקקמצ.

אַזױי ‏ דוּ רֶערקֶענְסְט נִיט וֶוער עִם שְטעהט גֶעגֶען דִיר ! רָאזֵא, עֶנְפֶער מִיר +

| רָאזֵא ! ִיעבֶּע טְהַייֶערֶע רָאזֵא {

אללע, וָאס אי מִיט אִיהר {
אדאלף. גִיוַאלְד וָואס אִיז מִיט מיין רָאוִינקֶע 1 (ער נעהמט זי בי דער חוגר) .
אללע, שִׁיקֶט נָאךְ א דָאקְטָאר, זִי אִיו פון זִינֶען !

אדאלף , = נֵיין , זִי אִיז נִיט פּוּו דֶעם זִינֶען, רָאזֵא, טְהַייעָר וֵויים מֵיינֶם, נָאר אֵייך
וָוארְט זָאג מִיר, קוק מיך אָן ! אִיך בִּין עִם , דַיין מַאנן ! קֵיינֶער קען אוּנְז נִיט

שֵׁיירֶען , מְהִייֶערֶע רָאוֵא, קוּם צוּזיך, עֶנְפֶּער דַיין מאנן, עס אִיז נָאךְ נִיט אַללֶעם פַארפַאלֶען 1

(אמאליע איג אדעללא לויפען אריין) .

אמאליע אדעללע , (מיט א געוויין אונ א געשריי) , מאמַא ! מאמַא !

ראוא, מינגֶע קִינְדֶער (פ מאכט א ראשע בּעווענונג , פאללט אמאליע'ן אויף דעם האלו אע
מיט א קרעכץ שטארבּט זי) ,

(דער פארהאנג פאללט )
א א 3 יי

6 19 =

א וַאכֶעִינֶער הָלום

מוימוֹב אֵייך קינד דע טָארֶען. |
עס זָאלל דֶערצוֹיגֶען וֶוערֶען מִיט לַאנְגֶע יאהרֶען י

דָאס הָאבּ אִיךְ עָר פו אַללֶע זַיימֶען.
וו יֶעדֶער הָאט גֶעוִוינְשֶׁען דֶער מומען מִיט דֶעם מַאטעןי
אַ יוּנְגֶעל . אַ יוּנְנֶעל. אַ בְּרִיתל וֶועט זַיין .
אִיהר זָאלְט דֶערלֶעבְּ שּ איהם פיהקרען אין חדר צריין '

הָא-אַ, הָא--אַ., הָא--אַן , |
שֵׁא . מיין קִינְד . נָא שא נָא שֵׁא,
מִזְליטוֹב טַאמֶע. מְרִינְק צוּ גֶעזוּנְד,
קוּם אַהֶער קוּק אָהן דַיין פִּיצֶעלֶע ‏ קִינְד,
נָאט זָאל ;עס שֵיינְקען לַאנְגע יָהרֶען.
דִיר אוּג דֶעם קֵינְד מִיט דֶער קִינְד-בֶּעמטַארֶען.
לָגָדֶל לִתּוֹרֶה וּלְחוּפַּה ּלְמעשִׂים טוֹבִים,
לְחַיִים לְַיי י מִיט גלִיק | מַיינֶע קְרוֹבִים !
בְּנָאֶמָוֹת ‏ א פְרֵייר, אַ גיק אַגְדוּלָה
אִיך בּין שׁוין מיט מִזל גֶעווָארֶען א בּר-מילה ,
די פְרַייד אִיז גֶעוֶעזֶען גְרוֹים אֶהן אַ שִׁיעוּר;
נָאר נִיט לַאנְג. האט מֶען זיך געשפּיעלט מִיט מיר ,.
אִם גֶעלַאפען זֶענֶען שׁנעלל גַאנְצֶע פיער יאהרֶען .
אִין חֵדֶר צוּ נֶעהן בִּין אִיך שׁוֹין גֶעשְׁוָואהרֶען ,
אִיךְ פֶּערשְׁטָעה שׁוֹין הַיינְט פוּן גוּטֶם בִּיו שְׁלֶעכטֶץ 4.
דֶעם אֲמָתְן זִיפטְץ . דֶעם פַאלְשֶׁען קרֶעכטְץ,
אַז נִיט דֶער וָואס אִיז רַייךְ אִיז מַאקִי דֶער עֹשֶׁר,
נִיט בֵּיי דֶעם וִוס איז פְרוּם , אִיז דָא דֶער יוֹשֶׁר ,
נִיט דֶער ואס אִיז פְרֵיי אִיז שׁוֹין אַ בּעל חָמא ,
נִיט דֶער וָואס וויינְט דְרִיקְט אִיהם דִי נויט ,
נִיט דֶער וָואס זָאנְט אָרֶעם דֶער הָאט דֶעם דָלוּת,.
הֲבָל הֲבָלִים , נַאררִישׁ אִיו אַללֶעם ,
אִיךְ הָאבּ אָנְגֶעהוֹיבֶּען פערשׁטֶעהן,
אַז גְרוֹיס אוּנ קְלֵיין ,
וֶוערֶען נָאר גֶעבּוֹירֶען ,
צוּ וֶוערֶען צוּרִיק פֶערלוֹידֶען .

| (הױזפֿריינד) פ

266 80 ==

די צייט יאנְט , |

הָאבּ אִיךְ גֶעהֶערְט מֶען זָאנְט.

אגֶעפִּילְדֶער , אַ גֶעטוּמֶעל

אַ גָעשְרֵיי בִּיז צוּם הִיממֶעל,

דֶער הָאט הַייזֶער,עשִׁירוֹת ,

דֶער--גמֶעבֶּעלְמֶע דִירוֹת י. .

דָר--א נָאמֶען אֵין דֶער וְֶעלמ

דָר-- אוֹצְרוֹת מיט געלט ,

פַּלוּצִיטהָארְט מֶען אַנֶערוּדִיִר

פשׁוֹין גֶענוּג גֶעלֶעבּט בְּרוףי

קוּם לִיעבֶּער פְּרַיינְר

דַיין צייט אִיז גֶעקוּמֶען הַיינְט??

- וָואס הָאר אִיךְ?אוֹי וְועה !

פַארנֶעמְט מֵיין גֶעשְׁרֵיי,

גֶעהמְט מַיינֶע אוצרות מֵיינֶע שָׁאנֶע דִירוֹת,

אִיך בִּין אַייך מוֹחַל מֵיין גַאנְץ שִׁירוֹת,

מִיט פְרַייד וֶועל אִיך אַייך אַללֶעס אָפּנֶעבֶּען ..
אַבִּי לָאסְט מִיךְ נָאך אַבִּיסֶעל לֶעבֶּען ,

גֵיין לִיעבֶּער פְרֵיינְד גֶעשָׁאצְטֶער. ‏ /

דוּ בִּיזְט ניט דֶער ערשְׁטֶער אוּנ דֶער לֶעטצמֶער,
אַזוֹי פִיהרְט זִיךְ דִי וֶועלְט פוּן עוויג אָן. -

אַז אֵיינֶער דֶעם צְוֵוייטֶען מוּז נָאדְיטְהוּן ,

עָם וֶועט נִיט הָאלְפֶּען דַיין נַאנְץ מזּמָץ.

פוּן וַואנֶען דוּ בִּיסְט , אַהִין מוזט דוּ קוּמֶען. -
דארְט וֶועסְט דוּ שְׁלָאפֶען גַאנְץ רוּהִיג בְּשָׁלוֹם ,
דֵי ועלְט אִיז נָאר גֶעוֶועזֶען, .א וַאכַערִינֶער חָלוֹם'
| | ב בעקערמאנן,

אַ בִּילֶד אוֹיס דֶעם לֶעבֶּען
אִין שטוּבּ אִיז פִינסְטֶער , קויטיג , גְלִיטְשִׁיג.
רוֹיכִיג, דוּשְׁנֶע, ניט דָא קיין לוּפט...
דִי ווַאנְד פַערְחוֹשֵׁךְט .נאסס אוּנ שְׁמוּמְצִיג ,
פוּן דֶער סְטֶעלִיֶע טְרָאפֶּען וַואסֶער טְרִיעפְט. יי

(הױופֿרײנר) 0

דִי קִינְדְבֶּעטמַארִין.
יו בי חיְהָא לִמְחבָּתָא
אָזֵל בְּרָא דַּעלוּבְתָא .
(ב"ר פרשה 4
אִין אֵין זעק שְׁמָאדְט, אִין אַ הִינְטֶערזַאסי ‏ -
שְׁמָעהט אַ שְׁטוּבּ בֶּעוַואקְסֶען מִיט מָאךְ;
צוּבְּרָאכֶען דֶער דאף , דִי וֶוענְט נַאם .
אָפּפֶען דִי פֶענסְטֶער אַ לָאךְ אויף אַ לָאךְ.

אַרוּם איז אַ בְּלָאמֶע--אִינְווֶענִיג אוֹיך,
פינסְטֶער אוּנ גְלִיטְשִׁיג אִיז נָאר דָארְטז
דֶער אַוִיר דִישֶׁעט, עֶס שְׁמִינקְט נָאךְ רוֹיך,
וי אִין מְבָר שׁטִיל. מֶען הֶערְט נִיט אַ וָארְט,

עָם פַאלְט אַ שְׁרֶעק, אַפַּחַד . אַ מוֹרָא .
די שְׁמוּבּ , וֶוֶען מֶען בֶּעמְרַאכְט עִם נָאר }
אַ פַּחַד פַאר שָׁדִים . דִי נִיט-גוּמֶע סְחוֹרָה,
פַארִין רוּחַ אַלֵיין . דֶעם שְׁוַארְצֶען יָאהר .

גַאכְט אִיז עם, אִין שְטוּבּ אִיז טוּנְקֶעל :

דֶעם צִימֶער בֶעלייכְט אַ לָאמְפֶעל אְַלֵיינם

ודי

אוּנ אוֹיף דֶער עֶרְד אִין אַ װִינְקֶעל,
שְׁמֶעהט אַ גֶעלָאנֶער - מַאקִי נָאר אֵיינִם ,

! אוֹיף דֶעם גֶעלָאגֶער פוּן אַ זַאק שְׁמְרוֹי,
--אַרוּם אוֹיף דֶרוערְד שְׁלָאפְט די הוֹיזנְִינְד--
ליענְט אוּג קְרֶעכְצְט אֵיין אָרֶעמֶע פְרי ,
שוין דְרֵיי מַעתִילֶעת גֶעהט זִי צוּ. קִינְד.

נִיט דָאס עֶרֹשְׁמֶע קינד אויף דֶער וֶועלְט,
הָאט שׁוֹין דִיעזֶע פרֶעמֶע פְרוי גֶעבְּרַאכְט ,
נָאר פוּן עעלֶענְד + דוּנְגֶער אוּנ קָאלְט,
צוּ הָאבֶּען דָאס קִינְד הָאט זִי קיין מַאכְט.

נֶעבֶּען אֵיהר זִיצְט פון אַ קַאמִיטֶעט גְשִׁיקְט,
פוּן אַ חֶבְרֶה-וַוייבֶּער דֶערצוּ גֶעשְׁטֶעלְט--
אַגֶעמְטוּדִירְטֶע אַקוּשֶׁערִין. זיצְט אוּנ קוּקט
וי צוּ בּרֶענְגֶען דָאס קֵינְד אויף דֶער וֶועלְט,

אוּנְגְלִיקְלִיבֶע פְּרוֹי . דוּ אְרֶעמֶעם וַוייבּ ‏
בַּאלְד רוט אוּנ טויט וֶוערְט דַיין גִשְׁטַאלְט
דוּ בִּיסְטּפֶערקִיהלְט פֶרפְרָאהרֶען דַיין לייבּ
וויל מֶען דַיין קינֶד שְׁלֶעפֶּען מיט גֶעוַואלְר,

;אי לָאזְט איךְ בֶּעט אֵידְלָאזְט מִיךְ צוּרוּה,
הָאט רַחֲמְנוֹת אוֹיף מִיר. נְגָאדִינֶעמַאדַאם!

אִיהר הַרְגָ'תְּ אַ קִינְד . אוּנ אויך דֶערצוּ.

אַ מוּמטער פוּן גְרוֹיסֶעפוּן קְלֵיינֶע איין אס

- אֵיהר וֶועט לֶעבֶּען בֵּיידֶע , שְׁרֶעקְט אִייךְ נִיט פְּרוֹי!

גָאר דָאס איז אַ כָּלֵל בַּיי אוּנְז אִין דִי בִּיבֶער,

ילק
די

די נַייִע = מֶעמָאדֶע לֶערְנְט אוּנ אוֹיך אַזוי 5

אַז וֶוענן מֶען שְׁלֶעפּט גֶעהט עִם גִיכֶער.--

-צוּ אִייֶערֶע לייט . דִי גֶעבִּילְרֶעטֶץ קְלאם,

מִיט איער מֶעמָאדֶע געהט אַייף גֶעזוּנְד+ּ

מִיר אִיז זְעהר קאלט , אוֹיך שְׁרֶעקְלִיךְ נַאט,
דֶערפַאר נָעה אִיך אַזוֹי שְׁוֶוער צוּ קינְד,

וֶוענן איער קאמִיטֶעט + דִי וַוייבֶּער די גוּטָע -
זָאללֶען בֶּעמֶער בֶּעזָארְגֶען, וַארֶעם אלל זַיין,

= 88 = ,

וָואלְט נִיט גֶעדוֹיֶערְט. אִין דֶער זֶעלְבֶּע מינוּמע
וָואלְט מֵיין קינד גַאנְץ גְרִינְג הֶערזֶעהן דִ שֵׁיין,

;נִיט דָאס ערֹשְׁמֶע קינְד. נִיט דָאס ערשטֶע מָאלל,
נָעה אִיךְ צוּ קינד מֵיין גַאנְץ לֶעבֶּען לַאנְג ג
| אִיךְ הָאבּ גֶעהַאט קִינְדֶער , גָאר אן אַ צאחל,
נִי מִיט גֶעוַואלְד . מִיט אַיין אֵייזֶערְנֶער צְואנג'

זי אַיז אַ שְׁטִיק בִּין אִיך אָבֶּער פֶערקִיחלְט .
גֶעוִוים אִין מיין בּוֹיךְ אוֹיך דָאס עלֶענְדֶע קִינֶר
וֶוענן אִיהר וָואלְט עִם נָאר. הְלֶעבֶּען גֶעפִילְט.
וָואללְט אִיהר אַייך בַּאלְד גֶענַאנְנֶען גֶעזוּנְדי,

נֶעמְט איער מוֹבֶה י נֶעמְט זִי אַייך צוּ זִיךְ
אונ אכ אֵיהר זֶענְט טאקי בָּאֲמָת נוט,
ייט אַייך מַטְּרִיחַ אוּג גָעהט נַאנְץ גִיךי
מֵיין אַלְטֶע בָּאבֶּע שִׁיקט אִין דֶער מִינוּטי.

ִי וועט מִיך בַּאלְד צוּ שְׁט'דֶען. צוּ רַייבֶּען.
אוּנ אַ וארֶעמֶע וַואננֶע מאכען גֶעשְׁוויגְד }
וֶועט איהר זֶעהן . אוֹיבּ אִיהר וֶועט בְּלֵייכֶּען.

וִוי בַּאלְד אוּנ גְרִינְג וֶעל אִיךְ הָאבֶּען דָאס קינדי,

--אָיהר זֶענְט אַ נַארר , אִיךְ וֶועל אִייך נִיט הָערִין.
איך וֶועל מְהוּן. צוּוָאס אִיךְ בִּין גֶעשִׁיקמיי -
אוג צְוִוישֶען דֶער קִינדְבֶּעטָארִין אוּנ אַקוּשָׁערִין.
אִיז דָאס קִינְד . גֶעבּאךְ - גֶעוָוארֶען דֶערשְׁטִיקט,

ראזענבלום,

העאר ש"שר שר רש שי שרשל רשי שלשל טשער שלערשרעראר

7 2 .6 6 = מעט. טאר =-שמט /79, * פא אע

== 84 די

דאם בַּלוט אין גוּף פוּנָם מֶענְשֶׁען.

ּבָרָא בו' נָקְבִּים נקִבִּים חֲלוֹלִים חֲלוּלִים יי
שָאִם וִפְתֵםַ אֶזֶר תֶם או יִפָתָם אֶחָד מֵהָם אי אֶפְשׁר הי א

4
די בְּלוּצִירְקוּלַאצְיַע (בלוט-בעוועגונג) 6

אוּנזֶער גוף מִיט אַללֶע וַיינֶע אַבָרִים זֶענֶען דורף אוּנ דוּרף פַארוֶועגְּט מִים 8 טוְפָא
גַאנַאלֶען ויעהילףז פון פַארשׁירֶענֶער גְֶעבּ ‏ בְּשעת רֶער מֶענְשׁלֶעבְּט גֶעֶען רי קאנַאלֶען אָנ
גֶעפִיללְט מִיט אַ רוט פְלִיסִיגְקֵייט . רִי פְלִיסִיגְקייט אִיו דָאס בָּ לוּ ט, אוּג טאק אִיבֶּער רֶעם
הֵייסֶען די מַאנַאלִין -- בּ לוט אָ דע ר | (בשנעפעסטט. רִי בְּלוט-אָרֶערְן זֶענֶען צוּנִיעם אוג
צוּשׁפָרייט אִין אַלְלֶע אָבָרִים. זֵיי הָאבֶּען א פָּנִים אַזױי וִי אױף אַ צוַייג וֶעגֶען אָגֶעוֶעצט
מוזֶענְרֶער קְלֵיינֶע צְוַוינְלִיךְ . דִי. קאנאלען הָאבֶּען פֶעדֶערִיגֶע עלאסטישע , ציהען זיך וי ומעלאסטיק!
ואנְְלִיךְ. אוג דָרוּם קענֶען זי בַּאלר בְּריטֶער. בַּאלֶרשְׁמָאללֶער וֶערִן . אַללֶע בְּלואָרֶערְן
פון, פַארְשִׁירֶעגֶע אַבָרִים זֶענֶען צְווישֶען זי פַארבְּּדֶען אין אֵין ֹשֶׁר . ד. ה. אין בְּלוֹט-
אָדֶער אִיז אַ הָמְשֶׁך פוּן דֶעם אַנְדֶערָן. אונ תָּמִיר וֶעגֶען זי אָנגֶעפִיללְט מִיט בּלוּט . דָאם בְּלוּט
פוּן אֵיין אֵבֶר קען נָאר דַאמָאלְם אַרוױסרינֶען, וֶוען ;עס וַיֶרר עֶרְגִיץ א לֶעכֶעל אין אַ בְּלומי
אָדֶער . ארֶער 8 בְּלוּטאָרֶער ירֶר. צֶעררִימֶען . צוּשׁנִיֶען. אָדֶער די וָונְְלִיְ פון דֶעם
בְלוּמאָרֶער וֶענֶען שְׁלאף גֶעוָארֶען. וי גֶעוָארֶען . אָדֶער די בְּלוּטאָרֶערְן וֶענֶען צוּ אִיבֶּער-
גֶעפִיללְט מִיט בְּלוּט אוּג דִי וָאנְטְלִיךְ זֶענֶען ניט בְכֹּחַ אויסהַאלְמֶען דֶעם אַנְשְׁטָאם (שטם! פוּן
דֶעם בְּלוּטשְׁטְרָאם . וָואחרֶענֶר דֶער מֶענְשׁ לֶעבְּט בֶּעוֶוענְט זִיךְ (צירקלירש! דָאס בְּלוּ אִין רִי
בְּלוּטאָדֶערְן . עֶס צוּפְלִיסְט זִיךְ אִין דִי אַבָרִים אונ עס קעהרט זי אוּם צוּריק אין רֶעם אֶרט ,
פון וֶועל | עס אִיז ארוימניפללַאמֶען. דֶער אֶרֶט פון וַואנֶען רָאם פְלִיעסְט אַרױם אִיז -- דָאס
הַארְץ, די בֶּעוֶענוּנְג פון דֶעם בְּלוּט אִין דֶעם גַאנְצֶען צְווייגֶענְדִיגֶען בּוים פוןבְּלּטאָדֶערְן ווירֶר
גֶנגֶערוּפֶען בְּלוּ ט צִירְקוּלֵא צִייֶע . דִי בְּלוּצִירְקילַאצְיֶע מַאכְט איהר וֶועג אויף פָאלְגֶעג-
דער אַרְט . רָאס בְּלוּט וִוירֶר אַרױם גֶעשמִיססֶען אַזֹי וי מִיט אַ שׁפְּרִיגֶער פון רֶעם הַארְצֶען
אוּנ עַם צוּפְלֵייצְט זִיף דוּרְך דִי בְּלואָרֶערְן אין אַללֶע אבָרִים מאי אַרױיף צוּם קאפף. סאי
ארָאפֿ צוּ רִי פִים . נָאכְדֶעם אַז רָאס בְּלוּש איז זי אַבִּיסֶעלֶע דוּרנְגֶעלָאפֶען קעהרט ויף .עס
אום צוּרִיק צוּם הַארְצֶען , אוּג פוּן דַארְטוִוירֶערהָאלְט דָאס הַארְץ מִיט דֶעם בְּלוּט רָאס זֶעלְבֶּע
וָואס פְּרִיהֶער אוּג עס הֵיינְּט וויימֶער אן זיף צוּפְלֵייצֶען אי וִוי פְרִיהֶער. אויף אזא אופֶן
מהוּט דָאס ְּלוּט אִיחר מְלָאכָה בַּיי מָאג אוג בֵיי נַאכְט. צי אִיו רֶער מֶענְשׁ וַאהֶענְִיג צִו
ְלאפֶענדי צִיעֶר אי גֶעוּנֶר אָרֶער שְלַאף . בְּל זמ ֶער לֶעבְּט. כֶּל זְמֵן דער חליף הַחֲמָרִים
(שטאפוועקטעט נָעָהֶט פָאר ‏ אִיז זַיינע אַברים. *) בּשטת דָאס בָּלוּם מַאבְט אִיהר אִיבִּקֶען

יי

רֶער מֶענְש אי יי וי אַלָע אַנְרֶערֶע בּשֶׁעפֶענִישֶׁען . א לֶעבֶּעריג פִינְטָלֶע. אייף

-- 89 --

5

שִׁפַּאציער הִין אוּג צוּרִיק . פוּן דֶעם הַארְצֶען צוּ דִי אַבִָים אונ פוּן זֵיי צוּם הַארְצֶען צוּרִיק , אִיז
דָאט בְּלוּט סוֹבֵל אוֹיף ַיין ווֶעג אַלֶערְלֵי פעראנדערונגען זשנוייםו. װייל אין פֶערשִׁיערֶענֶע
אָרְמֶער פון דֶעם קֶערְפֶּער נִיבְּט רֶאם בְּלוט אֶפּ פון זי אֶַעלְכֶע מַאטֶערְיַאלֶען וָאס רִיאִבָּרִים
דַארְפֶּען הָאבֶּען פון זִייערְמוֶעגִן אוּם זִיךְ צוּ דֶערנָאהרֶען, אוּנ אִיז מְקִבֵּל פוּן דִי אכָּרִים
אַוֶעלְבֶע מַאטֶערְַאלֶע. ווָאם הָאבֶּען שוין אָפְגֶעדִיענְט זִייֶערם אוּ דִי אֲבָרִים דַארפֶען זֵיי שין
נִיט הָאבֶּען . אָט מֵאקִי נָאר מִיט דֶעם ‏ אָפּגֶעגֶּען דִי נָאמהִיגֶע אוג צוּנֶעהמֶען רִי אָפּגֶענוּצְטֶע
מַאמֶערְיַאלֶען וירֶר רָאס לֶעבֶּען אויפגֶעהַאלְטֶען, אָהן דֶעם חַלוף אִיוּ קיין לֶעגֶּען נִים רָאי רֶאם
אִיז אַ חק וְלֹא יַעֲבוֹר, מַאקִי נָאר דֶעם חָלוּף צו. פֶּעררַאנקען. וֶועלְכֶער מַאכְט מִיט רֶעם
בָּלוּט אַוֶעלְבֶע פֶּערְאָנְרֶערוּנְגֶען . קיממט אַרויס אִי די פֶערְנָאהרוּנג פוּן דֶעם בְּלוּם אַלַיין , אִי
די בֶערנָאהרוּנְג פוּן אַללַע אֲבָרִים , א פָּנִים נִיט אוּמְזִיסְט הֵייסְט רָאס בְּלוּט
רֶעער קַאנַאל פוּן דֶעם לֶעבֶּען טקר חחי. וֶען עִם אִז נִיש דָא קײן
גַענוּג לט אוּג קיין גוט בְּלוּט. אָרֶער עִם מַאכְט זִיך עֶרְגֶעץ ואוּ אִין אֵיין אִכָר
איין עכּוּב אִין דֶער בְּלוּמצִירְקוּלַאצְיַע. אָרֶער דָאם ְּלוּט בֶּעוְוֶעגְט זִיךְ גִיט רֶעגֶעלְמָאסִיג . וירְר
רָאס לֶעבֶּען אָבּנֶעשְׁוַאכְטדֶער מֶענְשׁווירֶר קרַאנְק אוּנ שְׁטַארְבְּט. -

ְּלוּמאָרֶערְן זֶענן פַארהַאנְדֶען דרייקערלי + רְתיינוּ 1 ט אַרְטֶערְיען ופוּלס-אָרֶעכְן . ריט
דוֹפָקִיםו ּו הָאר-אָרֶערְן זאָרֶערְן. וֶועלְבֶע זֵינֶר דִין אווי וִוי הָאר. חָאטְשִי בְּאָמָת וֶענֶען גי
וּזמָאוֹת מְאהל דִינֶער פוּן אַ הָארן אוּג ט וֶוענֶען נפְּרָאסְטֶּע אָרֶערְ . ט רִי אַרְטֶערוֶען לינֶען
אַללֶע אִין דֶער מיעף פון רי אַבִָים. זֶעלְטֶען וֶעלְבֶע גֶעפִינֶען זי אוּנְטֶער דער אויבֶערְשְטֶער
הויט פוּן די גלִידֶער. וי א שְׁמייגֶער : דֵי אַרְטֶעריֶען אויף די הַאנְרָע. גִירְרִיגֶער פוּן רֶעם
גְרָאבֶּען פִינְגֶער ומִיט דִי אַרְטֶעריֶען בַּאנוּצֶען זִיךְ דִי דָאקטוֹרִים בַּיים חוֹלָה צוּ וִויססֶען דִי
מְהָאטִינְקייט פוּן דעם הַָארְצֶען רָאם אִיז דֶער דָפָקוּ אוּג רִי אַרְטֶערְֶען אוֹיף דִי שְׁלֵייפֶען פֿון
דֶעם קאפּף , ואהרֶענְר אָבֶּער אַ גוּזְמָא וֶוענֶען זֶעהְט מֶען דוּרֶך דֶער הוט אוּנ לֵייבְמֶען זִיך
דוּרֶף וי בְּלָהֶע פּאסִקְלִיך . דֵי ְּומאָרֶערְן וֶעלְכֶע פִּיהרֶען דָאס בְּלוּט פוּן רֶעם הַארְצֶען צּ.
די אָבָרִים . וֶערֶען אָנֶערּפֶּען אַרְמּעריען ושׁלָאגאְרֶערְן, פְְּאְרֶערְ. די אַרְטֶערְֶען הָאבֶען
יע אוּג פֶערֶערִיגֶע ווענְמָליךּ. וווען מֶען זָאל אַשְֵׁייגֶער אִיבֶּערשְניִירֶען אַיין ארְמֶערְמֶעיבּייבְּט
דאם לָאףְ פון רֶעם אִיבֶּערשְׁניט אָפענן ‏ יל די אַרְטֶעריֶע הָאט ריקֶע וָאנְפְלִיך- ווֶעלְכֶע
קענֶען ניט צוּנויפְפַאלֶען אוּנ זי צוּימַאכֶען . אוּג רַארִיבֶּער לוֹיפְט רָאס בְּלוּט לֵייבְט אַרױם

= 2 = א שען /

דֶער עֶרֶר . עֶר אִיז אַרוּמגֶערִינְגֶעלְט מִיט אַ מֶענְגֶע פֶּערשִׁיערֶענֶע נַאטוּרְאַגֶענְטֶען נאטר -- פעליםן ,
וֶועלְכֶע הָאבֶּען אויף אֵיהֶם אַ שְׁטַארְקֶען רוֹשָׁם (איינפלום) , דֶער מֶענְשׁ מִיט זיין קֶערְפֶּער אונ זַיין
מָבַע אִיז אַזױי איינגֶעאָרְדֶענְט . אַז;ער בְּרוֹיבְט אוּנְמֶערְשְׁמִיצוּנְג אוג הִילִפְסמִיטטֶעל נָאר פון
אַנְרֶערֶע. .ער אִיו דַאכְט זִיךְ דִי פַּאלְקַאמֶענְסְטֶע בְּרֵיאֶה אוֹיף רֶער וֶועלְט. פון רֶעסטְוֶענֶען
היינגט זיין לֶעבֶּען אָפּ אין פיעל עִנְינִים פוּן רִי נַאמוּראַגֶענְטֶען . אָרֶער זיין לֶעבֶּען אִיו כֶַּעט
נָאר אִין זֵיי גֶעוֶענְרְט . דִי לוּפָט אוג רֶער גַאנְצֶער כַּדוּר. דִי עֶרֶד אוּנ דָאס וַואסֶער. רִי
לִיכְמִיגְקייט אונ וַוארְמקייט. דִי עֶרְנָאהרוּנְגְסְמימטעלן אוּנ מִשְׁקאוֹת , די אַללֶע נַאטוּראַגֶענְטֶען
אִין אֵיינֶעם אוּנ יֶערֶער בֶּעוּנְדֶער הָאבֶּען אויף דֶעם מֶענְשֶׁענֶם לֶעבֶּען א שׁטאהֲקֶע פְּעוּלָה . ניין
גַאנְץ חַיוֹת שְׁמֶעהְט נָאר דַארוֹיף. וָאם צְוִוישֶען זִינֶע אִבְרִים אונ צְוִישֶׁען רֶער נַאטוּר מִיט
אִיהרֶע אַגֶענְטֶען קוּמט בֶּעשְׁמֶענְדִיג אוּנלוֹיפְהָארְלִיךְ פָּאר אַ חֲלוּף {שטאפוועקסעל"חלוף חחמרים},

דע
,
1

+= 86 =

פון דֶעם לָאףָ . ווֶען עס טַאכְט זי א פאלל. אז אֵיין אַרְטֶעריֶע יירד אִיגֶּערגֶע טמֶען. וֶועט
רָאס בָּלוּט אַזױ לַאנְג לויפען פון דֶער אפֶענוּנג ביז דער פֶערְוואּנְדֶעטֶער וֶֶעט שְׁטַארְבֶּען פון
בְּלוטפַארלִירֶען. בַּיי אזא פאלל כַארְף מֶען אֹיף דֶער הֵייסֶער שָעה בִּיו אַ רָאקְטָאר וֶועש מְּוּן
ַיינֶע רְפוּאוֹת . מִיט רי פִינְגֶער צוְקוֶועטְשֶׁען דָאס לָאךְ פון רֶער אִיבֶּערגֶערִיסֶעגֶער אַרְטֶער;ֶע
אָרֶער שְׁמַארְק אָנצִיהֶען דָאם אָרֶמ אַבִּיסֶעל הֶעבֶער פון דֶער וואוּנְדֶע ורַאנֶעז ‏ וֶוען מֶען דְרִיקְט
צוּ מִיט אַ פִינגֶער אֵיין אַרְמֶערִיֶע אִיז לֵייבְט צוּ בַּאמֶערְקֶען , וי זי קליפְט כְּסֵרֶר אֶפּ אוּנ
אויף פֶּערְיַארִישֶׁע פּוּלְסִירוָּגו ‏ דָאם הֵייסְט, בַּאלְר וִוירֶר ‏ זִי גְרֶעגֶּער אוג בַּאלְר דינֶער + דָאס
וִוירְ אָנְגֶערוּפֶען דפק ופוּלְטו + גֶעבֶּען הַארְצֶען זֶענֶען רי אַרְטֶעריֶען גַאנְץ דִיק. בִּמֶעם גְרֶעבָּער
פוּן דֶעם גְרָאבֶּען פִיְגֶער . וָואס וֵוייער פוּן דֶעם הַארְצֶען צוּיטְהֵיילֶען זֵיי זיך אַזֹי וי אַ בּוים
אַלְץ אויף קְלֶענֶערֶע צְוַייגְִיךְ. אוג וֶערֶען אִיגֶּער דֶעם דִיְגֶער אוּג רִינֶער כִּיז צוּם סוף וֶעכִין
יי אַזוי דִין אַז מֶען קען זי מִיט דִי אויגֶען נִיט דֶערזֶעהֶען, מיידֶען דוּך א פַארגְרֶעמֶערוּנְגם.
גְלָאז וּמיקְרֶאמְקָאפּו. אָט רי לֶעצְטֶע צְַיגֶעליך - וֶעלְכֶע מֶען וֶעהְט שוין נִיט אָן + גֶעהְן
אִיבֶּער - בִּיסְלֶעףָיווַיים אין נָאף פייגֶערֶע אוג רִיגֶענֶע . הָארְאְדֶערְן קאפּלַארֶע וֶועלְכֶע
צֶויעלֶען דוּרֶף אַללֶע אֲבָרִים ַזױ וי מִיט גֶעצֶען אָדֶער אַזױי וי אייְלִיְ פון אַזָאק וֶעס אִיו רָא.
עֶעטְלִיבֶע שְׁטֶעללֶען אִין נוּף. ואוּ קיין בְּלוּאָדֶערְן זֶענֶען נִיט רא ! דִי גֶענֶעל , דִי הָאר וּבְרוֹמָהו,.
איהר מֶענְט אודְאַי וִיסָעוֹ, לִיעבָּע לֶעוֶער . אַז וֶוען אַ מייף אָדֶער אַ דִיטְשַׁקֶע אִיו בְּרֵייט .
גֶעהְט אִין זיי דָאס וַאסֶער פַּאוְאלִי, לַאנְמאם , אוּנ. פארקעהרם. וֶוען זיי זֶענֶען שְׁמָאחל,
לוֹיפְט דָאס וַואסֶער גִי . בִּיסְטְרֶע אַװי דָא מיט דֶעם בּלוּטשְׁמְיֶאם אוֹיף ! דאם בּלוט

פְלִיעסְט אַרױים פון דֶעם הַארְצֶען דורף אִיץ גאנְץ גְרָאבֶּע אַרְטֶעריֶע . וָאס רֶער חָלול אִיהרֶער -
אִיז גְרָאבֶּער פוּן רֶעם גְרָאבֶּען פִינְגֶער , וָאס וַוייטֶער . הָאבֶּען מִּיר פְרִיהֶער גֶעוָאגְט. װָענָר.
דִי אַרְמֶעריִע צוּצְוַיינְט אִין קְלֶעגֶערֶע יו זֵיי גֶעהְן אִיבֶּער אִין הָאראָדֶערְן ; וֶוען מֶען זָאל
קענען מַאכֶען פוּן דֶעם חָלוּל פוּן אַלֶע הָאאראָרֶערְן פוּן דֶעם גוּף אֵיין חָלוּל. אוג אִיהם
פַארנְלֵייכֶען צוּם חָלוּל פון דֶער עֶרְשְׁטֶער אַרְמֶעריֶע, וֶועלְבָע גֶעהְט. נָאר ואס אַרוֹים פון
דֶעם הַארְצֶען --וָואלְט מֶען גֶעוֶעתֶען אַז דֶער צוּנוֹיפְגֶעוֶעצְטֶער חָלוּל אִיו אַ סַך מָאהל גְרֶעסֶער.
אוּג בְּרֵייטֶער פוּן יֶענֶעם. פָאלנְליך אִיו דֶער בְּלוּטשׁטּרֶאם אין די הָאראְרֶערְן בְרייטֶער . אַו
ער אִיז בְּרֵייטֶער, מוּז דָאס כְּלוּט דָארְט זִיף בֶּעוֶועגֶען לַאנְגוַאמֶער אֵלִם אין דֶער עֶרִשְׁטֶער
אַרְמֶּערְיֶע. אוג בְּשַׁעת רָאס בְּלוּט גֶּעווֶעגְט זיך לַאנְַאמֶער וּנּפְרֵט נָאך דוּרך דִי בְּלוּשאְדֶערְן
מִּיט נַאנְץ רִיגֶענְקע וֶענְטֶעלִיךְ, הָאט עס דֶערווייל צַייט אֶפּצוּנִיבֶּען פון זיך די אַבָרִים וִיֶעלֶם ,
וָואס זֵיי בַּאדַארְפֶען . אוג מִקבֵּל זַיין פוּן זֵיי רָאם , וָואס נוצָט זֵיי שׁוֹין נִים . די מַאמֶערְיַאלֶען,
וֶועלבֶע דָאם בְּלוּט רֶערלַאנְנְט דִי אֵבָרִים אוג וֶועלְכֶע עִם נָעהמְט בַּיי זי צוּ י ווֶערֶען חורבִי -
גֶעַיֶעט דוּרך דֵירִינֶענְקע וָואנְטֶעלִיך פוּן די הָאראָדֶערְלִיך עֶנְטְוֶועדֶער שִׁימֶערֶערְהֵייט ופְלִיסִינו
אָדֶער גַאופַארמִיג. לוּנְטפָארְמִיג װִוי פַּארֶעו . אִין דֶער לֶעגֶּער . אִין דֶער הויט, אוג - אִין
דִי נִיערְלֶעך וַארְפְּט דָאס בָּלוּט פון זיך אַרום דוּרְף דִי הָאראָרֶערְן אַזֶעלְבֶע מַאטֶערְיַאלֶען
וֶועלְכֶע נוּצֶען דֶעם קערְפֶער בְּלֵל וּכְלל נִיט נצוּם בֵּיישְׁפִּיעל: דִי גַאלל. דֶער שְׁוויים . דִי
אורִין, אִין מָאנֶען אוג אִין דִי גֶערָארֶם צִיהְט דָאם בְּלוּט אִין זי אַריין דוּרֶך דִי הָאראְלֶערְן
אַלֶע קרַאפְטִינֶע וּמַע מַאטֶערְַאלֶען . וֶועלְכֶע נָאחרֶען דֶעם, קֶערְפֶּער + אִין די לוגֶען גֶעהמֶען
דִי הַאראדֶערְן אין זיך אריין פון דֶער לוּפְט. וֶועלְבֶע מֶען אֶמהמֶעט אַרַיין מיט רִי לוּנְגֶען
וויער שֶטְ א ף ואַזֵא מִין גַאז וֶועלְכֶער מיטקאלט יה אין דֶער לוּפְּט אוּג אִיו וָעהֶר נָאמְחִיג.
אויף מְחַיָה צוּ זַיין רֶעם קֶערְפֶּער . נָאךְ בֶּעסֶער וִוי גֶעסֶעף אוּג וַארְפְּט אַרױס פון זִיךְ אין רי

= 87 -

לּנגֶען אַריין. מַאקִי דורֶף רי לֶעבֶער-הָאראָרֶעתְן-;ָק א הל ענְזייֶער ווא מִין גֵאוּ , וֶעלְכֶער
ען פַארגִיפְטֶען דֶעם, קֶערְפֶּער גְלייךְ וִוי דֶער שְׁלֶעכְטֶעפְטָע סַסו + מִיט אֵיינֶעם וָוארְמֶע , אַלֶע
אָפֶּענוּצְמֶע . אָפּגֶערֶיענְטֶע מַאטֶערֶאלֶען מִיט וֶעלכַע דָאס גֶעוֶעכּ פון דִי אַבְרִים הָאט זי
שי בַאנּצְט וֶערֶען דּרבְֶעויֶש ר רִי הָארְְרֶערְן צורִיק אִי בְלו-שְטְרֶאם אַריין .

פון די הָאראָדֶערְן הֵיינְט זיך אֶן אוֹיסבִילְרֶען ‏ אִיגֶּערייֶע בְּרִיטֶע אָדֶערְ . וֶעלְבֶע
הייסען וועגָ ען. זי הָאבֶּען פִּיעל רִינֶערֶע וָאנְטְלַיךְ וי די אַרְמֶערְיֶען . אונ דָאס בְּלוּט.
בעוֶועגְט זִיך אִין זי פַארְקֶעהרְט. דָאס הֵייסְט ! אין די אַרְטֶערְיֶען פְלִיעסְט רָאס בְּלוּט פוּן
דֶּעם הַארְצֶען . אונ פוּן דִי וֶענֶען צוּם הַארְצֶען . כְּלֵיי דָאס בְּלוּט פוּן דִי וֶוֶענֶען זָאלל תָּמִיד
גֶעהֶען אִין זַיין שָלִיחוֹת . עס זָאל זִיךְ ניט אַקערֶעווע ‏ מְחוּן צוּרִיק ‏ גֶעפִינְדֶעם זִיך אויף דֶער
אינגֶעוֶענִינְסְטֶער פלַאכָקייט פון דִי וֶעגֶענְוָאנְטְליך. ַאסְלֶאנְקִים. רָאם הֵייסְט . אַוֶעלְכֶע
מַאלרֶען . מְקלַאדְקִים . וֶועלְבֶע זֶענֶען ‏ ;עהנליך צוּ אַ חַאלְבֶּע לָבָנֶה . אָדֶער צו .קארִימֶע
קֶעשֶננֶעם. אַזֹי אַו דָאס בָּלוֹט הָאט השֶׁק זִיךְ אוּמְקעהרֶען צוּריק. פִילְט רָאם בְּלוּט אַליין
אָן מִים זיין שְׁוֶוערְקִייט די פַאַלדֶען אונ מַאכֶען זֵיי צוּ, אוּנ דוּרֶף דֶעם וויִרֶר אִיין עכּוּב אַז
דָאס בָּלוּט קען זִיךְ גיט בַּאוֶוענֶען צוריק . לְכתְּחֵלָח זֶעגֶען דִי וֶוֶענֶען קְליין . דִין אוג אַ מף.-
מָאס גֶעהֶענְמֶער זי קוּמֶען צוּ צוּם הַארְצֶען וֶוערִין זי גְרֶעבֶּער אונ וֶענִיגֶער אִין ‏ דֶער
צאהל, אוג אַז זֵיי רֶערנְלֵייכֶען שין צוּם הַארְצֶען בּלֵייבְּט גָאר אִיבֶּער פון נֵיי צְוֵיי וֶוענֶען.-
אֵיינֶע בְּרֵינְגְט אָפּגֶענוּצְט אונ פַאדדַארְבֶּען בְּלוּט פון דֶעם קאפּף מִיט די הֶענְד, אוג דִי
אַנְדֶערֶע גְּרינְגְט פַארדָארְבֶּען בּלוט פון דֵי אִיגֶערִיגֶע אַנָרִים פון דֶעם אונְטֶערְשְׁטֶען הַאלְבֶּען
קערפַער א = | יו

==" ָאט בָּלוּט. כָּל וָמֹן עס גֶעפִינְט זיך אִין לֶעבֶּענְרִיגֶען קֶערְפֶּער. אי אַ רויט קְלֶעבֶּערִיג

צֲ

רי

פליסיעקייט + רֶער מעם דֶערפוּן אִיז גֶעוַאלְצֶען זיסְליך . זַיין וארְמקֵייט אִיו ז+ מִיט אַ חַאלָבּ.
נְרַאד וּמּהֶערְמאמֶעמֶר צעלְִּםו אין ריא אַרְמֶעריען אִיז רָאס בְּלוּש הֶעלְלרויש. אִין די ועֶנֶען
מוּנקֶעלֶער , בְּלַאהלִיךְ-רוֹיט: דָאס בְּלוּט אין די אַרְטֶערְיֶען אִיז רוֹיטֶער אע בֶּעסְעף
דֶערפַּאר + וַייל אִין דֶעם אִיז פַארחַאנְדֶען אַסף זֹיֶערְשְׁטאף פון רֶער לוּפְּט . וֶועלְבֶע די
לוּנְגֶען האבֶּען אִין זי ארייגֶעאַטְהֶעמְט אִין גוּטָע פְּרַארוְקְטֶען . וֶועלְכֶע דִי הָאראָדֶערְן הָאבֶּען
גֶעבְּרַאבְט פון רי גֶערֶענִם { אין דִיא וֶוענֶען אִיז דָאס בְּלוּט רוּנְְלֶער , שְׁלֶעכְטֶער. אַרְמֶער.-
אָהן פַיינֶע פְרָארוּקְטֶען. ווייל ער אִיזערְשְט אָנגֶעקוּמֶען פּן דִי האראָרֶערְן. װאו דָאס בְּלוּט
האט אָפּגֶעגֶענֶּען דֵי אֵבָרִים וואו עם הָאט נָאר גֶעהַאט אַ גוּם שְׁטְיְקֶעל מַאטֶערְיַאל, אֲפִילוּ
דֶעם זיֶערְשְׁטָאף . אוג הָאט אִין אֵיין וֶוענֶם לָארְט גֶעמַאכְט אַ חָלּף: הָאט צוּגֶענוּמֶען בַּירִי
אֲבָרִים וי אֵיין אלט שְׁטִיקֶעל אָפּנֶענוּצְט אוג אָפּגֶעבַּאדֶעט מַאטֶערָיאל, אֲפִילוּ רֶעם סַם,
וָואם מִיר הָאבֶּען פְרִיהֶער רֶערמָאנְט. רֶעם קאהלענייער. דֶער װעֶערשְׁטָאף מַאכְט רָאס
ָּלום רוֹים . רִי קַאהלֶענְזייֶער מַאכְט דָאס בְּלוּט רוּנְקֶעל-בְּלָאחירויט . וֶוען מֶען בֶּעטְרַאכְט
דָאס בְּלוּט דוּרף א פַאהְנרֶעפֶערוּנְנסְגְלָאו , בַּאשְטֶעהְט עם פון צְוֵיי זַאכֶען: פון אֵיין אַרֶמ
ואססֶער ובְּלוּטפְלִיסִיְקייט! אוּג פון קְלַייגֶע.קָאלֶעבְרִיגֶע בַּאנְִילֶעף ובְלישְקערְפֶּערוֶעףו. אִין אֵיין
טְרָאפּפֶען בְּלוט פִינְדֶעט זיך גֶעטְליכֶע מילליָאן בַּאנְִילֶעך . ייא זֶענֶען אַװױי קלין . אַז מֶען
קען זי גָאר זֶעהֶען דוּרֶך אַ פַארגְרֶעסֶערוּנגְטגְָאו. רִי בַּאנְקִילֶעך זֶענֶען רויט, אִיבֶּער דֶעם
אִיו דָאס בּלוט רוים . וָאהרֶענְר רָאס בְּלוּט פְלִיעסְט דורך רִיא לוּנְגֶענהָאראָדֶערְן צִיהֶען זי -.
אָט אַ דִי בַּאנְקִילֶעךְ. צו-ויךְ-צו רֶעם וויֶערְשְׁטָאף פוּן רֶער לוּפט אונ צוּמְרָאגֶען אִיהם אִין אַללֶע

+ 7 {

-

אֲבָּיִים, ואוּ דָאס בְּלוּם דֶערגְרֵייכְט נאר, פֶערשִׁיערֶענֶע חַיות הָאבֶּען אִין זייער בָּלוּט

פֶּערשִׁירֶענֶע בַאנְקִילֶעךְ פון פֶּערשִׁירֶענֶער גְרָאססֶע אוּג פון פֶּערשִׁיערֶענֶער פָארְמָע. אִיגֶּעררֶעם
אִיז זָעהֶר לֵייכְט צוּ רֶערְקֶענֶען בּלוּט פוּן אַ מֶענְשֶׁען בי בְּלוּם פוּן אחַיִה, מֶען קען אֲפִילו
דערקענען פוּן וָואס פַּאר אַ חַיֶה דָאס אִיז , אָם די בּלוּט-בַּאנְקִילֶעךְ טהוּן אַגְרוֹיסֶע טוֹבָה רֶער
וֶועלְט. מֶען קען דוּרְך דֶעם בְּלוּט דֶערְקֶענֶען. צִי הָאט מֶען אַמֶענְשֶׁען אָרֶער א חַיָה גֶעפָארְטֶעס
אוּנ מֶען קען דוּרֶךְ דֶעם גֶעפִינֶען דֶעם אֶמָתֶן גולֶן ארֶער גֶערֶעכְט מַאבֶען רֶעם אוּנְשוּלָרִיגֶען .
דָאס בל בַּאשְׁטֶעהט פון ריזֶעלְבֶעמַאטֶערְיַאלֶען פון וֶועלְבֶע רֶער קֶערְפֶּער אי אוֹיפגֶעבוּיֶעט * =
וֶען עִם זָאל אַנְרֶערְשׁ זַיין ‏ וָואלְט רָאם בְּלש נִשׁ גיקֶענְט דִיענֶען פַאר קיין קוַאלל פון
דֶעם לֶעבֶּען . אוּנ .עס וָואלְט נִיט גִיְקֶענְט רֶערנָאהרֶען דִי אַבָרִים . וָאם הֵייסְט ֶען נֶער" .
נָאהרֶען . מְחַיָה זַיין 1 דָאם הֵייסְט. מֶען דַארְף צוּשְׁטֶעלֶען מַאמֶערְיאל צום בֶּענִייָען רֶעם
גְקֶערְפֶּער י רֶערפְרִישֶען דֶעם מַאמֶערְיַאל, וֶועלְבֶען דֶער קערפּער {פארלירט צוּ"בִּיְלִיך י וָואם
עֶר גִיבּט אוֹים ורַאסְהָאדָאוִיט! צוּם לֶעבֶּען ולֶעבֶּען הַייסְטו זי 'צֶעוֶועגֶען . מְהוּן . טְּרַאכְטֶען
ובְרּמָהוּ, אַ מַאשִיֶע וועלְֶע בַּאוֶענְט זי תָּמִיר . ווירֶר אִין איהר אָפּנֶערִיבֶּען פַארשִׁיערֶענְע
ְׁטִיִקְֶעךְ ְׁרֵייפְלֶעף. רֶעדְלִיךְ. אַקְסֶען וּכְדוֹמָה ‏ אוּג אַז מֶען וֶועט זֵיי נִיט פַארבַּייטֶען מים
אַנְרֶערֶע ְׁטִיקְלֶעךְ , מִיט נָאך שְׁרֵייפְלֶעךְ וֶועט רִי מַאשִׁיִנֶע אוֹיפְהֶערֶען צוּ אַרְבֵּייטֶען. אַזֹי

= 6

אוֹיךְ דֶער קֶערְפֶער, אַז מֶען וֶעש יֶערֶעם מָאחל גִיט רֶערפְרישֶׁען אנ בַּאניגְן ינע
מַאמֶערְיַאלֶען ‏ | ארק
די וִיכְטִינְְטֶע מַאמֶערַיאלֶען. פון וֶועלְכֶע רָאם בְּלום בַּאשְׁטֶעהְט. זענִין ‏ וַאפֶערי.
אֵייוויים , פִיבְּרִין סור הָעֹרְקִיםז אוג זויֶערְשְׁטָאף. חיץ רֶעם זֶענֶען פַארהַאנְרֶען אִין בְּלוּט -
מַאמֶערַיאלֶען. וֶעלְכֶע שְׁפּיעלֶען אְַלייגֶערֶע רָאללֶע אִי דֶער ערְנָאהרוּנג פון דעם, קערֿער ;
זי : זאַלץ , האלְף + פָארֶעוַאלְצֶען ‏ אֵיֶען. רֶער קֶערְפּער הָאט אִין ויף בְּלוט אַויבֶּעֶעל
טְהַייל וִויפֵיעל :ער וֶענְט אַלֵיין, | '
רָאם בְּלוּט קען נָאר דַאמָאלְס עררייבען זַיין ציעל עֶרְשְׁטֶענְם וֶוען מֶען וֶעט אִיהם
כְֵּרֶר צוּשְטֶעלֶען וּמֶע. נוּצליכֶע מַאטֶערֶיאלֶען אוג צְַויטֶענִם ווע ;עם וֶעלֶען כְּמרֶר פו
רֶעם בְּלוּט אַרוֹיסגְעפִיהרְט אוג עֶנטְפֶעְְט וֶוערִין רי שְׁלֶעבְטָע. אֶהננוּצְליבֶע . אָפּגֶערִיענְטֶע
מַאטֶערְיאלֶען . רָאס יערְשְׁטֶע, קען מֶען עררַייבֶען נָאר דוָרך גוּטֶע נָאהרְהַאפְטֶע מאֲבָלִים אוּג
דוּרך רֶעם זויערשְׁטָאף פוּן גוּטֶער לוּפט . דָאס צְווייטֶע וויִרר עררייבט ' וֶוען רי לוּנְגֶען . דרי
לֶעבֶּער. נִערֶען אוג די הויט . וֶעלְכֶע פִיהרֶען אַרוים פון רֶעם נוֹף רִי אָפּנעדיענפע.
אָפּגֶענוּצְטֶע מַאטֶערְיַאלֶען, וֶעלֶעןמְהּןכֵֶּר זיר שְׁלִחֹתװויֶעם גֶעהָארְט יי + אַז רא
:

לוט וִוירֶד פַאררָארְבֶּען ערְשֵׁיינֶען אִין גוף אַלֶערְליי שְלַאפְּקיטֶען. יי

רָאם בְּלוּט פוּן רֶעם מֶענְשֶׁען וֹירֶר פַאררָארְבֶּען דַארִיגֶער. וֶוען מע רֶאְמַאִיט
נִים דֶעם בְּלוּט קיין גוּמַע פרָאְּטֶען . איג וֶוען אַללֶע פְרָאקטען וֶעלכֶע נוּצֶען נִיש דֶעם
גיף וֶועלֶען נִיט אַרוסגֶעפִיהרְט וֶוערִין דיָרך רִי אַבָרִים. וֶעלְכֶע מִיר הָאבֶּען דָא יֶערְשְׁט דֶער"
מָאנְט אוּג וֶועלֶען זי אִיבֶּער דֶעם צוּנױפֿוַאמלֶען אִין בָּלוּט . וִי צב'ש : קַאהלֶענְוייֶער מוּז
אַרוֹיסנֶעפִיהרְט וֶערִין דוּרך דֶער לוּנגי גַאלל רוּרך רֶער לֶעבֶּער . אוּרין דוּרך רִי גִיערֶען אוג
שׁיים דוּרְךְ דֶער הויט , "= יי

רֵי גַאנְצֶע בְּלוּטבֶּעוֶועגוּנג ובְּלוּצִירְקילַאצִיָעּ הַיינְגְט אֶפּ פון דֶער פְּעוּלָה זטַהאטיגקייט!
פוּן דֶעם הַארְצֶען . דָאס הַארץ הָאם אַפָנִים וי אַזַאק . וֶועלְבֶער אִיו אוֹיסגֶעאַרְֵּיימֶעט פון

יו

. 3

=/ 80 ==

פְלֵיישׁ ומוּמְקֶעלןז. דָאס הֵייסְט . דִי וָָאנְדְלִיך פוּן דֶעם הַארְצֶען הָאבֶּען די זֶעלְבֶּע אוּסטראיםעזג
וָואס פְלֵיישׁ ידָאס הַזנרץ איז נְרוֹים וִוי אַ פוֹיסְט 1 קילאלן, עס וֶוענְט בִּיז צְוַואנְצִיג לויט . דָאס הַארץ
אַרְבֵּיימֶעט אי וִוי אַ שׁפְִּיצֶער . וֶועלְבֶער שֶׁעפְט אִין ִיף אָן אוג מְרֵייבְט בַּאשְׁטֶענְרִיג רָאס
בְּלוט נָאר ‏ אִין אַ גֶעוִויסְסֶען אוג אִין אַ בָּאשׁמִיממטֶען וֶועג * דֶער מִשׁטֶעְפּנקט אוג די
הוֹיפּטְקְרַאפְט פוּן דֶער בְּלוּטצִירקוּלַאצְיֶע אִיו דָאס הַארְץ עס ִיְט אִין מִימטֶען דֶער בְּרוּכְטא
צְוִוישֶען בֵּיירֶע לוּנגֶען. אַיינְגֶעוִיקֶעלְט אִין א דִינֶער הויט , וֶועלְכֶע וויִרד אָנגֶערוּפֶען הַ ארָ צײ
הֶעמְרִיל . דָאס הַארֶץ הָאט אִין זַיין חָלוּל מאמע אִין דֶער מוּממֶער אַ וָאנְרֶעל פון אוֹיבֶּען
אַרָאם וֶועלְבֶעם צוּמְהֵילְט דֶעם הָלוּל אוֹיף צְוי חַלָקים : דָאס רֶעכְמֶע אונ רָאס לִינָקע הַאלְבָּע
הַארְץ. אין וֶערֶען הַאלְבֶּען הַארְץ איז וידֶער פַארהַאנְדִין אַ פָּאפֶּערֶעמְשְׁנִי וָואנְדֶעל פון
רֶעכְטֶׁם אוֹיף לינקט. וֶועלְכֶעס צוּטְהֵיילְט יֶערֶע הֶעלְפְּט הַארְץ אויך אויף צְוִייָען , פאלְגלִי אִיז
אִין הַארְצֶען רָא פַּיער חֲלוּלִים: : צְווֵיי אויבֶּערְשְׁטֶע אוג צְוֵיי טע עי רֶער רֶעכְמֶער
אוֹיבֶּערְשְׁטֶער חָלוּל נָעהמְט אִין זִיךְ אַרֵיין רָאס רוּנקֶעלֶע ְּלוּט ט פון אַלֶע וֶוענֶען אוּג גִיבְּּ עס
אִיבֶּער דֶעם רֶעכְמֶען אוּנְטֶערְשְׁטֶען חָלוּל, וֶוֶעלְבֶער טְרַייבְּט ;עס אַרַיין אין רִי לוּנגען צוּם
רֵיינִיגֶען ; רֶער לִינְקֶער אוֹיבֶּערְשְׁטֶער חָלוּל גֶעהמְטּ אִין זיךְ אַריין רָאס בְּלוּט, וֶועלְבֶעס הָאט
זִיךְ עיינ אִין דִי לוּנְגֶען אוג גִיבְּט עס אִיבֶּער דֶעם לינקען אוּנְטֶערְשְׁמֶען חָלוּל , וועלְבֶער
טְרֵייבְּט שוין רָאס גֶערֵיינִינְסְטֶע בְּלוּט אִין דֵי אַרְטֶערַיֶען צוּם דֶערגָאהרֶען דֶעם גוּף. מֶען דַארְף
גֶערֶענְקען . אַז אין רֶעכְטֶען הַאלְבֶּען הַארִין אִיו תָּמִיר רָא דוּנקעל ְּלוּ, אִין דֶעם לִינְקֶען
הָאלְבָּע ען הַארְץ גוּט אונ רוֹיט בְּלוּט, |

,5

= יש

4 דָאס אַרַיינְפִיהרֶען אִין בְּלוּש אַרַיין דֶעם זויֶערְשְׁטָאף פון דער לוּפְט, אוּנ דָאס אַרוֹס
פִיהרֶען דֶעם קָאהלֶענייֶער פון רֶעם בְּלוּט גֶעשֶׁעהְט נָאר דוּרֶך דֶעם אַטְהָמֶען . וִוי אַזי אַטִהמֶעט
מֶען ז מֶען מַאכְט בַּאלְד בְּריימֶער בַּאלֶר שְׁמָאללֶער. דִיבְּוּסְט . אַקוּרַאט אַזֹי וי אַ בּלָאזַאק,
וֶוען דִי בְּרוּסְט ווידְד בְּרֵייטֶער אוּנ הַייגְט זִיךְ אוֹיף, גֶעהְט אִין אִיהר חָלוּל אַרַיין די לוּפְט, רָאם

! נוירֶר אָנגֶערוּפֶען אַיינאַמָהמֶען ואִינְקְפִירַאציעו . וֶוען די בְּרוּסְט וִויִרר שְׁמָאללֶער אוג פַאללט

אֵין, גֶעהְט אַרוֹיס פוּן איהר דִי לוּפָּט צוּריק. רָאס וַויֶרר ‏ אָנגֶערוּפֶען אויסאַמְהמֶען נֶעקְסְפִירַאצְיָעו.
פון רֶעסְטְוענֶען אִיז נָאדְוּדֶער-אוֹיף צְוִוישָׁען אַ בְּלָאזַאק אוּנ צְוִוישֶׁען רֶער בְּרוּסְט גַאנְץ ווייט ,
דִי לוּפט גֶעהְט אַרַיין אִין דֶער בְּרוּסְט נִיט פְּרָאסְט אִזוֹי וי אִין אַ חלוּל, וֶועלְבֶער אִיו אַרומ-

גֶענוּמְמֶען מִיט דִי רִיפּפֶען . נָאר זִי נֶעהְט אַרַיין אין צְוֵיי אַבָרִים , וֶועלְבֶע לִינֶען אִין רֶעם חְלוּל

פוּן דֶער בְּרוּמְט . זִי זֶענִן אֶהנְלִיך צוּ אַ שְׁוֵאם, אֵיין שָׁוואס אֵבֶר לינט אִין דֶער רֶעכְטֶער הָעלְפט, 7

; אוּנ דֶער אַנְדֶענֶער שְׁואסאֲבֶר אִין דֶער לִינְקֶער הֶעלְפט חְלוּל פוּן דֶער בְּרוּסְט רִי צָויי

שְׁוַאםאֲכָרִים הֵיימֶען -- לוּנ גע ן. אין דֶער מִיטטֶע צְוִוישֶׁען בִּיירֶע לוּנְגֶען לִיגְט רָאס ארץ, ,

יֶערֶע לוּנג אִי אִיבֶּערְגֶעצוֹיגֶען מִיט אַ דִינֶער הויט. וָואס וֶוערְד אָנגֶערּפֶּען די לוּנְגפְּלָיו
ופְלֶעווְרָאז . די רֶעכְטֶע לוּנְג אִיז קוּרְצֶער אוּג בְּרֵייטֶער פוּן דֶער לִינְקֶער . עס אִיז פארהַאנרֶען

אויף אִיהר צְוֵוֵיי מִיעפֶע אַיינְשְנִיטמֶען. וֶוֶעלְבֶע צוּמְהֵיילֶען זי אוֹיף רְרֵיי חֲלְקִיםוּ דֶער אֵייבֶּערְשְׁטֶער.

דֶער מִימֶעלְסְטֶער אוּנְד דֶער אוּנְטֶערְשְׁטֶער חֵלֶק. רִי לינָקע לוּנג. אִיז לאנגֶער אונ שְׁמָאלל ער וֵוי

דִי רֶעכְטֶע. וִי הָאט נָאר א י ין אֵינְשְׁניסט אוג וִירֶד צוּמְהֵילְט נָאר אויף. צויי הֲלָקִים . דֶער
אויבֶּערְשְׁמֶער אוּנְד רֶער אּנְטֶערְשְׁטֶער חֵלָק. דִי סֶע חֲלָקִים לוּנג צוּטְהֵילֶע לֶען זִיך אוֹיף
קלֶענֶערֶע , אוּנ זֵיי וָואם וַייטֶער גָאר אויף,קליינע חֲלָקִים . רָאס גֶעוֶועבּ פון רי לוּנגֶען איז וְעֵהֶר
יי אוּנ גַאמְבְּקֶעוַואטֶע וי אישְווָאם. עס ַּאשְׁמֶעהְט פון קְשינִיטְשקע קֵיילֶעכריג לַאנְגְלִיבֶע

{ הויז-פריינר ז פס

ואוַאלְניז איילִיךְ. ואהרֶענֶר דֶעם מֶענְשׁ לֶעבְּט אוג וֶוען רִי לּנגֶען גֶעגֶען גֶעוּנֶר י וֶענֶען רִי
אִייֶעלֶעךְ אָנגֶעפוּללְט מִיט לוּפָּט . יֶערֶעם אִייֶעלֶע אִיז אַרוּמגֶערִינְגֶעלְט אַזװֹי וי מיט אַגֶעץ
פוּן בְּלוּט-הָאר-אָרֶערְ יי הַייסֶען לּננְאַיֶעלֶעך ; זֵיי זִיצֶען אויסגֶעזֶעצְט אַזֹי וי וַיינְְרוֹיכֶּען

אוֹיף אַ צְוֵייג ,עס אִיז. אוֹיסגֶערֶעכֶענְט אַז דִי לוּנגֶען בַּאשְׁמֶעהֶען פון מוֹיֶענִר אָכֶט הוּנְדֶערְט
מִיללְיָאן אִייֶעלֶעךְ

שַ
שלשלשלבל 5 6664 1

וי
דֶער אָטהֶעם מִיט זֵיינֶע אַפַּארַאמֶען (נים

צוּ ליעב וָואס אַטִהמֶען מִיר ? צו לִיעבּ דֶעם . מֶען זָאלל צוּשְטֶעללֶען רֶעם בְּלוּט אַזֵא
מַאמֶערְיַאל, וֶעלְבֶער אִיז נָאמהִיג צוּם לֶעבֶען אוּג וֶועלְבֶער גֶעפִּינְט זי נָאר אִין רֶער לוּפְּט
ואַטְמַאסְפַּהערֶשׁ . דָאס מַאטֶערְיַאל הֵייסְט וויע ךָ שֶׁטָאף. אוּנ צוּ ליעב דֶעם וִוידֶער . מֶען

ָאלל אִין רֶערזֶעלְבֶּען צֵיט עִנְטְפֶערְנֶען פון רֶעם בְּלוט א שָׁארְלִיכֶען מַאטֶערְיל . וֶועלְכֶער
פַארנִיפְטֶעם רָאס לֶעבֶּען, רָאס מַאטֶערְיֵאל הֵייסְט,קאהלֶענְייער. ‏ - י:

דָאם מַאמֶערְיַאל זויעֲךְ שִׁמָא ף אִיו מְהַפּך רָאס רּנְקְלֶע וֶועגֶענבְּיש אִין הָעלל
רויט אַרְטֶערְיֶענְבלוּט, רָאם זויֶערְשטָאף אִיז רֶערִיבֶּער נָאמהִיג רָאם לֶעבֶּען צוּ רֶערהַאלְטֶען.
וַוייל בְּעת ער אִיז דָא אִין בַּלוּמשְׁמְרֶאם פַאראָנְדֶערְט עֶר אוּנ פַארזוּיֶערְט רֵי נוּצְלִיכֶע אוּנ אוֹיך
שָׁארְלִיכֶע מַאמֶערְיַאלֶען . וועלְבֶע גֶעפִיגֶען זִיך אִין בְּוּט., ער אַרבִּייטֶעט אִיבֶּער רייֶערְשׁטע.
נוּצְליכֶע, זי ָאלֶען קעגֶען בּיען אוג דֶערנָאהרֶען דֶעם נוף -- די אַנְרֶערֶע, שָׁארְלִיכֶע יי זָאללֶען
זִיך קענען פריי אָפּמְהֵיילֶען אוּג אַרוֹיסגֶעהֶען פוּן דֶעס בְּלוּט . דורך דֶער מְלָאכָה : ווֶעלְכֶע רָאס
יֶערְשְׁטָאף אַרְבֵּייטֶעט אֶפּ אין בְּלוּט , עֶרְשֵׁינְט דִי בַּאשׁטֶענְרִיגֶע וַוארְמַקֵייט פון דִי אֲבָרים
בעג רְֵייסיג מִיט אַ הַאלְבֶּען גְרֵאהּ. דָאס שָׁארְלִיכָע מַאטֶערְַאל הָאהלֶענויֶער אִיד א
נִָאֶר פוּן רֶער אְַבּיט וֶעלְבֶע דָאם װֶערְשטָּיף הָאט גֶעמַאבְט אִין בְלשי ‏ /

מִּיר הָאבֶּען פיעל צוּ פַאררַאנְקֶען די גֶעואקְפֶע, וָואס רֶער שָׁארְלִיבֶער קַאהלֶענזייער
וַאממֶעלְט ִיךְ יט צוּנויף אִין רֶער לוּפָּט . אויך דֶער פַאר וֶענִין יי וֶערְטה אַ דַאנְקי וָאס רי
לופט הָאט אִין זִיף גָענוּג זיֶעְשְׁטָאף. דִי גֶעואקסֶע טְּהוּן לְהיפָּך .ווֶאם רֶער מֶענְשׁ מְהוּט :
זֵיי שְׁלִננֶען איין . אַמְהמֶען אין זִיך אַרַיין קָאהלֶענֵיֶער וְרָאס וָואס דֶער מֶענְשׁ אַטְּהמֶעט.
אַרױס אוּג אַמִהמֶען אַרוֹים זויֶערשְׁטָאף וְדָאס וָואס רֶער מֶענְשׁ אַטהְמֶעט ארייןן + נִיט אַלֶע
חֲלָקִים פוּן דִיגֶעוואקְסֶע אונ נִים אייֶערֶער צֵייט זֶענִיןזיי פָאהִיג דֵאצוּ יי ָאלֶען אֵיינאַטְהמֶען
דֶעם קאהלֶענְזייֶער אוּנ אַרוסאַמָהמֶען דֶעם זיֶערְשְׁמָאף . נָאר דִי בּלאטמֶער, אוֹיךְ דָאס נָאר
בֵיי מָאג, הָאבֶּען די מַעלָה: אִין רֶער פִנְְטֶער אֲבֶּער אַרְבייטֶע דִי בְּלָאטטֶער פַארְקעהרט ,
זי ַמְהְמֶען אַרױים , גלייך מִיט רֶעם מֶענְשָׁען. הַאהלֶענייֶער. בְּלימֶען . פֵירוֹת אוג וָארְצְלען ‏
סאי בַּיי טָאג . סֵיי בי נַאכְט . אַטֶהמֶען פוּן זִיך ארוים קאהלעננייֶער . דַארִיבֶּער רַארְפֶּען אִין
שְׁלָאפצִיממֶער. קיין גֶעוָאקְסֶע סאי מִיט בְּלוּמֶען. סַאי אָהן בְּלוּמֶען רורְבְאוים נִים וַיין. אָבֶער
אִין ַנְרֶערֶע צִיממֶער וֶענִין געוָאקְסֶע מִיט גְרוֹיסֶע אוג נִיט אַַך בלָאנטֶער וֶעהֶר נוְליף
דוּרְךְ דֶעם זיֶערְשְָׁאף. וֶועלְבֶען יי אַטְמֶען בּיי מְאג פוּן זִיךְ אַרױים.

8 481 ==

אט אִין דִי דָאויגֶע אִייֶעלֶעך וֵירֶר גֶעשֶׁעקֶען דֶער חְלוּף צְווישֶׁען רֶעם זיֶערְשְׁטָאף אוג
דֶעם קאהלֶענזַייֶער. דָאס הַייסְטו: דִי הױפּט-אַרְבּייט פון דֶעם אַמֶהמֶען. רִי אַרְבֵּים גֶעשֶעהְט
אוֹיף פָּאלְגֶענְרֶער אַרֶט : פוּן רֶעם רֶעכְטֶען אוּנְטֶערְשְמֶען חָלוּל פוּן רֶעם הַארְצֶען פְלִיעקְט
רָאם רוּנְקֶעקֶע וֶעגֶענְכּלוּמ דוּרֶ איין בּלוּטאְדֶער אַכיין אִין דִי לוּנְגֶען ‏ דָארְט צוּמְהֵיילְט זי
דֶער בְּלוּטאָדֶער אִין קְלֶעגֶערֶע בְלוּטאְדֶערְן. בִּיו זיִי צּצְוַיינֶען זיב אין גָאר פִּיצֶעלִיךְ אונ בִי
נעם וירְד פוּן זֵיי אַגֶעץ מִיט הָאראָרֶערְליך . וֶועלְכֶע רִינְגְלֶען ארוּם רִי לוּנג-אִייעלֶעך.
וָאהרֶענְר רָאס רוּנְקֶעלֶע בְּלוּט פְלִיעסְט דוּרֶף דֶער נֶעץ מִיט הָאראְדֶערְלִיך. גֶעהְט רֶער
ָקַאלֶעייֶער דוּרֶף די רִיגֶענְקֶע וָאנְְליך פון דִי הָאראְרֶערְליך אִין רִי לִוּנְגיאַייֶעלֶעך אַחוים.
אִין רֶערוֶעלְבֶּער צַייט , בְּשַעת רִי אַרְבייט גֶעשֶׁעהְט, וִוירֶר נָאךְ אִין אַרְבֵּיט גֶעמַאכְט, נָאר
זי ירֶר גֶעמַאכְט פארקעהרט : פוּן רֶער לּפְט . וֶועלבֶע די לּנג-אַייֶעלֶעף הָאבֶּען אִין זִיך
אַרַיינגֶעצויגֶען טְהֵיילֶט זי אָפּדֶער זיֶערְשְׁטָאף אּנר רְרִינְגְט ור דֵי רִיגֶענקֶע וָואנְדֶעלֶעך
אן רֶעם בְּלוּש פוּן דִי הָאר-אָרֶערְלֶיךְ אַריין אונ פֶּעראינִיְט זִידיְרָארְט מִיט רִי בְּלוּט-
בַּאנְִילֶעךּ. וי בּאלְד רָאם בְּלוּט הָאט נָאר אָפּגֶעגֶעגֶען זיין קַאהלֶענייֶער אונ הָאט אִין זִךְ
| אַרַיינְגֶעצויגֶען דֶעם זויֶערְשְׁטָיף, אִיו רָאס שׁוֹין גֶערַיניגְט גֶעווָארֶען. אוּג עס װירוד תֵּיכֶּף פון
דוּנְקֶעלְרוֹיט -- הֶעללְרוֹיט . מִיט דֶעם רוֹימֶען פָּנִים אוּנ מִיט אַ זַאפַּאס זוֹיֶערְשְׁטָאף קעהרט זִיךְ
דָאס בָּלוּם אוּם פוּן דֶער לוּנָג צוּם הַארְצֶען. אָבֶּער שוין מִיט אֵיין אַנְדֶער וֶועג - אִין לינקען
אוּנטערְשטען חָלוּל. אוּנ פון דָארְט פְלִיעסְט דָאם בְּלוּט שׁוֹין אַרוֹים אִין דִי אַרְמֶערְיֶען אנ ווירֶר
אָפּגֶעפִיהרְט אֵין אַללֶע אַבָרִים , |

אַזֹי וי אִין דֶער לוּפּט וָואס מֶענְשֶען אֹמֶהמֶען אַרוים אִיז דָא אַ סַ קאהלֶענזייער אונ
גַאנְץ וועניג זּיֶערְשְׁטיף. אִיז דֶערפוּןבֶּענְרֵייפליך יוֶוען;עס נֶעמֶען זי צונויף אִין אֵיין אָרֶט,
וֶועלְבֶעם;עם אִיז פַארשְׁלָאסֶען פוּן אַקלע נַייטֶען. א גְרֹימֶע צְאהל מֶענְשֶׁען, ווירֶר דִי לופט
בִּיסְלֶעךְ-וַוייס, אוּנ וָואס וַוייטֶער מעֹהר. אַזוֹי אָנגֶעפִיללְט מִיט קָאהלֶענזִייֶע. אַז דִי לוּפָט וֵוירֶר
שָאדְלֶי אוּג טיג נִיט צוּם אַמְהמֶען . שְׁלָאפֶענְדִיג אַטִּהמֶען מִיר אַרַיין מָעהר זויֶערְשְׁטָאף וי
ַאכֶענְדִיג . דֶער וועג דוּר ווֶעלְכֶען דִי לוּפּט גֶעהְט דוּרֶך אִין דִי ‏ לוּנְגיאַיעלֶעך אונ צוריק
ווירֶר אָנגֶערוּפּען לּפּטְרָאהרֶען ולּפְטוֶעט. ער פַאנְגְט אָן בַיים מויל אוּג בַּיי רֶער גָאז אונ גֶעהְט
דוּרֶךְ דֶעם נָארְגֶעל אונג דוּרֶךְ די צְוַויגְלִיךָ פון דֶעם גָארְגֶעל אונג לאזט זִיךְ אוים אין די לוּנְגִי
אִייֶעלֶעך . דִי לּפט . וֶועלְכֶע מִיר צִיהֶען אין זִף אַכיין דוּרֶף דֶער נָאו דֶערוַוַארֶעמְט זִיף אִין
אֵיהר אוּג רֵיינִיגְט זִיף דָארְט אָפּ פון אַלֶע צוּגֶעמִישְטֶע גֶעגֶענְשְׁטַאנְרֶען. וי אַשְׁטֵייגֶער :
פָּארְך. אֵשׁ. מָעהל, וֶועלבֶע גֶעצין זיך דָארְט. אֶפּ אויף דֶער אִינְויינינְסְמֶער הויט פון
רֶער נָאוֹ,

וִיפֶיעל מָאהל צֵיהְט מֶען דֶעם אָטהֶעם אִין אַיין מֵינוּט ?

דִי צָאהל אִיז פַארשִׁיערֶען : מִיטֶעלֶע מֶענְשֶען צִיהֶען דֶעם אָטהֶעם אִין אֵיין מִינוּט
פוּן צְוֶועלְף בִּיו צְוַאנְצִיג מָאהל . יְּגֶע לייט -- פוּן צְוַאנְצִיג בִּיו פִיער אוג צְַאנְצִיג מָאהל
קְלייגֶע קִינְדֶער פיער אוּנ צווַאנְצִיג מָאהל, זיגקִינְהֶער בִּיו פֶערְצִיג מָאהל. וֶויערֶער הַיינְגְט אָפּ
דָאס אָטהֶעם-צִיהֶען פוןו רֶער אַרְבַּייט. פון רֶעם קֶערְפֶּערבּוֹי אנ פוּן רֶעם גֶעשְׁלֶעכְט מְכָרִים
אָדֶער נִקבוֹתוֹי . |

וֶוען אִיז רֶער אֶטְּהֶעם רֶעגֶעלְמָאססִיג? .

1 וֶען דִי לוּפּט אִיז נוּט , רֵיין אוּנ הָאט פִּיעל װיִערשְׁטָאף.

מז ווֶען דִי גוּמֶע לופט קֶען דויכְדְרִינְגֶען פְּרֵיי אָהן אַ שום עכּיב אִין ר די לונ אַרין בי
אִין די לוננ-אייַגלעןךדאויך דַארְף פְּרֵיי אַרוֹיס גֶעטטְהֶעמְט וֶערִין פוּן דִי גע די לוּפט, וֶועלְבֶע
אִיו זארט פֶערדָארְבֶּען גֶעוָוארֶען .

7 ט וֶוען דֵי בּלוּטצִירקוּלַאציַע אין דִי לוּננבְּלוטאָדֶערְן אִיז רֶעגֶעלְמָאסְסִיג אונ. דָאס בָּליקי
בָכְּלֵל הָאט אַ גֶענוּגֶע צָאהל גלושגאנקילער.
להיפ מומם ווֶערֶען אַ צֶערְשְׁטֶערוּנג אִין אַטּהמֶען.
גנ ווֶען דִי לוּפָט אִיז שְׁלֶעכְט+ אונריין, פֶערדָארְבֶּען,
מז וֶוען רִי לוּנגֶען זֶענֶען שְׁלַאף אוג ;עם איז ערגֶעץ אי זי 8 פַארשְׁמָאפְט אַסַךָ אייֶעלֶעך. 3

8 וֶוען עֶס גֶעהְט נִיט רֶעגֶעלְמָאססִיג דִי בְּלוּמצִירְקוּלַאצִי אוג דִי לוּנְנְבְּלוּטאָדֶערְן אוב
וֶוען דֶער מֶענְשׁ הָאט וֶענִיג בָּלוט וְגְלוּטאַרם)+ .

דיר יעקב טשערני

שרשרערער שלש לער שיש רעיש אלשלשרש"שלערערש? =

די זיידענ-פַאבּריקאציָע.

פון נ. ד, הָאפּפּמאַנן,

יע

דֶער אֵייְפֵייבֶער נִיט-בְּלֶעוֶענֶער מֶענְשׁ וָאס אִיז פְרֶעמְד פון דֶער נַאטוּרגֶעשִׁיכְטֶע אונ
פון רֶע זאנְרערְבַּארֶע ערְשׁינּנגֶען קנקֶענְרִיג אויף ‏ רָאס גְלֶענְצֶענְרֶע - פְּרַאבְטְפַאלְלֶע
זֵיידֶענְקלֵייר וָאס נַיין וייבּ טְהוּם אָן שַׁבֶּת אָדֶער יוֹם מוֹב. וֶעט גָעוִים מֵיינֶען. אַז רָאס
יד לֶערְט נוי די יִינְדֶערֶע שָׁאנֶע קָאסְטְבַּארֶע מאטֶערְיֶען פון אַוא מִין פְּלֵאקֶס. אָרֶער וָואלל
פַּרפֶערָשִינְט. אוג נֶענן מִיר וֶעלֶען איהם זָאנֶען. רָאם ור הָאט אַנְרוֹיסֶען מָעוֹת אונ אַז
דָאם זַייד אִיז ענְטְשְׁטַאנְדֶען פון אַקלֵיינֶעם אוּנוִירְרִיגֶען אִינְגֶעקְט נשָׁרְָו ואם לָאנְט פון -יך

אַרוֹיס אַזֵא מִין פְלִיסִיגֶע מַאטֶערְיֶע אוג דֶערפוּן וֶוערְדֶען ונְטְוַיְקֶעלְט רי ‏ װאוּנְרֶער-שָאנֶע

לַאנְג גֶעלָאוְט גִיוֶען. ואס קָאסְט מִיר אָפּ בִּיז וֶעכְצִיג קֶערְבְִּיך. אִיז בָּאֶמָת פון אַקליינֶעם

זִיךְ אֵיין ? אוֹיף טָאס פִיר אֵיין אַרֶם אונ וִוישֶע צִיהט ער נֵייעֶע גְלֶענְצֶענְרֶע ֵיידֶעןפֶערִים פון
| = זי אַרוֹיס ? אוּג וֶוֶער וואר דֶער גְלִיקְלִיכֶער, וָואס הָאט צוּם ערְשְׁמֶען טאל אַזֵא מֶערְקְוִוירְרִינֶע
גֵייעם עַנְטְרֶעקְט ז-- אויף רִיעוֶע אַלֶע שַׁאֲלוֹת וֶעלֶען מִיר וי דִי מִיתֶע גֶעבִּן אִין דִיעוֶעם

! אַרְטִיִקֶעל אֵיינֶע אוֹיספִיהרְלִיבֶע אַנְְוָוארְט צוּ גֶעבִּין אוג אַללֶעס וָאס רו גֵיירֶענֶע בְּנָדִים אָנ-
בֶעְרֶענְּטַיימְלִיך אוג פַאקְטִישׁ צּ,ֶעְקְלָארֶען,

דֶער לַירֶענוארֶעם אִיז אַקליינֶער מִין קוים אַ הַאלְבֶּען פִינְגֶער גְרֹיס. זיין גֶעשְׁטַאלְט
אִיז וִוי דִי אַלֶע אִיבְּרִיגֶע שְׁפִּיענֶער-שְרָצִים . וֶועלְבֶע שְפִינֶען אונ. וֶועבִּין גיֶערֶע פָּאדִים , ֵיינֶע
פְליגְלען נעגען געלבְיים מיט דרי בְַּאס-בְרוינֶע פְלֶעקִין . די גְֹבֶח לֶענְט אין אמש פון
פיער בִּיו פִינֶף מֶעג אַיין ער פוּן פִיעֶר הוּנְדֶערְט אַייֶעלאך. יֶערֶער אִייֶעלֶע אִיז קוים וי איין
הִירִויקארְנְדֶעל גְרוֹים. פוּן רִיעוֶע אַיעלַאך ;קאלוּפָען זִיךְ אַרוֹים אִין אִקוּרְצֶע צַייט קליעָץ-
שְׁוַארְצֶע וָארֶעמְלֶעףי ייגער גֶעבֶּארֶענֶע שוארצקייט פַרבְּלייבֶּן זי יש לַאנְג. אִין פֶערְלויף
פוּן אַקוּרְצֶע צֵייט בֶּעקִיממֶען זֵיי א ווייסֶע אֶדֶער א הֶעללבְּרוֹיגֶע מראָה. 7

א זָאנְדֶערְבַּרֶע אֵיגֶענְשַׁאפְט וְִוּלָהו הָאט די נאטור רִיעוֶען קְלֵייגֶעם שֶׁרֶץ בֶּעשֶׁענְקְט,
אזא אֵייגֶענְשַׁאפְט וָואס פוּן אַייבּיג אָן הָאבֶּען די נַאטוּרפָארְשֶׁער דארויף זִיךְ נִישׁ גִיְקֶענְט אִפ-
הירושן ‏ אוג -ער הַיּוֹם גֶּעוואוּנְרֶערֶען עִם דִי גְרֶעסְטֶע חַכְמֵי הַטָבע : עֶר לָאוְט פוּן זִיךְ אַרוֹים
אַפְִיסטִינֶע צִיהֶערִיגֶע וָאף. וָאס רֶער פון וֶערִין בל נְטְויקֶעלְט גְלַאנְצֶענְרֶע אוג פרֶעכְמִיגֶע

גָאלְרֶענֶע אוג וִלְבֶּערְנֶע פָאדִים . דִי פָּאדִים זֶענֶען שְׁטַאחק אונ הַאפְמִיג אוּג בֶּעוואוּםְט שוין פון
לַאנְג אָן אוּנְטֶער דֶעם נָאמֶען ייִירֶענְפַארִיםי. רִיעזֶע פַּאדִים וֶוערִין גֶערְרֶעהְט אוּג גֶעשְׁפוּנֶען .
גֶעוֶעבְּט איג פֶערפֶעיִיגְט צוּ קֶעסְטְלִיבֶע פְרַאנטְפָאללֶעַיירֶעןיקלֵיירֶער : קוים וֶערְט רֶער
ַיירֶעןיוָארֶעם וֶעקְס וָאבֶען אֹלָט , פַאנְגְט ;ער שוין אָן ויינֶע זָאנְדֶערבַּארֶע נּצלֵיבָע אַרְבֵּים
צוּ מַאבֶען, זער שְׁפּנְט ייֶע שָׁאנֶע גֶעלְבְִרִנְלָאנְצֶענְרֶע .פֶאדִים אוג ויקעלְט זֵיי אַרום זיין
קְלֵיינֶעם חַדְריל וצֶעללֶעו ואוּ ער ויטצט אוּג אַרְבינְועט. אַפָאלְשְטֶענְרִיג בֶּעוַיְקֶעלטֶער חַרְריל
מִיט דֶעם שֶׁרֶץ בֵּיואמֶעןוֶועגְט קיים צְוֵיי אוּג אַחַאְלבּ גְרַאן . אוג די הָאנְג פון, רֶעם גַאנְצֶען
אַּמְגֶעויקֶעלְטֶען ניירענפַארִים הַאלְט מָעהר אַלֶם פינֶף חּנְֶערְט אַרְשֵׁין . אום אַנא קינסְטְלִיכֶע
פּרַאכְטפָּאלְלֶע מְלָאבָה פַּאל-צועֶנְרִיגֶען גֶּערַארְף רֶער זַיירֶעעווָארֶעם בּלָאו אַכְט מעג. אִין
פֶערלוֹיף פון דִיעוֶע אַכְט טעג אניטער זייֶע גַאנְצֶע ארבייט אין אִינעם מיט זיין חדרל. פִיר
זי צוּ וואותנֶען . ר וָואנְט פון אִיְיינִיג בֶעוֶועבְּט ער מִיט אַ דנֶעם גלַאנְצֶענְדֶען דוּרבזיכְטִיגֶען
גֶעשְׁפִּינְסְט , אוּג רֶעם גַאנְצֶען חָרָריל בִּבְלֵל פֶּערוויקֶעלְט .ער מִיט זַיינֶע גָאלְדיפֶערִים בְּאוֹפְן אַז
יעם בְלֵייבְּט פון אַללֶע ַייטֶען פֶערויְקֶעלְט דָאק עס זעהט זיך. קיין .חלל אדער גָקֵב נִיט אַרול*
אִין אַזֹא פֶערשְׁלָאמֶענֶעם פִינְסְטֶערְן חֲרָרל בְּלַייבְּט עֶר זִיטְצֶען פוּן צְוַאנְצִיג בִּיז איין אוּנ צְוַאנְצִי
מֶעג. דַאן בּוֹיֶערְט ער אוים אַ קלֵיין ‏ לֶעכֶעלֶע אוג קְרֵיכְט אַרױם אוֹיף דֶער וַוייסֶער ווֶעלְט-
ָבֶּער רי מֶענְֶׁעווֶועלְֶע עס לויֶערְן אִין גֶעחַיים דִיעזֶע חַרְרִיסלֶעך אופצוּפִינְדֶען אוג צוּ
גֶּעקִיממֶען, אום אָפּ צוּוויִקְלֶען פון זֵיי די זיירֶעןיפָאדִים צו זִייֶערֶע אֵיינֶענֶע נוּמּצֶען . ווארמען
ניט בִּיו דֶער וָוארֶעם לֶעכֶערְט דָא חַדְריל דוּרְֶ אוּנ קרֵיכְט פוּן אִיהס אַרױים. זֵיי וֶענֶען מכון
אֶת הַשָׁעה פַּאר דֶער צֵייט יי צוּ בֶּעקימֶען, בְּרֵי דֶער וָוארֶעם זָאלל נִים אוְּפיֶען זיין חֵרָרל
דוּרכְצוּלֶעכֶערין , וָואס דַארוּרְךְ פערדַארְבְּט;ער די אַרוּס-גֶעויקעלְטֶע זיידען פָארִים, אוּנ קוים
זֶענֶען שוין אוֶעלְכֶע חֲדָרִים לֶעך אִין רֶע הֶענֶר, לֶענֶּעןזיי עִם באלְד אִין אַ הייפֶען אויבֶען
אַרַיין אוּם רִי וארֶעמְלֶעךְ פוּן הימץ צוּ טוֹירְמֶען ֵיי זָאלֶען רֶערװַייל נִים אוּספייֶען זִיךְ דורבְצו".
בּוֹיֶערן, אוג דַאן פַאנְגֶען יי אָן דִיזיילֶעןפָאדִים אָפּצװויְקלֶען. ו

אִין דִי גרוֹיִסע גֶערִיכְטֶע אוּרוָואלדֶער פון אינריען אונ כִינָא, אִיז פַּאראַנֶען אַ פִין זֵיירֶען
וָואלֶעם וָואם זִיז אוֹיסגֶעצֵייכֶענְט פוּן די אֵיינפַאֹבֶע גֶעווָאהנְלִיכֶע זײַרֶעןיוארֶעם מִיט בֶּעזָאנְדֶערֶע
נַאטִירְלִיכֶע אֵייגֶענְשׁי פְּטֶען , דִי נָקבוֹת וֶענֶען עִמְוַאס גְרָאפֶער פַאר דִי זְכָרִים . דֶער אֶרֶם וואוּ
דָאס קערְפַּערל פֶּעראֵיינִיגְט זִיךְ מִיט רֶעם קָאפִּיל אִיז שְׁוַארֶץ אוּג דוּרֶך אַ מִיִקְרָאסְקאפּ אִיוֹ
דָאר קליגע וייסֶע הארלאך צוּ זָהְן . ִימַראֶה פון דִיזָָרִים אִיו רּנְעל- ְׁוַארְץ אוג רֶער
בֵיי אִיז דֶר נַאנצֶער קֶערְפֶּערל בַּבְלֵל דָאר אוּנ מָאגֶער. אִין זייֶער לֶעבֶּען אוג שמרעבֶּען. אִין
| זייערֶע מַעשִׁי. אוּנ פְּעוּלות בְּשַׁעת זֵיי שְׁפִּינֶען וייֶערֶע קֶעסְטְלִיכֶע ֵיידֶען-פָארִים אוּנ בְּשַׁעת

1 * *

זֵיי זּבֶען זי צוּ ֶערְנֶעהרֶען בֶּעגֶעתֶען די זְכְרִים אונגֶעשִׁיקְט אוּג נִיט פְלֵייסִיג . וָואהרֶענְד רי

נ קבות מִיוּעָן זִייֶערֶע אַרְבַּייט מִיט גרויס לוּסְט. פָּאהִיִגְקֵיים אונ גָ עשיקליכָקייט :

אַללֶע מִינִים זיירֶען-וִוירְמֶער ִּבְלֵל ערְנֶעהרֶען זִיף אִיבֶּערהוֹיפְּט פוּן דִי וַוייסֶע מוילבֶּעערְ"
בלאטטער. רִיעזֶע מֵינִי בְּלָאמטֶער וֶענֶען ויֶערֶע בֶּעסְטֶע אונ ויסְטֶע שְׁפיטֶען . אגרֶערֶע מינִים
בְּלָאטמֶער אָרֶער גְרָאזֶערעסֶען זיי בְּשׁוּם אוּפְן נִים . אויף דִי צְווייגֶען פון רִי מוֹילבֶּעערְנְבּוֹימֶער
בויען יי ירע גֶעסְטֶער, אִין יי צו וואוֹהנֶען אוג צוּ הָאבֶּען.קיְרֶער + עֶס וִיצֶּען פארקאננען
אַנְדֶערֶע מֵיִים ַיירֶעױוִירְמֶער. וֶעלְכֶע עססֶען מאנְכֶע מָאחֵל קְלֵייֶע פְלִיגֶעלַאף אָרֶער מוקען
וָואס זי ַנְגֶען יי מיט ויֶערֶע אויסגֶעשְפּרייטֶע זיירֶען-גֶעטְצֶען וי דָאס גֶעשְפּנפֶם פין די

= 08 =-

שפּיענען . די זיידֶעןדפַארִים פון רִיענֶע מִינִים וִויִרְמֶער זֶענֶען נִיט אַזֹי מְהַיֶער וִוי פון (י
גֶעווָאהנְלִיבֶע ַיינְפַאכֶע ‏ נייֶען-ויִרְמֶער . אוּג הָאבֶּען ‏ אִין הַאנְדֶעל אַ פִיעל הליינֶערן.
ווע ויאי

=

דָאס זייר אִיז ייט קיין נייע עערְפִינְדוּנְג. נָאךְ אִין רִי אַלְטֶע גְרויע צישֶען ; פַאר אֵיינִינֶע
מוינֶענְד יאהר צוליק הָאט שׁוין רָאם זייר אוֹיף רֶער וֶועלְט ֶעקְמֶעסְטִירְט אוג דִי גְרָאסְטָע
רָאלֶע גֶעשׁפיעלט . אָבֶּער אִין וו עלְבֶען יַאחר-תונְדֶערְט אִיז ‏ אֵייגֶענְטְלִיךְ דָאס זַיירענטרעקט
גֶעווארֶען ? אונ וֶוער ווַאר דֶער ְליקְלִיבֶער מִיט זַיין נָאמֶען וָואס הָאט אַא שָׁאנֶע אוב
נוּטְצְלִיבֶע ענמְרֶעקנְג גֶעמַאכְט ? אויף רִיעזֶע צְווַיי שַׁאָלוֹת שְׁוַייגְט רֵי גֶעשִׁיכְטֶע. אוג היין
חור הָאט נָאף בִּיז חיינְט אויף דִיעזֶע פְרַאנֶען קיין אַנְמְווָארְט גֶעפוּנֶען . זֵיי וָאגֶען נָאר על פִּי
הַשְׁערָה בַּעלְמָא ומוּמָהמַאססוּנְגז אוּנ קייירִיבְמִיגֶען בֶּעוַוייו אוֹיף נִייֶער מֵיינוּנְג ‏ קענֶען בי נִיט
בְּרֵיינְגֶען . נָאר בְּדָרֶך בְּלֵל אִיו פון דֶער אַלְטֶער גֶעשִׁיכְטֶע אַרוֹיס-צויזֶעהְן, דאס שׁוֹין פאר רְריי
מוֹיזֶענְד יָאהר הָאט דָאס זַייר = אויף דֶער וֶועל עקמֶעסְמִירְט , אוּנ אַלֶע הָאנֶען עס מִים
גְרוֹים נַחַת אוּנ פְרִייִרֶע גֶּענוּטְצְט . /

בִי חִנֶעזֶער.וָואס האלמען זיך פִיר אֵיינֶע פוּן די ָלְטֶעסְמע נַאצַיאנֶען אויף רֶער
וֶועלְט אוּג וָואס בֶּערִיהמֶען זִיךְ פון אִייבִּיג אָן מִיט זייֶערֶע גְרוֹיסֶע חָכְמוֹת אוּג הַמְצָאוֹת ,
הַאלְטֶּען זִך דאס זֵיי ווארען דיגערְשְׁטֶע וֶֶעלְכֶע הָאגֶּען אויך רָאס זייר עֶנְטְרֶעקְט. חִינֵא אוּג
אֶסְטַאִינְדיֶען זֶענֶען וִוירְקְלִיך דִי גֶענּוּרְטְְלַאנְדֶער פוּן דֶעם נוּשְצְלִיבֶען ַיירֶענְוֶארֶעם . אוּג פון
אֵייבִּי אָן הָאבֶּען זִיך זיֶערֶע אִיינווָאזְנֶער מִיט וַיירֶענשְׁפִינֶערֵיי בֶּעשֶׁעפְטִיגְט. רָארְט אִין די
גֶערִיכְטֶע גְרוֹימֶע אוּרְווָאלְרֶער הָאבֶּען זיך דִי זֵיירֶענוירְמֶער גִייֶערֶע בֶּעקְוֶעמֶע גֶעסְטֶער אויף
דִי ְּלאמֶער פוּן רִי מוֹילבֶּעערְנְבּוֹימֶער גֶעגְרִינְדֶעט. דָארְט שְׁפִינֶען זי אוּנ וֶועבֶּען זיֶערֶע
קֶעסְטְלִיכֶע גֶעצֶועלְטֶער אוּנ בְּרֶענגֶען בַכְּלַל זְעהֶר פִיעל נוּטְצֶען פאר רֶער וֶועלט . אִין יֶענֶע
אוּרווָאלְדֶער אִיז נָאךְ אַ אַנְדֶער מִין זיידֶענְווִירְמֶער פַארהַאנְדֶען. וָואס שְפֵּיענְט אוּנ וֶועבְּט זַיינֶע
גיירֶענגֶעשְפִּינְסְט פוּן אֵיין צְוַייג אויפֶען צְווייטֶען. אַזי וִוי רִי אֵיינְפַאכֶע שְׁפִּיעגֶען אִין אוּנְזֶערֶע
לָאנְדֶער . דִיענֶער מִין זייד אִיו נִיט אַזוֹי קאסְמְלִיךְ אוּג גֶעבְּרוֹיכְבַּאר וי דִי גֶעווָאתִנְלִיבֶע זיידֶען"
פָאדִיס. דִי מִרְאָה פוּן רִי חִינֶעוִישֶׁע אוּנ אִינְרְיַאנִישֶׁע זַיירֶען-פָאדִים אִיז בְּרוֹין אוג הָאבֶּען קיין
ְרֹימֶען גְלַאנְץ נִיט ‏ אָבֶּער רַארוּם וֶענֶען זי זֶעחֶר שְׁמַאֶרק . אוּנ דֶער בְּגֶד וָָאס וֶערְט פוּן
אַזֵא מִין זייד אוֹיפְגֶעוֶוענְּט, וֶוערְט נִיט גִיךְ צוּרִימֶען, אוג וֶערְט אויך נִיט פֶערפְלֶעקְט מֶען
קען אִיהם אוֹיךְ וַואשֶׁען אונ גער בּאקוּמט בּאלד זַיין גַאטִירליבֶען גְלַאנְץ צוריק יד ...טי

34 רִיאַלְט חיגֶעוִישֶׁע וֶועלְט-גֶעשִיכְטֶע ֶערצֶעהלְט דָאם דִי קענִיגין זִיילִינְגיחִין דֵי פְּרוֹי פון
חִיגֶעוִישֶׁען קעניג הָאיאַנְגִיטִי ואר דִי עֶרְשְׁטֶע אִין אִיהר לַאנְד וָואס האט דָאס זייר אֵיינְגָעפִיהרְט,
אִיהר גַאנְצֶען לֶעבֶּען הָאט זִי פֶערְבְּרַאכְט דָאס זִיידֶען שְִׁיגערֵיי אוּג ווֶעגֶּערֵיי אִין הִינֵא צו

פֶערמַאען זִי הָאט פיעל גֶעלְט גֶעשְׁפֶּענְרֶעט פַאבְּריָקֶען צו גנע , וואוּ ומע הָאט רוּ
גל , אוּנ אי דֶער חיגֶעוִישֶׁער הִיסְטָארִיע אִי זי אוּנְטֶער דֶעם נָאמֶען , די מוּמטער רער
ויירְע' בֶּעוואוּסְט, זִי הָאם גֶעלֶעבְּט פַאר פִיער הוּנְדֶערְט אַכְט אונ אַכְצֵיג יאהר צוּרִיק.

אי = אִין הינא האט דָאס זַייד הוּנְדֶערְמֶע יָאהרֶען די גְרָאסְטֶע רָאלְלֶע גֶעשְׁפִּיעלְט . די חִינֶעוֶער
הָאבֶּען זיך מִיט גְרוֹים חֵשֶׁק אוב מְהָאמְנְקֵייט רֶער צוּ גֶענוּמֶען. יי הָאבֶּען גֶעָארְגְט אוּג

-- 96 --

גֶעשְׁטְרֶענְּט וָואס מָעֵהר זִייְדֶעןיפַאבְּרַיְקֶען צוּ גרינְדֶען, אוג זיף דִי גרֶעפְטֶע מִיה גֶעגֶעגֶען ‏
זיירֶעןדווירְמֶער אִין דָאס גַאנְצֶעם לַאנֶר צו פֶערבְּרֵייטֶען . דָאס זֵיירֶעןצֵייג וָאס מֶען הָאט
דַאן דָארְט פֶּערפֶערְטִיגְט הָאט אַנְרוֹיִםֶען שֵׁם גֶעהַאט. דֶען .עס וַואר וַיִרְקלִיךְ זֶעהֶר נוּט
גֶעאַרְבֵּייש . גֶעשְפּּנֶען אונ גֶעוֶועבְּט, אוג אִין דֶער גַאנְצֶער וֶועלְט הָאט מֶען פוּן חִינֵא זֵיירֶען-
צֵייג גֶעלִיפֶּערְט. די חִינֶענֶער זֶענֶען דַאדוּרְך זֶעהֶר רייך גֶעוָוארֶעו. אונ הָאבֶּען זי אִין דֶעם
ֶועלְט-הַאנְרֶעל זֶעהֶר אַנְרוֹיסָעו נָאמֶען ערְוָוארְבֶּען ,

אוֹיף דִי חִינֶעוֶער קוּקענְדִיג הָאבֶּען אַנְדֶערֶע לָאנְדֶער אוֹיף אָנגֶעפַאנְגֶען דִי זיירֶען-צייגוּנג
צוּ פֶערבְּרֵיימֶען, זֵיי הָאבֶּען בַּאלְד אֵייננֶען וֶעהְן ֶעלְבֶע גְרוֹיסֶע נוּטְצֶען דָאס זַייד הָאם בִּכֹח
אין עוֹלֶם הַמְַחֶר צבְּרַיינגֶען. אוג וו גְלִיקלִיְ דִי סומרים,קענֶען דֶערפון גֶערִין. רַארוּם
הָאט וָיֵי זָעהֶר גֶעקְרָאנְקְט וָואם זֵיי הָאבֶּען נִיט גֶעואוּסְט וִוי אַזױי דָאס זיידֶענְצֵייג וֶערְט פער"
פֶערְטִיגְט אוּנ פוּן ווַאנֶען דָאס קוּמְט אַרױס, וַייל די חִיגֶעוֶער הָאבֶּען דִיעוֶע הַמְצָאֶה בְּסוֹי
סוֹדות גֶעהַאלְמֶען אוּג הָאבֶּען עס בָּשׁוּם אוֹפָן פאר קיין פְּרֶעמְדֶען ענְטְדֶעקט . דַאהֶער הָאבֶּען
-זִיך די גרֶעסְטֶע אַיירָאפֶּעאישֶע מאכְטע מִשְׁהַּדֵל גֶעוֶוען אַרױס צוּ קרִיגֶען אוּג צוּ ערְפַאהרען
פוּן דִי חִינֶענֶער דִי גַאנְצֶע קוּנְסְט פוּן דֶעם זַייר . כְּדֵי זֵיי זָאלֶען צו זיי ניט דארפען אָנקוּמֶען אונ
אוג אַלֵיין קֶענֶען זֵיירֶענְצֵיינ פַּאר דֶעם עוֹלֶם רֶערלַאנְגֶען . צוּ דִישֶען צְוֶעק הָאבֶּען זי נָאףְ
חִינֵא, עִקְסְטָרֵא גֶעוַאנְרֶעטֶע אוּג גֶענִיטֶע רִיזֶענְרֶע גֶעשִׁקְט. נַאכצוקְלֶערִין אונ אוֹיסצוּפָארְשֶען
דֶעם אוּרשִפְּרוּנְג אונ מָקוֹר פוּן דֶעם זייד . דִי גֶעהֵיימֶע שְׁלוּחִים הֶענֶען אַוֶעק נאף חֵינֵא. הָאבֶּען.
רִי גְרֶעסְמֶע מִיה אֶנגֶעוענְדֶעט די קוּנְסְט פון דֶעם זֵייד בַּיי דִי אַיינְוָאהְנֶער אױיס-צוּיפִינדֶען
אָבֶער עס הָאט זֵיי נִיט גֶעלוּנגֶען. דִי קְלוּגֶע חִיגֶענֶער הָאבֶּען זייֶער סוד פֶערבָּארְנֶען . אויף
וַארֶען זֵיי הָאכסט שְׁמְרֶענְג פֶערְזָאנְט פוּן דֶער רֶענִירוּנְג קיין פרֶעמְלִינג דֶער פוּן נִיט צוּ
ענְטְרֶעקֶען, נון הָאבֶּען זִיך די גֶעואנְדֶעמֶע מִיט גְרוֹים פֶערְדְרוּם נָאךְ וִייֶערֶע אָרְטֶער צוּרִיק
גֶעקֶעהרְט אוּנ דָאבֶּען מיט זִייֶער נְסְיְעה נָאר נִיט אוֹיפּגֶעטָאהן ,

הִיממֶעל אוג עֶרֶר הָאבֶּען גֶעשְׁוָארֶען אַז קיין פָארְבָּארְגֶעגֶע זַאכֶען טָאר אויף דֶער
וֶועלט נִיט בְלֵייבֶען פֶּערבָּארְוֶען: מִיט דֶער צַייט אִיז אוֹיפגֶערֶעקְט גֶעוָוארֶען רֶער שְׁלֵייֶער
פוּן דֶער זייר הַמְצְאָה אויך אונ על פִּי מִקרָה אִיז דִיעוֶער גְרוֹימֶער סור פַאר אַנְדֶערֶע לַאנְרֶער
אוֹיףְ עֶרְקלֶערְט גֶעוָוארֶען, די זַאכֶע אִיז אַזױי צוּגֶעגַאנְגֶען 1 אַ חִיגֶעוִישֶׁע פְּרִינְצֶעסֶען הָאט זִיף
פֶערהֵיירַאמֶעט מִיט א פְּרֵינֶץ פוּן דָאס לַאנְד קאטהָאן ואין מִימטעל-אַזְיֶעןו. אֵלֶם דִי פְּרִינְצֶעסִין
הָאט קוּמֶענדִיג אִין קַאטְהַאן אַיינְגֶענֶעהְן, אַז דָאם זייר אִיז נָאך דָארְט נִים בְּנִמְצָא , אִיו בי
אֵיהר גֶעבְּליעבֶּען פון דִיעזֶע הַמְצָאֶה אֵיהר טַאן צוּעֶענְמְדֶעקִין , אונ הָאט אִיהם אַלְוְא אַללֶעם
דֵויטְלֶיך ערְקלֶערְט וי אַזי די זַיידֶעןזירְמֶער צוּ הָאדֶעוֶוען . וי אזוי דאס זַייר צוּ שְׁפִינֶען אוג.
צוּ וֶוֶעבֶּען אוּג וי אוּמצוּנַיין מִיט דֶער אַרְבֵייט. אִיהר מַאן הָאט זִיךְ אלֶעס וָואס זִי הָאט אִיהם
יערְצֶעהלְט גוּם אִין זינֶען אַרֵיין גֶענוּממֶען. אוּנ הָאט אִיהר צוּ גֶערֶעט זִי זָאל נָאךְ אִיהר
גֶעכּּרמְסְלַאנֶר חִינֵא פַּאהרֶען אונ זָאלל פוּן דָארְט אַ גְרוֹימֶע צָאהל זַיירֶעןוִוירְמֶער ְּענֶען ‏
אלס דִי נַאבֶע אִיז גֶעשֶׁעהְן . הָאט דִי יוּנְגֶע פְּרִינְצֶעסֶען זִיך אַליין אִין דֶעם מתעסק גֶעוֶוען.
הָאט אַכְטוּנְג גֶענֶעבֶּען בּעין פְּקוּחָה אויף רִי זַיירֶענְוירְמֶער,{עם זָאלל זײי.קיין זַאךְ פֶעהלִין. אום
זִי זאלֶען אוּנגֶעשְטַארְט (קענֶען זִייֶערֶע זַיירֶעןיפָאדִים שְׁפִּינֶען. נַאכְהֶער הָאט זִי גֶעוִויוֶען אוג
בֶּעלֶעהרְט וי אָפּצויקלֶען רָאס זַייד פוּן דִי קלֵיינֶע חֲדָרִים לֶעךְ אוּנ. אויף אִין דָאס שְׁפִּנֶען
אונ נעֶען , בִּיז אי אמש פוּן אַקוְרְצֶע צַייט אִיז רָאס זַייר אין גאנץ קאטְהַאן-לַאנְד פער"

-- 97 ---

בְּרֵייטֶעט גֶעווָארֶען. דָאס די קַאטהַאנֶער הָאבֶּען שוֹין גֶעהַאט בִּיכוֹלֶת מִיט דִי חִינֶענֶער אִין דעם
ַיירֶעןיהַאנְדֶעל צוּ קָאנְקוּרִירֶען. דֶען נֵיי הָאבֶּען שוין אויך פֶערשְׁטַאנֶען טָאנֶע קַאסְטְלִיכֶע
יירֶען-קליירער צוּ פֶערפֶערְטִיגֶען .-- אִין אִקוּרְצֶע צַייט נָאךְ דֶעם אִיו דָאס זייר פוּן קֵאמְהַאן
נָאךְ אין ינְרְיֶען גֶעבְּרַאבְט גֶעוָוארֶען . פוּן אִינְדְיֶען הָאט מֶען;עס נָאך פֶּערסִיֶען , נָאךְ קליין אַזיען .
נָאךְ פְּהֶענִיצְיֶען ובּנעֵן נאָך אגיפּטען נמצרים) אוג גרִיבֶענ-לַאנְד גֶעבְּרַאכְט, שְׁנֶעלל הָאם :
דַאגן דאס זייר אין דֶער גַאנְצֶער וֶועלְט פַארשְׁפּרֵייט אוּנ דֶער זייְרְעומֶסְחֶר הָאט זִיךְ שְׁטַארְק
פֶערנְרָאסֶערְט ,

אִין אֵיירֶאפֵּא אִיז רָאס זייר גֶעבְּרַאכְט גֶעוָארֶען דוּרך אַגֶעווימֶען בִייֶענְרֶען, די,

וִוילְרֶער - דִיענֶער רִייֶענְדֶער גערְצֶעהלְט פָּאלְגֶענְדֶע עִנְטְרֶעקינְְגֶעשׁיכְטָּע: צייְהִי הַיום . בִּין
אִיך אַמָאהל מִיט מֵיינֶע חֲבֵרִים אוֹיף רֶער אִינְזֶעל פָּאלֵא גֶעקוּמֶען וָאם לִיגְט נִיט וַייט פון
זִירְקַארָאלִינֵא . דִי גינְזֶעל פָּאלֵא אִיז וִויסְט אונ לֶעער , אוּנְבֶעוואוֹהנְט, אוּג טְרָאגְט ינע
עֶסבַּארֶע פְּרוּכָט . מיינע מִיטרַייזֶענְדֶע וַוארֶען זייעֶר יערמִירֶעם פוּן דֶער וַויימֶע שְׁוֶערֶע נְסִיעָה +
אוּנ הָאבֶען אַלזָא בַּאלֶר אוֹיפנֶעשְׁטֶעלְט פַאלַאמקעט בַּיים בְּרֶעג אוג זִיך גֶעלֵיינְט אָפּרוּהֶען ,
אִיף אָבֶּער הָאבּ מִיר נִיט פֶערְנוּנֶען צוּ רוּהֶען , אונ הָאבּ זִיךְ אלא עֶנְטְשׁלָאססֶען בֶּעוֶעהֶען
דִי אִינוֶעל אוּם זִיךְ צוּ ערְקוּנְדִינֶען וְאם אוֹיף אִיהר טְהוּט זִיךְ . אִיךְ בִּין מִיר אליין אַרוּמ-
גֶעגַאנְגֶען אַהֵין אוג אַהֶער או: הָאבּ אַללֶעם אוֹיפְמֶערְקְואם בֶּעטְרַאכְט. עס אִיז שׁוֹין לַאנְנ
נָאךְ מִיטָאן גֶעוֶוען . די אוהר הָאט שׁוֹין זֶעקֵם גֶעצֵיינִם , אוּג אִיך הָאבּ מִיר אוּמגיקְהרְט
צוּרִיק צוּם בְּרֶעג . גֶעהֶענְדָיוֹ צוּרִיק הָאבּ איך דֶעהֶעהֶען אַ מוּלְבֶּעערְן-בוֹים וָאס אִיז
גֶעשְׁטַאנֶען אָן אַ זֵייט. אוּנ הָאט בַּאלְ דֶערוֶעהְן אוֹיף אַ צְוַייג אַ קְלֵיינֶעם וָוארִימֶעס .ער
הָאט כִּמעט וִוי אַשְׁפִין אוֹיסגֶעוֶעהְן .ער וַאר אָבֶּער גְרוֹיס אַעֶרְֶ פון דָרֵיי פִינְגֶער + אִיך
הָאבּ בַּאלְר אויפֶען בּוֹים אַרוֹיף גִיקלֶעמֶערְט , אוּג הָאבּ. צוּ מיין גְרויקע פֶערואוּנרֶערוּנְג
בֶּעמֶערְקְט דָאס דֶער קלייִנער וָוארִימֶעל זִיצְט זייֶער רוּהִיג אִין א בֶּעקְווֶעמֶען נֶעסְט. מִיט גְרוֹים
פַארְויבְט הָאבּ אִיךְ אַרָאפּגֶענוּמֶען דֶעם וָוארִימָל צוּגְלַייךְ מִיט רֶעם נֶעסְט . אִיךְ הָאבּ עס אין
מַיין מַאשֶׁען מִיבֶעל אֵיינגֶעויִקֶעלְט אוּג בִּין מיין וֶעגֶם גֶעגַאנְגֶען . קּממֶענְדִיג צוּם שִׁיף הָאב
אִיך דֶעם וָוארֶעם פון זַיין נֶעסְט ארוים גֶענוּמֶען אוּג אוֹיף מֵיין לִינְקֶע הַאנְט אוֶועק-גֶעשטֶעלְט,
דֶער רֶמֶשׂ הָאט זִיךְ אל אָנגֶעפַאנגֶען צו בֶּעוֶועגֶען. הָאט זִיך אוֹיף זַיינֶע פִיסְלֶעך גֶעשְׁטֶעלְט
אוג הָאט אָנגֶעפַאנְגֶען אַרוםצוּ געהן אוֹיף מיין הַאנְט אהִין אוּנ אהֶער . ;ער הָאטוִוי עָם הָאט
אוֹים גֶעוִויוֶען . גֶעוָאלְט אַ פִּלֵטָה מַאכֶען. אָבֶּער מיט רִי פִּנְגֶער . פון מיין ‏ רֶעכְטֶער הַאנְט
הָאבּ אִיךְ אִיהם דֶעם וֶועג פֶערשְׁטֶעללט, עֶר זָאלל וַייטֶער נִיט קענֶען גֶעהְן . ענְדְלִיך אִיו ער
אוֹיף אֵיין אֶרֶם אִין מִימֶען הַאנְט שְׁטֶעה גֶעבְּלִיבֶען , אוּנ וואר אֵיינִיגֶע מִינוּט אּנבֶעוֶענְלֶיך, דַאן
הָאבּ אִיך גֶענוּג גֶעלֶעגֶענְהֵייט גֶעהַאט צוּ' בֶּעמְרַאכְטֶען רֶאם רִיעֶער קְליינֶער רֶמֶשׂ הָאט פון
מוֹיל אַרוים-גֶעלַאזֶען לַאנְגֶע פֵייכְטֶע פָאדִים לֶעך , אוּנ לנאס אִיו ער אויף דִיעוֶע פָאדִים
אַרוּם יגֶעגַאנְגֶען בִּיו ער הָאט זִיךְ אויף מֵיין בְּרֶעג הַאנְט אַוֶועק-גֶעשְׁטֶעלְט . אִיך הָאבּ פֶּער-
שְׁטַאנֶען רִי כִּונָה פוּן רָמֶשׁ. אַז ער ווילל וִויערֶער אֲויבְרַח מַאבֶען . דארוּם הָאבּ איך אָנגֶענוּמֶען
רֶעם שְלֵימִיֶע פָאדֶעם וָואס דֶער רמֶשׂ איז אוֹיף איהם גֶעשְטַאנֶען אוּנ הָאבּ איהם אָנְגֶעפַאנְגֶען
צוּ מִיר צוּ צִיהֶען. דֶען אִיךְ הָאבּ גֶערֶעכֶענְט אַז אַזֹי וֶעל אִיךְ אִיהם קֶענֶען צוּרִיק אויף זַיין
נֶערְשְׁטֶע שְׁמֶּעלֶע אִין מיטֶען הַאנְט אומקֶעהרֶען . אִבֶּער וי גְרוֹים ואר מֵיין ואוּנְדֶער אֵלֶם אִיף
מָאב אֵיינגֶעזֶעהְן, דָאס דֶער רָמֶשׂ וואס איז אוֹיפֶען פַאדֶעם גֶעשְׁטִינֶען . הָאט זִיךְ פון אָרֶט אונ

יאנג אס

שׁמֶעללֶע נִיט גֶערִיהרְט. אוּנ דֶער פָארֶעם הָאט זי אִיממֶער לָאנְגֶער אוג לָאנְגֶער צו מִיר
גֶעצוֹיגֶען . יֶערֶען אוֹיגֶען בּלֵיקק הָאבֶּען זיך דִי פַארְבֶּען פון פָארֶעם גֶעוֶועקְפֶעלְט. דָא ואר עס
נָאלְדיגְרִין. דָא בְּלוֹי אונ דָא גֶעלְבּ אוּנ פון מִינוּם צוּ מִינוּט איז,ער דַיקֶער אוּנ שְׁטַארְקער
גֶעוָארֶען . בִּיוֶענְרלִיך הָאבּ אִיךְ שׁוין גִיְקֶעגְט דֶעם פָאלֶעם אַרוּם מַיין פִינְגֶער וִיקְלֶען וי אַײ:
פְלַאַקסֶעןיפָאדֶעם, אִין פִינֶף מִינוּט אַרוּם וַוארֶען שׁוֹין מֵיינֶע פִינְגֶער מִיט דִיעזֶען גָאלְרְפַארְבִּינֶען
שָׁאנֶעם פָּאדֶעם אַרוּמגֶעװיִקעלְט ידַאן הָאבּ איך אַ נַאניפֶעדֶער גֶענוּמֶען אונ הָאבּ אָנְגֶעפַאנְג}
אֵרום דֶער פֶּערֶער דִי פָּאדִים צווויקְלֶען . רִי פָאדִים הָאבֶּען זִיף אוּנאויפְהֶערְלִיך פון קליינעס
רָמֵשׂ געצויגֶען. רָאם אִין פֶּערְלוֹיף פון אַ שׁמוּנְד הָאבּ. אִיךְ שוין אוֹיפֶען פֶערֶער בִּיו הּנדערט
אבציג גֶעללֶען אזֶעלְבֶע זֶאנְדֶערבַּארֶע נָאלְְפָאדִים גֶעחַאט אוּג הָאבֶּען בֶּערֶך אדְרִשֶעל גרַאן
גֶעוואוֹנֶען. עֶס אִיז מִיר נִיט לַאנְנְוֵיילִיג גֶעוָארֶען דִי פָּאדִים צוּ. וִויקְלֶען, פַאסְט צְוֵיי שָׂעה
הָאבּ אִיךְ אוּנאויפְקֶערְלִיךְ דֵי גָאלְד-אוּגזִילְגֶערְפַאדִים פּן דֶעם רָמֶשׂ גֶעצוּגֶען. בִּיו עַנְדְליך אִיז
יער מאטט גְוָוארֶען , מִיט וייגֶע הִינְטֶערְשְׁטָע פִיסְלֶעךְ הָאט,ֶער רֶעם פָאדֶעם פוּן זיךְ אָפּגֶערִימֶען

קְרַאפְּמְלְאוּ איער צװַאממֶען-גֶעפַאלְלֶען אונ אִיז גֶעפִּנָריט. |

מִיט דֶעם טוֹירְט פוּן רָמָשׂ הָאבּ איך מִיר פוּן מיין זַאנְרֶערבַּארֶר עענְטְרֶעקְג נִיט ענְמְַאנְט,
אִיךְ הָאבּ נִיט גֶערוּהְט בִּיו אי ווֶעל אַאַנְדֶער רֶמֶשׁ אוֹיפפינְדֶען פון דִיעזֶען ואוּנְדֶערבַּארֶען
מין. אוּם צוּ קֶענֶען גוּט בֶּעאָבּאַבְמֶען דָאס לֶעבֶּען אוּנ וִוירְקען פוּן דִיעזֶען בּעשֶׁעפֶענֶעס. פוּן דֶער
פָרִי בִיושפֶּעם אִין אָבֶענֶר בִין אי אויף דֶער אִינְזֶעל אוּמגֶענַאנְֶעןבִין אומגֶעקְרָאבֶען צְוִישֶׁען
בָּערְג אוּג מְהָאלֶען. אויף שְפִיטצִינֶע שְׁטילֶע פֶעלוֶען אוג בּוֹימֶער אוג הָאבּ צוּ מיין גְרויפֶען
בֶּערווֶערְן קיין צְוייטֶען רֶמֶשׂ פון דֶעם אייגֶענֶעם מִין ניט אויפגֶעפוּנְדֶען.אֵיינִיגֶע מֶעג הָאבּ אִיך
אוּנאוֹיפְהֶערְלִיךְ גֶעזּכְט ואוּ עֶס וַואר נָאר מָאנְלִיךְ אֶבֶּער אַללֶע מַיינֶע מיה וָואר גַאנְץ אוּמזָאנְסְט,
אוּנְטֶעררֶעססֶען הָאט דִי שִׁיף אָפּגעאנְקערְט . אוג מִיר הָאבֶּען רי אִנְוֶעל פָּאלֵא
פֶּערלָאזֶען.

פַיעלֶע מָאנַאטֶען זֶענֶען פַארבַּיי - גֶעגַאנְגֶען פון רֶעם מָאג וָאס אִיךְ הָאבּ רִי אִינְוֶעל
פָּאלֵא פֶערְלָאוֶען ..עס הָאט מִיר זֶעהֶר גֶעקְרָאנְקט וָואס אִיךְ הָאבּ דִי זָאנְרֶערבַּארֶע עֶנְטְרֶעקּנְג.
נִיט נִיְקֶענְט בְּרֶענְגֶען צוּאַ רֶעוּלְטַאט. אֵינִינֶע מָאהל וַאר אִיך שוין כִּמֶעט וִוי עֶנִטְשְׁלָאססֶען
וויערֶער אַ רישע נָאךְ דער אִינְזֶעל פָּאלֵא צוּ מַאבֶען, פִיעלֵייְט וֶעט מִיר רָאךְ גֶעלִינְגֶען נָאךְ

אֵלָם אִיך בִּין רַייוֶענְדִיג אויף רָעל אַנְֶעל ,לַאנְגיאיילאנְדי גֶעקוּממֶען, הָאבּ. איף דָארְט אויף
אַ צְוַייג פון אַ מוֹ{לבֶּעערְן-בּוינ אזא מין רָמֶשׁ גֶעפוּנְדֶען, ואס הָאט אוֹיך פוּן זף גָאלְד 4:ג
ִלְבֶּערפַארמִיגֶע פָאדִים אַרוֹיסְגֶעלָאזֶען. דָארְט הָאבּ אי נָאך פִּיעל אַזֶעלְכֶע רְמָשִׁים גֶעפוּנֶען.
אֶך הָאב גֶענוֹי זייר נַאמוּר אזג לֶעבֶּען נָאבגֶעקלֶערְט, אוּג הָאבּ יֶערֶען מָאג נֵיין שְׁטוּנרין

גֶעאַרְבּייטֶעט רֵי גָאלְד-אוּנ וילְבֶער-פאדִים פון גִיעוֶע זאגְדֶערבַּארֶע רְמְשִׁים צוּוַיִקְלֶען. ‏

קוּממֶענְדִיג פון לַאנְג-אֵיילַאנְד נָאךְ הויזע הָאבּ אי מִיט זיך וֶעבְצִינ שְׁטַארְקֶע גֶעוּנְטְ+
יירֶעןיווִירְמֶער מיט געבְּרַאכְט. רִיטֶענְדִיג הָאבּ איך זֵיי וי די אוֹיג פוּן קי:פף גֶעהִיט אוּם עס
זָאלל יי גִיט שַׁארֶען, אוג קוּמֶענְדִיג נָאךְ הוֹיוֶע הָאבּ אִיך אָנגֶעפַאנְגֶען נַאכצוּקלֶערֶען מיט וָאם
איף;קען ֵייֶערְנָאהרֶען. בִּיו דּרף פֶּערשיירֶענֶע פְלָאכֶּען הָאבּ אִיך דֶערגַאנְגֶען דֶעם סוד אַז ניי

-- 99 --

עֶססעֶן נאָר מױלבּעעֶרן-בּלאָטעֶר אוֹיך געֶוווִססעָ מינים קלײַנע װיַרמעֶר אָדעֶר פּליָגעֶן .
אִיך האָבּ זײַ געָנוּג מזֹנות בּעָואָרגט אוּן זיִך צוּ דֹעֶר אַרבּײַט געָנוּממעַן ‏ אִין איין
טאָג פּלעָג אִיךְ פוּן יעֶדעֶן רמש בּיִז דרײַיהוּנדעָרט עֶללעֶן זײַדען-פאָריִם אָפּוויִקְלעֶן,
אָבּעֶר אוֹיף מאָרגעֶן פּלעָג אִיף זײַ לאָזעָן זיך אָפֹּרוּהעֶן אוּם נײַעָ קרעפּטען צוּ
זאַמלעֶן, אויף אִיבּעֶר מאָרנעֶן פּלעָג אִיךְ שוין װיַעדעֶר צוּ דעֶר אַרבּײַט זיך נעָממען,
בּאופן דאָם אַ טאָג אִיבּעֶר אַ טאָג פלעָג אִיך פון זײַ די פאָריִם צוַהעֶן --- אוּג מײַן
אַרבּײַט אִיז פאָרטרעֶפּליִך גוּט אוּן גונסטוג צוגעָנאַנגען".

אַללמאָלוג אִיז דאָס זײַד אוּן זײַדעֶן-צוּכט. אִין דעֶר גאַנצעֶר וועָלט פאַרשפּרט
געָװאָרעְן . אַללע פֹעֶלקעֶר , אַללעָ לעֶנדעֶר האָבּעָן ריַעועָ זאָגרעֶרבּאַרעָ עֶנטרעָקוּנג
בּאַחבה רבּה מקבּל געֲוועָוין, דאָם זײַר שׁפּיִעלט בּוֵז הײַט צוּ מאַנעָן רי גרעסטע
ראָללעָ אִין שטאַאַט אוּנ מאָדעָ , װי אוֹיך אִין געֶשׁעֶפְט אוג אִינדוּסטריע. ---- מיַד
גלוֹיבעֶן דאָם אִיצוּנד ‏ װעֶלעֶן שוין אוּנזעָרעָ ‏ אַיינפאַכעָ לעְועֶר װיִסעָן פון װאַנען
שטאַמטעֶן די זײַדעֶנעָ קלײַדעֶר פוּן זײַעֶרעָ פרויעֶן , זײַ וועֶלעֶן שוין וויִסעֶן אָז דאָס װאַקסט
נאָר פוּן אַ געָוויִסעֶן סאָרט װאָריִם --- געֶוויִסם װעֶט עֶס זײַ צוּ פּעֶרשׁיְרעֶנעָ געדאַנקען
אוּן בּעֶטראַכטונגעֶן בּרײַנגעֶן . . . נאָר אַיִך לאָז זײַ אִיבּעֶר צוּ רעֶנקען אוּן טראַכמעֶן
װאָס זײַ װיַלעֶן---אִיך האָבּ נאָר דאָס פֿאַקטום נאַטוּרגעֶשיִכטליִךְ עֶרצאָהלט , װײַטעָר
אִין ניִם טײַנץ ואַכץ.

רעל רטע ,טי עבלע .אע בע רעטלע האר .7 טיט

=" וו א

58 53

רער :20

אַ הִיבְּשַע ייט בַּאלְד דְדֵייסִיג יָאחרֶען ,
-זיי זֶעגֶען ווייט פֶערשְׁוִויממֶען-- |
כִּין אִיך גֶענַאנְגֶען + אוּנ גֶעפַארֶען, :

טי זָאלל צוּם אָמֶת קוּממֶען, :

טיך בִּין גֶעגַאנְנֶען , נִיט גֶערוּהֶעם.
מֵיין יח ויים נִיט קֵיינֶער ,
דָארְט הָאבֶּען בְּלוּמֶען שָׁאן ֶבְּלִיהֶעם,
דָא--הֵייסֶע זַאמְד מִיט שְׁמֵיינֶער,

דָארְט הָאט דִי זונן גֶעשֵׁיינְט מִיר פין ‏ 4'
דָארְט הָאט גֶענֶעצְט מִיךְ רֶעגֶען,
אִיךְ גְעה וַאלְד-אוֹים אִיך נָעה וַואלְד-אַיין,
אִיך זְעה מֶען גָעהט אַנְטְקֶענֶען,

טיך טוח די מֶענְשֶׁען גְלייךְ אַ פְּרֶעג!
-קָאנְט איהר מִיר נִיט זָאנֶען ,
וואוּהִין צוּם אֲמֶת אִיז דֶער וֶועג,
אִיךְ זָאלל מִיךְ מָעֵהר נִיט פְּלָאנֶען?

דָא גֶעבֶּען זי אַ שְׁטַארְקען לַאךְ:
דוּ בִּיזְט אָ ווייט פֶערֹקְרֶאכֶען,
גְעֹה מִיט אוּנְז נָאר נִיט אַ חֵך,
דֶער וֶועג אִיז צְוֵויי דְרֵיי וָואכֶעי;

עס לוֹיפּען וָואכֶען , חֲדְשִׁים . יָאהרְען
מִיר גָעהן נָאכְט מִיט מָאג,
אִיךְ הָאבּ דִי כֹּחוֹת אָנגֶעוָוארֶען:
גִיט דָאם אִיז אוֹיךְ דֶער וֶועג ,

עָם גֶעהן מֶענְשֶׁען מִיר אַנטְקֶענְען.
גָאר פוּן אַיין אַנְדֶער זַייט ,

אִיךְ פַאנְג זִיךְ אָן בַּיי זֵיי צוּפְרֶעגֶען +
--צוּם ‏ אֶמֶת אִיז נָאךְ ווייט?

| --נָעָה מיט אוּנז אַ צְוויי דריי מָאג,
מִיר בְּרענְנֶען דיךְ צוּם אָרט.
צוּם שָׁקַר אִיז גֶעוֶועהן זיין
אוֹיף אוּנְזֶער עהרֶען וָוארְט-,
אִיךְ וַוארְף אַוֶועק שוין יֶענֶע לֵייט ,
נָאר וָואס זָאלל אִיך מִיך רִיהמֶען?
עס דוֹיָערְט וָואכֶען , יִאהרֶען צַייט ,
אִיך קאנן צוּ אִיהר נִיט קוּמֶען .
אִיך הָאבּ נִיט מָעהר קֵיין כּחַ גָעהן.
עֶס בְּלַייבְּט מִיר ווִינְצִינ מָאנ ,

אִיךְ גֶּעט שׁוין דִיךְ מֵיין נָאמט אַליין,
בֶּעווייו מִיר דוּ דֶעם וֶעג ,

ופי

5

2 * צי ר ר יו ער

דֶער יוִּישֶׁער מִרְבְּן

,1
אַ קעללער אַ קֵבֶר. אַ פִינסְטֶערֶע שְׁטוּבּ ,
בֶעצוֹיֶען.בֶּעקְלֵיידְט מִיט שְׁפִננֶען שְׁפַּאלִיר,
אַגַאנְץ שְׁווֶערֶער רִיחַ זֶעצְט פוּן דֶעם גְרוּבֿ ,
עִם פַייפְּט זִיךְ א לִיעדֶעל דֶער ווינְד דוּרְךְ דֵי מְתִיר;

2
פוּן דִי וֶֶענְד פוּן דֶער ממעלי רינט אוֹיף דֶעם קאפּ,
פּוֹיל אִיז דֶער פַּאלל פוּן נֶעמְץ אוּנ פוּן נִיהל ,
שְׁטְשֶׁערֶעם אנ מַיי ‏ שְׁפְרִינגֶעץ - נַאלָאםּ ,
מַארַאקָאנֶעס , פְּרוּמַאקֶעם מַאנְצֶען קאדְרָיל +--

3
ַ עיל פו שָׁרִיק מט אַשְרוינם אק
אַ בַּענְקִיל, אַ טִישֶעל , אַ מִינְטוּר. אַ פֶעדֶער .
לע ספרִם א כתְנִם אַ פאק .
דָאם אִיו אִין נַאנְצֶען דָאס וִוירמְשַׁאפְט אִין חָדֶר--

: 4, ,

דֶער דָלוּת שְׁפַּאצִירְט דָא מִיט נַדְלוֹּת אַרוּם , '
דִי חוּרְבֶה זֶעהט אויס זָעֵהר טְרוֹיֶערִיג וִילֶר,
שְׁוַואף אִיז דִי פֶעדֶער, שְׁטִימְפִּיק אוג שְׁטוּמם ,
צוּ שְׁרֵייבֶּע. צוּ מָאהלֶען דָאס שְׁרֶעקְלִיכֶע בִּילֶד !

5
עס שְׁמֶעהט נָאךְ דִי סְצֶענֶע מִיר פַאר דִי אוֹינֶען,
אִין דֶעם פִינסְטֶּערֶען מֹבֶר אִין וִוינְקֶעל בַּיים בָּעט ,
אויף א קִיטְשֶׁע פוּן שְׁמַאמֶעס לֵיגְט אוֹיסגֶעצוֹיגֶען,
אַ הַאלבְּנַאקִיטֶער מַאנֶערֶער טוֹירָטער מְקעלֶעט !

| 6
אַ וִויסְט מְרוֹיֶערִיג בִּילֶד שְׁמֶעלְט פָאר דָאם פְּנִים,
א שְׁבֶעפְלִיכֶע דְרַאממֶע לִיענְט אִין דע טוידטר -

0 סנואט קונ

עֶר שֵׁיינְט נָאךְ גָאר יוּנְג נוּר מֶען זֶעהט דִי מִמָנִים,
פוּן צָרוֹת פוּן אוּמנְלִיק , פוּן קְרַיינְק אוּג פוּן נֹידְט,

0
דָאס מוֹיל אִיז נָא אָּפען אָט גְלייךְ וי ער לֶעבְּט,
גלֵייך וי יעפּים גֶעבֶּעמֶען הָאט ער נִיט לַאנְג .
נוּר דֶער עוֹלֶם דֶר זַאמֶער הֶט איהם ניט נִנְלֵייבּט;
אוּנ גֶעפּוֹילְט זי אִין מעללער אַרָאבּגֶעהן אַגַאנְג--

.8
נוּר אִיצְט וֶוֶען עֶר ליענְט וִי אַ לֵיימֶענֶער גוֹלֶם.
פֶּערפְרוירֶען דֶער דֵפֶּק , פֶערנְלִיוֶוערְט דָאס הֶערְץ.
אִיצְט אִיז גֶעקוּממֶען אַ גַאנְץ גְרוֹימֶער עוֹלֶם,
בֶּעוַיינֶען בֶּעקְלָאגֶען דֶעם וֶועהמִיג אוּג שְׁמֶערְץ--

= 9
שְׁוַייגְט שְׁמֵייכְלֶער. רשָׁעים, רֶעדְט נִיט קיין וָוארְטו
לָאז אַייֶער קול פֶּערדוּמְפֶּען גָאר וֶוערֶען.
אִרוֹיםס פוּן דֶער שְׁטוּבּ , פוּן דֶעם הֵיילִינֶען אָרֶם ,
פַאלְשׁ אִיז דָאס קְלָאנֶען, וַואסֶער די טְּרֶעהרֶען !

. 10
וואוּ זֶענְט אִיהר גֶעוֶועהן אִין דִי בִּיטֶערֶע צֵיימֶען'
נֶענן גֶעבֶּעמֶען א שְׁטִיצוּנְ: הָאט עֶר בַּיי אַייךְ?
קאלְמבְּלוּטִיג גֶעשְׁמַאנֶען זֶענְט אִיהר פוּן וַוייטֶען,
אוּנ הָאט אוֹיף וַיין קְרֶעכְץ גֶעעֶנפֶערְט אַלֵאךְ!

הו
אִיצְט זֶענְט איהר גֶעקוּממֶען, רַבָּנִים אוּנ גְבִירִים,
טוּהן כָּבוֹד דֶעם מַת , שָׁאהן אִיהם בֶּענְרָאבֶּען,
אָיהם מַאכֶען אַ הֶסְפֵּד מִיט פַיינֶע דִיבּוּרִים ,
וָו הָלֶפְטדֶם דֶעם מוֹירְטֶעןוֶודַארְף עֶר עס הָאבְּן

הי .19

וָואס זִיפצְסְטוּ דא עֹשֶׁר.דוּ פַאלְשֶער דוּ נרָאבֶּער,

וָואס וִוישְׁט דוּ דִי אוֹיגֶען מִיט דֶעם זיירֶענֶעם טֵיבָלזּ.
זָאג וָואם הָאסְט דוּ גֶעעֶנְפֶערְט רֶעם בִּירְגֶע מְחַבַּי. ‏
וֶוענן גֶעקוּממֶען איז עֶר צוּ דִיר מִיט זַיין בִּיכָעל ?

7 +יה אלט קר

13
נְוַאלְגֶערְט הָאטעֶר זיךְ פִיעל יָאהרֶען אִן;קללֶער.
מִיט בְּלוּט. נִיט מִיט מִינְט ‏ זַיין סֵפֵּר גֶעשְׁרִיעבֶּען.
גֶעלֶערֶענְט דִיךְ מוּמָר . גֶעבֶּעסֶערְט דִי פֶּעהלֶער ,
אונ דוּ הָאסְט דָרְפַּר פוּן דֶר שָׁווֶעל אֵיהם נִטְּרִיבּען!

14
וי אַ גִכּוֹר אַרִיעו הָאט דֶעה דָאזִיגֶער הֶעלֶר'
מִיט חָכְמָה מִיט שֵׂבֶל . פולל לִיעבָּע- נְקמֶה ,
מִיט די יודִישֶׁץ שׂוֹנְאִים אוֹיפְן פַּאפִּיְרֶענֶעם פֲנִילֶר,
גֶעפִיהרְט מִיט דֶער פֶּענן אַ שְׁוֶוערֶע כַלְהְמָה ו
124
דָארשׁטיני פֶערשׁמַכְט. צֶערבְּרָאכֶען דִיגְִיערֶער,
הוּנְגֶערִיג;קרַאנְקי פון דֶער פִינסְטֶערֶער נֶעסְטו
הָאט ער אִין צְרוֹת . בַּיים אוּמְנְלִיק דִי בּרִירֶער,
מִיט גֵייסְט אוּנ מִיט פִייֶעֶר מִיט לִיעבֶּע נֶעטְרֵייכְט!
,16 :
גֶעפְלַאמְט אין זַיין הֶערְץ הָאט תָּמִיד דָאס פייֶער
חָאטְש אִין שְׁטוּבּ הֶטַּבְּרֶעגְט שְׁטַארְק דֶר פְּרָאסְט,
צִי ווייסט איר צוּ שֶׁעמִּצין יצִי ווייסט אִיר וי מיילר.
דֶעם אְרִימֶען שַׁייבֶּער הָאט דָאס אַללֶעס גֶעקָאסְט?
,17
עֶר הֶט אַללֶעס גֶעאָפּפֶערְט. זַיין וַוייבּ אוּנ זיין קינד
גֶעללִיטטֶען פִיעל צָרוֹת . הוּננֶער אוּנ קעלט .
די כֹּחוֹת פֶערלוֹירֶען , גְוָוארֶען מוֹיבּ -- בְּלִינְד,
אוּנ יונג, פַּאר דֶער צייט אַרָאבּ פוּן דֶער ועלט!
18
אָ, יוּדִישֶׁער שְׁרַייבֶּער. אָט דָאס אִיז הַיין דַאנְק,
אין פְרֶעמְדֶע תִּכְרִיכִים בִּזֶט דוּ גֶעשְׁטָארְבֶּען !
אֵיבִּיג צוּ לֵיידֶען . אָרֶעם זיין -- קְרַאנְק.
דאס אִיז דַיין גוֹרֶל . יּרִישֶער קִרְבְּן ווו

5 זאמאשטשין

אל שי ש"ע" רעלשרשלשל שי" "דע שר אלש של שלאישרערשרשרשישי"ש

דֶער לוֹקָסוֹם,

ַֹאמָר הי וען כִּי נָבְהוּ בְּנוֹתַ צִיוֹן וְמַלַכְנָה נְטוּוֹת נָרוֹן וּמְשַׂמְרוֹה עיניט ‏

69 םש

הָלוף וְמָפוֹף תֵּלַכְנָה וְּּרגְלֵיהֶם תַּעכַסְנָה . נישעיה ג מו

עִם אִיו דָא אויף ֶער וֶועלְט פִיעל נַארִישׁקֵיימֶען. וָואס יֶעדֶער פַּארשְׁטֶעהְט אַז זײ
וֶענֶען גאררִיש י יֶערֶער וַוייסְט אַז ֵי זֶענֶען שְׁלֶעכְט. אוג יֶערֶער זֶעהֶט דִי שלֶעבְמֶע פַאלנֶען
וָואם {עם קוּמְט פֿון זֵיי אַרוים, אִינְדֶעססֶען ֶעקְסִיסְטִידֶען גי דָאך . אוג מֶענְשֶׁען מהון די
זֶעלְבֶּע נַאררִישְׁקייט אַלֶע מָאהל וַיימֶער אונ וַויימֶער, - |

אֵיינֶם פון דִי נַארִישְׁקֵייטֶען אִיו רֶער לוּקסוּם . ער פוּן אוּנְז פַארשְׁטֶעהְט נִים, וִוי נַארִישׁ
יעם אִיו אוים צוּ בְּרֵינְגֶען דָאם טְּהַיֶערֶע גֶעלֶר + דָאס גֶעלְד פַאר וֶוֶעלְבֶען. מיר אָפְּפֶּערֶען
אוּנוֶער גַאנְץ לֶעבֶּען. אוּנוֶער מֵיהע. אוג נַאנְץ אָפֶּט אוּנֶער רֶע ; רָאס גֶעלֶר פאר וֶועלְכֶען
מִיר בַּאנוּטְצֶען אַללֶע מִיטֶעל. צוּמָאל אֲפִילוּ נִים קיין גאנץ פֵיינֶע. בְדֵיעם צו בֶּעקיממֶען ; ווען
מִיר בְּרינְגֶען רָאס גֶעלְט אוֹים אויף לֶיענטֶּעם. קרָאְשֶעוֶועס, סאממקעס . שְׁמְרֹיסְפֶערֶערְן
אוג נָאך אַנְרֶערֶע שְמַאטֶעם. וֶועף פוּן אוּנְו פוּן רֶעם רֵייבֶען בַּאנְקִיער בַּיוּ רעם אָרִימֶען
וֶועגֶעלֶע"שטוּפֶּער . וַאסְמֶערטְרָאנֶער. הָאט אוֹיף זיין לֶעבֶען גיט בֶּעקְרֶעכְצְט. בֶּעקְלָאנְט אונ
בַּעאיְקעט רָאם שְׁלֶעכְטְּץ ואס רֶער לוְקסוּם מְהֵיילְט זי צוּ? אוֹי דֶער לוקטום דֶער לוקטומיי--
ָאגְט צוּ זיךְ אַלֵיין דֶער רֵייבֶער בַּאנְקִיר. זִצֶענְרִיג אוֹיף רֶער ווֵייגֶער מַאמִיטִינֶער קרֶעסְלֶע.
גֶעבֶּען אַ טְחִייֶעלֶען קאנְטָאריטִישׁ , ואס אִיז אַרוּם אוּנ אַרוּם מִיט שִׁיפְּלָארֶען. איג קוקֶענְריג
אִין אֵיין פֶּערשְׁרִיבֶּענֶעם בּוּךָ-- אוי דִי דִימַאנְטֶען. דִי בְּרִילַאנְטֶען. די סויבילנע היטעלעך,
אמִיטִיגֶע רעק. ַיירֶענֶע קליידֶער. די פוּפצָעהן דִיענְסְמֶען. אַכְטְצֶעהן צִיממֶערֶען, די ְׁוַארְצֶע
רִימַאַקֶעם . רִיֶעקִיפַאוְשִׁן. די קוּטְשֶׁערֶען וויפְיֶעל גֶעלֶר רֶאם שְלִינְגְט אַיין ‏ וי פיעל וָואלְט אִיך
שוֹין פָארְט יֶעצְט גֶעהַאט מַיינְט מְוּמְן + אִיך וָואלְם שוין גֶעוֶען כִּמֶעט דֶער רֵייכְסְמֶער אִים
לַאנֶר , אִין דֶער וֶועלְט נָאר דֶער לוּקטוּם, דֶער וויסְטֶער לוקפוּם הָאט אַזוי פֵיעל גֶעלְט.
פֶערשְׁלוּנְֶען. אַװי פִיעל גֶעלְד! אִי אַי אי |

אי דֶער לוְקסוּם . דֶער לוקסוסי-- זָאגְט אַ אָרִימֶער אֶרִיסְטָאקְדַאט צו. זיך אַלֵיין.
גֶעהְנְדִיג אִיבֶּער דֶעם וַאאל, אִיבֶּער דֶעם שָאגֶעט פַּארקֶעטְנֶעם פָּאל, הִין אונ. צוּריק. אונ
גְרַיינֶעלְרִיג וי דִי לָאנְצֶען --י אוי דִי וִויסְטֶע פַּארִיזֶער וְשׁוּרְגַאלֶען ! זֵיי צִיהֶען מִיר אַרוֹיס דֶעם
מַארך פו דִי בַּיינֶער ; אִיך פארריען מיט מֵייגֶע צֶעהְן פִינְגֶער הוּנְדֶערְט פוּפְצִיג רוּבַּעל אַ חיש
רַאכְט וִיך גֶענוּג אוּ לֶעבֶען מִיט אַפְרֹי מִים רְֵיי ערֶער ? אוּג צוּם סוף בִּין אִיך שוין פער-
קְרָאכֶען אִין חובות אִיבֶּער די אֹגֶערֶען. אִיך בִּין שׁולדיג וָואס די הָאר וֶענֶען נִיט מיצֶע. אִיך
וֶועל בַאלר נִים מָארֶען וי אויף רער אס יען אָד א ז".

ץ אה - |
| |הויזפרייצדי}| ‏ |1 08

== 100 --

: אוי רִי מַאדֶעם. דִי מַארֶעסי -- זָאגט חַיִם וֶעקב אבְרָהֶם בֵּיילָם דֶער מֶעקְלֶער, זיצֶענְדִיג
בַּיים מִישׁ רֶעם קאפֶּף ארָאבּגֶעלאוְט אוֹיף דֶער חַאנֶר -י, דִי מָאדֶעס וֶוֶעלֶען מִיךְ יוּנְגֶערְהֵייר
אִין דֶער עֶרְד אַרַייניטרַייבֶּען ! אִיךְ הָארֶעווע מיין גַאנְץ לֶעבֶּען וי איין גֶעזֶעל . אִיך וַיים
נִיט פון קיין מָאג אוג פון קיין נַאכְט . איף הָאבּ נִיט .קיין חַיַשָׁעה, פוּפַצָעהן מָאחל אִין
מָאג לויף פון סְטִיפַאן אִיוואנַאוויטְשֶׁען צו איוַואן סְמִיפַאנַאוִיטְשֶׁען אוג פון אֶיָואן
סְטִיפאנָאוִימְשֶׁען צוּ גרֶעָאר מַאמֶעיֶעוױיטשען. פון גְרֶענָאר מַאקֶעיעוויטְשֶׁען צוּ ר' חַייטישֶׁען .
פוּפצָעהן מָאהל אִין מָאג הֶער אִיךְ פון סטיפאן איַואנַאוִויטְשָׁען. אוּנ פון אִיוַואן סְטִיפַאנַאוִויטְשֶׁען
וי זֵיי זָאגֶען מִיר וְשִׁיר עֶקְסְפְּלאאַמאמאר, ווַאמְפִּיר 1 דוּ וִוילְסְט אוּנְזּ פַארדְרֶעהֶען דֶעם
קאפּף אִיבֶּער דֵיינֶע וְשִׁירָאוִימְקע גֶעשֶׁעפְּטֶען גֶעשֶׁעפְטע"-אוּג אִיף שְׁלֵינְג דָאס אַרָאבּ וִוי אַ
בִּיטֶערֶע פּיללֶע אוּנ מַאך מִיר נָאר אַ גָ לֶעכְטֶער, פוּפְצֶעהן מָאהל אין מָאג מְרָאג איך אִיבֶּער
וי גְרֶענָאר מַאטֶעיֶעוִיטְשׁ לאכְט פון מִיר, פְרָאנֶענְדִיג מִיך : צוּ איף עָם שַׁבֶּת קוּגֶעל. צִימֶעם,
פעמְשִֵׁא 1 פוּפְצֶעהן מָאהל אִין מָאג ‏ מראג איך אִיבָּער, וִוי רי חַיִִםל מְרַייבְּט מִיךְ פון רֶער
שְמוּבּ אונ שְׁרַיים !,אִיף וויל נִיט! גָעהְט אייך . גֶעהְט איה 1 אִיהר וָאלְט מָעֹהר אוֹיף מיין
שְׁוֶועל נִים קוּממֶען זי פוּפּצֶעהן מאהל אין מָאג מְרָאג איך אִיבֶּער אט רָאס אַלְלֶעם בְּיו עס
גֶעלִינְגְט מִיר צוּינויף-צוּפִיהרֶען איין וַואנְד מיט דֶער אַנְרֶערֶער . אוּנ אִיךְ פַאררִיען צְוויי רוּבָּעל!
צְֵיי חוּנְדֶערְט קאפּיקעסו-אונ וִיפֵיעל צְוִייֶער רוּבָּעל קאסְט מיין סָאנִיטְשְקֶעס גייָע קְלייר ?
אִיך לויף ארום וי אַ פֶּערמַמְטֶע מויז א גַאנְצֶען מָאג. אוּנ פֶערגִין זיך נִיט אֲפִּילוּ קיין פִיָה
קאפּיִקעס אויף זִיךְ אוֹיסצוּגֶעבֶּען - אֲנֵּר וויפִיעל פינפר קאפיקעס קאסמען רי ליענמעס, דִי
קְרוּוְשֶׁעוֶועם . רֵי סַאמִיטְקֶעם . דֵי קְנֶעפּ פוּן טָאניטְשְׁקֶעס גע קלייד ? אוֹי די מָארֶע, דִי מָארֶע!
וִוי גְלַיְלִיךְ זֶענֶען די דַייטְשֶען וְדֵי וָאס וָאהִנֶען אִין רִי קַאלָאנִיֶעם אונ פֶערנֶעהמֶען זיך מיט -
אַקערְבּויז, ואס וַויימֶען נִיט פון קיין מָארֶע .זֵיי ווָאהנֶען נִים אִין קיין פיעל גֶעמַאלְמֶע צִיממֶערְן

זי הָאבֶּען נִיט קיין פַאמִימִיגֶע גַארְנִיטאכֶען . זֵיי ויימֶען נים פון קיין בְּרִילַיאנְטֶען . יי נֶעמְן
.קיין מָאהל נִיט קיין גאלד . זיי קוקען קיין מָאחל נִים אוֹיף.קין זִילְבֶּער . דִי קלֵיידֶער פון רִי
רַייכְסְטֶע פְרוֹיֶען פון זי בַּאשְׁטֶעחֶען פוּן צְויי צִיצִינֶע . פון גוּמֶען ציץ . ואס מְרָאנֶען ויף
זָעהר לַאנְג , אוּנ וַואשֶען זִיךְ זִייֶער גוּם . אונ זֵיי וֶענֶען בֵּיי זֵיי שְׁטֶענְדִיג זָעהר זויבֶער ; אוּנ פוּן
אֵיינֶעם . א וָאלִינֶעם ואס יעם אִיז גַאנְץ אֵינפַאךְ אויפגֶענֶעהְט. אֶהן שׁוּם מָאדֶעם, אוג וָואס
יי ליירֶען געם אָן אויף עמְלִיבֶע שָׁעהנָאר אין די פֶערְטָא. אָדֶער אויף ‏ אַ הָאכְצֵייט, נֵיי
ויימֶען מָעֹהר גִים . נִוי צז זֵיי דַארְפֶען גוט עסֶען אונ מְרינְקען. כְּרֵיזיי זָאלֶען לֶעבֶּען אוּג זַין
געוֶּר . אונ אַז יי ַארְפֶען אַרבּיטֶע יי זאלֶען הָאבֶּען זָאם צו זֶעסֶען.רָרום גֶענען זי
שְׁטֶענְדִיג פְרִישׁ אוּג גֶעוּנְד . צווישֶׁען זי גִיבְּט וֶענִיג קראנקע . נָאף וֶוענִיגֶער יוּנגְנְשטַארבְנָע;
צְווישֶׁען וֵיי ִיבְּט בִּממֶעט קיין בֶּעטְלֶער נִיט . זֵיי זֶעגֶען ‏ צוּפְרִירֶען מיט זִיךְ . זי זֶענֶען צוּפְרִירֶען
מִיט אַללֶעם וָאם ארוּם זֵיי ; צְוִישֶׁען זֵיי גִיבֶּט וֶוענִיג פַארבּרֶעכֶער . וַוייל יֶערֶער פון זי
גֶּעגְנִינְט זִיך מִים דֶעם וָואם ער הָאט 1 ער האם ניט :קיין גְרוֹיסֶע אויגֶען : ווייל ער דארף ניט :
;קיין ;ער רַארְף נים קיין מָארֶעםוּ |

ָ
:

יֶענֶע וָאךְ הָאט מֵיינֶער אַ בֶּעקַאנְטֶער רייבֶער רַייטְש פון אַ קאלאניע י וָאס פַארְמָאנְט
הונדֶערְט דֶעסְיַאטִין גֶערְד, קוּה אונ פֶערְד.-- חֲתוּנָה גֶעמַאכְט אַ טָאבְטֶער . אִיז רִי מָאכְמֶער
גֶעקוּממֶען צוּ פָּאחרֶען אִין שְׁטָאדְם אִין אַ צִיצֶען קְלֵיירֶעל . דָארְט הָאט ִ ִיךְ אִיגֶער גֶעמְהו
גִין אַטָאלֶענֶעם . אוּנ הָאט זִיךְ גֶעקוֹיפְט פאר רְרֵיימִיג קופ' א קְרֶענְצִיל אוג אִיז גֶעגַאנְגֶען אין

== 107 --

קירְכָע. זי וטְשַׁאנֶען מִיט אִיהר חָתָן . קּמֶענְדיג פון דֶער ירבע הָאט זִי זי צורִיק אִיבָּער-

גֶעמְהוֹן אִין צִיצִינֶעם קליידֶעל--יאוג אזא ִבֶּן וי א דַארָף אָנגרייטֶען פון מיין טָאבְמֶערְסוֶוענין
צוּ דֶער הֲתוּנָה פַאמִיט מיט זַיידֶענְס! מיין מַאנִיטְשְׁקַע אִי ֶערְשְׁט פוּפצֶעהְן יָאהר אל , אוּג עס
דַארְט מִיר שׁוֹין נֶער קָאכְּף . זִי הָאט נָאךְ גיט אִין וִינֶען אֲפֵילוּ אַ כֵלֶה צוּ וֶוערֶען -- אוּנ דַארְף

שׁוין הָאבֶּען אַלֶע מָאהל אַנִיֶע קלייר. אַנייען מֶענְטֶעלֶע, אַנייע הִיטֶעלֶע. אַנייעם זָאמֶעלו
אוג פְּריוו מאך נִיט, לָאנְט מֶען מִיך נִיט רוהֶען . רָאס וַוייבּ שֶׁעלְט פוּן אֵיין ַייט. דִי הִינְדֶער
גיינֶען פון דֶער אַנְרֶערֶער יט . אוג מען מיו מאָקע זֶעהְן צְווישֶׁען מֶענְשֶׁען ‏ הָאבֶּען אַפּנִים וי
לֵיימֶען . אֶך . אֶך. אָך זי.

אָם אַזֹי פַארשְׁטֶעהְט וֶעדֶער וי נַאררִישׁ דֶער לוקטוּם אִיז . אָט אַזוֹי בֶּעקְרֶעכְצְט איהם
אונ בֶּעאְכְצְט אֵיהם קֶענֶער, אִינְדֶעסְסֶען אִיז נִיט נָארערעֶעקְסִיסְמִירְט בּמַעט פון זִינֶש גָאט הָאט
די וֶועלְט בֶּעשׁאפּען, פוןזִינֶט רִי פעלקֶער פון רֶער וֶועלְט הָאבֶּען ַרָאבּ גֶעוָארְֶע זייער
ִוילְדֶען שְׂטַאנְד , גאר פַארְקֶעהרְט:, ער וֶערְט נָאךְ אללע מָאהל גְרָאטֶער אונ גְרָאסֶער; אוּנ ווי-
פִּיעל פֶעדֶערֶען מֶען הָאט שׁוין צו בְּרָאכֶען . וִויפִיעל יט מֶען האט שוין אוֹיסגֶענָאסֶען פון
ישַׁעֵיָהוּ הַנָכִיא בִּיז אִין דֶער צֶעצְטִיגֶע צַייט. הָאט צוּ גָאר נִיט גֶעפִיהרְט { רֶעגִיערוּנְגֶען הָאבֶּען
שוין גֶעפְּרֵיוִוט צוּ וָוהרֶען ִיךְ מִיט דֶעם לוקסוּם אוּנ עס הָאט אוֹיךְ גָאר נִיט גֶעהָאלְפֶען. =

יט
א

צְִישֶען רִי אַלֶע רֶעגִיערוּנְגֶען וָאם הָאבֶּען געשׁטְריטֶען גֶעגֶען דֶעם לוקסום אָי די
אֶסְמְריבִישֶׁע לֶענְֶערוּנְג גֶעוֶוען דִי גֶערְשְׁטֶע + הוּנְדֶערְטֶער וָאהרֶען אִי אִין אָסטְרי אַרױסגעגע-
בֶּען גָוארֶען ֵיןבַּפְֹּהל נָא דֶעם אנרֶערְן גֶענֶען דֶעם לוּקְסּם . דֶער עֶרְשְׁטֶער הש גֶענֶען
אֵיהֶם אויפנֶעמרֶעמֶען שטינ פֶעררִינַאנְד דֶער עֶרְשְׁטֶער. אי יָאר 196, ער הָאט גִיט נִיקֶענְט
צוּקועהְן דָאס שְׁלֶענְטְט וָואס דֶער לוּקטוּם ְֵּיינְגְט אוֹיף זַיין פאלק , אוּנ ;ער הָאט דָרוֹם אַרױם
גֶעגֶעבֶּען א בַּאפֶעהְל . אַז יֶערֶער וָואס הָּאט נִיט אוו פִּיעל פַארְמֶענֶען ור זָאל זי קאננען-
ֶעכֶענֶען צווישֶען דִי עֲשִׁירִים. ווֶעם וֶערֶען גֶעשְׁטְרָאפְט ווֶען ער וֶעט זִיךְ קְליירֶען נִיט נָאךְ
יין שְׁמַאנְד : אוּג אִין דֶעם אַכְטְצֶעהנְטֶען יַאנְַאר 15 הָאט זִיך גֶעטְרָאפֶען אז אֶקבְֲּניט א
פָאבְמֶער פון דִי ויענֶער אֵיינְוָאהנֶער אִיז גֶעקוממֶען אוף אַ אונטערהאלטונג אִין אַזַיירֶענֶעם
קְלֵייר . מִיט אֲנָלְרֶענֶער.קייט אוֹיף דע האלו. או מיט ברַאְלועמֶען אויף רִי הֶענֶ, אִי
גֶעלָארֶען א גֶערוּדֶער אִין נַאנְץ וייען . אוּג רי רֶעגְיֶערונְג הָאט אַרוים גֶעגֶעבֶּען א בַּאפֶעהל. מֶען
זָאל שְׁטַארְק בֶּעשְטרָאפֶען די שַׁארלַאטאנְקע. זִי זאל זיך מָעחר נִים = דֶערְוָאגֶען צו מְהוּן
אזא אוּמְרֶעכְט, |

לֶעאְפֶאלְד דֶערערְשְׁמֶער הָאט זי יש גֶעואלְטפֶיוֶוען צושׁטְרימֶען מִי רֶעם לוקסים,
נָאךְ דעם ואס ער הָאט גֶענֶעהְן אז די פְרִיהֶעריגָע קימרִים הָאבֶּען נָאר אוּמוִמְט פֶערלַארֶען
קְרֶעפמֶען אִין דֶערמַלְחמָה מיט דֶער וֶעלְט-נַאררישקֵייט. נָאר,יאָועף דֶר וֶערְשְׁטֶער הָאט פָאר-
גענּממֶען אַלֶעמִיטֶעל צופַררֶעכְמֶען רָאם . וָאם יינֶע עֶלְטֶערְן הָאבֶּען פערנאבלאסינט או.
אויצורַייסֶען רֶעם לוּקְטוּם מִיט דֶעם וָוארְצֶעל. מִיט אַיֶערְנֶע קֵייטֶען הָאט עֶר אַרום גֶערִינְגֶעלש -
אַלֶע ימע בירְֶער, ער הָאט אַרים-גֶעגֶעבֶּען גֶעוֶעטְצֶע אויף לֶעבֶּעדִינָע אונ אויף מוירְטֶע, ער :
קאט גֶעוַאממֶעלְט אהַאמִיסֶע פון די קליְסְטָע מֶענְשׁען מֶען זָאל בַּאקְלֶעהרֶען וָואס צו מחו ,
;די לֶיענְּשַׁאפְט צום לוקסוס"-- ָאגְט דֶער קֵייסֶער אִין זַיין בַאפְעהל .מְהוּט פַאררַארְבֶּען

.

מָארַאלִיש אונ מאמריעליש רָאט בֶּעסְטֶע פוּן אוּנוֶער לַאנְד יס עְֶוֶעקְט דֶעם צָארֶען פון נָאט.

-- 108 --

אויף אוּנְז, אוב נאסט שְׁמְרָאפְט אונז דָער פַאר מִים שְׁוֶוערְד אונ מִיט הוּנְגֶער אוג
מִיט מָארְך ,ײ

+ = אן דֶעם יאה דג האט דִי רֶעגֶיערוּנְג בֶּעשְׁטִימְט אַ גֶעוִיסֶע צָאהל יֶערֶערֶען נָאךְ זיין
שְׁטַאנֶר, וִויפְיֶעל מֶען זָאל בֶּעמֶען מֶענְשֶׁען אויף אַ חֲתוּנָה . רִי רֵייבֶע הָאט זִי גֶענֶעבֶּען רָאם
רֶעכְט נאוים-צוּנֶעבֶּען אויף דֶער סְעוּרָה פוּן אַ חֲתוּנָה הוּנְדֶערְט פְלָארִין . מָעֲהר אוֹים-צוּגֶעבֶּען
אִיז גֶעווֶען שְטְּרֶענְג פֶערבָּאטֶען . אוּנ וייל אִין יֶענֶע צֵיימֶען פְלֶעגְט מֶען אוֹיף רִי טוירְטֶע
אוֹיך אוֹיסגֶעבֶּען פיעל גֶעלְט ומֶען פְלֶעגְט נֵיי מִיט-געבּען מְהִייֶערֶע קליירער אונ צירוּנְט. הָא
דִי רֶעגִיערוּנְג אַרוסגֶעגֶעבֶּען אַ בַּאפֶעהְל. אַז.קיינֶער זָאל זִיךֶערְוַואגֶען צוּ בֶּעהַאלְטֶען אַמַת .
עֶהרֶער די בֶּעאמְמֶע וֶועלֶען זֶעהְן וי אַזױי ער אי אָנגֶעקְלֵיירֶעט + רֵי ‏ גַאנְצֶע בַּאפֶעלְקֶערּנְג
הָאט די רֶעגְיֶערוּנְג צוּ טְּהֵיילְט אִין פינף מְּהֵייל . אִיינֶע הֶעכֶער פון דֶער צְוַוייטֶער . אונ יֶעדֶער
טְהֵייל הָאט מֶען בֶּעשְׁטִימְט זייָער עסֶען מִיט וייֶערֶע כֵּלִים , וִייֶערֶע ;קליירער מִים זיאָערֶע
נַאנְצֶע פיהרוּנג. אויף דִי מְהִירֶען פון אַללֶע גֶעבֶּעט-הִישֶער אִיז גֶעדֶּען אויף-גֶעקְלֶעבְּט גְרויסֶע
פַאפִירֶען. אויף וֶועלְבֶע עס אִיו גֶעוֶען אויסגֶערֶעכֶענְט דֵי קְלֵיירֶער , ווָאס יֶערֶער מְהֵייל מֶעג
מְרָאגֶען. אוג רָאס אִיבְִּיגֶע אַלְְִינְג נָאךְ זייֶער שְׁטַאנָר נָא. אונ רֶער מֶענְשׁ וָואס הָאט וי
ערווַאנְט אָנצוּטָהוּן אַקְלֵייר וָואס עס אִיז נִיט גֶעווֶען פַאר אִיהם בֶּעשׁטִימְט. אִיז גְעוּוָארֶען
בֶּעשְׁטְרָאפְט. נָאלְרֶענֶע אוּג ִלְבֶּערְנֶע כָּלִים הָאט דִי רֶעגִיערוּנְג פארוועהרט צוּ נוּטצֶען. אוֹיךָ
הָאט זִי פֶּערוֶועהרְט צוּ טְרַאנֶען זירֶענְצֵייג אוּנ אַנְדֶערֶע מהיֶערֶע וֶועבְּצֵייגֶען. אָפָילוּ ר רֵייכֶע
הָאט דִי רֶענִיערוּנְג אויך פַארוֶועהְרט צוּ הָאבֶּען אַסֵ פֶערֶר אוּנ קַארֶעמֶען אוג נָאךְ אַזֶעלְכֶע
זַאכֶען וָואם זֶענֶען נִיט נָאטְהִיג ינָאר דִי בֶּעאַמְטֶע וָאס וֶענֶען גֶעקוּממֶען אִין דֶעם הוֹיף פון
דֶעם, קֵיימֶער הָאט זִי גֶעגֶעבֶּען רָאס רֶעכְט צוּ טְרָאגֶען טְהַייֶערֶע קְלֵיירֶער * ,, :

אַשְׁטִיק צַייט רֶערנאך הָאט רי רֶענִיערוּנְג אַרויםיגֶעגֶעבֶּען אַיין בַּאפָּעהל נָאף דֶעם
אַנְרֶערֶען גֶענֶען רֶעם לוְקסוּם אונ זֵיי הָאבֶּען אַללֶע נִיט עֶררַייכְט זִייֶער צְוֶעק . דִי רֶעגִיערוּנג
הָאט גֶעזֶעהְ אַז מִיט דֶעם סִיסְטֶעם וֶועט אִיהר נִיט גְלִיקֶען איסצווָארְצְלֶען דֶעם לוּקסוּם . װַייל
גע אִיזזֶעהֶר שְׁוֶער אוּנְטֶערצוּשׁיירֶען פון אַיין מֶענְשָׁען צּם צְוַייטֶען אוג אױיפצוּהַייבֶּען אֵיינֶעם
הֶעכֶער פוּן דֶעם אַנְרֶערֶען, הָאט זִי אִין דֶעם יָאהר 1154 גֶעאְסוּרְט אע לוּקמוּס"פחוֹרוֹת.
וָאס קימֶען אָן פון פְּרֶעמְרֶע לָאנְדֶער . צום בּיש גוּטֶע שְֵיינֶער. פֶּערִיל.גָאלְר ִילְגֶער,וַיירֶענֶע
קְלֵיירֶער א. זי וי -אי.

!= נָאר אַנְרֶערְשׂ הָאט אויף-געמרעמען גֶענֶען רֶעם לוּקסוּם י-גֶעף דֶער צְוֵייטֶער. ער אִיו
נִיש גֶעוֶען אַזֹי וי זַיינֶע עֶלְטֶערְן וָאס הָאבֶּען נָאר וֶענֶעם פַארוֶועהרְט צוּ גֶעהְן נָאךְ דֶעם
לוּקסוּם אונ אַליין הָאבֶּען זֵיי נִיט מְקיִם גֶעוֶען רָאס וָואס וָיִי הָאבֶּען פון אַנְדֶערֶע גֶעפַאדֶערְט.
נָאר עֶר מִיט זַיין נַאנְצֶען היף הָאבֶּען עֶרְֵייטֶערְט פוּן זי אַללֶע לוקסוּסיזַאבֶען . זֵיי הָאבֶען
פֶערנִיכְטֶעט אַללֶע קְליירֶער וָאס עס הָאמ זִיךְ גֶעפוּנֶען בִּיו אהֶער בַּיי זֵיי אוּנ אִין דֶעם גַאנְצֶען
לַאנְר , אוּנ דֶער קֵייסֶער הָאט מִיט זַיין חָכֶמָח טאקי גֶעפּוֶעלְט אס מֶעהֶר וִוי זַיינֶע עלְטֶערְן
מִיט גֶעוֶעמְצֶען אוּנ מִיט שְׁטְרָאף. מֶען דֶערצֶעהלְט. אַז אִין וַיין צֵייט הָאבֶּען אַלֶע רֵייבֶע פון
זיין לַאנְד גֶעטְרָאגֶען מָארְנֶע מִיטְצֶען. דִי מִיטְצֶען וֶענֶען גֶעוארֶען זִייֶער מְחֵינֶער . ווייל גי
הָאבֶען זי זייֶער פיעל גֶעפָּאדֶערְט. הָאט רֶער קֵייסֶער אַרוֹיסגֶעגֶעגֶען אַ בַּאפּעֹהל או אללע
דִי וָואס רֵייִיגֶען די גַאסֶען זָאלְלֶען ‏ אָן-קליידען אועלְבֶע מִימְצֶען. אוג רֶעם וָואם. הָאט נִימו

- 309 --

גֶעהַאט פַאר וָואס צוּ קויפָען. הָאט דִי רֶעגִיערוּנג גֶעגֶעבֶּען אוּט זִיסְט. אוג דָאם הו אטגֶעהָאלְפֶען,
אִין דֶעם פֶּערְלויןף פון אִיין קליין שְׁטִיקֶעל צֵייט אִיז קיין אִיין מָארְנֶע הִיטֶעל נִיט גֶעוֶוען אִין
גַאנֶץ אֶסְטְרַייךְ * |

ִי עִרְשְׁטָע ווָאס בְּרֶענְגֶען אַרָאבּ רֶעם לוקסוּם וֶענֶען פון ֶעוִיג אָן גֶעוָואהנְלִיך רִי
רֵייבֶע; די יוה וָאס עִם איז אַיינְגֶעפְלַאנְצְט בּיי אַלֶע מֶענְשֶׁען, לֶעהרֶענְט זֵיי : אַז זֵיי דַארְפֶען.
זִיך שְׁמֶעלֶען הֶעבֶער פון אַלֶע אִיבְרִינֶע מֶענְשֶׁען ווָאס אַרוּם זֵיי. אוּנ כְּרִי רָאם צוֶּעררֵייכֶען ‏
בּונֶען זי זִיך אוֹים גְרוֹימֶע פַּאלַאצֶען. גליירֶען זיר אָן אין רִימַאנְטֶען. בְרילְאנְטֶען. בְּרֶעְגֶן
אויס פִּיעל גֶעלְד אוֹיף מְחֵייֶער מֶעבֶּעל. אוֹיף דֶיענֶער . אוֹיף פֶּערְד,. עקִיפַּאוְשֶָען , אוֹיף
סַאמֶעט. זַיירֶענְט א. ד. ג. די וֶעלְבֶּע נְאֲוָה לֶערֶענְט אויף רִי אָרֶעמֶע : זי זָאללֶען רִי רֵייכֶע
נַאדִימַאנְצֶען אונ זֵיי בַּאמִיהֶען זי מִים אַללֶע קְרֶעפְמֶען . אוּנ הַאלְמֶען זִיך פון קיין זַאךְ נִים
אָב אוג מַאנְצֶען זֵיי נָאךְ. חָאטְשׁ זֵיי זֶענֶען נִים אִין שְׁמַאנְד; גָאךְ אָרֶעמֶערֶע מאנצען וִויִרֶער
דִי נָאךְ אי זי װו. אַז עס קוּמְט אוֹים: אַז יענְטֶע-בִּילָא-מריינע -דבורחיט:יצחקימֶענדעלס דֶעם
וֶועגֶעלֶעישְׁטוּפֶּערְס וויל נָאךְיטַאנְצֶען דאריע גְרֶענָארָאוונֶע דִי בַּאנְקִירְשֶׁע , אוּנ דָרוּם אִיז שוין
קיין וואנְרֶער וָואס עם אִיז בּאוויוֶען : אז אִין גְרוֹיסֶע שְׁמָארְט וי אִין פּארִיו, בֶּערְלִין. וֶעהְט.
מֶען גַאנְץ אָפְט זִימְצֶען אוֹיף דֶער שַׁאנְד-בַּאנְק וּמְקֹאמְיֵא פְּאדְטוּלִימִי.קינדֶער פון פַארמְנְלִיבֶע.
גֶעלְטֶערן , דֶער פַאר ווָאס זי עֶרְלויבֶּען זִיך צוּ נִנִבָניץ אִין די מאנאזינען אֵייניגֶע לוקסוסטאען
וָואם נֵיִי זֶענֶען ניט אִין שְׁמַאנְד זִיךְ צו קויפֶען. אוֹיך וָאם אֵיינִיגֶע אָרֶעמֶע קִינְדֶער מְהוּן צו
ליעב דִי מַאוַואלֶיֶערֶען ... נָאר וֶועגֶען דֶעם זֵיי זָאלֶען הָאבֶּען אֵייניגֶע לוּקסוּם זַאכֶען.

וִוי אִיךְ הָאבּ גֶעזָאגְט, בְּרַיינְגֶען די רֵייבֶע אראב דֶעם לוּקְסוּם, וֶוענן גיט;זיי וָואלט יַאחְנֶע-
| זֶעלְרע-ג-נִימֶעלם נָאר נִיט גֶעוואוּסְט אַז עס אִיז דָא אַ פַּארָיו מִיט ְשׁוּרנַאלֶען. אוּג זי וָואלְט
פַארשְׁפַּארְט אַללֶע טָאג אַרױף-צוּ-לֵיינֶען אוֹיף אִיהר מַאנן דִי תּוֹכְחָה . אָן"צווויינֶען אִיהם אַפוּלען
קֹאפְף דֶער פַאר וָואם זִי הָאט בַּיי אִיהם. קיין רָאלַיִע נִיט, דֶער פַאר וָואס חַיינְצֶעינְגֶענְדֶעל
הָאט אַזָאטֶעל , מִיט אַ מוּנִיק . מִים א פַּאלִינֶעו אוּג זִי נִיט . ;עס וָואלט פֶערשְׁפָּארְט צוּ זַיין
אללֶע מָאל נַיַע בַּאנְקְרָאטֶען . עס וָואלְט פֶערשְׁפָּארְט צו זַיין אַללֶע מָאהל נייֶע קראנקע
פון די נַארְמֶעמֶען, ) יֶעצְט שְׁטֶעלְט אַייך פָאר . מַיינֶע לֶעוֶער ‏ ווען מֶען זָאל צוּם בֵּיישְׁפִּיעל

א

י = אַזּ דִי גַארְסֶעמֶען זֶענ ען גֶעפָּעהרְליף פַּאר דעם מֶענְשֶען . אִיו שוין נָאר קיין נייֶעם .
| בי אֵיין מֶענֶשׁ אִיז שׁוֹין גֶעפַאלֶען אַלְם אָפֹּתֶּער פון דִי גָארְסְטֶען. דֶער גְרוּר וָואס,עס אִיז אַיינ
גֶעצויגֶען מִיט אַגָארְסֶעט, קאנן נִיט וַואקסֶען . אוּג רָאם פִיהרְט דֶער צו . וָואס פּיעל גֶעוּנְטֶע
פְּרויעְן קאננען נִיט זיגֶען וִייֶערֶע קִינְרֶער . אוג מוּוֶען צוּנֶעהמֶען צוּ זיי אַממֶען . נָאר נָאך
עֶרְנֶער אִיז רָאס: וָואס דֶער גָארְסֶעט אִיז זִייֶער גֶעפֶּערְלִיךְ פַאר דֶער לּנג . ווייל אִיבֶּער רֶעם
וָואם מֶען אִיז אַיינְגֶעצוֹיגֶען מִיט רֶעם גָארְמֶעט קאנן מֶען נִיט פְּרֵיי אמחמֶען, וָואס דָאס אִיז גָאר
דָאס וִיכְמִנְמְטֶע אִין דֶעם מֶענְשֶׁענְס לֶעבֶען , בַּאזַאנְדֶערְם דַאמָאלְסיוֶוען דֶער מֶענְשׁ גֶעפִינְט
זִיך אִין אעֶנְגֶער שְׁטובּ. אָדֶער ער טְחוּטעפֶּעס . אָדֶער ;ער מַאנְצְט, וָואס רַאמָאלְט דָארְם
דֶער מֶענְשׁ מָעֵהר אַמֶהמֶען וי גֶעוֶעהלִי . אוֹיך קאנן זיף אִיבֶּער דֶעם גָארְמֶעט. ארום דֶער
לג . נִיט הַאלְמֶען קיין סַךְ בָּלוּט. אוּג דָרוּם אִיז זִייֶער. לייכ אִין רֶער לוּנְג זָאל זִיך אַבַיין
מַאפֶען דִי שׁווינְדווּכְט וטְשַׁאחָאננקא! וָואס דָאם אִיז טאָקע די אוְרוַאבֶע דֶער פון ! ואס הָאטשׁ

-- 110 -

מִיר אִיבֶּער-גֶעבֶּען אַללֶע בֵייכֶע , אִיךְ זָאל מִיט זֵיי מְהוּןוָאס אִיך וילל, דֶער פַאר וָואס וי
בְּרֵיינְגֶען אַרָאבּ דֶעם לוּקְמוּם , וָאם דֶענְקְט אֵיהר וָואלְט אִיךְ זֵיי גֶעטְהוּן ? אִיך וָואלְט אוּנְטֶער
גֶעצוּנְדֶען ייֶערֶע פַּאלַאצֶען ? פֶער-מַמִיט דִי שְׁוַארְצֶע רוסיאקעס ? צוּ בְּרָאבֶען די זעקִיפַאוְשֶׁען ?
פֶּערנִיכְטֶעט דִי רִימֶענְמֶען מִיט רִי בְרִיליאַנְטֶען? צו שנִימֶען רי סַאמִיטִינֶע אונ זיירֶענֶע קליירער?
אָבּ גֶערִיסֶען רֶעם פַּאלְשֶׁען. אִיךְ בֶּעט אִיבֶּער אֵייֶער כָּכוֹד, דֶעם פַּאלְשֶׁען נרּד? אִיך וָאלְט
אָב גֶעווַאשֶען דָאס שְוַארְצֶע פָּנִים פון דֶער רוּטקער קרַאמְקע מִיט דֶער וַיימֶער פּוּרֶרֶץ?
אִיך ווָאלְט אַרױסגֶענוּמֶען די פַאלְשֶׁ גָאלְרֶענֶע צָאהן ? אוֹיבּ אָיהר דיינקט אַזֹי הָאט איהד
ִּמְחִילָה אַ גְרוֹיסֶען טָעוֹת . אִיךְ בִּין נָאר קיין סָאצְיַאלִימְט ניט. אנ בִּין גאנְץ מַייט פון אַזֶעלְבֶע
גֶעפָאהרְלִיכָע אִידֶעען. נִיט די רֵייבֶע אִיז א יֹשֶׁר אַזֹי צוּ מְהוּן גָאר די אָרֶעמֶע קבְּצָנִים די
נַאררִישֶׁע בַּעֲלִי גאֲוהינְיֶקֶעם וָואס בְּרַיינְגֶען אוים אויף דֶעם לוּקְסוּם מָעהר וִוי זֵיי זֶענֶען אִין
שְׁטַאנָד. עִם וָאלְט אַיוֹשֶׁר גֶעוֶוען אַזוֹי צוּ טְהוּן דִי וָואס;ֶעסֶען נִיט אוּנ מרינְקען נִיט. צֶעתלֶען
זיף צוּ דֶעם בִּיסֶען אין מויל אוּנ פֶערדַארְבֶּען זייֶער קֶערְפֶּער . דֶער פַאר וָואס זֵיי שְׁפַּארֶען אָב
פון דֶעם,ֶעמֶען אויף שְמַאטֶעס . אִיך וָואלְט,ֶעס גֶעמְהּּן דִי ואס הָאבֶּען נִיט קיין רֲַמָנוֹת אוֹיף
זיף אַלֵיין אנ אוֹיף נִייֶער בִּימֶער פַארהָארָאוֶעט גֶעלֹד , אוג מַאבֶען זיף נִיט וִויטטֶענְדִיג וֶוענן
דֶער קְרֶעמֶער וָואס יט זֵיי אויף אוֹים-צוּצָאהלֶען . נָעהמט בַּיי זֵיי צְוֵויי מאהל אַוֹי פיל פאר
יֶעדֶער זַאךְ. חָאטְשׁ זִיי ווייסֶען דָאס זייֶער גוּם. אָט די אַלֶע אִיז אַיוֹשֶׁר דָאם צוּ בָּהוּן אָבֶּער
נִיט דִי רַייבֶע . וַוייל אַזױ וִוי יֶערֶער זַאךְ הָאט אַ גוּמֶע זַייט אוג א שְלֶעכְטֶע ..עם אִיז נָים רָא
- אויף ֶער ווֶעלְט קיין גוּמֶם אֶהן שְׁלֶעבְטֶס. אוּנ קיין שְׁלֶעכְטְט אָהן גוּמֶס. אַזױ אִיו אוֹיךְ רֶער
לוּקסוּם : בִּיז וַוַאנֶען דֶער לוּקסום אִיז גֶעוֶוען נִיט איבֶּער דֶער מָאם . בִּיו וַַאנֶען עֶר הָאט גָינ
בַּאקֶערְשְׁט דֵי גַאנְצֶע וֶועלְט פוּן אָרֶעם בִּיז רַייךְ. בִּיו וַאנֶען עֶר הָאט נִיט אָנגֶעפַאנְגֶען צו
פַאררַארְבֶּען גַאנְצֶע פָאלְקֶער אוג אַיינְצֶלנֶע מֶענְשֶׁען. אוּג אוּנְטֶער-צוּנרָאבֶּען אּנְטֶער זֵיי ייר
שְׁמַאנְד --אִיז נִים נָאוּי מֶען הָאם נִיט גֶעקוּקְט אויף דֶעם לוּקסוּס וִוי אויף אַ צֶרֶה צְוִישֶׁען רִי
מֶענְשֶׁענְהֵייט, נָאר פַּארְקעהרט . דֶער וִוילֶען אוּג די נַיגוּנְג וָואסעם אִיז אֵיינְגֶעפְלַאנְצְט בי
מֶענְשֶען אִין הֶערְצֶען צים לוּקסום אוג צו אַזֶעלְכֶע זַאכֶען ווָאס פַארבְּרֵיטֶערְן דֶעם שׂבֶל, אין
דֶער קְרַאפְט פוּן רֶעם וִוילֶען אִיז פִיעל גוּמֶם בֶּעמַאלְטֶען . דֶער וִוילֶען אִיז וי אֵלֶעבֶּענרִיגֶער
אַטהֶעם אִין רֶער וֶועלְט-מַאשִין . ער בַּאוֶוענְט אַלֶע רָארֶער פון רי מֶענְשֶׁענְס גֶעשֶׁעפְטֶען אוג
פוּן אלל עמֶען וָואס עס מְהוּט זִיך אויף דֶער וֶעלְט , אונ ווענן מִיר זָאלֶען זִיךְ פַארְשְמֶעלֶען איין
רָגַע . אִין ווֶעלְכֶער עס עקקֶעסְטִירְט נָיט רֶער לוּקְטוּם וָואלְטֶען מיר גֶענֶעְן אַז כִּמֶעט פון אלעמען
וֶוערְד גָאר נִיט. אוּג דִי גַאנְצֶע ווֶעלְט קַעֲהרט זִיף אִיבֶּער מִיט דֶעם פְּנִים אַרָאבּ . וְארוּם קָאנֶען
דֶען יֶעצְט דִי מֶענְשֶׁען זִיף אוּמקעהרֶען זֵיי זָאלֶען לֶעבֶּען מיט רֶער נַאטוּר, אַװֹי װִי עם אִיז
גֶעווֶען בַּאלר נָאךְ אָדֶם הָרִאשׁוֹן, אָרֶער וי ;עם לֶעבֶּען יֶעצְט דִי וִוילְרֶע מֶענְשֶׁען ? הַאמָאלֶם
הָאבֶּען מֶענשֶען גֶעלֶעבְּ נָאר פוּן רֶער פְרּכְט פון דֶער עֶרֶר. מִים דֶער וָאל פון רִי שי
פּרוֹיֶען גֶעבֶּען זי מֶעהרְסְטֶען טְחֵייל ויינִיגֶער אָב מִיט אַזֶעלכֶע וַאכֶען. ואס שָׁארֶען צים
גֶעוּנְד וִוי מָאננֶער. אִינְרֶעססָעו לֵיירֶען זיִי מָעהר פוּן די מָאנְנֶער פוּן דֶער שְׁווינְדְובְט . רֶער
גָארְסֶעט אִיז אויך זייער גֶעפֶעהלִיף פַאר רֶער הַארְץ, פַּאר רֶעם לֶעבּער אוּג פַּאר רֶעם
מַאנֶען, . גַאנץ אֶפָּט מַאכְט זי -- אַז רָאם וָואס פְרוֹוֶען הָאבֶּען נִיט קיין אַפָּעמִיט. אונ וָואם
לֵיידֶען פון דֶעם מָאגֶען אִיו נָאר צוּ פַאררַאנְקֶען דֶעם נָארְסֶעט .

== 421 =--

הָאט מֶען זיךְ גֶעוַארֶעמְט . מִיט דִי פּעל פוּן דִי פיה אוג טִיט דֶעם קְלֵיי פוּן רֶעם פְלַאקס

וָואס מֶען האט זִיךְ אַלֵיין אוֹיסגֶעוֶענְּט הָאט מֶען זִיך צוּ גֶערֶעקְט דָאס לֵייבּ. אִין אַ אויפגע-
קְלֶעבְּט שְׁטוּבֶּעל פון ליים הָאט מֶען גֶעוָואהנְט. צִי וֶעלֶען יֶעצְטיגֶע מֶענְשֶען אויך קַאננֶען אַזױ
לֶעבֶּען ? אוּנ וֶוענן מִיר זָאלֶען אֲפִילוּ נָאר אָבּשַׁאפֶען דִי זַאכֶען . וָואס גֶעהָארֶען וִוירְקְלִיךְ צוּם
לוּקְסוּם, צום בּיישְׁפִיעל : נָאלֶר יזִילְבֶּער. דִימַאנְטֶען בְּרִיליַאנְמֶען . פַאמֶעט, זַיירֶענְם. טְהַייֶערֶע
וָאלֶענְם. מְהַייֶערֶע מֶעבֶּעל . פָּאמַאדֶע , רוּמְיַאנֶע . בֶּעללִילֶע א. ר. ג., וֶוענן מֶען ואל רִי אַלֶע
ַאבֶען אָבּשַׁאפֶען. וָאלְטֶען רַאמָאלְס גֶעווָארֶען אִיְרִיג אַלֶע פַאבְריקֶען אונ אַלָע בּעל מְלָאכות,
אַללֶע שְׁמָארְט וָואס לֶעבֶּען פון מִסְחֶר וָאלְטֶען גֶעוָוארֶען פּסְמֶע . דִי אִייֶענְבַּאקְנֶען וָאלְמֶען
קיין מָאחל נִיט גֶעהַאט וֶועמֶען צוּ פִּיהרֶען . אוג אמ מוֹוֶענְדֶער מֶענְשֶׁען וָאלְטֶען נִיש גֶעהָאט
פוּן וַואנֶען צוּ לֶעבֶּען + -

= =

:

עס אִיז צו וִוינְשֶען אַז זי זָאלֶען גֶעהְן נָאךְ אִיהם אֲפילוּוָואס מָעהר. שְׁלֶעכְט אִיזנָאר דָאס
וָואס רֵי אָרֶעמֶע גאררִישֶע אּנבֶּעמְרַאבְטֶע בּעל גאוְהַעֶעס וילֶען יי נָאדְטַאנְצֶען, גָאר אי

אוּנ רָרוּם אִי נִיט נָאר נִיט קיין פֶעהלֶער ואס די רֵייבֶע גֶעהְן נָאךְ דֶעם לוּקסום, גאר

הוה +צ 3

דֶעם זֶענֶען די רֵייכֶע גָאר נִים שׁוּלְדִיג, מִיט רֶעכְט קָאננֶען דִי רֵייכֶע זָאגֶען צוּ דִי ָרֶעמֶע :
-אִיהר קִבְָּנִים. אֵיהר הָאט זי צוּ אוּנז נִים צוּגְלֵייכֶען. מִיר וֶענֶען רייך, מִיר הָאבֶּען אִבְרִיג
גֶעלֶר. מֶעגֶען מִיר ;עס אוֹיסבְרַיינְגֶען אוֹיף דֶעם לוּקְסוּם, אָבֶּער אִיהר זֶעהְט פְריֹהֶער בִּילִיבֶערֶם,
זֶעהְט פְרִיהֶער גוּט עעסֶען אוּנ גּט טְרְינקען. כְּדי אִיהר זָאלְט זַיין גֶעוּנְד, גֶעהְט פְּרִיְהֶער אָב"
ְׁפּארֶען פזסן; המקסצי גזז ואוֹיפֶן שְׁלֶעכְטֶען מָאנו אוג רֶער נָאךְ אַז אִיהר ווֶעט חָאבֶּען
אִיבְרִיג גֶעלֶר י וֶעט אֵיהר ;עם אוֹיךְ מֶעגֶען אױיסבּרֶענְגֶען אוֹיף רֶעם לוּקסוּסי. |

אַאוֹיסנאהם פֿון רֶעם רֶענֶעל הָאבֶען נָאר גֶערַארְפְט זיין יודֶען . בַּיי וּרֶען וָאלְטֶען
אֲפִילוּ די רֵייכֶע אוֹיךְ נִיט גֶערַאוְפְט נָאננֶעהְן נָאף דֶעם לוּקסום, איבֶּער גָאר אֵיין אַנְדֶערֶע
אוְרוַאבֶע. אִיבֶּער דֶעם : װַייל יּרֶען אַלֶס גידְרִיג שְׁטֶּעהֶענד אונ קוים גֶערּלְרֶעטֶעס פָאלְק. אֵלם
אַפָאלְק וָאס יֶערֶער שֶׁר ייט אוֹיף זֵיי אַז יי זֶעגֶען.עקְפְּלַאמַאטֶערְם. ואמְפּירען . אַז זיי זויגען
אוֹיִם רָאם בְּלוּט פוּן אַלֶע פֶּעלְקֶער אוג שְׁלָאגֶען זי אן די קֶעשֶׁענֶעם, וָואלְטֶען זֵיי נִיט גֶערַארְפְ
דֶערווֶעקֶען דַי קנְאָה בּיים פָאלְק מִיט זִייֶערֶע עעקִיפַּאושֶׁען . פֶּערְד . בְרִילָיאנְמֶען. דִימַאנְטֶען,
מְהַיֶערֶע נארְיַארֶען. אוּנ וָאלְטֶען נִיש גֶערַארְפְט גֶעבֶּען די אַנְטִיסֶעמִיטֶען גֶעלֶעגֶענְתייט, צו
הַאלְטֶען וֶועגֶען זֵיי וייֶערֶע דְרְשׁוֹת ... אסך. א סף בֵּיישׁפִילֶען, גֶעפִינֶען מִיר אוג אוּנוֶער
הִימְטָארְיֶע וָואס יוּרֶען הָאבֶּען גֶעלִיטֶען אִיבֶּער דֶעם לוָקסום ; אַגְרוֹימֶען. גָאר א גְרוֹימֶען טְהֵייל
הָאט אוֹיך גֶעהַאט דֶער לוּקטוּם אִין דֶער שְׁרֶעקְלִיכֶער צָרָה. וָואם עס הָאט גֶעמְרָאפֶען רִי יוּרֶען
אִין שְפַּאנְנֶען אִם ענֶרֶע פון רֶעם פיערצעהנְמֶען יֵאחר-הוּנְדֶערְט ).עס אִיז נִיט דָא קיין פָאלְק

*) אִין שֵׁכֶט יְהוּדָה (סמן חי ווידֹר גֶעבְּרַאבְט דִי שְׁטְרָאפּרֶערֶע וָואס;עס הָאט גֶעהַאלְטֶען
דֶער בֶּערִיהמְמֶער שְַּׁאנִישֶׁער, קאניג אַלְפַאנְָא פאר דֵי יי יִּישֶׁע גְרוֹיסֶע לייט. דָאן אַבְָהֶם
בַּנְִנִשְׁתִּיי. דָאן יומָף הֲנָ שיא אוּנ דָאן שְמוּאֵל בֶּן שּׁשִׁי . ווָאס זֶעגֶען אויסגֶעקליבֶען גֶעוָארֶען
פוּןבלַל ִָׂאֵל צוּ פֶערְהֵירגֶען יי פאר דֶעם הָאנִי.. פון וינע שַׁאֲלוֹת אִי גֶעוֶעוען ִי
צויימֶע : זי בַּאלֶד אַז איהר זי אִין נָלוֹת. פַאר וָאס"וְשֶע גֶעהְט אִיהר גֶעקְלֵיידֶעט וי גְרוימֶע
הֶעררֶען אּג מַאבְט אֵייך דֶער מִיט פִיעל שנְאִים ? אִיךְ הָאבּ אייךְ פַארבַּאמֶען אִיהר זָאלְט ויף,

אִין דֶער וֶֶעלְט וָאס זָאל זַיין אַזױ פַארְפִּיהרְט פוּן דֶעם לוּקסוּפ ;ױ יּרֶען. נִיט נָאר דִי בַייכֶע
וֶערֶען פון אִיחם פַּארפִיהרְט. נָאר דִי אָרֶעמֶע אויך אוּג רָאם אִיז אוּנוֶער גרָאסְטֶעם אונגליקק!
אַבּצוּשְׁפַּארֶען פון דֶעם עֶמֶען אוג פוּן דֶעם פְרִינְקֶען אויף דֶעם לוּקְסוּם, אִיו בֶּענֶאנְדֶערס אַ
יּרֶעשׁערְפִינְוּנְג אוּג אַ פָּנִים אז יּדֶען הָאבֶּען רִי ְיויֶעני פַּאר דֶער עֶרפִּינְרוּנְג אױף
ֶעטְלִיכֶע מוֹיוֶענְד יָאחר, אַז נָאר זֵיי הָאבֶּען דָאס רֶעכְט צוּ עסֶען קרֵיינְק אויף דֶעם זַייגֶער אוג
צוּ גֶעהְן גע פליירֶע נָאף דֶעם לֶעצְטֶען פַּאר ער זְשׁוּרְנַאל. בֵּיי אַנְדֶערֶע פָּאלְקֶער, זֵיי מֶעגֶען
ַיין וִי פָּארְפִיהרְט פוּן דֶעם לוכחוס. קענן מֶען נָאף ְפָארְט רֶערקֶענֶען פון אָרֶעם צו רייף ‏
אוג בַּיי יּרֶען חָאמְשׁ זי זֶענֶען רָאט אְרִימְסְטָיו פָאלְק אין דֶער וֶֶעלְט , הָאמְשׁ נֵיי וֶענֶען א פְאלְט
חו אַ זִיכֶערֶען שְׁמַאנָר. אַפָאלק וֶואם זֵיי וֶענֶען אַלֶ צונויף-גֶעקוועשְטם אִין איין וִוינְקֶעל.
אוג רַארְפֶען לֶעבֶען גָאר פוּן רֶעם מֶסְֶחֶר. ואס עס אִיז זֵיי אויך ניט אַלְצְרִינְגֶערְלויבְּט. וָואט
אִיבֶּער דֶעם ְליננֶען זֵיי זי כִּמֶעט אֵיינֶער דֶעם אַנְרֶערֶען אַיין. אִינְרֶעסְסֶען אִיז בַּיי זֵיי זייִער
שְׁוֶער צוּ עערְקֶענֶען פון אָדֶעם צוּ רֵייך . כִּמֶעם די אָרֶעמְסְטֶע פון זֵיי נֶעהְט גֶעל ליירעם אִין
גָאלֶד, זִילְבֶּער, ְּרִיליאַנְט עןא

דֶער לוּמסום אִיז אֵייגֶער פוּן די גְרוֹיסֶע פֶעהלֶערֶען וָאס וֶענֶען אֵיינגֶעוָארְצֶעלְט אִין
דֶעם יוּרֶעשֶען פַאלְק. דֶער פֶּעהלֶער אִיז אָפִלו נִיט פוּן דִי ואס זֶענֶען בֵּיי יוָדען מֶערבְּלִיבֶּען
נָאךְ רִי שְׁרֶעקליִבֶע פֶערפַאלְנּנְֶען פון דֶעם מִיטטֶעלְאַלְטֶער רֶעם פֶּעהלֶער הָאבֶּען רִי יּדֶען

נִיט פּוּמְצֶען אִין ַיירֶענֶע קְלֵיידֶער . אֶבֶּער איהר הָאט אַייֶער נָאמְס גֶעבָּאט נִיט גֶעפָאלְגְט וי
זָאלְט איהר רֶען מיין גֶעבָאט פָּאלְגֶען ‏ אִיךְ זאג אַייך בִּנְבוּאָה. אַז דֶער סוֹף וֶעם זיין אַז
אֵיהר ווע פַארמְרִיבֶּען וֶערֶען פון מַיין לַאנֶר, . אָבֶּער דָאס זָאלְט אִיהר וִוימֶען : אַז פון מיין
לַאנְד וע אִיהר נ י ם אַרוֹיס װִי פֿון מִצְרַיִם. איהר וֶֶעט אַרוֹים מִיט גֶעווַיין , יט מיט פְּרֵייד,
אִיך וָעֵה דָאס אִיהר וַייר א פַארְקֶעתרְמֶעס פָּאלְק מִיט פַּארְקֶעהרְטֶע וִיטטֶען + דָאס רוב
וֶוערְט אִיהר גֶעבּארֶען רייך אוג שְׁמַארבְּט אוֶועק אַלט בֶּעמְלֶער . וֶוען אִיהר קט אוֹיף רֶער
וֶועלְט. שֵׁיינט אייך דֶער מַוְל אינֶּערְן קאפ. אָבֶּער ער לָאוְט זִיך אַלֶע מאהל אַרָאפּ גִירֶערִיגֶער
בִּיו צוּ דִי פִים -- בַּיי אוּנְו קְרִיסְטֶען אִיו נִים אִחֹי : בַּײ אונז אִיורֶער מל אִין אָנפַאנְג
גֶיערֶערִיג אוּג ווערְט אַלֶע מָאהל הָאכֶער ; דֶער קריפט וֶערְט גֶעבָּארֶען + | לוּמְפֶען אוג
שְׁטַּארְבֶּט אִין ויידֶענָם -- בַּיי אַייך טֶּבֶּער אִיז עס פַארְקעקרט',.,

נָאךְ מָעהוּ. אַלֶם רִיענֶעם גֶעפִיגֶען מִיר אִין דֶעם 1 מוּסֶר-בּריעף פוּן רי שְׁלמת אַלֶעמִי
ע"ה וָואס;ער הָאט גֶעשְׁרִיענֶּען שיין נָאךְ דֶעם גִירוּשׁ פון שְׁפַאנְיֶען אונ פָּארְמוּנַאל. אין אַיין
אָרְט שְׁרַייגְּטגֶער אַזֹ : יְדָאס רוב פוּן אוּנזֶערֶע רֵייכֶע יּדֶען הָאבֶּען דֶען קאפ הוֹיך פַאררִיסֶען,
גָאר פַארגֶעסֶען אָן זייֶער שְׁטַאנְד . אָן זייר פַאלק. אַ אָן זַייֶער לַאנֶע , זֵיי הָאבֶּען זיך פֶערשַׁאפְפְט
טחַייֶערֶע;קאליאמקעס מִיט די שָׁאנְסְטֶע פֶערְד. זִיף אוג זֶיֶערֶע פְרוֹיֶען אוג קִינְדֶער אוים-
גֶעפוּצְט קאנִינְליך אוּנ פִירְשְׁמְלִיך ‏ אֵין גָאלֶר אוּנ וִילְבֶּער אוּנ פֶערְלֶען אוּג ְּרִיללַאנְטֶען -- - אונ
רָאס אִיז גֶעוֶוענֶען די אוּרְוַאכֶע פון אוּננֶער אוּנְנְלִיק +י יָאגֶענְדִיג נָאךְ נְרוֹיסָקייט , הָאבֶּען זי
אֵייגֶע רֵי אַנְדֶערֶע מקנא גֶעווענֶען. אֵיינֶע אויף דִי אַנְדֶערֶע נָעמֵסָרֶט. אוג צטַאמֶען נָאר
גֶערְרִיקְט רֶעם אָרֶעמֶען עוֹלֶם . אויף זֵיי ‏ אַרוֹפּגֶעוָארְפֶען אַל נַאלַאנֶען א. ז וו ַזֶעלְגֶע
טרויעריגֶע בֵּיישְׁפּיעלֶע גֶעפִינֶען מִיר קר פִיעל אין אוּנְוֶערֶע גֶעשִׁיבְטֶע . אָבֶּער עֶס וֶוערם
נָאךְ וָואס אַמָאהל אָרְגֶער ‏

= ישר =

טאקע פון גֶעבָּארֶען אָן . רָאס זֶעהְט מֶען אַרים פון דֶעם וָאס דִינְבִיאִיםיְשעיָהּ, יחַָאל,
חוֹשֵׁע אוּג נָאף אַנְדֶערֶע הָאבֶּען גֶעגֶען דֶעם גֶעשְׁרִיגֶען. |

יִעצְט בְּלֵיבְּט אִיבֶּער די פְרַאנֶע: וָואס טהוט מֶען . װי אַזֹי הַיילְט מֶען דִיקריינק +רֶער
חְכֶם סְמוּארְט מִילל הָאטערְפוּנְרֶען צוּ דֶער קְרִיעְק אַמִימֶעל. עֶר הָאט גֶעזָאגְט: מֶען זָאל רֵי
פְרויֶען לֶעהרְנֶען בְּרֵי זי זָאללֶען קלוג וֶערֶען . מֶען זָאל זיי בַּאשֶׁעפְטיגֶען מִיט קלוּנֶע נאבֶען
ֶועלֶען זי דֶעם לוּקסוּם נִיט אין זִינֶען הָאבֶּען . מיין עֵצֶה אִיז דֶער צו גַאנְץ אַיינפַייך + וֶעהֶער
מֶענְשׁ דַארְף קיין מָאהל נִיט פַּארגֶעטֶען אַז דֶער לוקס אִיו נִיט מָעהר וי אַנַאךְ וָואם {עס אִי
אֲיבָּרִיג אונ דרום אִיז נָאר כְּדָאי פַאר : אֵיהֶם אַוֶועק יצוּגֶעבֶּען אַ צְוֵוייטֶע זאף וָאס /עם א"ז
איבָריג . אונ אז מֶען דַארֶף קיין מָאהל נִישׁ קקען וָאס יֶעגֶער גֶעהְט אִין גָאלְד . דיַאנְמֶען
בְּרִילְאנְמֶען, שָׁאנֶע נַארְיאדֶען . - װייל יֶענֶער איז בֵייבֶער פון מִיר , אָרֶער ער אִיו אַ אוֹים- -
בְּרִינְגֶער , א נַאררִישֶער אַ אוּנבֶּעמְרַאכְטֶער בַּעל גאֲוְנִיק. א אִין בֵּיירֶע פַאלֶען רַארְף מֶען
אֵיהם נִיט נָאךְ-טְהוּן . נָאר וַוייל ;עס פֶּעהלְט גַאנְץ אֶפְּטרֶעם מֶענְשֶׁען דֶער מוּמָה וָואס אִיו רֶער
צוּ נָאטהִיג, װַייל רִ ַאֲוָה וָואם עם אִיזאַינגֶעוארְצֶעלְט בַּיי מֶענְשֶׁען ברענגט דֶער צוּ י וואס
מֶענְשֶׁען הָאבֶּען מוֹרָא פאר מֶענְשֶׁען. מֶענְשֶׁען מְהוֶען וָאס נָאר מֶענְלִיךְ אִיז כְּרֵי מֶענְשָׁען
זָאלֶען זָאנֶען ... אָדֶער מֶענְשֶׁען זָאלֶען נִיט זאגֶען .. עס אִיו דָא א סך מֶענְשֶׁען ואס פַארי
שְׁמֶעהֶען זייֶער גוּם אויף וִיפִיעל זי לֵיירֶען פון דֶעם לוּקסום. אוג זֵיי וָואלְטֶען גֶערן זִיך
אַבּטְשֶׁעפֶען פון אִיהם. נָאר זֶעם פֶּעהלְט בַּי זֵיי מוּמָה זֵיי זָאלֶען אוֹיף-טְּנֶעטֶען גֶעגֶען רֶער
אָפֶענְטְלִיבֶער מֵיינוּנג : זי (קַאננֶען נִים אִיבֶּערטְראנֶען רֶעם קְיוּמֶען קיק פון מֶענְשֶׁען . זי
וֶעגֶען אָרֶעם אִין מוּמָה, אוג הָאטְש.עם דַארְף אַזֹי נִיט זיין, חָאטְשׁ די אָפֶּענְטְלִיבֶע מַיינתְג
דָארְף ניט אָבֹּהַאלְטֶען פון קיין מָארַאלִישֶע טְהַאט. יֶעדֶער מֶענְשׁ דַארְף הָאבֶּען מוּטָה,עסואל -
איהם ניט בַּארִיהרֶען וָאס דִי אִיבְִּיגֶע מֶענְשֶען וֶעלֶען אויף אִיהם נִיט אַזֹי קוקען . וענן, ער
אַלֵיין אִיז נָאר אִיבֶּער-גֶעצֵיינְט אַז ער דַארְף אַזֹי מְחוּן, יֶערֶער מֶענְשׁ דַארְף מְהוּן וי מֶען רֶער"
צָאחלְט פון דֶעם גֶעווימֶען הֶערְשֶׁעל טְּרָאמפֶּאלֶער : ווָאם ער הָאט אֶױ-גֶעמְחוּן אַקַאפַּאטֶע פון
פָארִינְט מִיט לַאסְמִיג אוּנ פון הִינְטֶען מִיט קַאלֶענקאר אונ וֶוענן מֶען הָאטעס אִיהם בַּאמֶערקְט
הָאט ער גְיֶענְטְוֶערְט : יוֶענן עס גֶעפֶעלְט אייף נִיט מַאכְט מִיר אַנְדֶערְשׁי, נָאר וַוייל די
מֶענְשֶׁענְהֵייטו בַּאִיצְט רָאס שְׁלַאפְקייט . איז דְרוּם רֶערצוּ ‏ נָאר דָא איין מִיטֶעל :.עם זָאלֶען ויךְ
צוּנויף-גֶעהמֶען עטְלִיבֶע ‏ מֶענְשֶׁען. אַזֶעלְכָט ואס וִוילֶען פְּטוּר וֶוערֶען פוּן דֶעם לוקסום אוּנ
זָאלְלֶען מִיטֶערְלוֹבְנִים פון רֶער רֶעגִיערונְג -- גְרִינְדֶען א פּעראֵיין . וֶעלְכֶער זאל פֶּערפָאלְנען
דֶעט צְוֶועק, רֶאם אִינְצִֶע ווָארְט יפֶעראֵיין" וע שין זַיין גֶענוּג די מֶענְשֶׁען זָאלְלֶען הַאננֶען
אוֹיפטְרֶעטֶען גֶעגֶען דֶער עֶפֶענְטְלִיכֶער מֵיינוְּג. נֵיי וֶועלֶען קיין מֹרָא נִיט הָאבֶּען טּאמֶער
וֶועט מֶען חֲלִילָה אויף זֵיי זָאגֶען אַז זיי זֶענֶען אָרֶעם וָואס דָאס הַאלְט מֶען פַּאר א גְרוֹיסֶע
ּוָּׁהוֹ אַז זי זֶענֶען נִיט אִין שְׁטַאנְד צוּ הָאבֶּען רֵייכֶע קלֵיידֶער . אונ וֶועלֶען רָרוּם קָאנֶען לֵייכְט
גֶעררֵייבֶען זייר צָוְוֶעק . |

אוּנ דָרוּם אִיהר מֶענְשֶׁען וֶועלְכָע אֵיהר פַארשְׁטֶעהְט וי גֶעפָאזרְלִיךְ דער לוּקטום אִיז פַאר
אַלֶע אָרֶעמֶע מֶענְשֶׁען אִין אַלְגֶעמֵיינֶען אוּנ פַאר אוּנָויורֶען בֶּעזֶאנְדֶערְ, רוהֶעט נִיט ! בַּאמִיהְט
וי מִיט אַלֶע קרָאפְטֶען אֶבצוּשַאפֶען דֶעם לוקסוּם--וֶועט איחר רֶער פַאר רֶערלֶעכֶּען צוּ זֶעְן וי
רִי לַאגֶע פוּן אּננֶער אָרֶעם פָאלְק וֶועט מָארַאלִישׁ אוג מַאטְרְיֶעלִישׁ פַארבֶּעמֶערְט וֶוערֶען. זוג

אוּנזֶערֶע שׂונָאִיט וֶועלֶען אוֹיפּהֶערֶען אוֹיף אוּנָז צוּ הודֶען !

כחן

בִּיקְדֶער פון דֶעם לֶעבֶּען.

לע יט 42 הע לעס לר זר עטער ריט 27. השעטלערשר"עט עריע. "ער רעלאט

דִי מַאדֶע דֶער רוֹצָהַ

בְּרֶענגְט אוּנָז אוּם בְּנָאמְנוֹת

זי אִיו דֶער מִּובַּה

מִיר זֶענֶען דִי גְרבָּנוֹת 1
צונזער,

9

אִין תַּמוּו אַ מָאג, וֶוענן שְׁרֶעקלִיך אִיז הָיים
פוּן אין דערפְּרִיה, הֶעט שְׁפֶּעט אִין דֶער נַאכְט,
הָאטיַאקָאבּ גֶעאַרְבֶּעט מִיט דֶעם בִּיטֶערֶען שְוַיים,
גֶעשְׂרִיעבֶּען דִי בִּיכֶער . דָי קאסטֶע גֶעמַאכְט--
9 :
נֶעשְׁפֶּערְט דָאס גֶעשֶׁעפְּט הָאט מֶען עֶרשְׁט אִיצְט,
| = וֶען דֶער זֵייגֶער הָאט גֵיי גֶעגֶעבֶּען אַ קְלָאם
נִיךְ לוֹיפְט עֶר אַהַיים פֶערסַאפֶּעט דֶערשְׁוויצְט ,
| מִיעד אוּנ צָרְבְּרָאכֶען געס רוֹישְׁט אִים דֶר קאםּ--

:
נָאךְ שְׁוינְדְלֶען דִי צִיפְרֶען. אִיהם פַאר דִי אוֹיגֶען
צוּם אוֹיסדְרָעהן אִיז נָאם דֶם הָעמֶד אוֹיפְן לֵייבּ
דָאךְ שְנֶעלל וִוי אַ אָדְלֶער אִיז ער גֶעפְלוינֶען.
; אֵיהם ערווארְטֶעט זַיין חיים, זיין לִיזֶע, זיין ווייבּ!

,4
בַּיים פֶּענסְמֶער זִיצְט לִיזֶע אוֹיךְ אִין דֶער צייט,
אַ הִינְטֶעל אַ קְלֵיינְם , לִיענְט אוֹיף דֶעם שׁוֹים,
די גֶעדַאנְקֶען פְלִיהֶען טְרָאגֶען זִי וַייט
עִם פִּינְטְלֶען דִי אוֹינֶען פון קוקען אַרוס,

1
וָואס זִיצְט זִי בַּיים פֶענסְטֶער שוֹין עמְלִיבֶע שָׁעַה.
אוּנרוּהִיג כּסֵדֶר וָואם קוקט זָא אַחי?

ד 56

-- 118 --

אֶכָשֵׁר ואס יַאקאבּ אי שְׁפֶּעט נָאךְ נִישְׁמָא/
4 אַ פָּעוֹת הָערר לֶעזֶער, מִיט אַיין אֶלֶף גָאר לא !
4 י 6
גֶעקְלֵיידֶעט פערפּוּצְט . וי גרָאפִין נור גְלייף .

גֶעוויקֶעקְט אִין זַייד, אִין סַאמֶעט נָאך מָעה, -
נָעהן יודִישֶׁע טַאכְטֶער שְׁפַּאצִירֶען אַ סֵף,

דָם לִיצֶט זִי אוּנ קוקט, דס הֶערְץ איז איר שְׁועף,

הכ .7
אֵיין אוּנְגְלִיק אִיז דָאס שוֹין לַאנְג בַּיי אוּנו יוּדֶען,
!‏ בי די ווייבֶּער דִי קְרֶענְק אִיז גְרֶעסֶער נָאךְ מֵיין
נוּר קַנְאָה! נוּר קַנְאֲחו מָאִיז קיין מָאהל צוּפְרֶיעדֶען

דֶעם גְרוֹימֶען נָאכטַאנְצִין מוּז אָרוּם אוּנ קליין !

8
נִים נוּר אִין מָאדֶע. אִין קְלֵיידֶער אִין ציערוּנג, -
! = וָואס עס קאסט מְמוֹן אוּנ דָמִים, כּוח אונ גֶעלְט,
נור אָפִּילוּ אִין בִּילְדוּנְג, מַנְֲנִים;אוֹיפפִיהרונג,
אִיז נוּר וָאס בַּיי יֶענֶעם נוּר יֶענְץ גֶעפֶעלְט

9

דֶערפַּאר לֵיידֶעם דֶער כְּלֵל יוּדִישֶׁע הִינְדֶער,
ווייל קִנְאֶה בַּיי יענֶעם אִיז אוֹיך דָא גֶענוּג,
אוּנ דָאס קענן שוין פֶּערשְׁטֶעהן יֶעדֶער בֶּעזוּנְדֶער,
פוּן קִנְאָה ווֶערְט שְׂנָאָה, אוּנְנְלִיק אוּנ קריעגו.,

10
גֶעקָאוֶעט צוּם פֶענסְטֶער זִיצְט לִיזֶע נָאך שְׁפָּעט ,
= עֶסבְּרֶענְט וי אַ פייֶער די קִנְאָה אִין אִיהר
פְּלוִּים אִין פָארְהוֹיו חוֹיך הֶערֶען זִיךְ טרעט.
מיט אַמָאהל זִיךְ גֶעעֶפֶענְט הָאט זִיךְ דִי מְחִיר ;

זז י

גֶעקוּמֶען אִז יאָקאבּ אַ הָיים, גֶער אִיז פְּרֶעחלִיף,.
פְריי פוּן דֶעם נָלוּת פִיהלְט זִיך דֶער קְנֶעכְט,

וֶוער אִיז אִיצְט גְלַייךְ צוּ דֶעם שְׂרָרֶה דֶעם מֶלֶך,.

וָאם רוּקעט נִיט דִי טֶעג, לֶעבְּט נוּר דִי נֶעכֶט +.

-- 116 5
| 13
נוּר פִּיהלֶען קענן דֶער דֶעם תַּענוּג פון רותע ,
נַחַת פוּן לֶעבֶּען . די וערמָה פוּן דֶער שְׁטוֹבּ,
! וֶוער דָאס אַללֶעס גערוָוארבְּט מָאנְלִיךְ מִיט מִיהעע
אוּנ טְהֵיילְט זִיך מִיט דֶר וָום אִיהם אִיז זָעָהר לִילֵבּ,

18.

געפִּיהלְט הָאט אוֹיך יַאקָאבּ דִי זִיטסֶע נְחָמָח ,
אין דֶר פְרֶמֶד הֶט דֶר גוּף גֶעאַרְבֵּייט אָהן שָׁעוּ.

אִין דֶער חַיים אִיז גֶעבְּלִיבֶּען זיין ליעבַּע נְשָׁמָה,
דאם יאנט ער דאס לויפט ער אִיצט צוּ אַיהר--

14

נוּר פֶערגִיפְטֶעט גֶעוָוארֶען אִיז תִּיכֶּף זַיין גליק,
אויף דִי פּים גֶעהַאלְטֶען הָאט עֶר זיך קאם ,
לִיזֶע הָאט גֶעגֶעבֶּען אוֹיף אֵיהֹם נוּר אֵיין בְּלִיק .
נוּר ‏ גֶעלֶעגֶען אִין אִיהם אִיז בַּעס אוּנ סֵם!

3 ,19
-ליזֶע וָואס אִיז דִיר ? וָואס אִיז דָא גֶעשֶׁעהן ?
דוּ בּיזְט, אִיך בֶּעמֶערְקְשְׁטַארְק אוֹיפּגֶעמְרָאנֶען
נֶוער הָאט דִיךְ גֶעאְרגֶערְט, וֶוער אִיז דָא גֶעוֶועהן ?
וָואס קוּקסְט דוּ אַזוֹי ? אִיך בֶּעט דִיךְ מִיר זָאנֶען:

,16
עֶר הָאט זִיךְ דֶעם שְׁוִיים גֶענֶעבֶּען אַ וויעש.
די רֶגַע צוּ אֵיהר שְׁנֶעלֹל צוּגֶעשְׁפְּרוּננֶען .
אוּ גְלַייךְ אוֹיף דֶער בַּאק, װווּ דֵי פּורְרֶע אִיז פְרִישׁ.
הֶט א גַאנְץ הֵייסֶער קוּשׁ לאנג הויך גֶעקְלוּנְגֶען -

| : 0
גֶעגֶעבֶּען הָאט לִיזֶע פוּן ִיךְ אִיהם אַ שְׁמִיטֶץְצ ‏ .
וי אַ מְכַשַׁפָּה צוּלָאוְט מִיט כַּעם דִי הָאף.
אַ טִיפֶּע מִיט דֶעם פוּם , גֶעשְׁרִיגֶען מִיט חִיטֶץ ! .
אַ וֶועק !אַ וֶועק ! צִיינ-אַלְדֶע שְׁוַארְצֶע יָאהױ!

גל יאר יקס

וי

,18
זִי הָאט אַ שְׁרֶעקְלִיכֶען קְרִימְץ גֶעטוּהן מִיט די צֵייף
ִיךְ פַּאדבּאקאט נִשְׁטֶעלְט אִיהם מַאמֶע אהֶענֶען,

== 117 =

וֶוער מִיךְ הָאט נָאָרנֶערְט ? וֶוער דָא אִיז גֶעוָועהן ?
נָאךְּהָאפְט דוּ אַ הָעזָה מִיךְ מֶערְדֶר צוּ פְרֶעִין

' - 19

אַ מֶערדֶער . אַקארְנֶער בִּיזְט דוּ , דוּ לַאידַאק;
דוּ הוּנְדִישֶׁער מַאנן , דו בִּיסְט נָאךְ גֶערֶעכְט ?
דוּרְךְ דִיר ! דוּרֶךְ דִיר ‏ בַּאקוּם אִיךְ דֶעם שְׁלַאק!
וֶער װי אַ רוּחַ . דֶערגָעה וִי אַ לֶעכְט !

.20
- וָואס אִיז דָאס, וָם זָעה אִיךְ ום הֶער אִיך אַצוּנֶד?
צוּ דוּ רֶעדסְט דָאס לִיזֶע זָאג מִיר מֵיין לֶעבֶּען?
אְדֶער אֶפְשַׁר נָאר מוֹיבּ בִּין אִיךְ אוּנ בְּלִינֶר?
גֵיין סְאִיז נוּר אַ חָלוֹם. אִיךְ קענן מִיר נִיטגְלַייבֶּען

21
גֵיין , דָאם אִיז נִיט קֵיין חָלוֹם , דָאס בִּין אִיך אַלליין,
דָם רֶעד אִיךְ מִיט דִיר אִיךְ מְרֵייבּ קיין כַּטְעוֹת
אִיךְ זָאג דִיר גַאנְץ אָפּפֶּען נָאךְ אַ מָאהל רֵיין ,
אַז דוּ בִּיזְט מֵיין קוֹילֶער . מֵיין מַלָאֵךְ הַמְוָזו

99.

--גאמט אִיז מִיט דִיר , דוּ בִּיזְט פוּן דֶעם זִיננֶען!
עִפִּיס גָאר וִוי צוּדוּלְט רֶעדסְט דוּ דִיבּוּרִים |
פַאר וָואס פַאר וֶוענן, הָאסְט דוּ זִיך גֶעפוּנֶען ז
צִי הָאבּ אִיךְ פֶערדִיענְט ֵּיי דִיר דִי יְטוּרִים ?

3 -
שְׁטִילל דוּ קערדער ו שווייג דוּ הֶמְן הרשֶע, -
אִיךְ בִּין נִיט מְשׁוּנֶע , אִיך רֶער נִיט וי דוּלל !
וָואס מַאכסְט דוּ זִיךְ תַּם . וָואס אִיז דִיר הְשָׁה.
: ווייסְט דוּ דֶענן נִיט וָואס אִיךְ דַארְף אוּנ ווילל?

| 24
שְׁרִייֶעסְט אִין איין קול ! דוּ הָאסְט מִיךְ זְעהר לִיעבּ
וָואס-זְשֶׁע הָאבּ אִיך דֶערפוּ|יזָאג מִיר וָוִם פּועל אִיך?
פֶּערשְׁפַּארְט מוּז אִיךְ זִיטצֶען כְּסֵָדֶר אִין שְׁמוֹבּ,
6 אוּג נוּר וִוי אַ דִיענסְט אִיז תְּמִיד מַיין הוֹלֶף!

דײד 118 "טפ }
2 |
צִי פִיהרט זיף בי לֵייטֶער אַזי דֶען א מאנן 3 ,
גֶּעהַאנְדֶעלְט נָאךְ אֵיינֶער וי דוּ אוֹיךְ דָאס וַוייבּ 3 .
אָט קוּמְט שוין בַּאלְד א דֶער װינטער סֶעזָאן ‏ 2
אוג אִיךְ הָאבּ נָאךְקיין פּעלץ. קיין קלייד אויפן ליב

.26
-וואם ? נָאךְוֶועהֹנִיג דִיר קליידער ? נָאךְ אִיז דיר קַארְ?
יונ אַ מַאנְטִיל הָאסְט דוּ דֶען אויך נִיט פוּן פְרָיִער?
אַ נָא עֶפֶען דִי שַׁאפֶע , וְעֹה נָאר אַ בַּארְן,
זֵיי פוֹילֶען , זי שִׁימְלֶען דָאךְ אַללֶץ בי דִיר !
270
קְלַיידֶער ! חֵא . הָא ,חֵא ! פון יָמִים וְשָנִים,
= וואס זֶענֶען שוין לַאנְג אַרוֹיס פון דֶער מָאדֶע
זי הָאבֶּען וי חוֹנָ אַ צוּרָה , אַ פָּנִים,
אוּנ בּוּדֶטָא דוּ וֵוייסְט נִיט . נְלַייךְ כִּלֹא ידע
.98
יין עני, אֵיין אבְיוֹן. אַ קִבְּצֶן א וִויסְטֶער, '
וָואס וֶוערְט אוֹיסגֶערִיטמֶען . פָרֹשְׁארצְט וי אַ רוּח,
אַ בֶּעדֶעראַהֶעקֶער יא שְׁנֵיידֶעראַ שוסטער,
צי גֶעהט דֶען זַיין וַייבּ. אַזוֹ שָׁאנְדְליךְ וי אִיךְ?

| .29
זָעה נוּר דֶעם שְׁנֵיידֶער, דֶעם פַּאלְגֶע רי בֶּערִיל.
וֶוער קענן נִיט זַיין ַייב דֶעם לֶעקִישׁ. דֶעם נַארֹר ?
טְרָאנְט זִי אַ הַאלדָו מִיט טְחִייערֶע פֶּערִיל. -
אוּנעס בְּלַיאסְקט פון וֵוייטֶען אוֹיף אִיהר דָר פַּארְמַאר:

| 80
נָא אונ יעקִיל דָרגְרָאבֶּער מִיט דָעם אֵייֶערנֶעם קארְקי
וָאם אִיז אַ קַאבַּאמְשְׁנִיק אוּג לַאטְחִינְט דֶעם מפִירְט.
אַ נָא זָעֹה נוּר זַיין וַיִיבּ אִין יָאמְּקַע אִין מַארְק,
א נָא נָעה ז אִן נָאם וֶע זי שְפַּאצִירטו
הַיינְט וֶועלוויל דָר מַּבשִׁיט, וָוס חַאנְדֶעלְט מִיטלֶערְעי ‏

{, בֶּעמרַאכְט נוּר זיין מָאסְן . דֶעם זִיסמֶען פּערְשיץ ;

-119 -

עה נוּר אֵיהר מַאנְטִיל, זָעֹה אִיחרֶע קְלֵיידֶער,
זָעֹה נוּר אִיחר הוּט דִי בְּלוּמֶען די קרוֹין,

52

- וָואס הֵייסְט דוּ מִיר קוקען, וָואס הֵייסְט דוּ מִיר זעק
צִי קענן | אִיךְ אוֹיךְ נְלֵייךְ מִיט זי אַללֶע דֶענן זַיין ז

יי הָאבֶּען פון נַואנֶען אונ אִיךְ בִּין גֶעמֵיין ,
קיקיזְשַע דוּ בֶּעסמֶער אִין בֵּייטֶעל אַריין

584
נַעהמְט אָט דֶעם בֶּער'לִין, נַיין פְּוֹנִית דִי שְׁפַלָה,
לֶעהמְט אִיהרֶע פּערִיל, דָאס זֵיידֶענֶע שְׂמָאף,
דָאם אִיז אִין גַאנְצֶען פון נְנֵבָה פוּן נְוָלָה,
וֵוי"נְשַׁע קענן אִיך זיך גְלֵייכֶען קוּקען' דֶעראוֹיף !

24
וִוי טָארֶען רַאבָּאטְשָׁעם, גָאר אָרֶעמֶע לֵייט,
מְרַאנֶען בְּרִילַאנְטֶען, פֶּערִיל אוּנ שְׁמֵיינֶער ?
אוּנְז קָאסְט יֶעדֶער גְרֵאשָׁען כֹּחַ אונ צַייט,
לט פוּן דֶעם הַארְץ, מַארְךְ פון דִי בֵּיינֶער!

,98
גַעכָצִיג קארְבּוּצֶען, אָט דָאס אִיז אִין נַאנְצען,
מֵיינֶע שְׂכִירוֹת, עַשִׁירוֹת פַאר דְרֵיימִיג טָאג מִיהָע,
ווייזְשֶׁע קענן אִיךְ וו מָאר אִיך דֶער מָאדֶע נָאכְטַאנְצֶען,
סֵיידֶען אוֹיךְ וֶוערֶען וי זי אַנֵנֶב דֶערצוּ!

36
--אִיך קענן שׁוֹין דיין עַזוּת נִיט מָעֵהר אִיבֶּערמְרָאגֶען,
אִיךְ וִויל נָאר נִיט הֶערֶען דִי מַעֲנוֹת דִי רֵייד!
קאפ אִין דער וַאנְד מֶעגסְט דו זִיך שְׁלַאגֶען,
הָאמְשׁ נִנְבֶיע חָאטְשׁ גַזֶּ! גוּר מִיר בְּרֶענְג אַ קְלֵייד!

514
- וָואם ? אַ נֵנָב, אֲגֵנָב! הֵייסְט דוּ מִיר וֶוערֶען?
רַאבִּיוֶוען, גַזְלעָן ! הֶערְמְט וָואס אִיךְ וָאב,
אִין זָאל אַזוֹינֶע דִבּוּרִים מָעֵהר גָאר נִיט הֶערֶען:
אֶיךְ קענן דִיר נוּר גֶעבֶּען וָואס אִיךְ פֶערמָאנ !

= 1260 יי
| ,98
אַדְרַבֶּא אִיך פְּרֶעג דִיךְ זָאנ דוּ אַלליין..
הָאט יַאקָאבּ גֶעשְׁריעֶן מיט הערץ אונ פֶערדְרָאם .
נוּר אַ שְׁרֶעקְלִיכֶער חְלִיפָּע , אַ הִיסְטֶערִישׁ גֶעוֵויין, -
הָאט פון לִיזֶען אַ תְּשׁוּבָה גֶעגֶעבְּק אַ שָאם!

| ,90
זִי קָאט מִיט דִי צֵיין גֶעקְלַאפְּט אוּג גֶעקְרִיצְט,
מִיט כַּעם דִי קליידֶער נֶשטְשִׁיפֶּעט. נֶערִיססֶען .
- גֶעשְרְיֶען. גֶערֶעוִיט , גֶעוָוארְפּען , גֶעשְׁמִיטצְט ,
גֶעדְרַאפַּעט דָאם פָּנִים . דִי הֶענְד זִיך גֶעבִּיססֶען--
,40 :
דֶערשְׁרָאקֶען דֶערצִיטֶערְט איז יאקָאבּ גֶעבְּלִיעבְּע ,
עֶר הָאט תֵּיכָּף דִי רֶנַע גֶעמַאכְט אַ גֶעוַאלְ,
עֶר הָאט זִי נֶעמוּנְטֶערְט . גֶעטָארֶע , גֶערִיבֶּען ,
אַ הַאלְבּ טוּץ דָאקטוֹרִים אַרָאבּגֶעבְּרַאכְט בַּאלְד--
474
נוּר צִי קֶענֶען דָאקְטוֹרִים פִיללֶען אונ בְּלָאזֶען,
דֶען הֶעלְפֶען דֶער קרַאנְקֶער גֶעבִיךְ אִין לֵייד ?
צִי פוּן רֶעצֶעפְטין פוּן אַלֶערְלֵיי גְרָאזֶעְן ז
קענן מֶען דֶען מַאכֶען אַ פֶּעלְץ אוּנ אַ קְלֵייר ?
48
לַאנְ הָאט נָאךְ לִזֶע גָאר אֶחן אַ שִׁיעְה
! הַויוֹת , גְרִימַאפֶען, בַּאוִינֶען אִין בֶּעט,
אוּנ נור וי אַ חוֹמֵא , אויף דִי קְנֶיעס פאר אִיה",
איז יאקאבּ גֶעשְׁמַאנֶען אוּנ הָאט זִי גֶנְכֶעט,
48
--נָא. גֶענוּג שׁוֹין נְשָׁמָה , גֶענוּג שוין מיין לֶעבֶּען ‏
הָאט עֶר גֶעבֶּעטֶען גֶענָאסֶען מיט טְרֶעהרֶען,
אִיךְ שׁוֶער בַּיי נָאמט! דָאס מֶענסְט דוּ מִיר גְלֵייבֶּען,
וֶועסְט אַללֶעם שׁוֹין הָאבֶּען. אַללֶעסוֶועט וֶוערִיף.
44
אַ ליעבְּלִיכֶען שְׁטֵייכֶעל . א פְרַיינרְלִיכֶען בְּלִיק,
הָאט לִיזֶע גֶעגֶעכֶּען שוין -רוהיג רֶערפוּן,

גֶעפְלוינֶען אִיז וַאקָאבּ אִין הִיממֶעל פון גְלִיק,
אַוֶעק אִיו דִי חְמַארֶע, עס שֵׁיינְט שֹׁין דִי זינן ‏

45
אַ קַאילִיכְדִינ יָאהר ָא דֶעם נָאךְ כְּמֵדֶר ג
הָאט אֵיהֹם דִי ווּגן זָעהר לוֹימ זער גֶעשֵׁיינְמ
גֶעבִּיטֶען הָאט לִיזֶע פֶעלְצֶען אונ קליירער ,
נור צי ֶנען זֵיי ליקְליף בֵיידֶץ נָאך היינט

שְׁטִילל, אִיז רער מָארְנֶען. וְָהר לוֹימער דֶער הִיממעל
דִי זונן הָאט מִים לּת אַרוֹים גֶעשְׁפַּאצִירְט ,
נור עִפִּיס הָארְט זִיךְ אִין נאס אַ רעש אַגֶעמִּימְעל,

וָואס לוֹיפְט ט דֶער עוֹלֶם? וָואס הָאט זִיךְ פַּאסִירְט?

אִין סְוִוימְקֶעס רֶעסְטַאנְטֶען פִּיהרְט מֶען דָארְט צְוֵויי,
פוּן הִינְטֶען מִיט לַאמֶעם. דִי גוּטֶע מֹמֵנִים ,

נוּר עִפִּיס ווייוְט מִיר אוֹיס קָאנְטְלִיךְ אֵיינֶער פון זיי,
וֶער אִיז ער ? וָואם אִיז עֶר ?,,אֵך אָט דאם פָּנים.,

אִיך קוק מִיךְ גוּם צוּ , אוּנ הֶער אִין דֶער מַאמֶע :
;זעהסְטאָט דֶעם בְּחוּר דֶעם פַיינֶעם דָארְט גָעָהן?

יאָט דֶער הָאט בֶּעגִנבֶיעט נִיט לַאנְגערשְט א קָאסֶע..
| = אֶך! דָאס אִיזער, דָאס אִיז ער אק ַלי ‏

עָם שֵׁיינְט די לבנ ,זי גְלַאנצְט נָאר אַ פרַאכְט ,
אִין הִיממֶעל די שְׁמֶערֶען ְּלִישׁטְשׁען שָׁאמִירִירֶען ,
עס אִיז שוֹין גַאנְץ שְׁפֶּעט. הֶעט אִין דֶער נַאכְט ,
מֶען זעהט שׁוֹין אִין גָארְטֶען נוּר יוּנגְוַוארְג שְׁפַּצירֶע-

נָאר גְרִינְג וִוי אַ פֶעדֶער , קאם אוֹיף די ֶעגעל.
אִין מַאמֶעטאִין זֵייד, וֵוי אַ מָאק אוֹיסנֶעפִּיצְט

דְרֶעהט זִיךְ דָארְט אֵיינֶע, ווינקט מִיט דֶעם אֵייגֶעל.
אַ הֶער אוּנ אַהִין לויפְט ני אוּנ שְׁויצְט--

צְווישֶען דִי בּוֹימֶער אִין נָארְמֶען אִין וִוינְקעל.
זְעה אִיךְ דִי דַאממֶע אָפְטֶער זִיךְ דְרֶעהֶען,

אִיך הָאבּ זִי דֶערְקֶענְט דָארְט אִין דֶער טִינְקֶעל,
אך! דָאס איז זי דָאם איז זִי, ליה ַלין -

- | זײַאצט. אאאלהא איה -/. יא 3.ו... 284 2

די נָאטְלִיכֶע הַאנְר.
מִפְנֵֶרֶףבָּדֶר יָשׁבתִּי בי =
זעם מֵלָאהְנָי , נירמיה פוז

וִוי שְׁטַּארְק אוּג מַאכְמִיג איז די נַאטְלִיבֶע הַאנְד ו
וָואם גַיימִינְט מיף יֶענֶעם צוּ בֶּעלֶעהרֶען .
אַז דאס וָאס אִיך יי מִיט מיין פֶערשְׁטַאנְ
מוּז אִיך דָאם בַּאלְד יענֶעם ערקלעהרען .
חָאטְשׁ יֶענֶער וִויל זִיךְ צוּ מיר גָאר נִים קעהרן ,
. הָאטְשׁ יֶענֶער אִיז נָאר טויבּ וִוי דִי ווַאנְד,
מֵיינֶע קלינסְטֶע ריד וִויל ער נִיט הֶערֶען.
אִיך הָאבּ קֵיין כָּבוֹד. אִיךְ הָאבּ נוּר שַׁאנְד .

פוּן יונֶענְד אָן אִיז מִיר וָועה אוּג וינ
פוּן יוּגֶענְד אָן הָאבּ אִיך פיעל פַיינֶד ,

פַאר וָואס אִיך זָאג יֶענֶעם:דוּ זֵייניט בְּלִינד"
קוק אָהן דִי זונן וי שִׁין זי שֵׁינְטו ‏

האמוט

אִיך זָאג נָאר יֶענֶעם גדוּ זֵיינִי פֶּערוִוילְדֶעם
וֶוערט ער אִין כַּעס אוג קריצט מיט די צין,
אִיך זאג נָאר יֶענֶעם וֶוער אַ בִּימֶעל גֶעבִּילְרֶעט,

וֶוערְט עֶר שְׁטַארְק בָּאז אוג וַארְפְּט מִיר אַ שְׁמֵיין.

נָאר חַרפֹּת- בִּזְיוֹנוֹת הָאבּ אִיך פֶערדִיענְט,
פוּן מֵיינֶע בְּרִידֶער פַאר מֵיין אֶמֶת רֵיידֶעןָי
אוֹיף מִיר פַאלֶען אָן דִי הִיממֶעלְשֶׁע הינט.
דִי פַאלְשֶׁע קאנְדִידַאטֶען פוּן דֶעם נִןעדְן.
פיל מָאל דַאכְט מִיר , אִיךְ וֶועל מְעהר נִיט וֶועללֶען
מִיט מֵיינֶע רֵייד רֵייצֶען דֶעם נַארר,
וָואס דַארְה אִיךְ אוּמְזִיסְט זִיךְ מּטְשֶׁען אוג קוועלקטן י
נָאר אֶהן אַ לְאהן , גָאר אהן * א שֹׂבֵר'

עָם אִיז אָבֶּער מָאכְמִיג דִי גָאטְלִיכֶע הַאנָר,
וואם נֶעמהִיגְט מִיף יֶענֶעם צוּ בֶּעלָעהרְן.
אַז דָאס ום אִיך וַוייס מִיט מֵיין פּערשְׁטַאנְ ‏
מוּז איך דָאס בַּאלְד יֶענֶעם ערקלעהרען .
די נַארְרֶען דֵי שׁוּמִים, זָאלֶען ַוארְפֶען שְׁטֵיינֶער.
אִיך מוז זָאנֶען פְרֵיי מיין גע גֶערַאנקֶען.
גֶענוּג אִיז מִיר , וֶוענן פוּן מוֹיזֶענְד אֵיינֶער,
וֶועט הֶערֶען מֵיינֶע ריד אוּנ וע מִיר דַאנְקען.

סטייס

אָט נָאר דֶעם אֵיינֶעם מוּז אִיך דֶיענֶען
וי אַיין טְרֵייֶער קְנֶעכט דֶיענְט יי הַארר ,
אוּנ וֶוענן מַיינֶע רַייד מַאכְט בֶּעסֶער זיין זינָן.
* אָט הָאבּ אִיךְ מיין לאהן, אָט הָאבּ אִיךְ מֵיין שׂכֵר,

ם. 1742ף וא
דִי טוֹבֶּענְפַאסְט.

פון בי וצ הָאפפּמאַנן,

אמוי

רִי שָׁאנֶע אונשיּלְרִינֶע מויבּ מַאכְט אוּנז גְרוֹים פְּרֵייד אוג פֶערגְנִיגֶען ‏ דורך אִיהר
שָׁצָנֶע מִילְרֶע גֶעשְׁטַאלְט אוּג דוּרְך אֵיהר וִיססֶען גֶעשְׁטַאְקֶען פְלֵיישׁ , אבֶּער אויף מִיט אִיהרֶע
פְלִינְלֶען בְּרִינְגְט זִי זִייֶער גְרוֹיסֶען נוּמְצֶען פַאר דֶער ֶועלְט, ; זִי אִיו אַ טְרַייֶעֶר שָׁלִיחַ פַּאר די =
וָואס בֶּענוּמְצֶען זִיךְ מִיט אִיהרֶע ;עחרלָיכְקייט אונ פִינקטְליבְקייט , שוין אִין רִי אַלְמֶע נְרֹיַע
צֵיימֶען . פַאר אֵיינינֶע טיזֶענְר יְאהר צוּרִיק הָאט מֶען גֶעװאוּסְט פון דֶעם וָאנְרֶערבַּארֶען
כִּשְרוֹן וָאס דָאס מוֹיבּ בֶּעוִיטְצְטי צו רִיענֶען פארְן מֶענְשֶׁען אָלָם גֶענִיטֶער פִינְקטְלִיבֶער שְׁליַח.
אֵלֶס ערְפַאהרֶענֶער מְרַייֶער פָאסְמִילָאן צוּ מְרָאגֶען אוּג צוּ בְּרֶענְגֶען בְּרִיעף אוּג פֶּערשֵׁיירֶענֶע
יְדִיעוֹת פון גְרוֹיסֶע מָרחקִים אין פֶערְלוֹיף פוּן אַקוּרְצֶע צֵייט. נֵחַ וַואר דֶער יֶערְשְׁמֶער וָואס
אִיז אויף דֶער הַמְצאָה גֶעפַאלֶען. דִי טויבּ פַאר אַ גֶעוַאנְרֶעמֶען צו מַאבֶען, ער הָאט זי פון דער
תֵּינֶה אַרוֹיסגֶעשִׁיקְט אויף דֶער פְרַיֶער וֶועלְט. אוּם זִיךְ ‏ צוּגערְקוּנְִינֶען אוּנ אִיהם אַרִיבְמִינֶע
יְרְיָעָה צוּ בְּרִינְגֶען. אויבּ דָאס וַואסְסֶער פון מַבּוּל אִיז וֶוענִינֶער גֶעוָוארֶען אויף דֶער עערֶר , די
מויבּ הָאט אֵיהרֶע שְׁלִיחוֹת יֲהרָלִיך ערְפִיללְט . זִי אִיו אַזֹי לאנג אַרוּמגֶעפְלויגֶען בִּיו זִי הָאט
אֵיהם גֶעבְּרַאנְט מיט אִיהר שְׁנָאבֶּעל הָאס אָבּנֶעריסטענע אַהלבּערטבּלאמט , פוֹן וועלְבֶעם
נֵחַ הָאט בַּאלד פֶּערשְׁטַאנֶען אַז דָאס וַואכמֶער פוּן מַבּוּל אִיז וֶוענִיגֶער גֶעווָארֶען, אוג זיין
גַאנְצֶע מִשְׁפֶּחָה הָאבֶּען זִיְ;ֶערְפְרֵייט מיט דֶער גוּמֶער בְּשֹׂרָה פוּן רֶער מוֹיבּ, אַז בַּאלְד ווֶעלֶען
זֵיי בֶּעפְרֵייט וֶוערִין פֿון רֶעם גענְגֶען ַמְטְרָאגיאין וועלכעם יי יי ואקֶען אַזֵא לאננע צַיים פֶער-

שְׁפַארְט, אונ ווֶעלֶען בַּאלֶר קֶענֶען פְּרַייֶע לוּפט אַטְּהֶעמֶען . בְרוטוּם . דֶער גֶעוַואלְטִינֶער
רָאמִישֶער הָעלֹד , בְּשַׁעת ער מִיט נַיין גרוֹיסֶע מחֲנָה וַוארען אִים יֵאחר פִיער. איג פֶערְצִיג
פַאר בְּרִיכְט . גֶעבּ. בֶּעלַאגֶערְט פון אַנְטָאנְיוּסֶעסוּמַחֵנוֹת אוּג הָאט. קיין אוֹיסוועג ניט גֶעהַאם וִוי
אַזוֹי זי פוּן דֶער מָאנְמִינֶען בֶּעלַאגֶערוּנְג דוּרכְצוּשְלָאגֶען. הָאט וך מִיט דֶער אֵיינֶענֶער
תַּחְבּוּלָה בֶּענוּצְט וִויבְטִיגֶע יְדִיעוֹת צוּ זַייִנֶע ווייטֶע פְרֵיינְדֶע דורך דִי טויבּ צוּ שקען . די מויבּ
הָאט אִיהרֶע שְׁלִיחוֹת פִּינְְמְלִיך עֶרְפִילְט . הָאט אַוֶעקיגֶעמְרַאגֶען אוּנ בַּאלֶד צוּרִיקיגֶעבְרַאנְט
די גָאטהִינְסְמֶע נַאכרִיכְטֶען פוּן דֶער מִלְחָמָה , אוּנ דַאדוּרְך אִיו טַאַקֶע בְּרוּטוּם מִי זיין
מִחֲנָה צו יֶעגֶער צַייט נִצוּל גֶעטארֶען, נודערין מִחֶמֶד י אַנֶעוִיסְטֶער מֶערְקִישֶער מוּלְטַאן
ְגעשְׁטָארְבֶּען אִים יַאהר 4114 . הָאט זִיךְ עֶרְוֶעקְט אִין זַיין גאנצע מְרִינה טױבֶענְפָּאסְטֶען
צוּ גְרִינְדֶען , אוּם בְּרִיעף פון איין סְטַאצָיאן צוּם צווַיימֶען דוּרֶךְ רִי טוֹיבֶּען צוּ שִׁיקֶען .ער הָאט
פּיעל מִיה אוּנ גֶעלְד רֶערצוּ אָנגֶעוֶוענְדֶעט אונ פִּיעל נוּמְצֶען דֶערמִיט פַּאר זַיין לאנד גֶעבְּרַאכְט.
נָאְ אָיהם הָאט זִיךְ צוּ רִיעזֶע הַמְצָאָה דֶער קאליף וּמָלָהּ! אַחְמֶער פוּן בַּנְרַר וְנֶעשְטּ אִים
יאהר פגנגן גֶענוּממֶען , אִיהם אִיו אוֹיך זייר גֶעפָּאלֶען גֶעוָארֶען אַזֹא זָאנְרֶערבַּארֶע תִּהְּוּלָה,
אוּג הָאט אַלְנְא אויך זייֶער פיעל טוֹיבֶּענְָּאסְט-סְמַאצְיאנֶען אִין זיין לאר גֶעגרִינְרֶעט . פִיעל
גֶעשִׁיקְטֶע אוּנ קְלוּגֶע לייט האבֶען זיך דֶערמִיט בֶּעשָאפְמִיגְט, אויסצולֶערְנֶען דִי מוֹיבֶּען וי אַזֹי
יי זָאללֶען בְּרִיעף פְרַאגֶען פון אֵיין אָרֶט צום צְוַיימֶען, אונ הָאבְּן מִיט דִי טויבֶען אַזױ וייט
גֶעבְּלַאכְט, דָאם ֵיי הָאבֶּען ויְִקליך ִיֶערֶע שְׁלִיחוֹת פִיגקמְליךֶערפילט . אַ פָאאר גֶעלֶעהרינְטֶע
בְּרִיעף-טוֹיבֶּען הָאבֶּען דַאמָאלְקְט בּיז טויזֶענֶד טְהַאלֶער גֶעקָאמְטֶעט .

מָעהר וי אִין אַללֶע לָאנְדֶער אִין אָרַיֶענְט נאֵין מִוְרַחיזייט פון דֶער וֶועלְט) הָאט זִיף
אֶניפְטֶען ומִצְרַםֹ מִיט רֵי מֹיבֶענְפָאסְטֶען אֹיסגֶעצֵייבֶעגְט . פון רֶער רֶעִיערוְּ זֶענֶען דַאמָאלָם
הוֹיבֶע מְחוּרֶעמְט אֹיף רֵי הויפְּט-טְרַאקְטֶען אוֹיפגֶעשְׁטֶעללְט גֶעוָוארֶען, וָואס אִין ייא פְלֶענִי
זִיךְ אוֹיפּהַאלְטֶען אונ פֶּעררוּהֶען דִי בְּרִיעף-טוֹיבֶּען , וָאם פְּלֶעגִין בְּרִיעף אוּג רֶעפֶּעשִׁין פוּן אֵיין
אֶרֵט צוּם צְוַייטֶען טְרָאגֶען. דוּרֶךְ דִי טיגֶּען פְלֶענִין זי די אָגיפְטֶער גייֶערֶע נָאטהִינְסְטֶע
אָנְטֶערֶעססֶען שַׁאפֶּען. אִיבֶּערהוֹיפְּט רִי רֶענירוּנָג פְלֶעגְט אִיהרֶע וויכְמִינְסְטֶע אונ שְׁטְרֶענְנְסְטֶע
בֶּעפֶּעהלֶע דוּרֶף זי שקֶען. די גֶערִיהמְטֶען ייוֶענְרֶען: פּיעטְרֵא רֶע לֵא פּאלֹא ‏ טְהֶעבֶּענַאט
אוּג מַאבְרִינֶער וָואם הָאבֶּען גאנץ אֶנִיפְּטֶען בֶּערינְט. הָאבֶּען זיר פִיעל װאוּנְרֶער פוּן רִי
ֲנִפְטִישֶׁע טוֹיבֶּעְפָאסְמֶען ערְצֶעתלט. אִיבֶּער הויפְּט הָאבֶּען אויף נֵיי דֵי טֹיבֶּען-פָאסְטֶען פון
קַאחִירָא אוג אַלֶעפְפֵּא אְַרוֹיסֶען אינְרְרוּק גֶעמַאכְט, אוג הָאבֶּען זי נִים גְיקאנְט אֶפּואוּנְדֶערְ
פון רִי געשִיִמְלִיכֶע גֶענִיטֶע טױיבֶּען ווָאס זֶענֶען וִי פִּקֶעטִין גֶעשְׁטַאנֶען צו פָלְגֶען ווא מֶען
וֶעט יי בֶּעפֶּעהלֶען בּריעף אוועק צוּ מְרָאגֶען, |

אין אַוירָאפֵא הָאט מֶען וֶערְשְׁט אִים זֶעבְצֶערִנְטֶען יאחר-דוּנדֶערְט נד. ה. פַאר אוּנגֶעפָּאהר
דרַייהוּנְֶערְט יָאהר צוריק! אָנגֶעפַאנְגֶען זי מִיט די טויבּען צוּם בּריעפ-טְרָאגֶען צּ בֶּנּטצֶען,
גוים אִיז רִיעוֶ וָאנְרֶערבַּארַע תִּחְבוּלֶה פון רִי אָריענָו אלִישֶׁע לָאנְדֶער אַרִיגֶעריגֶעבְּרַאכְט
גֶעוָוארֶען, הָאט מֶען בַּאלֶר אִין הֶאלַאנֶר אונ אין בֶּעלנְֶען רִיֶערְשְׁטַע טויֶענְפאסְטיסְמַאצְיאנֶען
גֶענְרִינְדֶעט.אִין דֶעןיאהרען 3--174;אלֶם רֵי צְוֵי שְׁטָאדְט הַארְלֶעם אוּנ לֵיירֶען זֶענֶען פוּן רִי
נִיערֶערלַאנְדִישֶׁע מַחֲנוֹת גֶּעלַאגֶערְט גֶעוָוארֶען, הָאבֶּען זִיך די אוּמולִיקְלִיכֶע בֶּעלַאגֶערְטֶע מים
דִי בְּרֶיעף-מוֹיבֶּען בּענוּמְצְט . די גֶענִיטֶע ערְפַּאהרֶעגֶע טוֹיבֶּען הָאגֶּען יי מִיט לֵייבּ אוּנ לֶעבִּי
צֶעדִיענְט. טאג אוּנ נַאכְט הָאבֶּען זֵי נִים גֶערוּהְט אוּנ פון דָארְט צו רי נִיט-בֶּעלַאנֶערְטֶע מְקוטוֹת

עשאס 5 6

.
+

בריעף גֶעמְרָאנֶען אוג צוּרִיקנֶעבְּרַאכְט. אונ דוּרף די וויכְטִיגֶע וְדִיעוֹת וָואס דִי ‏ פּרַאקְמִישַע
ע דֶערוואוּסְט אַלֶעם

מוֹיבֶּען הָאבֶען זיי אי רֶע פְלִיגְלֶען גֶעבְרַאבְט, הָאגֶען זי רי בֶעלַאנֶערְ
נָואם וַואר זֵיי נָאמְהִיג צוּ וויסטען .

אִין אוּנְזֶער נַיינְצֶעהִנְטֶען יַאהר-הוּנְדֶערְט, אֶבְּוְָאהל מִיר זֶענֶען ‏ גום בֶּעוָארְנְט מִיט
פִּנְקטְִיכֶע שְגֶעללָע פַּאסְמֶען . טֶעלֶענרַאפֶען . אונ מֶעלֶעפּפאנֶען, דֶענן-נָאְ הָאט מֶען די
מויבֶּענְפָאסְטֶען אוֹיך נִיט אוֹיסֶען-גֶעלַאזֶען . אויף אִיצוּנְד האט מֶען די בְּרִיעף-מוֹיבֶּען פַיר
הָכפְט נָאמְהִי אוג נוּטְצְבאר ‏ אַגֶעהְקֶענְט. וֶעלְכֶע בְּרֵיינגֶען פיר = טויֶענְרֶע. מֶענְשְׁן פיעל
הֵילפֶע אוּנ נוּטְצֶען . כִּמֶעט אִין אלֶע לָאנְדֶער פון די גְרוֹימֶע אוּג בְּרֵייטֶע ווֶעלְט הָאט מֶען
שויבֶענְפָּאסְטֶען גֶענְרִינְרֶעם. וֶועלְכֶע מְלָאגֶען בריעף אונ אוֹיף וִויכְטִינְסְטֶע יְרִיעוֹת פון אֵיין מָקוֹם
צום צְוֵיימֶען . בַּיי וֶעהֶער טויבֶּענְפָּאסְט-סטאציאן גֶעגֶען בֶּעוָנְרֶערֶע חַייוֶעֶר גֶעגרִינְדֶעם, ווא
מֶען לֶעהרִינְט דִי טױיבֶּען בְּרִיעף צוּ טְּרָאגֶען אוג פִּינְקְמְלִיךְ אִין זִייֶערֶע שְׁלֵיחוֹת צוּ זַיין +
יֵוי גְרוֹים דֶער נוּמְצֶען פון רִי בְּרִיעף-טויבֶּען נֶעגֶען. הָאט זִךְ דִי וֶועלְט אִיבֶערצֵיינְט אִים
יאהר 1810--1811, אִין דֶער מִלְחָמָה פוּן רַייטשְׁלַאנְר מִיט פּרַאנְקרַייך . דַאן הָאט יֶערֶער
אֵיינְצִינֶער גֶעוֶעהְן ווֶעלְבֶע נוּמְגֶען דִי מוֹיבֶּען הָאבֶּען גֶענְּרַאכְט, אוּנ וָואס פַאר אַ שְׁמַארְקען
וּנְרֶערבַּארֶען נָעפַיהל זי בֶּעוִיטְצֶען . אֵלֶס די דֵייטְשֶׁע מַחְנוֹת הָאבֶּען די גֶעווַאלְמִיגֶע וֶועלְט-
-שׁטאָרט פַּאריו גֶּעלַאגֶערְם, אוּנ אַלֶע מְהִיר אוּג טויֶערִין פַאר די פְּרַאנְצווֶען פֶערשְׁלָאסֶען אוּם
;קיין יָלוּר אָשָׁה אלל נִיט קֶענֶען אַרױס אָרֶער אַרֵיין װוי פַארצֵיימֶען יָרִיחוֹ . וָואס וַואר סוֹנָרֶת
וּמְסוּגֶרָת פוּן אַ לֶע יימֶען. הָאבֶּען דַאן דִיגֶערְלֶע שְׁווַאבֶע טוֹיבֶּען דִי נְרָאסְטֶע רָאלֶע גֶעשְׁפִּיעלְט
זי הָאבֶּען גַעאַרְבֵּיים מִיט מְרֵייהֵייט אוּג גְרוֹיס גֶעשִׁיקְלִיבְקייט וי מְרִייָע קְגֶעכְט אוּג גֶענִיטֶע
שְׁלוּחִים וֶענֶען גי מָאג אוג נַאכְט פֶערְטִיג גֶעווֶענִין ניֶער שָלִיחוֹת. מְמֵלֵא צו זַיין , הָאבֶּען אונ-
אוֹיפהֶערְלִי בְּרִיעף אוּג רִי גָאטהִינְסְטָע וְרִיעוֹת אוּנְטֶער וייֶערֶע פְלִיגֶף ן אוֹיסֶען שְׂמַארְט
אַוֶועק גֶעטְרָאגֶען . וואוּ הִין {עם וַואר נָאר נָאמָהִיג . אונ הָאבֶּען בַּאלְר צוּרִיק רִיבְמִיגֶע
אונְטְוָארְמֶען גֶעבְּרַאכְט . לוט רֶעכֶענוּנְג הָאבֶּען דִי פַּארִיזֶער אִין דֶער גאַנצער צַייט פון זִייער
בֶּעלַאגֶערוּנְג בּיו הוּנְדֶערְט מויזֶענר בריעף אוּג די וִיכְמִינְסְטֶע יְרִיעוֹת דורך דִי בְרִיעף-טויבֶען
בּעקִיממֶען ‏ |

דֶעם גְרוֹימֶען נמצֶען ואם דִי בְּרִיעף-טויבֶּע בְּרענְגֶען פִיר ‏ רִי בּעלַאגֶערְמֶע ‏ שְׁטָארְט
אֵין דֶער ייט פון רֶער מִלְחָמָה . הָאט גֶעדֶער זֶעהֶר וט אינְגֶעוֶעקְן אונ וי אִיבֶערצֵיגְט,
רֶערּם הָאבּען אע אֵירָאפְאישֶׁע רֶנִיערּנגען אֶנגֶעפַאנְֶען אי רֶע פֶעסְוּנְֶען צו גרינרען
מויבֶּענְפָּאסְמֶען. אוּם זֵיי זָאללֶען בְּרִיעף אוב רֶעפֶּעשֵׁן אִיגֶּערְטרָאגֶען פון דִי בֶּעלַאנֶערְמָע
אָרְמֶער אוּנ צוּרִיק תִּשּׁבוֹת בְּרֶענְגֶען . צוּ וִיסמֶען וי עם האל אוֹנ ואס מֶען האט צוּ מָאהן
גֶענִין שׂנֵא + אִין עֶנְגְלַאנְד. פְרַאנְקְרֵייךּ + הָאלַאנָד, הַייטְשְׁלַאנְד.. אִימַאלְוֶען, רּפְלַאנְד . אוּג
אִין נָאךְ פִּיעל אַנְדֶערֶע לָאנְדֶער הָאט מֶען שוין לַאנְג מויבֶּענְפָאמֶען גֶעגְרִינְדֶעט . פִיעלֶע
מֶענְשִׁיִן ואס וֵוייסֶען נוּט דִי נַאמוּר ונ דֶעם אִינְסְטִינְקְט ונַאטוּרגְעפִיהל פון דִי מוֹיבֶּען,
בֶּעשֶׁעפְטִיגֶען זִיךְ בְּלָאסזֵיי אויסצוּלֶערנען בּריעף צוּ טְּרָאנֶען אונ פּינקְטְלִי נִייֶערֶע שָלִיחוּת
אוֹיסצוּפִיהרֶען ,

4 מַעהר פון אַלֶע מִינִיםמיבֶען זֶעגֶען רִי פֶעלרימויבּען כְסונֶל אנ פאִיגבְריעף איּנמֶער
רֶע פליְֶען צוּטְרֶאגֶע ‏ יי פּליהֶען זֶעהר שׁנֶעלל אוג שׁטֶעללֶען זי ייר בֶעשִׁמְמֶע

אע א יֶערְגֶעץ נִיט אָס , גִיער שַׁארְפֶּער זִכָּרוֹן וִוירְד דַאצוּ זַעהֶר גוט ֶּענְּצ בע זי
נאטורקארשער לענץ. אִין יי פִיעל רטְהייליֶ ללגעמינע/ נַאמורגעשִיכמֶע. הָאט. עה פִּיעל
גֶעשְׁרִיעבֶּען וֶענִין דֶער נַאמוּר אוג דֶעם גֶעפִּיעל פון דִי פֶעלְריטויבֶּען אוג וֶועגִין זיר גְרוֹיסֶען
בִּישָרון צוּ מְרָאנֶען בְּרִיעף פוּן אֵיין אָרֶם אִין דֶעם אַנְדֶערָן..דִי פֶעלֶר-טוֹיבֶּען עִרְצָעהלם לָענְץ.
זֶעצּם מֶען אַרַיין אִין אַגֶעלֶעכֶערְטֶע קָארְבּ. אום זי זָאלל גקענֶען אַרױסיקוקען פוּן קָאךְ?
אִין רְרוֹימֶען . מֶּען מְרָאנְט זֵיי אַרוּם פון זִייֶער יּגֶענְד אָן אוֹיף די אֵייגֶענֶע וֶועג װאוּ זֵיי וֶוֶעלֶען
אַמָאחל דַארְפֶּען אַרוּם פְּלִיהֶען אַהִין אוג צוּרִיק . פְּרִיהֶער טְרָאנְט מֶען זֵיי אַ מַהֲלֹך פון אַ הַאלב
שָׁעָה, דַאן לָאוְט מֶען זֵיי אַרױם פוּן קארכּ פְרֵיי. אונ זֵי קֶעררְן בַּאלֶר שודיק נָאךְ זיר הַיים אִין
מויבֶען-שׁלַאג ; נָאכְדֶעם טְרָאגְט מֶען רִי אֵיינֶענֶע טוֹיבֶען אַוֶעק אוֹיף רֶעם אַייגֶענֶעם ווֶעג א
מרֶחֶק פוּן אַ גַאנְצֶע שָׁעֹה אוּג מֶען לָאזְט זֵיי וויעדֶער אַוָועק. זי זָאלֶען צוריק יימֶען אַהַיים,
אַזוֹי טְרָאנְט מֶען זֵיי בִּיסְלַאך-וַייס וַיימֶער אונ וַיימֶער אונ מֶען לָאזְט זֵיי אִיממֶער צוּרִיק נָאך
זייר נֶעסְט זִיך אוּמקעהרין . בִּיו גענְדְליךְ זי גְרֵייכֶען צוּ דִי בֶּעשׁמִימממֶע סְמַאצְיאן ואוּ זי
וֶועלֶען דַארְפֶען בּרִיעף מְרָאנֶען, אוג וֶערִין אַזי אַיינְגֶעוואהנְט אִין ער שְׁטְרֶעקֶע פון יע
הֵיים בִּיו דֶער סְטַאצְואן, דָאס קוים לָאזט מֶען זֵיי נָאר אַרוֹיס פוּן דָארְט אוֹיף דעם פְּרַייֶען
פעלְד, אֵיילֶען זיי זִיך בַּאלְד דִי ווייטֶע רייע רִירֶעקְט נָאךְ זִייֶער הַיים צוּ מַאכֶען, אוג דָאם
רוב לָאזְט מֶען זֵיִי אַרֹיס פוּן דֶער פְּרֶעמְדֶער סְמַאצְיַאן חוּנְגֶערִיג אוג דָארְשְׁמִיג, כְּרֵי זֵיי זָאלֶען
וָואס שְׁנֶעללֶער זִייֶער ריע בִּיז זייֶער חַיים מַאכֶען. וָואס דָארט גֶעפִנֶען זֵיי שין אַנוּמֶען
מיטשָאג אָנגֶענְרֵייט + יֶעדֶע בְּרִיעף-טוֹיבֶּץ אִיז אויסגֶעלֶערנְט. צוּ פְלִיהֶען בְּלֶאם אַבֶּעשְׁטִיממטֶען
וועג אונ קוים אִיז זִי גוּם אוֹיסְגֶעלֶערנט מוו זִי צוּ אִיהר בֶּעשטִיממְמֶען אָרֶט זִיךְ אומקעהרען י
קוּממֶענְרִיג פֶערשְׁפַּארְט מֶען זִי אין אַ טויבֶען-שְׁלַאק אוֹיף אַ גַאנְצֶען מָאג אוג מֶען נִים אִיהר
יעססֶען נָאר הָאבֶּער, דַאן לָאזְם מֶען אִיהר אַרוֹיס פְּרֵיי אונ אַז זִי קוּממט נָאךְ אִיהר הַיים
צוּרִיק גֶּעקוּמְט זי ווייטץ צום,עססען . בְּשַׁעת מֶען זֶעהְט דֶאם דֶער שֹׂונֵא גֶעהְט נָאהְנְטֶער אוּג
נַאהִנְטֶער גֶעגִין דֶער פֶּעסְטוּנג דִי שְטָאדְט צוּ בֶּעלַאנֶערְן אוּג.קיין ילוּד אִשָה נִים אַרוים צוּ
לָאזֶען . דַאן אַיילְט מֶען זי בֶּעוארֶענֶען. מֶען זֶעהְט וי מָאנְלִיךְ וָאס מעהר בְּרִיעףימויבֶען
| פוּן דֶער שֶׁט נָאדְט אוֹיסְטֶער דֶער פֶּעסְטוּנְג אִין אַנְדֶערֶע שְמָארְט אוֹיטצוּמְרָאנֶען אוג אִין ני
| מויבֶּענְפָאסְט סְטאצַיאנֶען צו פֶערשְׁפַּארֶען. אוּנ פון די אַנְדֶערֶע אַרוּמִיגֶע אוּג וַיימיגֶע שְׁמָּארְט
ְּיינְגְט מֶען אַנְרֶערֶע 5 יעף-מויבֶּען אִין יֶענֶע שְׁטָארְט. כְּרֵי דִי טוֹיבֶּען פון דֶער בֶּעלַאגֶערוְּגם
שְׁמָאדְט וָואס גֶּעפִיְְרֶען זִיך אוֹיסֶער דֶר שְׁטָאדְט זָאללֶען קוּמֶען אין זייֶער נִּוּרְטס-שְׁמָארְט צוּ
פָּלִיהֶען, בַּעת מֶען וֶעט זֵיי וּן דָארְט אַוֶועק לָאוֶען אוג אָן ייֶערֶע פִיסְלַאך בְּריעף אָנבִינדֶען
אוּג רַאגֶענִין אלל קענען דִי פְּרֶעמְדֶע טויבֶּען וואם וֶענֶען אִין דֶער בֶעלַאנֶערְטֶע שְׁמָארְטּ
פֶערְשְׁפַּארְט זִיךְ אומקעהרין יֶעדֶע אִין אִיהר הַיים אוּנ מִיטבְּרֵינְגֶען פון רֶער בֶּעלַאגֶערְטֶע
שְמָאדְט ווִיכְטִינֶע אוג נַאטְהִיגֶע וְדִיעוֹת וִוי עס הַאלְט אונ וָואס מֶען הָאט צוּ מָּהוּן, רי בריקף
וֶעררֶען אויף קליינֶע שְׁטִיקְלַאךְ פּאפִּיר אויפגֶעוֶעמְצְט . דֶעם אויפגֶעשרִיגֶענֶעם בְּרִיעפִיל טנ
מֶען אֵין אֵייל אַיין, אום.עם זָאלל דֶער בְּהַב נִיט אָבּגֶעהן פוּ נָאמְץ אונ רֶענִין . דַאן וֶוערְט ער אי
אשְׁמָיְקֶל רִיגֶע יינ אַיינְגעויקעלט אוּג אָרוּם דֶעם פוס אַרֶער פְֶגֶעל פון דער מויב אָרום;

גֶענֶעהטי,
* חמ = 4 = יב לֹ : 5
איצונך וֶעלֶען מִיר נָאך גִינֶע וואל רמע; ן גֶֶעגֶען; אט בריעף 2 מליבָען מִיטהֵייכְעו+

געומוסנ פישוסואע

אִין א שָׁאנֶעט קלארֶען מָאג,ערְהוֹיבֶּען זיף רי גְּריעף-מויבֶּען אין דערלוּפט אוג שְׁוֶועבִּין מיט
נָרוֹים שְׁנֶעלִיגְקֵייט פון אֵיין מְמַאקְיָאן צוּ הער צְווַיימֶעידִי בְּרִיעף ואס מֶען הָאט זֵיי אָנגֶעטְרוֹים
פִינְקְליך אִיבֶּערצוֶּעבִּין. פְלִיהֶענְדִג קעהנִין דיי זי פוּן גְבַאדֶען ווֶעג נִיט אַרָאפּ רֶעבְטְס
אָדֶער לִינָקֶם . זי שְׁטֶעלֶען זי אייך גערְגֶעץ נִיט אָפּי אִוּם זִייֶער שְׁלִיחוֹת וָָאס פְּרִיהֶער או
פינְקמְלִיכֶער אוֹיסצוּפִיהרֶען . אִין אַ וָואלקען - אֶדֶער אַ רֶעגִין-טָאג ‏ אֵיילֶען זִיף נִיט דִיעׁע
גענימע בְּריעף-מְרָאגֶער זִיֶערֶע שְׁלִיחוֹת צוּ עֶרְפִיללֶען . אוג דָאס רוֹב וֶוערִין זי אִין אַזֵא אונ"
ִנסְטִיגֶען וֶעמֶּער פון גְרַאדֶען וועג פֶערפִּיהרְט . זֵיי פֶערבְּלַאנְדְוֶען אוּנ הַאלטֶען זִיךְ אויף
מַאנְכֶע מאחל אַלַאנְגֶע צייט אונמֶער דֶער וֶוענֶעגְם בִּי זי גֶעפִינֶען זייר גְרַאדֶען וועג אוג
בִּיז זֵיי קוּממֶען אויף אֵיין אֶרֶט . דֶער װינְטער מִים ויגֶע חְמַארֶעם. דֶער שְׁנֵיִי אוג דִי ווינְמֶען
זֶענֶען נַאךְ אוּנגוּנְמְטִינֶער פַאר דִי בְּרִיעף-טוֹיבֶּען , זֵיי מוּזֶען זִיך אוּנְמֶער דֶער וֶועגֶענְס פֶער-
רוהָען י נעהֶר גרינג,קענֶען זי זיר בֶּעשְטֶעטּנֶען. מַארְשְׁווט פֶערלִירֶען. אונ זֶעהֶר אָפט
מְרֶעפְט זִיךְ. דָאס זֵיי קוּממֶען שוין אין גַאנְצֶען נִיט צו זַיֶער סְמַאצָיאן אוּנ וֶוערִין פּער-
פַאללֶען. אויף דִי בּריעף-טויבֶּען וֶעלְכֶע וֶענֶען בֶעשְׁטָאטִינְט אִיבֶערין יַם נָאף פַארָיו,
אַמְשִמְרְדֵם אָדערלאָנָדאן צוּקוּמֶען אוב זֶעהֶר גָאטהִיגֶע נְדִיעוֹת פאר רֶער ווֶעלְט אִין גֶעשָׁאפְטְלִיכֶע
צָרֶער פַאִיטִישֶע עִנִים צו בְרֶענְגֶען. אִיו וירָקלִיך עֶרְשׁטוֹנְט צוּ וֶוערן . מִשׁ גרויס
שְׁגֶעלליִגְקֵייט אוּנֶ גֶעשִיקְלִיכָקייט ְלִיהֶען יי אַריבֶּער דֶעם גֶעוַאלְטִיגֶען בְריזֶענרֶעןיַם אִין
אֵיין פָלוּג צֵי רוהֶען נִיט אוג שְׁמֶעללֶען זי אוּנְטֶער דֶער וֶוענֶענם ניט אפ רענ אַזױ הָאט מֶען
זֵיי אויסגֶעלֶעהרינְט. אוּנ זוּכֶען נָאר וָואס פְּרִיהֶער אוֹיף אָרֶט אוג שְׁמֶעלְלֶע צוּ קוּממֶען אונ
נָאם פִּנקְמְליכֶער דִישִָׁחוֹת אוֹיסצוּפִיהרֶען- בּרֶ ְּלֵל פְלֵיהְט אַנעואוהנליבֶע ברִיעף-טויב

צֶעהְן רייטְשָׁע מֵיילֶען אִין אַ שָׂעה : אַלָוְא פְלֵיהְט וי פִּיעל שְׁנֶעללֶער וי דֶער לָאקאמָאמִיו,

שָאן אוּג אַנגֶענֶעהְם אִיז צוּצוּנֶעהְן וי דִי בְּרִיעף-טוֹיבֶּען וֶוערִין אַרױס גֶעשִׁיִקְט פון אֶרֶט
אוג שְׁמֶּעללֶע, אעקצומרָאנֶען גִייֶערֶע בְּרִיעף מיט ביֶערֶע וִויכְטעֶע יְריעֹת צו זִיֶערֶע
גֶּעשׁטִימטֶּע אָרְטֶער . מִיט גְהוֹים שְׁנֶעללִיגקייט עערהויבען נֵיי זי אִין דֶער לוּפְטֶען . שְׁוֶעבֶען
אַרוּם אַהִין אוּנ ליק י עֶרְהוֹבֶּען זיך נָאךְ הָאכֶער אוּג הָאכֶער בִּיז יי רֶערוֶעהְן פון ויימֶען
ער בֶּעקַאנְטֶע אוּג גֶעשטִיממטֶע סְטַאצְוֶאן ואו יי דארְפֶען די בְריעף אִיבֶּערלִיפֶערִין וי
רִי בְּלִימְצֶען פאננען זיי דָאן אָן צוּ שׁוועבִּן גְַארֶעם-וֶענם צוּ. זייעֶר סְמַאצְיֶאן .יי פְליהֶן
אַרִיבֶּער בֶּערְג אוּנ מְהָאלֶער , מְִבָּריוֹת אוג וָאלְדֶער בִּיו גי קיממֶען אענְדליך. אויף זייר
בֶּעשׁטִימממֶען אָרֶט ,

וֶעהֶר. פּיעל אִיְטֶערֶעפַאנְמֶע אַנעקְרֶאטֶען .מַעשִׂות אונ מַפורִים הָאבֶּען זי די
נַאטוּרפָארְשֶׁער אוּנ רִיטֶענְדֶע אָנדֶערצֶעהלְט אין נִינֶעכֶע הַבּוּרִים אוּג אִין רִי ציימוּנְגֶען פון דִי
ואוּגְרֶערְלִיבֶע בְּרַיעף-מוֹיבֶּען, פון זִיֶערֶע גְרוֹיסָע פָאהִיגְקֵייטֶען אוּנ כִּשְרונוֹת . וי מִיר הָאבֶּען
שוין פרִיהֶער דֶערמָנְט הָאגֶען די בְִּיעףיטוֹיבֶּען די ְהאסְטֶע גֶעשִקקלִיכְקייט אונ טְהָאִינקיי
גֶּענויוֶען אִין לֶער צֵייט פון דֶער פְרַאנְצוזִישידֵייטְּשֶׁע מִלְחָמָה ואס וַואר אִים ואר 1ז--1970,
דָאם קְקינְטּע ערְאִינִים, דֶער מִינְרֶעסְטָע ציפאלל, וָואס חאט גֶעטְרָאפּפֶען בּנינִי הַמַלחָמָה
הָאבֶּען דִיעוֶ פְלינְקע אתג גרִנגֶע | בַּאטֶען ִשׁלוּחִיםו וי גֶעאיילְט אין רֵי בֶּעשְׁטִימממַע אָרטֶער
אִיבֶּערצוּבְּרֶענְגֶען, אוג אַלֶע ֵייטוּנְֶען הָאבֶּען ראן זייֶער פִיעל ואוּגרֶערליבֶע זערְצָאהלעגֶען.
פון אַנֶעלְכֶע בְּרִיעףטְרָאנֶער גֶעבְּרַאכְט

אַבְּרִיעף צוּ אַפֶּעטֶערּוֹנֶער רֹאמֶץ. - -

יוּדישׁ מְהֶעאטֶערן

גאר שיט ר ילע טעלער ר שט אל

- געָעָהרטעָ פּרײַנדין !

וי אִיהר זעָהט זיִטץ אִיךְ שוֹין דאָ אִין װאַרשׁו , אִיך הײַכּ שוֹין אָן צוּ פיִהלעֶן די
װאַרשױעֶר לופט, די לופט פוּן דעֶר שמאָדט װאָס אִיז די עֶרשטעָ יוּדיִשע קהלה פון
דעֶר גאַנצעֶר װעָלט, אוּג אִיך פיעל אוּנ שפּיִער װי מײַן העָרץ װועֶרדט בּרײַטעֶר אוּג
בּרײַטעָר אונ וו עֶס קוּממט מיר צוּ אִין יעֶדעֶר מינוּט עֶמליִכעָ פונט יּדיִשקײִם,
וי האָבּ אִיךְ ריִך ליִעבּ, גרוֹיסְץָ בּרײַטץ גאַסם װאָס הײַסט נאַלעָוקעֶס', אוּג װי
האָבּ אִיך ליִעבּ רײַנע יוּרעֶן אוּג דײַנע יוּרעָנעֶס ! מהײַל מאָל קוממט מיַר אפּילו פאָר
אַז דײַנץ ריח-ניחוח"ם זעֶנעֶן פאָרט ניִט געָמאַכט פאַר אַ נאָז פוּן אֵיינעֶם װאָס אִיו,

- מישטײַנס-געָומגט, ניִט מעָהר וי אַ בשׂר ורם , אָבּעֶר אִיך קאָנן שװאָרעֶן דאַרוֹיף, אַז

יי

דאָס אִיז נאָר געֲוועָן אִין די עֶרְשטץָ עֶטליְבץָ מאָג, נאָכטעֶן בּיִן אִיך זיך געָגאַנגעֶן,
גלאַטט אַזוֹ, פון די פראַנציִשקאַנעֶר גאַסם אוֹיף די נאַלעָווקעָם , אוּנ האָבּ אָנגעֶקװאָלעֶן
אָנקוּקעֶנריִג מײַנע בּריִדעֶר אוּג מײַנע שװעֶסטעֶרן, אונ האָבּ אוֹיפגעֶקוואָלעֶן אָנ
שמעקענדיִג זיַך מיִט אַלעָ ריחוֹת פוּן דעָם דאָזיְגעֶן גן עֶרן התּחתּון, אוּנ צוּם סוֹף אַז
אִיךְ בּין פאַרבּײַ געָקוּמעֶן פאַר דעֶר אַפּטײַק, האָבּ אִיך נעֶמוּזט ניִם װיִלעֶנריג, מיר
צוּ"האַלמען די נאָז אויף אֵיין רגע, פּראָסט װײַל אִיךְ האָכּ מוֹראָ געָהאַט אַז ראָס זאָל
מיר חלילה ניִם שאָדמען אונ אִיךְ זאָל דאַפוּן ניִט בּעָקיממעֶן דעֶָם קאַטאַרר, אִיך בּיִן
געװאָרעָן אַיוּר מיטין פוללעָן מויל אוּג מיִט דעֶר פוללעָר נאָז, אוּג אַ ריח פון
אַנ-אַפּטײַק קעֶנן מיַר חלילה שוֹין מאַכעָן דעָם קאַטאַרר !

אִיהר לאַכט, פּרײַנדין מײַנע+

ווי אִיךְ זעָה דערמאָגט אִיחר זיך אָן װילנאָ אונ אַייך שטעללעֶן זיַך פּאָר רי
בּילדער פונ'ם שוהל-הויף ---אֶבּעֶר אִיהר האָט אַמעוֹת ! װיִלנאָ הײַבּט נאָר ניִט אָן
צוּ קומען צוּ װאַרשױיא, --- אַללעָ װײַסעֶן אַז אַ דיִקעֶר צאָפּ וועָררט געָמאַכט פון פיעל
אַיינציגע האָאר, אֶבּעֶר אֵיינציְגעָ האָאר זַעֶנעֶן פאָרט ניִט ראָם װאָם עָם אִי אַגאַנצעֶר
צאָפ, װאַר שױ אִיז טאַקע אַזוֹי אַ מין צאָפּ װאָס אִיז צונויף-געֶפלאָכטעֶן פון הוּנרעָרט.

מויזענדער יוּדעֶן { װיַלנאָ אִיז נאָר ----אַיינציגעָ האָאר .

שרעקמ אַייך ניִט, געֶליִענּטעָ פּרײַנדיַן, אִיך װיָלל מיך גאָר ניִט נעָהמעֶן הײַנט
צוּ דער מלאָכה אױסצוּקאַממעֶן דעָם דיַקעֶן צאָּ פון ד! הוּנדעָרט טוֹיועֶנדעֶר ואַרשֹיעֶר
יּרעָן, דעָן אִיך װײַם אִיבּעֶרהוֹיפט ניִט, צי האָב אִיך נאָר אַמאַלאַנם צוּ זײַן
אַ פּאַריִקמאַכעֶר ; אִי װיַלל הײַנט נאָר דרעָהעֶן אַ קלײַן װאָנסעֶלעָ פוּן עֶמליִכעָ האָאר,

צִ :

אִיךְ הײַב נים אָן טיט דעָם בּית-המדרש, מיט דֹעֶר שוּהל--- אַררבּה, אִיף.

חײַבּ נאָר אָן מיט דעָם מהזָאַטעָר, --- אִין אֵיינעֶם פון די לעֶצמעָ מאָג, אִיז אַיּר
וי אִיך בּין געָוועֶן אִין דעָם מַהעאַטעֶר .

דֶען חוץ בְּלַאנמֶעס, שְׁטוֹיבּ, פְּרֶאטֶעסְטֹרְסֶע ווֶעקסְלֶעןן. מקוה-ואססֶער אוג נָאך
אַנְרֶערֶע פֶּערשירֶענֶע פֶערוַויילוּנגֶען. הָאט וַארְשׁויא יעצְט אויך א יודיש מְהֶעאַטֶּער , אונ אִין
דֶעם טְהֶעאַמֶער גֶעהְן אַיין אֶפִילוּ מֶענשֶען אויף . אָמֶת . אַז מֶען פֶערקיקְטזיך א בִּיסֶעל. קאנן
מֶען מֵיינֶען או מֶען אִיו גָאר אִין פֵּילְוִישָאק אוֹיפָים יְרִיד , אָבֶּער דָאס שַׁארְט נִיט ; עֶס אִיז רָארְט
פָארְט פֶערְהַאנְרֶען פון אַלֶע מֵיִים. אֲפִּלוּ אִקְטֶיאָרֶען אוג אַקטְאָהָקֶעם אוֹיךְ. אַללֶעם עָבֶט
אוּג נִיט חֲלֵילָה גֶעמַאכְמֶע ; עֶכְמָע זְבָרִים אוּג עעכְטֶע גִקְבוֹת , נִיט קיין פֶּערְשְׁטֶעללְטֶע ; עִם אִי
דָארְט פֶּערְהַאנְדֶען אֲפִילו א סְצֶעגֶע אוּנ פְּיֶעמֶען אויף , אוג אֲפִילוּ מוזִיק אוּנ אַ פּוּבְלִיקיִם
אוּג רָאס גַאנְצֶע אִבְִּינֶע קְלַאפְּפֶער"גֶעצֵייג וָואס קְלַאפְּט אִין רִי הַאנְד אוּג שְרַייט בְּרַאוָא ,
בֶּעשְׁטֶעללְטֶע קלאקקערם וָואס שְׁרייֶען ,בִּיס', אַללֶעם אַללעם אִיז פֶערהַאנְדֶען. פוּנקְט אַזֹ
| וי בַּיי זֵיי בִּינֵיהֶם , אוּג רָאם גְרָאכְמֶע װאוּנדֶער אִיז אַז עס אִיז רָארְט פַּארהַאנְדְן אויך --

מאלאנט ! |

טַאלַאנְט ?! פוּן וַואנְנֶען?-- פוּן וַַאנְנֶען הָאט זִיך דֶער רָאוִיגֶער הִיממלִישֶׁער פונקען
פֶּערבְּלַאנְְזֶעט בָא אַהֶער ?-- דָאס אִיו קיין קשְׁא נִיט! אויף אַנ-אַלְמָע. מִש שִׁממֶעל
בֶּערֶעקְטֶע וַואנְד פון א חּרבָה. צְוִוישֶׁען שְׁטייגֶער אוג קְקָאלֶעס וָואם לִיעגֶען אִין א פִינְבְטֶערֶען
נַאסְמֶען ארְט . זֶעהְט מֶען אֶפּט אַרויס-שְׁפְּרָאמְצֶען ואנְרֶערְליךְ שָאנֶע גֶעוָאקְפֶע אונ
פַּרַאכְניפָאלל גֶעפָארְמְמֶע גְרָאזֶער. וָואם דִי נַאטוּר אלַיין הָאט זִי פַאבְִּיצִירְט-- אוּג עם
וואּנדֶערְט מִיך גָאר גִימי אַז מֶען זֶעהְט צְוישֶׁען שְׁטִינֶער אוג סְקַאלֶעם אִין אַניאַלְטֶער חוּרָבָה

*
6

אַ מָאהל אֵַמַאלַאנְט אַרוֹים שְׁפּרָאטְצֶען . רִי נאטור פְרֶעגְט מֶען.קיין קֹשָיוֹת נִים,

עם פֶערשְׁמֶעהְט זִיךְ פון זֶעלְבֶער אַז מֶען טָאר זִיךְ צּ אַזֹא מִין מְהֶעאטֶער גָאר נִיט צוד
טְּרָאגֶען מִיט שָאֲלוֹת אוג מִיט קְרִיטִישֶׁע פְּרַאנֶען. מֶען טָאר ;עם גָאר נִיט וֶועלֶען בֶּעזֶעהֶען
יי רֶעם לֵיכֶט.עם אִיו נָאר אֵיין כּלל פַארהַאנְדֶען : ניט פרַאנֶען , נִיט פֶערלאנְגֶען . נִיט
וֶוֶעלֶען ; מֶען טָאר נִיט פְרָאגֶען אֲפִילוּ אויף רֶעם צְוועק אוג רֶעם צַיעל פון א ירִיש
מְהֶעאַטֶער. מֶען מָאר נִיט פְּרָאנֶען אִיבֶּערהוֹיפְט ואס פַּאר אַרֶעכְט הָאט ער . פֶּערהַאנְדֶען
צוּ זַיין , אָרֶער , וי עס הֵייסְט בַּייזֵיי לְהִבְדִיל, וָאס אִיו רֶער 6616 מ18190 פוּן דֶעם רָאזִיגֶען
מְהֶעאַטֶער : פְרֶאנֶען אּג פֶערְלַאנְגֶען אוג אַ מיינוּנְג זָאגֶען קאנן מֶען נָאר רָא ווא יעם אִיז
שוֹין אַ שְׁטַיִקֶעל פּובְּלִיקוִם פֶערהַאנְדֶען וָואם וֵוייסְט אוּג פֶערשְטָעהְט געפְצַאס , דָא ואוּ דָאס
ּוּבְּלִילוּם הָאט עפֶּעס א וואנָשׁ . אַ פֶּערְלַאנְגֶען . אוּנ דֶער אקטְיאר איז נִיט אִים שְׁטַאנְד רָאם
רַאזִיגֶע פַערְלַאנְגֶען צוּ ערְפִיללֶען. אט דָא הֶעלפְט אמיינוּנג זאגֶען. אָבֶּער דָא װאוּ רָאם
ּּבְּלִיקוּם אִיז נָאךְ, מיט רֶעשְפֶּעקְט צוּ מֶעלְרֶען . א מִין לֶעהמֶענֶער גוֹלֶם . רָא זָאל מֶען נִים
רֶערֶען, דָא זָאל מֶען אַ מְאהל נָאר יֶעפֶּעם א בֶּעמֶערְקִנְג מַאבֶען . אֵינצִינוים. אֵיינְצִיגְַייס,
אוּנ וַוארְמֶען בִּיו דָאס פּוּבְּלֵיקים וֶוערְרְט אַיינציגְוַיים. אֵיינְצִינְוייס . שוין וֶערֶען אבִּיסֶעל רַייפֶער
אוּג וֶועט שׁוֹין וִיםסֶען זעפֶּעס צוּ פֶּערלַאנְגֶען אוג צוּ פַאררֶעקֶען . יֶעטְצְט דֶערוַוייל הַאלְט
עס מִיט דֶעם פּוּבְליקים נָאךְ גָאר אַנְרֶערְשׁ וֶעמְצְט אַז מֶען שפֶעלְט . לָמשל. אַ טְרוֹיֶערי.
שְַׁיֶעל, מוּו מֶען אוֹוף רֶער אַפִיטֶע מִיט גְרוֹיסֶע אַֹיוֹת רְרוּקֶען לָאֶען : יהָאט מֶען גֶעלאוְ-
בּעמֶען רָאס גֶעעֶהרְמֶע פְּּלֵיקים אַעִם זָאל הַיינְט חַסוחֲלֵילה נִיש לַאבֶען . רֶענן מֶען שְׁפִיעלְט
הַיינְט אַ טְרוֹיֶער-שְׁפִּיעלי. אוּג אומגעקעהרט. בַּיי אַ לוּסְט-שְׁפִּיעל מוּז מֶען מוריַע זיין: ידָאס
גֶעעהרְטֶע ְּּּלִיקִם ווֶעט אַזױ גוּם זַיין אוּנ הַייגְט נִים וַיינֶען אוג נִים מרויריג וִּין , רֶענן
הַיינט אִיו דָאס שְׁפּיעל א לוּסְט-שְׁפִּיעלי !-- דאס איוו דָאס פּוּבּלִיקוּם ! אוּג דַארִיבֶער טאקע

124 --

טָאר מֶען אויף דֶעם אַקטְיָאר נִיט צוּפִיעל מוּסָרין ; מֶען מָאר נִיט צוּ"גֶעהְן צוּ אִיהם אונ
אִיהם , לְמָשָׁל. פְרָאנֶען : וי הֵייסֶם . ר' יוד. ר' גוי , אִיהו שְׁפִיעלְט מִיר ‏ אַזוֹי ‏ אוּנ אַזוֹי.. אִיהר
מַאכְט מִיר אַזוֹי אוג אַזוֹי א תְּנוָעָה . אִיהר רֶערְט מִיר אַזוֹי אונ אַזֹי, איהר דערלאנגט מִיר אזא
אוג אזא קוק -אונ וַוייסְט אִיהר דֶעגן נִים או אֵַא שְׁפִּיעלֶענִישׁ. אַזא מאכעניש. אזא רעדעניש
אוּג אַזֵא קוּקענִישׁ אִיז גָאר נִיט לויט דֶעם גֶעוֶעטְץ פוּן רֶער .שָׁאנֶער קונסְט" ז וַוייסְט אִיהר
דֶענן נִיט אַז דָאם גַאנְצֶע סְטִיסִיוֶעט זיך גָאר נִיט מיט רִי בֶּעקַאנְטֶעסְטֶע גֶעוֶעטְצֶע פון רֶער
אֶסְטָהעמִיק ? וֵוייסְט אִיהר דֶענן נִים אַז קוים הָאט אִיהר גֶעמַאכְט אַזוֹי אוּג נִים אַזוּי , רריקט
אִיהר דַאמִיט נָאר נִיט מָעֵהר אוֹים דֶעם חַארַאקטער פוּן דֶער פֶּערְוָאן ואס אֵיהר הָאט גֶעוואלְט :
אֶרֶער גֶעזָאלְט. פָארשְׁטֶעלֶען ז-- ניין. דָאס מָאר = מֶען נָאר נִים פרָאנֶען. נָאר נִיש זָאנֶען ;
רֶענן קוים אלל מַאַקֶע זִפֶּעם וֶוערֶען א רֶעכְטֶער קִיְפְטְלֶער. דָא וֶועש דָאס דָאויגֶע פוּבְּלִיקּם
מִיט רֶעם רָאוִיגֶען גֶעשְׁטַאק אִיהם אונ זַיין שְׁפִיעלֶען גָאר נִיט פֶערשְׁטֶעהֶען.-- דַאריבֶער מַאקִי
טָאר דֶער קריט;קער ביי אוא מִין מְהֶעאַמֶּער זיך נָאר נִיט גֶעמֶען ;ערְנְסְט צוּ זיין מְלָאכָה ,
;ער מוז מֶּעטְרַאנְמֶען די אַקְנַארֶען, עפֶּעם נָאר אַזי וִוי כַּהֲנִים בַּיים דוּכנָן. וָואס מֶען מָאר
זי צו זֵיי גָאר נִיט צוּיקוקען { קיּקט מֶען זִיךְ צוּ צוּי צוּם ערְשְׁטֶען מָאל וֶוערְרְט מֶען בְלִינֶר
אויף אַ יין אױנ, קוְּט מֶן זי צוּצוםצְייֶען מָאל,וֶוערְְט מעןבְּלצראוֹיף דעם צְֵימֶע
אויג אג ז, װו,-- אויף אִיך . לִיעבֶּע פְרינְדִין. הָאבּ מיך אַ מָאל פֶערגְלוּסְט אוּנ הָאבּ זִיךְ צוּי
גֶעקיקְט צו דִי רָאזִיגֶע כּהֲנִים בֶּעת וַיִי הָאכֶּען גֶעדוְּניט אויף רֶער סְצֶענֶע אוג בִּין מִסְהָמָא אוֹיף
אֵיין אויג בְּלֵינֶד גֶעוָוארֶען -- זַייט רֶענְסְמָאל קוק אִיךְ אוֹיף זֵיי מָעהר נִיט וי מיט אַיין אוֹיג,
אוּג אֹיך מִיט רֶעם אַ יינָע ם אויג זָעה אִיךְ . דַאכְט זיךְ. גֶענוּג אוּג אִיבְּרִיג,

אויף רָא פַאר עמְלִיבֶע מָאג הָאבּ אִיךְ מיט אַ יין אויג אענייֶע! פיֶעסֶע אָנגֶעקיקְט, רי
פּיֶעמֶע הֵייסְט ידֶער בֶּעמְלֶערי אוּנ דֶער פֶערפַאסְטֶער הֵייסְט י. פי אַרְלֶער,

אַז ִי פְיֶעסֶע הֵייסְט ירֶער בֶּעטְלֶער', רָאס הָאבּ אִיךְ אַרוֹיסנֶעוֶעהֶען פּן דֶעם שְׁטִיקק
אַליין וָואס אין איהם קוּמט פָאר א מִין בֶּעמְלֶער אָרֶער א לוּמפּענ"זאממלער ; נָאר דָאס דֶער
פֶּערְפַאסטֶער הֵייסְט אַדְלֶער, לָאס הָאבּ אִךְ אַרוֹיסגֶעוֶעהֶען נאר פון דֶער אַפישֶׁע ואס אוֹיף
אַיהר שְמֶעהְט אַזױי גֶעשְִׁיעבֶּען , אּג אִיךְ. וָואס אִיךְ בּן א עֶהרְליכֶע בְשָרָה נְשָׁמָה. גְלוֹיבּ דָאס
אויף נָאֲמְנוֹת . ואס אָמָת . אִיז אֶמֶת. אַז איך וָואלְט נִיט זיין אוא מין עַהרְלֵיכֶע כָּשָׂרָה נְשׁמָה
ואס גְלוֹיבּט אַלֶעמֶען אי שׁמַארְק , וָואלְט איך בְּוַדְאַי גֶעפְרֶענְטעטְלִיכֶע קֹשׁוֹת ; אִיך וָואלְט
לִמֶשֶׁל גֶעפְרָאנְט + וִוי קימט עס, דאם די פְיֶעסֶע וָאלל הֵייִסען א,נייֶע אונ,עם אִיז דָאךְ שׁיין.
אֶפְּשַׁר דְרַייססִיג יְאהר וִוי מֶען הֶט דַאסוֶעלְבָּע אִין אַללֶע לְשׁוֹנוֹת פוּן אַייראפַּא אויפגֶעהָארְט צו -
ְִׁיעלֶען ‏ וי קוממטעם אַז זִי זָאלל הֵיימֶען .ידֶער בֶּעמלֶער". אונ זִי אִיז רָאךְ בֶּעקַאנְט אִין
גַאנְץ אֵיירָאפַּא מִיט רֶעם נָאמֶען .דער לוּמפֶּענצַאממְלֶערי ? אוּג דענן נאך : וי קיממט. עם אַז
דֶער מְחַבֵּר זָאל הֵייסֶען אַדְלֶער אנ מִיר אַלֶע ווייסֶען דָאף אַו דֶער מְחַכֵּר אִיו נָאר אַ
פְרַאנְצָאזִישֶׁער שְׁרִפְטשְטֶעללֶער 5- וָואם אָמֶת אִיז ְאָמֶת .עס אִיו אֲפִילוּ נִיט אַזא שָׁאנֶע זַאך.
מִיט גֶעווַאלְְ זי ווֶעלֶען אריין רְרֶעהֶען צְוִישֶׁען מְתַבְּרִים אוּג וֶעלֶען גֶענִיעסֶען א כּכֹר וָאס
מֶען הָאג. אִיהם גָאר נִיט פֶערדיענְט ; נָאר וִוי מִיר וֶעהֶען הָאט דֶער וֶעלבִגֶער הֶערר אַרְלֶער
שוֹין אַַאינ-אַלמֶען מְִהָג יעֶר הָאט דֶעם וַוארְשיֶער פוּנְלִיקִים פַאר,עמְלִיכֶע ָאכֶען אַ פִּיעסֶע
גֶעגֶעגֶּען ואס הֵייסְט דֵי לוּסְטִיגֶע קאוַאלְיֶערֶען", אוּג מִיר וֵוייפֶען אַז דֶער מְהַבֵּר הֵייסְט
רַוקא נִיט אַדְלֶער, הֲנַם אוֹיף דֶער אַפִּישֶׁע שְׁמֶעהְט אַזֹי גֶעשְׁרִיעבֶּקן { אונ אַ צְווייטֶע פִיעסֶע.

עטנ ע : א
= *

הָאט ער זָיִי גֶעגֶעבֶּען וָאס הֵיימְט .רֵי מְשּׁגֶענֶע אויס לִיעבֶּע", אונ. בַּעונוֹתֵינוּ הָרָבים י קאנן
מֶען אויך זִי אוג מֶען וֵייס אַז אִיהר פֶערפַאסטֶער הֵייְט אויף לְהַבָעִים נִיט אַדְלֶער. הָנִם
אויף דער אַפִישֶׁע זֶעהְט מֶען וויערֶער דֶעם רְרוּקיפֶּעלֶער: יאַרְלֶער".-- פַּאר וָואס. פַאר וָואס
זאל אַ מֶענְשׁ קַאנגֶען אַזױ גְלֵיכְנילְטיג טְחוּן די רָאוִיגֶע עֲבִירָה ואס הָאט עפֶּעם אִין דֶער ווֶעלְט
נִיט אַזא שָאנֶעם נָאמֶען +- אִיך. מיינֶע לִיעבֶּע פְרַייְדִין. זאג אִי דֶעם אֶמֶת ‏ אַו דַאס נַאנְצֶע
וָואלְט מִיר אֲפִילו גָאר ניט אָנהֵייבֶּען צוּ אַאַרֶען, נור אִזי וי איךְ אַלֵין בִּין דָאךְ אַ שְׁטַיקֶעל
מְחַבֵּר . מוז אִיךְ דאף זַיין אֵיין עֶרָב אויך פַאר אֹלע מֵיינֶע קַאלֶעגֶען. אונ רֶערִיבֶּער מאקי אַז
עס קוּמְט מיר צוּ צוּ אוּנוער מִשִׁפּזֶה פוּן מְתַבְּרִים אַ נֵאי מִין קַאללֶעגֶעלֶע-- מוּז אִיךְ אִיהם
קוּקען שְׁמַארְק אויף דִי הָאנְד . רִי מְַבָּרִים פוּן פְּיֶעסֶען וֶואם הָאבֶּען דֶעם דָאוִינֶען מִנָהג
פוּן צוּנֶעמֶען אוג גִיט אוימזַאגֶען . וָאלְמֶען אֶפְשַׁר גוּט גֶעמוּה. וֶוענן יי וָאלְמֶען אויף דֶער
אַפִישֶׁע רְרוּמֶען לָאוֶען + .א פּיעסע אין אַזֹי אוּנ אַזֹי פִיעל אַקְטֶען . פֶערפַאסְט פון רֶעם אוּג
דֶעם . אוּנ שְׁטִילֶענְקֶערְהֵיט צוּגֶעלַאמְחֶענְט פון רֶעם אוּג רֶעם,'-- רי מַעֲשֵה אִיז אֵייגֶענְטְלִיף
נָאר פּראסטי זַייט רִי רַאממֶען הָאבֶּען אויפגֶעבְּרַאכְט דִי מָארֶע צוּ שְׁטוּקקען זי מִיט פְּרֶעמְדַע
פֶערֶערְן . הָאבֶּען אויך ֶעטְלֵיכֶע הֶעררְן אָנגֶעהייבֶּץ רִי מַארֶע נָאךְ צוּיטַאנְצֶען. אוּג רֶע
חִילוּק אִיז נָאר , או יֶענֶע שְׁטֶעקען אֶן רִי פְּרֶעמְדֶע פֶּערֶערְן אוֹיף דֶעם קֹא פִּי אוּנ אוער
חברה בּרַיינגֶען זי ארויף אוֹיף דֶעם פּאפּיער-עס אִיז אַ קרַאנְקהַייט צוּ וֶועללֶען זי שְׁמִיְקֶען
מִיט פְּרֶעמְרֶע פֶּערֶערְן ו

| נוּרי מִישְׁטיינֶםגֶעזָאגְט ואס פַאר אַ שְׁמוק דָאס אִיו! וָואלְטֶען וֶענִיגְסְטֶענס די דְאויגֶע
הֲעורְן גֶעוֶועוֶען אַ בִּיסֶעלֶע מְבִינִים אוּג ווָאלְמען נַיי קאטש פֶּערשְטַגֶען אַרָע כ מע נאף

אַ שְׁמוּק. צוּנֶעהמֶען י
אִיהר הָארְט ! פְּריעְדִין מֵיינֶע, די מַעֹשָׂה פוּן רֶעם רָאִיגֶען שטִיק?

דֵי מַעשֶׂה הָאט זִיף פֶּערְלָאפּפֶּען אִין אַדֶעססַאִי- אַ יוּנְגֶער בֶּעטְלֶער : בֶּערִיל שְׁמַאמֶם,
- קוּמט אוֹיף דִי סְצֶעגֶע אוג װיל לויפֶען טְרָאנְקֶען ִיך. וייל רָאס לֶעבֶּען אִיז אִיהם נמאָס

| דָא שָיִקְט אֵיהם דֶער גוּטֶער רַבּונוֹישָׁליעוֹלֶם אַ מֶענְשֶׁען צוּ , וָואם הֵייסְט הֶערְצְבֶּערְג, אוג
רֶער רָאוִיגֶער ‏ אַ פָּנִים 8 גְרוֹימֶער פְּלוֹירֶערְוַאק . דֶערצָאהלְט דֶעם פּּגְלִיקים . וָואס פְרָאגְט
ביו אִיהם גָאר-נִיט, דָאס, ער מְרָאנְט בֵּיי זִיךְ פוּפְצִיג מויוֶענְד רוּבֶּעל , עם פֶּערשְׁמעְהְט זי
רֶאם פוּן פּוּבְלִיקוּם. וָואס וֶענֶען לוֹימֶער יודֶען מִיט גוּטֶע וַוייבֶע הָארְצֶער . לויפט קיינֶער נִימ
אַרוֹיף צוּ אֵיהם, אִיהם צוּ. דֶער-הַרְגָגֶן אוּג נוּר בֶּערִיל שְׁמַאמְט, וואס אִיז אֲפִילוּ אויך אַ
יוּד אוג מוז בְּוָדְאִי נִיט זַיין אַזא שְׁטַארְקֶער בָּקי וְְגִיל אִין שְפִיכוּת רָמיםיעֶר לוֹיפְט צוּ אִיה

צוּ אוּג קוֹילֶעט אִיהם , אוּנ לויפט אַווֶעק מִיט רֶעם גֶעלֶד אוג וֶועוְט שְׁפָּאטֶער רֶער בַּאנְקִיער
הָאפִּמָאנן. דרוַוייל אָבֶּער קוּמטיצו צוּ רֶעם רֶערקוֹילֶעטֶען אַיין אַנְדֶערֶער בֶּעטְלֶער . דֶער
אַלְמֶער שִלמֹת , אוּנ גֶעפִינְט רֶעס רֶערקוֹילֶעמֶען בַּיי דֶער גְסִימָה . אוּג פַארְשְט אִיהם אוֹיס
וי אַי הֵייסְט עֶר, אונ וֶערְט גֶעווְאהר אַז ער הָאט אֵיינ-אִינ-אַיינְצִיג קֵינְד . אַ מָאדֶעל וָאם
בְלֵייבְט אִיבֶּער וי אוֹיף דֶעם וינד .עס אִיו אֲפִּילוּ ‏ אין פְלוּג א קשיא , וי קומט עס דָאם אַ
מֶענְשׁ ואס קאנן מדַאנֶען בּיי זי פוּפָצִיג טוֹיזֶענְד רבֶּעל מִיט אַ מָאל , זָאל אִיגֶּערלָאוֶען א
הינְד אַזֹי גְלַאטְט אוֹיף דֶעם וִוינְד אוּג ;קיינער ווייס אֵיהם נִים אוג קיינער קענן איהם נִים אוג
פיינֶער גֶעהמְט זִיךְ נִיט אן פַאר גַיין קינד, אַ חוץ אֵיין אַלְמֶער גֶּעשְלֶער ?= ניר מִןתַסְמַּם אִיז

-=- 120 --

דָאם אוֵא מִין נְזָזָה פוּן רֶעם נִמִבֵּר אלין . רֶערִיבֶּער מוו מֶען פֶערשְטֶעהְן מַמִילֵא. אַו רֶער
דָאוִיגֶער שׁלמוֹז בֶּעטְלֶער גֶעפִיגְטעפּעס דוּרְך גָסִים רִי אִבֶּער-גֶעבְּלִיבֶּענֶע יְהוּמָהלע, אוג עֶר
הָארֶעווֶעט נִי אוים, אוּג הָאדֶעוֶועט זִי אַזוֹי שְׁטַארְק אוּג אַזוֹי לַאנְג. בִּינעם הַייבְּט זִיךְ אויף דֶער
פָּארהַאנְג פוּן דֶעם צְוֵייטֶען אַקט אוּנ מִיר דֶערֶועהְן אֵיין אוֹיסגֶעהָאדֶעווֶעטֶעם פְרֵיילִיין ואס
נָאהְט אַ קְלֵייד פַאר אַ בַּאנְקֶיערְם א מָאכְטֶער אונ דָארְף דָאם בַאלְד אֶבּטְרָאגֶען. אט דָא
הֵיינט זִיך אָן דֵי מְרַאגֶעדְיֶע ווָאס שְׁנֵיירְט אֵיינֶעם פַּשּט דָאס הֶערְץ . שְטֶעלְט אַייך נָאר פָא יז
רִיעלֶע דִי יְתוֹמֶה הָאט פֶּערְטִיג גֶעמַאכְט דָאס קלייר , אוּג ער יִצֶר"הֶרֶע הָאט זִי גֶעחַאפּטהָא:
אָנצוּמָאסְטֶען , אוג דָא קוּמט ארִיץ אִיהרֶע אַ חַבָרתֶּה . אֵיין אוימגֶעלַאסֶענֶע מִיט צְוֵיי
יּנְגֶע לייט וָאס ווילֶען זי פֶערפִיהרֶען צוּ א בַּאלל. אונ אֵיינֶער פוּן דִי יּנְגֶע לייט, אַ שַׁארְלַאמַאן
הַיינְּט אָן צו קנַייפּען רֶער אוּנְשּׁלְרִינֶע יְתוֹמָה אִין רִ בָּאָקֶעלֶעך ודָאס . אֵיגֶענְמְליךְ. אִיו נָאךְ
נִיט אַזױ טִיעף טְרַאגֶעדִישׁ וו אוּנ דָא הָאט ער אִיהר אוּמְנֶעהרֶען אָבּנֶערִימֶען אַ שְׁלַייף פוּן רֶעם
קלייר-- אָט רָאם איז דִי רֶעכְטֶ מּרַאגֶעְיע! דִיוְתוֹמָה אִיז אומגְליקליף, רִי אוֹיטנֶעלַאמֶענֶע
פְרייליין לויפְט אַווֶעק , דִי יי יּנגֶע לייט צוּיָארְטְלֶען זִיך אוג וֶעללֶען מִסְתָּמָא בַּאלֶר גֶעהְ
אויף אַ רוּעָלל. אוג הייזֶעלֶע רִי יְתוּמָה הָאט קין אַנְרֶערֵֶצָה ניט. נָאבְרֶעם ווענן;עם הָאט
זי איהר גֶעטְרָאפְפֶען רָאס גְרוֹיסֶע אוּמִנְלִיק מיט דֶער שְלַייף . וִוי זִיךְ אויפצוּהַאפֶען אונ צוּ
הַאלְטֶען אַ מָאנָאלָאג ‏ 18 8 הַאמְלֶעט אונ צוּיגֶעהְן פֶערְניפְמֶען זִיף ; אונ רֶעם אֶמָת גֶערֶערְ
וי קאגן רָאס אַ מֶענְשׁ נָאך וֶעען לֶעבֶּען, גַאכְדֶעם וִוי עֶס הָאט זִיךְ אִיהר אָבּנֶערִיסמֶען אַ
שְלייף פוּן א קלייר ? רָאס אִיו כִּמֶעט נָאךְ אָרְגֶער וִוי עס בייפט זי רָאנ אַ קְנָאפְּפֶעל פוּן
דִי הוֹיזֶען !- דַאמִיט איז אכֶּער דֵי דְרַאממֵא נָאךְ נִיט גֶעקָאנְטְשֶעט ֶערְשְׁטֶענְם וַוייל עִם אִיז
נָאךְ צוּפְרִיה א הַיים צוּיגֶעהְן. אוּנ צְוֵייטֶענְס ווייל דֶער הַעלֶר פוּן דֶעם שׁטִיק . שלמה רֶער
בֶּעטְלֶער, האט נָאךְ וֶועהנִיג ואס גֶעטָאהן . דא גִיט זִיךְ דֶער פֶערפַאסְטֶער אזא מין עֲֹצָח .
עִפֶּעם אַ פְרוֹי , אַיין אַקוּשֶׁעררִין ואס הֵייסְט בֶּעוְמַאנן . קוּמְט אַריין צוּגֶעהן שְׁטִילֶענְקֶערְהֵיט
אִין דֶאם ציממער פוּן רֵייזֶעלֶע דֶער וְתוֹמָה. אונ וַוארְפְט אִיהר אוּנְטֶער א פִּיצֶעלֶע קינֶר , אוג
לויפְט אַרוֹים, אַרוסלוֹיפֶענְִיג . פּערשְׁטֶעהְט דָאךְ אַ יֶערֶער קלוּגֶער מֶענְשׁ. מוּ זִי פֶערלֶיערֶען
נִים וֶעהנִיגֶער װִוי מוֹיזֶענְר רוּבֶּעל בַּאנְקִיבִּילֶעמֶען הִינְטֶער דֶער מְּהִיר +‏ דֶערוַוייל אָבֶער
הָאט רֵייוֶעלֶע דִי יְתוּמח רֶעהזֶעהְן רָאם אוּנְטֶערגֶעוָואְרפֶענֶע קינְד . אונ ;עס הָאט זִי גֶעחַאף
דֶער חֲשֶׁק צוּם לֶעבֶּען , אונ זִי ול דָאם קֵינֶר אויף-הָארֶעוֶען אוּג בְריינְנְט זי אַ וויעגֶעלֶע
צוּ שְׁלֶעפּפֶען אוּג וֶוערְרְט גָאר אנַאנְצֶע מאמע . בֵּיי מִיר אִיז אֲפֵילוּ אַ שמארְקע שיא , פון
ַַאנֶען וועם דאס. קיד גֶעהמֶען צוּ זייגֶען ? אַז אַניאַמם זֶעהְט זִיךְ נִיט אוֹיף דֶער סְצֶענֶע , אוּנ
אַ יְתוֹמָה אַ בְּתוּלָה, אַוֹי פיעל וִוי אִיךְ וַוייס. קאנן נִיט אַקינד וַייגֶען. אנ לֶעבֶּען מיו רָאךְ אַ
קינד פָארְט -- נָאר. אויף 8 דְרַאמא אִין פִיף אַקְטֶען פְרָאגְט מֶען קיןקשִיוֹת ניט ‏ רִייְלֶע די
יְתוֹמָה אִיז אַרוֹיסגֶעגַאנְגֶען אוֹיף אַ מִינוּ פוּן דֶער שְׁמוּבּ, אוּנ שְׁלמוֹת רֶער בֶּעטְלֶער אִיו אַלַיין
גֶעקוּמֶען אוּג הָאט מִיט גֶעבְּרַאכְט טוֹטֶענד רוּבֶּעל וָואס,ער הָאט גֶעפוּנֶען. נָאר אַזױי וִוי ער
אִיז אַנלֶעחרְלִיכֶער מַאנן, יל ער אױפוּבֶען דֶעם מֶענְשֶׁען וָואס,ֶער הָאט רָאס גֶעלֶר פֶערלָארֶען, -
אוּג וִויל ;עס אִיהם צוּרִיק גֶעבֶּען . דֶערוַוייל אֶגֶּער דֶער שְׁמֶעקְטער דָאס קינד, אוּג הַייבְּט אָן
שְׁמַארְק חוֹשֵׁד צוּ זַיין זיין רַינְלֶע די יִתוֹמָה. אוּנ וֶוער וֵוייס וָואס ער וָואלט מַאכֶען מִיט איהר.
וֶוענן דֶער פַארהַאנְג וָואלְט נִיט פַאלֶען אוֹיף אַנבַעֵצה זי דָא אראב צוּ לָאזֶען אוּנ צוּ מַאכֶען
: סוֹף מִיט דֶעם גַאנְצֶען אַקט. |

נאר ווֶער אִיז פָארְט דָאס קינד ?-- אט הָארְט אַנ-אִינְטֶערֶעם: דֶער בַּאנְקיער הָאפמַאן
ודֶער גֶעווֶעוֶענֶער בֶּערִיל שְׁמַאמם! הָאט אַ מָאכְטֶער א בַּלֶה"מוֹיד, אוּנ דִי דָאזִינֶע בַּלְה-מויר
הָאט פוּן דֶער הֵיילֶער הוֹיט אַ קִינְד גֶעהַאט ! דָא הָאט אִיהר פָּאטֶער גֶעגֶעבֶּען רֶער א"
קוּשֶׁערִין טוֹיוֶענְד ריּבֶּעל אַז זִי זָאל דָאס קֵינְד. אוּמְבְּרִינְגֶען. נָאר אַזוֹי וִוי די אַקוּשֶָׁערִין אִיו אַ
אַגְרוֹיסֶע בַּעל-רַחֲמָנוּת, הָאט זִי דָאס קֵינָר נ יט אוּמְגֶעבְּרַאְט. נָאר הָאט ִם אַוֶעק
גֶעמְּרָאגֶען צו שְׁלמֹה דֶעם בֶּעמְלֶער. אין שׁמוּב אַרֵיין , וִוי אַזֹי זִי אִיז גֶעפַאלֶען אויף רֶעם שֵׂבֵל
דָאס קינְד אַרַיין צוּטְרָאגֶען ַוְקֵא צוּ דֶעם דָאיגֶען בֵּיינֶער-קלויבֶּער אוג הָאט אִין אַרעממֵא
זיך ניט גַיְקַאנְט אוֹיטװּכֶען אַגְרָאפְסֶערְן נָגִיר -- דָאם וַוייס אִיךְ נָיט ; דָאס הָאט מִסְתָּמָא
דֶער מְהַבֵּר אַזוֹי גֶעווָאלְט אוג הָאט זִיך איין-גֶעיֶעקְשָׁנְט! אוג גֶעוְאהנליך פַאלג ען די אַלֶע
גֶּעשָׁאפֶּענִישֶׁען אַלֶעם וָואס זִייֶער מְחַבַּר הֵייסְט זֵיִי מְחוּן , דֶערוַוייל אָבֶּער מוּו מֶען וִויסֶען אַז
דִי רֶע כַּלָה-מוֹיד הָאט אַ ח , אוּג דֶער ָאזיגֶער יפ אִי איינֶער כון.ֵי צְוויי וּנגֶ לייט
בַּאלְ; = פֶערשְׁמֶעהם מע דָאךְ אז מֶע האר אַ גב שְַׁיירֶם מֶען אִיהם אָב פוּן דֶער
ְּלה, אוג אַז אַ מְחַבֵּר הָאט ‏ נָאטְהִיג אַ יְּגֶען מַאנן וָואם זָאל יקאנֶען זִיך פֶערלֶיעבֶען ,
נֶעהמְט ער אַבִּי וֶוער,{עם קוּמְט אִיהם אִין הַאנְד ארי אוּג אַזי וִוי רער זֶעלבִּיגֶער יינגֶערמַאנן
איז גֶעוען רֶענְצְמָאל בַיי בייוְלֶע דֶער יְתוֹמָה אִין דֶער שְׁטוּבּ . רא אִיז ;ער פְּלוּצִים גֶעוָוארֶען
פוּן אַ שָׁארְלַאמַאן אַ בּעל-תְּשׁוּבָה אוג הָאט זִיךְ תֵּיכָּף וּמיַר אִין דֶעם מָאדֶעל פֶערְלִיעבְּט. אוג
זִי הָאט אֵיהם נָאכְגֶעמְדוּן דִי קונץ אוּנ הָאט זִיךְ וויערֶער תִּיכֶּף וּמיַד אִין אַיהם פֶעלִיעבְּט;
וּבְכֵן הָאבֶּען מִיר שוין אַ פֶערלֶיעבֶּענִיש אוֹיךְ אִין אוּנזֶער דְרֵאמַא , נָאר דָא הֵייבְּט זיך ווידֶער
אָן דִי מַעֲשֵׂה מִיט דֶעם קינְד : פוּן וֶועם דִי כַּלֶה-מוֹיד, דֶעם בַּאנְקִיעֶרֶם טָאכְטֶער. הָאט אַ
קִינְד גֶעהַאט, הָאבּ אִיךְ בָּשׁוּם אוֹפָן נִיט גִיקֶענְט דֶערגֶעהְן בִּיו צוּם הַיינְטִיגֶען טָאג -- אֶפְשַׁר
פוּן אַ פֶערקִיהלֶענִישׁ; רָא אָבָּער מַאכְט זִיךְ א גֶעשִׁיבְטֶע . אַז רֵייוְל נאהט קליירֶער גְרַארֶע
פַאר דֶעם בַּאנְקֶיערְס מָאכְטֶער, אוג זִי קימט גְרַאדֶע בֶּעטֶען גֶעלד פַאר אִיהרֶע אַרְבֵייט , אוּנ
רֶערְט זי גְרַאדֶע אוים אַז זי מיו א קינ דֶערנָאהרֶען וָואס מֶען הָאט אִיהר אוּנְטֶערגֶעוָארְפֶען ‏
אֶט דָא, פַארשְׁמֶעהְט זִיך. קריענט רִי בַּלָה-מוֹיר בּוַעזים רֶערשְׁרֶעקֶענִישׁ אויף דער מִינוּט.
אוּנ זִי מִיט אִיהר פַּאטֶער בֶּעשְׁלִיעסֶען שְׁפָאטֶער צוּ שַׁיִקֶען נָאךְ דֶער אַקוּשֶׁערִין אוּנ רָא
יעפֶּעם צוּ מַאבֶען אַ מִין מַאבֶענִישׁ . די אַקושֶׁערִין קוּמט אוּנ דֶערצָאהלְט אַז זִי הָאט רִי טוֹיזֶענְר
רוּבֶּעל פֶערלָארֶען, אוּג דֶער בַּאנְקִיער גִיט אִיהר פון רָאם נַייִע טוֹיוֶענד רוּבֶּעל בַּתְנַאי , אַז
ִ זאל צוּרִיק אַרויסיננְבָנְן פון שׁלמח'ס הוֹיז דָאס קִינְד אוּנ זָאל גס אוּמבְּרייְגֶען , אוּנ טַאקִי
אַ מַזְלרִיגֶער שָׁעה. בַּעת דֶער אַלְטֶער שְׁלמֹה הָאט זִיךְ. מִיט רֶעשְׁפֶעקְט צוּ מֶּעלְרֶען, פַער-
נעהט אָנצוּצִינְרֶען זיך אַ לוּלקע מַאבַּאק, כְּדֵי צוּ קַאננֶען רָאס קֵינְד רוּהִיג פֶּערוַויענֶען,
קוּמְט אַרַיין די אַ קושֶׁערִין מִיט דֶעם בַּאנְקִיער , אוּנ מען גְנבִיש דָאס קינד אַרוֹים כְּרַת מֹשָה
ִשָׂרָאֵל. בְֵּי צוּ קַאנֶען עס אִין דְרויסֶען דערקיילען. שוין אֲפִילוּ נִיט בְּדַת מֹשֶׁה וְיִשְׂרָאֵל י--
רָאם אָבֶּער אִיז נָאךְ אַלֶעם נִיט גָענוּג , עֶרְשְׁטֶענְם ווייל עס אִיו אַלֶץ נָאךְ צוּ פְרִיה אַהַיים
צוּ גֶעהְן פוּנָים טְהעאַטֶער אוג צְוֵייטֶענִם, וייל דער הָעלֶר . שְׁלמֹה דֶער בַּעטלֶער . הָאט
נָאךְ ווענִיג ואס גֶעהֶעלְרֶעווֶעט. דָא גִיט זִיךְ אַמְחַבֵּר, אַ קְלוּנֶער יּנָג . אזַאנקעצָה: דֶער חֶתֶן
פוּן דֶער ַלָה-מוֹיר, וָואס זָאל אוֹיף מָארְנֶען מִיט אִיהר חֲתוּנָה הָאבֶּען ; וי פּלוּצִים בְּשּׁם
אוֹפְן די לה מָעהר נִיט נֶעהמֶען . אוּג אַלֶץ אִיבֶּער אַקלייניגקייט . ווייל ער הָאט זךְ פֶער-
לִיעבְּט אי דִי יְתוּמָה, ‏ אוּנ רָאס רֶערשְׁמֶעקְט דֶער בַּאנְקִיער האפּמַאן, מן הַסְתַּם גְלָאט דורֶך

=- 128 --

אַמִין כַּשּׁף. אוּנ בֶּעשְלִיעסְט זִיךְ די דָאִיגֶע וְתוֹמָה אַוֶועק-צוּרוֹימֶען אויס רֶעם ווֶעג, כְּדֵי רֶעף =
חֶחֶן זָאל זִיף קָאנֶען צוּריק"פֶערליעבֶּען אִין זיין מָאכְטֶער ; אוג אִיבֶּער רֶעם מַאקִי שִיקְט
ער בַּאלֶר אוּנְטֶער צוּ שׁלמֹח רֶעם בֶּעטְלֶער געמְליכֶע פֶאלִיצִיסְמֶען, ואס שׁרִייֶען אִין אֵין
גֶעוַאלְט. אַז מֶען הָאטּ גֶעפוּנֶען אִין דְרוֹיסֶען אַ גֶעהַרְנָט קִינְד אוּנ רִיינֶל איז דִי מַאמֶע דַאפוּן
וָואס הָאט עס אוּמגֶעבְּרַאכְט . דָא הַייגְּט אָן אלֶעם צו פַאלֶען רִיילֶע פַאלְט אִין חֲלְשֹׁת. רָער
אַלְטֶער שְׁלמֹה פַאלְט אויף אַניַעצָה. אוּנ דֶער פָארְהַאָנג פַאלְט אויף .-- וָואס מְהוּט מֶען
אָבֶער װיימֶער ל וַייטֶער גֶעהְט עם אַװי : שְׁלמוֹח דֶער בַּיינֶער-קְלוֹיבֶּער הָאט אויפגֶעקְלִיבֶּען
פוּן מִיסְט אַ שְטִיקֶעל צֵיימוּנְג-פַאפִּיער פון וֶועלכֶעם.ער הָאט גִילֶעזֶען אַז אַ גֶעוִויסֶע אַקִישֶׁערִין
וָואם הֵייסְט בֶּערְמַאן הָאט פֶּערלָארֶען מוּוֶענְד רוּבֶּעל, אוּג אַזֹי וִוי עָר הָאט דָאך גֶעפוּנֶען רִי
מוֹיוֶענְר רובֶּעל . אִיז עֶר אַהִי|ְגֶעלָאפֶען צוּ אִיהר , אוּנ בַּאלְד אִיז אִיהם גֶעווָארֶען ֹשָׁה פון
וַוַאנֶען הָאט דָאס אַזֵא מִין שּדֶענֶע אַזֹי פִיעל גָעֵלֶר, אוג.על פִּי גְרוֹים חָבָמָה אִיו גער דֶער
גַאנְגֶען. אַז יווייס פון אלֶעם אוּג זִיקאנן רִי אָמָתֶיע מַאמֶע פוּנָ'ם רֶערהַרְנָטֶען קִינֶר . אֶט רָא
פַאלְט ער אוֹיף דֶעם שֵׂבֶל איהר די טוֹיוֶענְד רוּבֶּעלנִיט ווֶעלֶען צוּרִיק גֶעבֶּען בּיו זי ווֶעט אִיהם
אַלֶעם אוֹיסוַאגֶען . זי נַאמִירְלִיךְ ווילל נִיט ,ער נַאמִירְלִיך וויל יָא. אוּנ דָא הֵייבְּט עֶר שׁוין אָן
אַרַיין צוּ וַוארְפֶּען אִין אַ בְּרֶענֶענְִיגֶען אויוֶוען דֶעם גֶערְשְׁטֶען אונ דֶעם צְוֵוייטֶען הוּנְרֶערְטֶער
פון דִי טוֹיזֶענְד רוּבָּעל, אוּג אַז דִי אַקוּשֶׁערִין דֶערזֶעהְט דָאס , קאנן זִי עס לָאנגֶער נִיט אוים-
האלמען אוג זָאגְט אִיהם אַלֶעס אוֹיס . אונ נִים אִיהם נְאךְ דֶערצוּ אַ בְּרֵיעף ואם רֶעם
בַאנְקֶיערְם מָאכְטֶּער הָאט צוּ אִיהר גֶעשְׁרִיעבֶּע . יעטְצְט גֶעהְט שׁין אַללֶעם וִוי גֶעשְׁמִיערְם;
דֶער בֶּעמְלֶער לוֹיפְּט אַרַיין צוּם בַּאנְקִיער אוּנ דֶערצָאהלְט אִיהם מִיט גְרוֹים חָכמה, אַו עֶר
הָאט בּיי זי עֶפֶעם אַוִויבְטיגֶען בְּריעף. דֶער בַּאנְקִיער רֶערמָאחנְט זִיךְ אַז דָאס אִיו שְלמה
וָואסער קענן אָיהם פוּן דִי צֵייטֶען וָאס עֶר אַלין אִיז נָאךְ גֶעועֵן אַבֶּעטְלֶער + אוּנ דָא
שַּּׁרִיט דֶער בַּאנְקיער דֶעט בֶּעטְלֶער אן זמיך ואוּנְדֶערְט פַאר וָאט רֶערלַאנְגְט ער איהם
נִים גִיפָט אוים דֶעם מְחַבַּרֹּים אַפְּטֵייקט, אונ רַייסְט אִיהֶם אַרוֹיםס דֶעם בְּרִיעף אוג וויל איהם
דֶערווֶערְגֶען, גָאר אַזױי פִיעל נָפַשֹׁת זָאל אֵיין אֵינְצִיגֶער מְחֲבּר רֶערקֵיילֶען אין גי ין אבֶענֶר,
אִיז נָאך עפֶעס קיין יֹשֶׁר נִי+ דַארִיבֶּער מַאקֵי גְּלייבְט שִׁלמֹח בַּיים לֶעבֶען. אונ לָאוְט זִיף
אַיינ-ישְבנין אין אְְַרָאג אַריין, בִּכְדִי צ קַאננֶען דֶער נָאךְ דֶעם פְלֶיערָאוַואטֶעל אִיבֶּערְרֶערֶען
אַזעֶר זָאל זיךְ פַארשְׁטֶעלֶען אוּג זָאל מִימ-גֶעהמֶען מִיט זי דְרֵיי מוֹיגֶענֶר רוּבֶּעל אוּג זָאל מִיט
אִיהם גֶעהְן צוּ דֶער אַקִישֶׁערִין . פֶּערשְׁטֶעהְט מֶען דָאך פון וֶעלְבֶּסְט אַו די אַקושֶׁערִין אִי
אַ קְלוגֶע אוּג מִינְט אַז מֶען וִיל אָיהר מַאקִי נָאר פּן דָאס נייֶע שֶׁענְקֶען ְרֵיי מוֹיענְד רוּבָּעל,
אוג זִיָאנְט אַלֶעם אויס וָואס זִי וַוים; אט דָא קְרִיעכְט אַרױס דֶער סְלֶיערָאוַואטֶעל, אוג יֶערֶער
קְלוּגֶער פֶּערשְׁמֶעהְט פון וֶעלְבְּסט אַז מֶען אַרֶעסְטִיערְט דִי אַקוּשֶׁערִין. אוּנ רֶער נָאךְ פָּער"
שְׁמֶעהְט מֶען שוֹין וויעדֶער פוּן זֶעלְבְּסְט אַז מֶען אַרֶעסְטִיערְט דֶעם בַּאנְקֶיער . אוּנ דֶער נָאף
אַרֶעסמיערְט מֶען דִי מַאכְטֶער ואס גֶעהְט אָנגעמְהוּן אִין חּפה-קלייר. אונ רֶער נָאף לָאןְט
מֶען אַרוֹים פְּבֵי רֵייוֶעלֶע דִי יְתוּמָה. אוּנ דֶער נָאךְ הָאט זִי חֲתוּנָה. אוּנ אוּמֶערוּם אִיז שֶׂמְחָה
שָׂשׂון. אוּנ דִי דְרֵאמֵא אִין פַיֶף אַקְטֶען קאנן רוהיג אַיינגֶעהמֶען אַמוף.

פְרַיינְִין מֵיינֶע ! וי גֶעפָאלְט אַייך אזא מין רָרֵאמֵא ? |
| אִיהר מוּוט מִמְתְּמָא גָאךְ גֶערֶענְקֶען בֶּעְקֶע רֶעם פֶעלְרְשֶער.וָואס אִיז גֶעוֶען אִין אונְֶער

פֿײאדמעל. גֶעלֶערְגְט הָאט ער אפיל וֶענִיג. נָאר גְלָאט אַזױי הָאט ר גִיֶענְט אַלֶע מינים

-- 129 --

װאָס אַ פּעָלרשעֶר דאַרף קעֶנעֶן : ריצין-אָהל אֵיינגעֶבּעֶן, פּיאַװוקעס זעֶצעֶן , אַ צאָהן רײַסעֶן ,
גאָלעָן, אַקליִסטיער מאַכעָן. אַ שפּאַנישץָ פליִעג שטעללעֶן { אוג אַמאָל אִיז עֶר געָקוּטעֶ
צוּ אַ קראַנקעָן אוּג האָט נעַבּיִךְ ניִם געואוּסט װעָלכְעָ רפואה עֶר דאַרף גראַדעָ דאָס
מאָל פּאַר דֹעָם חולה, ' דאָ האָט עֶר זיִך מישב געֲוועֶן אוּן האָט אִיהם אַללעָם צוּזאַממען
נעָמאַכט . די אַללע מיִמטלעָן װאָס עֶר האָם נאָר געֶוואוּסט . --- װאָס אוֹים דעָם קראַנ:
קעָן האָט זיִך אוֹיסגעָלאָזעָן װײַסם אִיך ניט, נור דאָס װײַסם אִיך, דאָס דֹעָר פעָרפאַם:
סֹעֶר פוּן אוּנזעֶר דראַמאַ האָט אוֹיך אַלץ אִין אֵינעָם אִין זײַן פִּיעֶסְעָ אַרײַן געֶלעָנ
פון װאָס עֶר האָט נוּר געָוואוססט אוּן געֶהאָרט : ריִצין-אָהל אוּג פּיאַװוקעָם אוּן אַצאָהן
אוג גאָלעֶן אונ אַ קליסטיער אוג 8 שפּאַניִשעָ פליעג { אֶדעֶר , מיט אַנדעֶרעָ װאָרטעָר :
אִי אַ מעָנשעָן שטאָבעֶן, אִי פּערגיִפְטעֶן זיך , אִי טרעֶנקעֶן זיִך, אִי אַ קינד אוּנטעָרװאַר.
- פעָן, אִי אַ קיר הרגנעָן, אִי הוּנדעֶרטעֶר פעֶרבּרעֶננעֶן, אִי אַ מעֶנשׁעָן װעֶרגעֶן אונ
דעֶרשמיִקעֶן א. ז. װ. א. ז. װ. --- אִיז דאָס דאָזיגע טאַקי אַ שטיק װאָס אִין געָנוּמעֶן
פון רעֶם לַעֶבּעֶן + טרעֶפט זיך אִים לעֶבּעֶן טאַקי יעֶדעֶן טאָג אַ זאָלכע װויַלד משונה-רונץ מעשות !

4 א נַנְץ בֶּעוּנְדֶער מוּו אִיך פְרַאנֶען : ואס הָאט דָאס אַלְלֶעס פַּאר מִים אוּנז יוּרֶען?
וָואס וִוילל מֶען גֶעבִּיךְ פון אוּנָו הָאבֶּען?.-. הָאט דָאס שְׁמִיקְק אִין זִיך אֶפּילוּ אֵיין אֵינְצִיג
פִיצֶעלע וָואם איף זָאלל קאננען זָאנֶען. אַו רָאם אִיו פוּן יּרִישֶׁען לֶעבֶּען? ווייסט רֶער יור
טאקי פוּן אַױ פיעל הַגנן אוּג דֶערשְׁטיקְקֶען אוג. פֶערגִיפְטֶען זִיך אוּג רֶערגְלֵייכֶען 6
דַאכְט זִיךְ , מִיר וַוייסֶען אוּמוֶעקעהרט: דֶער יור אִיז גָאר אַ שְׁמַיְקֶעלֶע מְרוּם , אוּנ אַז עָר
שְׁמֶעכְט זִיךְ חֲלֵילָה מִיט אַ נָאדֶעל אִין פִינְגֶער אַרַיין. וַיים;ער אַו יאִין אָדֶם נוָקף אֶצְבָּעו
מַלְמַָ אאיב מון עעלְיו מִלְמעלָת, רָאם הֵייסְט , ער וייסְט אַז נִיט עֶר ללה הָאט זִיךְ די
א דָאס ע ר' רֶע דָאוִיגֶער יד קאנן גָאר ווימֶען אִים מַליֶען ֶעמֶע פון אַוָאלְבֶע
וִוילָד מְשׁוּנָה רִינֶע מעשוֹת ?

: אַזאלְבֶע מַעשׂות נֶעגֶען נָאר גֶעמַאכְט די פַאנְטַאזֶיֶע פון אַ מֶענְשֶׁען צו ו הֶערהִיטְצֶען.
אוּג דָאם אִיז דָאס שָׁארְלִיכְְטֶע פַאר דֶעם מֶענְשֶׁען.-- אִיך וִויל זִיף מוֹדָה זַיין , אִיך הָאבּ
זְעהֶר פַּיעל אוֹיסצוּזעמצֶען קעגֶען גָאלְרְפַאדֶעוְס פיִעסֶען , אָבֶּער וֶוענִיעְסְטֶענְס זֶענֶען זי נִיט
שָאדְלִיךְ , וֶוענִיגְסְטֶענְס הָאבֶּען זֵיי אִין זִיך פִיעל יוּרִישְׁקֵייט, אַ מָאהל על וּנִים יוּדִישֶׁען
לֶעבֶּען אוג אַ מָאהל אֵלָם קארְיַקאמוּרֶע. אַמָאחל אויס דֶער יוִּישֶער הִיסְטָאוַיַע אוּג אַ מָאל
גְלַאם אַזױ אַ פַאנְטַאזַיֶע ואס אִיז גַאנְץ ּרישָליף, אוג חוּץ דֶעם הָאט אויף דִּי מוּויק אִין
ַיינֶע פְּיֶעסֶען פיעל גוּמֶם . דֶענן ‏ וֶעהֶע ואך וָואם הָאט אִין זִיךְ זעמְוֵאם פון דֶער שָׁאנֶער
קוּנסְטי פַיינְט אויס רֶעם גֵייסְט פוּן רֶעם מֶענְשֶׁען אוּג בִּילְרֶעט יין הָערץ. -- אָבֶּער ואם ווילט
מֶען מִיט אַ פְּיֶעמֶע וִי "דֶער בֶעמְלֶערי ? וִוי קוּמט אַ זָא לְבְ ע ם פוּן יודֶענִם ווֶענֶען ! וָואס.
וַויים אַ יור פון אַזֶעלְכֶע פִּסְמֶע זַאבֶען. ואס אֲפִּילוּ בַּיי אוּנְוֶערֶע שְׁבֵנִים אִיו עִם נוּר אַנ"
אוֹיסנַאהמָע, אוּג וָואס פֶערבְּרֶענ נֶמֶע מוחות הָאבֶּען{עס נָאר גִיקַאנְט אויפּשְרַייבֶּען +-- אַז מֶען
נֶעהמְט שׁוין עפֶּעם פוּן צַ פְּרֶעמְדֶער לימֶעכֵאמוֹר * , צוּ וָואס ם דארף מֶען נָאךְ נֶעהמֶען גְרַאדֶע
דָאס אָרְגְסְטֶע 002 :

אִיךְ וויל נִּיט רֶערֶען דַאפוּן וי פַאלְשׁ רָאס טיק אִיז אִיבֶּערהוֹיפְּט צוּנוֹיףגֶעשְׁמֶעלְט;
איף וִויל נִיט רֶערֶען דַאפון וִוי נִיט רִיכְטִיג י קַאמְפְּאויצְיִע איז. אַז מען נֶעהמְט אוּג מֶען

: יו

27 י.י ,2
8 = א אט
האר רא י יז = אט

שְׁמֶעלְם אִין אַ פּיֶעסֶע נִיט מָעֵהר אַרוֹיס וי נָאר אֵיינאֵיינְִיגֶע ן פֶערנָאן אונ אַלֶע אַנְדֶערֶע מָאגֶען.
גֶעהְן זִיף לּייגֶען ְׁלַאפֶען; אִיך רעד נִיט דַאפוּן וְאם פַאר אַ פְּיֶעמֶע דָאס מוז זַיין. אַז. אָפִילוּ. -
רֶער ֶיעבּהָאבֶערי אונ-רִיליעבּהַאכֶערִין הָאבֶּען דַארַאןכָּמֶעט נָאר נִיט וָואס צו מהון --- גֵיין יי
אִיף רָעד פין דֶעם אַלַיין גָאר נָיט . דֶענן אִיך הָאבּ שוין אויבֶּען גֶעזָאנְט. אַז אַ יורִישֶע פִּיעסֶע
טַאר מֶען נָאר נִיט ערֶענְסְט רֶעצֶענִירֶען ; אִיף רֶעד נָאר הָאם אֵינְצִיגֶע ווָארְט : װיײ.
מְרוֹירִיג אוג וִי אַ שָאד רָאס אִיז אַז מֶען זֶעהְט וי װייט א יוּרִישֶׁער מְחִבַּר קאנן נִים אוּג.
וִיל ניט פַארשְׁטָעהן, אַז אַ בִּיקנֶע קאנן יי א מִין חֵדֶר ווָאס מוֹוֶענְדֶער יוָדֶען וָואלְמֶען קַאננֶען
אִין אִיהם לֶערְנֶען, אוּג ָואלְטֶען קאננען עפּעס רֶעכטס אוֹיסלֶערְנֶען - גֵיין + גיין יּמִיצֶע הֶעררֶעןי
א פּוּרִים-שְׁפּיעל אוג פּוָרים- שְׁפֶּיעלֶער װ א ר פָ ען מִיר נָאר נִיט ! י

אוֹיך ואס עס גֶעהָארְט זי צוּ רֶעם שְׁמִּיעלֶען פון די אַקְיאָרֶען. מָאר אִיך מִיף 1 נִים
מִיט פָּרָמִים בֶּעשָׁאפְטִיגֶען . דֶענן סוֹף : סוף אִיז גס דָאף נָאר אַ יוּרִישׁי שְׁפִּיעלֶערֵיי. מֶען ‏ '
וֶעהְט עִם אוֹיף רֶעם;ערְשְׁטֶען קוק. אז מִיר הָאבֶּען ָא צו מָחוּן מִיט מֶענְשֶׁעןיואם נִים א
דְרַאמַאטִישֶׁע שוּלֶע אוּג נָאר דָאס מקעאַמֶער אַלֵיין הָאט זַיִי אוֹיסגֶעבִּילְרֶעט אָדֶער הַאלְט זי
נָאךְ אִים בִּילְדֶען . מֶען מְרֶעפְט דָארְט אֶפֶט אַ מַאלַאנְט אָן -- אֲבֶּער נִיש מָעֵהר וי טַאלַאנְט -
אַלֵיין . אוּג נָאר קיין , שיּלְעי נִיש { יֶעדֶער הָאט זיף זיין אֵיינֶענֶע בּוֹיףְסְבָרָה אונ שְׁפִּיעלְט
וְנָאך יין איינֶעגֶעם בּויך אוג נָאךְ ַיין ֵיינֶעגֶער מְבָרֶה -- אונ מְהוּט אִיהם,עפֶעם דֶערפַאר ! אנ
ידָא װאוּ מֶען זֶעהְט אַרוֹס א טַאלַאנְט . דָא מְהוּם דֶעם אוֹיפּרִיכְטִיגֶען קריטיקער בָאם הֶערְץ
וָועה, צוֶעהֶענְרִיג וִיֶעס גֶעהְט פֶערְלוירע ען. דֶענן ,פַאר אַבָּארְשְׁט אִיז עס צו זִים אונ פאר
אַ יוך צו זיערי-- פאר א יוּדִישׁ מְהֶעאַמֶער צו נוט, אוג רֶערפַאר טוג ,עם יש . אוג פַאר אנד
אֵירָאפָאאִישֶׁע סְצֶענֶע צוּ רוֹיה, אונ דֶער פַאר טויג עס נִיט --

זֶענְט אִיהר בָּאז אוֹיף מִיר , לִיעבֶּע פְרַיינְדִין , ואס אִיף הָאבּ אִייךְ אוֹי דֶעם ;קאפ פָּער

ידרֶעהְט רֶעבֶענְט אִיהר אַז דָאס יוּרִישֶׁע מְהעאמֶער אִיז נָאר נִיט ווֶערְט אַזוױ פיל רַארִיבֶּער

צוּ רֶעדֶען ?-- אוּנ פָארְט מוז איך אייך זָאגֶען או דאם אין א חֵדֶר. ואס אע ָאלְמֶען |קיימֶען
אָין אִיהם פיעל. וֶעהֶר פִיעל, לֶערְנֶעןיו+,,, י

טי דס

איף וִיערֶערוֶעהֶען. לִיעבֶּע פְרַיינְרִין ‏ ְשנָה ַבַּאה וכו ! איער

דירי פון ןאיפסילאן. :
: א

רער יש הרש רערשרשלשלשרשל יל אל על שלש שלשישטערשיער

אטא י6 2 = -ישיק 14 ליא

-- /14 פר וי

שִׁבֶּת.

יי א
מאי לט 5
ייי--ס טופ 5 5 את,

ופֶעלִיעטֶאן

(ישׁטו" עס קרעמערס א קליין שמועטת'ט מיט די געעחרטע. לעזער אוג לשועריגען פונ'ם , הוזרערווגלש
א בימטעל וועגען זיך אליין אוג א בימטעס וועגען דעם הייליגען טוג פון שבת).

עַכִשְׁמֶענֶם מוז איך אייף זָגען עִבּוֹהַיי = אִיף יְשָׂכָר בֶּן וְרוּחֶם הַקֵוִי הָאבּ. אֶתן עִין
רע 8גאנץ וְיוֹיסְמֶען גֶעשֶעפְט , מַּאקִי פאקע אויהֶענען צין יורק בּקיק הייחוטשיט ק,
מָאמֶער מֶעט אֵיחֶר וְשֶׁע אֶפְשֵׁר ווֶענֶען נִויסְמֶען מִיט הָאם אִיך הַאנְדֶעל, נָאג אִיךְ דָאם צייף
פְיִיהֶער בְּפִירוּשׁ; : | : |

-- מִיט וִינְט , רבּוֹתַי. פיט טֵינֶם וי אַלְלֶע אוּנְזֶעכֶע פַהֲינוּ בְּנִי וִשרְאֵל. אין
ֶעמְוֶעלְבִּיגֶען ק"ק . עַכְשָׁו פו אִיקָר הַאנְנט מִיך שוין וֶער אִיך בִּין, חֵילל אִיף מיש אייף
8 בִיקמָעל צ שְמוֹע"ת מָאהֶן רבֹּתַי, אֶט אזעס מַאכְט זִיך אַמָאהְל ר גֶעכֶענֶענְהֵיט בַאנ,
פַאר וָואסיוזֶע נִיט ‏ מְהֵיבָא תֵיתָא, --

נ פַאר אֵייך זָאגֶענְרִיג, גרבּוֹתַי", גין איך דִי גַאנְצֶע הָאךְ זָעחר אַגְרוֹיסְמֶער מרוד אי
מּרנְסָה + צלְקֶר שִשֶת יָמִי הַטעֲשָׂה, פון אין דֶער פְּרִוח בִּיו שְׁפַאם אִין דער בַאמְּם, בֵין אִיף
לגענ וי יין צָקֶם אֵין דער מָאכֶע אונ הָארֶעֶע מיש דֶעם בִּיְטָען שְוֵייסֶם ע:

פֶערְדִינֶען דָאס שְׁטִיקֶעכֶע בּוֹיט פַאר מיר, פַאר מיין ַייב אוּנ פַאר אוּנזֶערֶע קינדערקעף ,
נָאללְשן לֶעבֶּען אי גֶעווּנֶד זַיין, אִיהר דַארְפְּט וִויסמֶען, ארַבּוֹתַי' , אַז אִיף בִּין אַטַאמֶע אָהן עין ‏
הָרֶע פון א האלְבֶּע טוּמֶץ קִינְרֶערְלֶעה אוג אַללֶע מִיט מיילְבֶעלֶעךּ, קיין בָּאזֶע אויג זָאלט זיא
נִיט שׁאדְמֶען, אוג אַלֶע וייסְסֶען שין ריגֶעשְמֶעלְטֶע תנהילְֶ, די גאטירלֶעכֶע מִינְהלֶעה.
לאס מֶען גֶעלַארְף צוּ מַאכֶען בְּעֵת עִם וִויללְט זי עֶסמֶען , אַללֶע וויימֶען וי צו מּערקְרִיממֶען
די פּנִים'לֶעך , וי צוּ מַאכֶען זייעֶרֶע הַוְיָה'לֶעךְ אוּנ אִיִך , נָאר אִיך, מוּו דָאס מַאכֶען הָרְכָמִים
! לָבַקְעָה די גֶעְגֶעלֶעךְ צוּ אַ ְּהָאל ְהֲָרוּרִים לְמִישׁוֹר אוּג די ְרוּמֶע אָרְמֶער צוּ גְֵייכֶע, נָאר
אִיך מיז ראם אוֹינְלייכֶען די קנייטְצֶעלאך פון דִי שְׁמֶערְנְדְלַאך , מיז אַריינגֶעבֶּען פַארְבּאִי.
די גֶאקֶעלֶעך אוג מוּו מַאבֶען אז די קְליינִינְקֶע אויגֶלֶעך זָאללֶען אָנהוֹיבֶען צוּ בְּלִישְצֶען און.
! צוּ שׁיסמֶען מִיט פַייֶעֶר .. . אִיך מווּ רָאם אַללֶעם מַאבֶען נָאר אִיבֶּער אֵיין פַּשׁוּמֶץ מעם ,
נָאר אִיבֶּער הֶעם וָואס אִיך הָאבּ דָאם אוֹיף מיר גֶענוּמֶען וי אַ הֵיילִיגֶען חוב נָאךְ מִיט אַ יָאחף.
| עֲמְלִיכֶע אוג פֶיערְצִיג צוּרִיק, בְּעַת אִיך בִּין מִיט מַיין פְּלוֹגִית מֶע וָאלל גֶעוּנָד זַיין גֶעשְׁטַאגֶען
אִין אַגימַע אוג א מזלדיגֶע שָׁעָה אוּנְטֶער נֶער רוּפָּה אוֹיף דֶעם היידוּמְשִיכְקֶען שוהלייהויף
א מינָקעל דער גֶעקֶער. דֶער שְׁטַארְְלרִיגֶער רָבֶל חָאט יר מָארְגֶעמינְט מיין רֶעהִֶעשׁ.
דָאס הֵייפְט דִי כְּרוּבָּה ואס אִיך הָאבּ מַיין האשקען גֶענֶעבֶּען, אוג נִי זָאגְט עִפֶּעם דער
הוּם א וָוארְטֶעל1ּֿ ,ליובּישׁ קאמאמקיא , אומייאי סיא -שקי טָאנִים" , הָאס דֵיייסְט אוֹיף ווויש }
יְהָאקְט זי ליעב שלימְלֶען. מֶען אויך דָאס שליטעקז פיהנען- מֶען ,קאָנןגָאנֶען, איך הָאב

43
9

אסילן א שמיכט הוט וּ י פיעל קיררדעף חיף הפ" זי לאף תפי אסלש; = ר מס
פסָ } 8 20 יל בי אאז גאר ף אזו : על מע ע שי 1 0 יי זִיף ר בע ב עשוה היט יט לט

| 29

אט אלסא

א

1 ער יד

-א2 יקמא 'ח ֿ ִ
נָאר - יי קאן מֶען יש בּיר-דִין גִיכן געוויננען רג אֲנָב הָאב איף = זאל דָאס
גָאר בְּלֵיימָען .טע אוּנז, -- ,רַּוֹתֵיי אזוי לִיעבּ מֵיי וַוייבֶּעלֶע מִיט אִיהרֶע פִּיסְקְלֵיאטֶעם, דָאם
א 4 7 5 בי ױ : 3 . 3 י: 8

4 3
ט

מיין עֶרְנַאהרֶען זֵיי , מיין אוֹיסהַאלְמֶען זֵיי מִים רֶער הוֹצָאָה וערְדם גָאר פֿון מִיר ניט בֶעטְרַאכְט

י
:

וִוי א חוב, וי אַזאַך וָואט אִיך מְהוּ דָאס וַייל אִיךְ מוּז אַזֹ מְהוּן, נָאר אִיך קיק איף,
דֶעם וִוי אוֹיף דֶער אַנגֶענֶעהמְסְמֶער גֶּעשֶׁעפְטִיוּנְג, וי אוף אַ תַעמוֹרֹיייי

פ+ +*
+ *

דָאם אָן ! נִיט אוּמְזִיסְט וֶוערְד רָאם לֶעבֶען אָנְגֶערוּפֶען אַ בַּארְבַּא ,וא סוּשְׁגֶעסְטווָאוַואנְיֶע",

דָאס הֵייסְט : אַ מִלְחְמָה פַאר דֶעם זיין אוֹף דֶער וֶועלְם , פַאר דֶער גֶעקְסִיסְטֶענץ. דֶעם
מֶענְשֶׁענִים לֶעבֶּען יז מַאקִי אַנאָמָתֶע מִלְחְמָה מִיט אַללֶע ְלַאפֶּערגֶעצֵייג מִי אַללֶע לֶעצְטֶע

נָאר וָואלְט אֵיהר וְשֶׁע אֶכֶּער וִויססֶען רתי מִיט וֶועלְבֶע מַאמֶערְנִיססֶע מִיר קוּמְט

=

ִינִים פוּן דֶעם קְרִיענֶם ;שזלהן-ערוך" מִיט פְּיֶעחָאמֶע אונ מִים אַרְטִילֶעריֶע, מִיט הַארְמַאמֶען
אוג מִיט קַארְטֶעטְשֶען ; אֵיינֶער אויף דֶעם אַנְרֶערֶען מַאכְט אֵיין אַטַּאקֶעיִפָנִים וְאָחוֹר' פין
פָארִינְט אוג פוּן הִינְטֶען, אֵיינֶער דֶעם צְוויימֶען מַאטטֶערְט זִיךְ אָבּצוּרָאמֶען פון וֶועג. יוָה
נוֹפָל וְזֶה קָם' דֶער פַאללְט נִיערֶע- אוּג וֶענֶער שְׁטֶעהְט אוֹיף, זָה נִבְנָה מַחוּרְבְנוֹ שָל זָה,
רְאוּבְן סְטְרוֹיעט אוים אַ פִינְם-עטַאוְשׁנִם הויז אויף שִׁמְעוֹנָם אַיינגֶעוָוארְפֶענֶע מַאלוּפּקֶעלֶע אוג
כֶּל דְאֵלִים נָבֵר, דֶער וָואס הָאט שְׁטַארְקֶערֶע קולאקעם , שַׁארְפָע צֵיינֶער , שְׁפִּימְצִיגֶעלֶע
גָאנֶעל , יֶעגֶער אִיז דֶער לֵייט, יֶעגֶער בֶּעקּמְט דִי פֶעטְּסְטֶע ליה

נִיט אוּמְוִיסְט זָאגְט בָּרֵרָשִׁי רֶער מְחַבַּר פוּן ובְּחִינַתעוּלֶם" : ;הַחַיִים יִם וועף", אַז
רָאם לֶעבֶּען אִיזגְלֵיי צוּ אַ שְטוּרְמְרַיְקֶען יִם, אִין וֶועלְבֶען עִם גֶעפִינֶען זִיך חַיוֹת קשנוֹת
עִם גָדוֹלות, גְרוֹיססֶע חַיוֹת אוּג ג ליינינקע חַיִה'לֶען + פִּיפֶּערְנֶאטֶערְט , יַאשְׁצֶערְקֶעם, הי
וַואלְפִישֶען, וַואססֶערימֶענְשֶׁען אוג נַאך אַוֶעלְבֶע מִינִים דְוִיְקֶע בְּרוּאִים וָואם פַּאר דֶער
שׁטִיקֶעלֶעחיוָה שְׁלינְגֶען גי ֵיינֶער רֶעםצְויימֶען איין גָאר אּערְַארְמְליר ‏

אנגֶעקימֶען צו שְׁמַאְטען דֶעטיִם. אִין לג ֶענֶען מֶען רא דָאפְּרֶענֶען אַהַארְבּע ְָמי.

השִׁיא : וואוּ גֶעפִינֶען מִיר דָאם נָאֵר אִין פָּסוּק אַו מֹשָה הָאט גֶעשְׁפַּאלְמֶען דֶעם יִם מִים
מַאטֶערנִיסט ? וואוּ גֶעפִינֶען מִיר דָאם גָאר אַז בְּעַת מֹשָׁה אִיז צוּגֶעגַאנְגֶען שְׁפַּאלְמֶען דֶעם יַם ,

-*
5

צֵייטֶען אִיז אוֹיף אָבּגֶעשְׁפְּרוּנְגֶן אַ הִינְמֶער, לָסוף קוּמְט דִי נְמָרָא אוּנ זָאגְט : דֶעם יוָּנ'ם פּרְָפָה
אִיז שְוֶוער וִוי דִי שְפַּאלְטוּנְג פוּן יִם סוּף . אֲשֵׁייגָ ני מָשֵׁל חְלֶעבֹּץ ! לויט דֶעם מֶשל גָאךְ הָאט נָאר

זנָטִיג פְּרִיה אַרוים אִין מַארְק צוּ זוּכֶען זַיינֶע מְונוֹת זַיין לְעבָּל בְּרויט, אִי -- הַיִם רְאֶה וֵַּםו.
יגעחמֶען בַּאלֶר אַללֶע בָּאקְקֶער אוג צוּ לויפֶען פַאר גְרוים שְׁרֶעק, הֵירְְן יִב לָאזוֹר אוּנ אַללֶע

- 28 86

= אע שי 3 = יט

קרֶעמֶער לָאזֶען פַאר אִיהם , דָאס הֵייססְט פַאר מִיר, אַללֶע וִישרֶע פְּרָארוּקְמֶען אוּנ שְְׁרינְֶען
אפ א עשָׂה, רַבּוֹתִי ! אִין אָמָת'ן רִיהרֶען

606566 } 5 70 58 8 5 ' 6 7
+ '5

זִיְ דִי בַּאקְקֶער נָאר פוּן אָרֶט נִיט אוּנ הַאלְטֶען זִיף בַּיי רֶעם אַלְטֶען כְלל : אִם אין מִטְבֵּעַ =
אִין קָמַח, הָאסְטוּ בְרּדֶער קיין גֶעלְט נִים , דַארְף ִיךּ דִיר גָאר נִיט וֶועלֶען עֶספֶען. היינט
וי אַזוֹי קֶענֶען מִיר דָאם גָאר אוֹיף רֶעם אוֹפֶן זָאנֶען : דֶעם מֶענְשִׁינְס מְזוֹנוֹת קוּמֶען אִיהם
אַזוֹי שְוֶוער אָן וי דִי שְׁפַּאלְטוּנְג פוּן יַם = - -

אַללֶע אִיבְרִיגֶע מֶענְטֶען אויף רֶער וֶועלְט הָאבֶּען אָפּגֶעלֶעבְּט דֶעם מָאנ ; וי דֶענן ושעו נָאר

יוּדֶען אִיו אַװי : אָפּגֶעלֶעבְּט אֵיין מָאג אִיז -- אַדַאנְק דִיר , מַאטֶּע גֶעמְרֵייֶער , פַאר אֵיין

גַם , אָפּגֶעלֶעבְּט צְוֵויי מָאג אִיו גֶעלוֹיבְּט אוּג גֶעבֶּענְשְט בִּיסְטוּ, הַארְצִיגֶער פָאמֶער, פַאר
צְוֵויי נָסִים אוּנ אַזוֹי גֶעהט רָאם שׁוֹין בּ"ה וֵויימֶער אונ וייטֶערו ..,

אָט פוּן רֶער נְרוֹיססֶער דָרָשֶׂה וָואם אִיךְ הָאבּ דָא אָנגֶעצוֹיגֶען וֶועגֶען רֶער שְׁוֶוערֶער ,
בִּיטֶערֶער פַרְנָמָה אִיו אַייך, רַבּוֹתֵי, זְעהר לֵייכְט צוּ פֶערשְׁמֶעהן , אַז אִיך בִּין נָאך לָעַת
עִתָּה נִיט קיין ְריסמֶער עֹשֶׁר, הַיינְט וֶוער רֶערט צוּ רָאהשִילְרֶען קים אִיד נָאךְ רֶערוֵיילֶע
אַַּרֵאי אוג אַדֵאי נִים. אִיך בִּין מיר אַ פֶערהָארֶעוֶועמֶער , א פֶערחושְָׁמֶער , אֵיין אוים.
גֶעדַארְמֶער יוּרָל פון אַ גַאנְץ ואר : אַ נַאנְצֶע וָואךְ טְהוּ אִיך כֶּל עֲכוֹדַת פֶּרֶך, דֶער קאפ
דרֶעהט מִיר שְׁמָאנְדִיג וי אַינְרימִיהל, אִיך רוה נִיט אונ רָאסְט נִים אונ הָאב פַאר זִיך
נָאר אֵיין צְווֶעק : צוּ עֶרְהַאלְטֶען די נְשָמוֹת פון מֵיין פַאמִיליֶע זָאלל גֶעוֶּר זיין, זִי זָאל
חָלֵילָה נִיט דַארְפֶּען אָנקוּמֶען לֵידִי מַתְּנַ בָּשֶׂר וָדֶם , צוּ דֶעם צְוֵייטִינֶם אַ מְרנָק וַואססֶער ,

גָאר , רַבּוֹמֵי, אִם וִוי גִידֶערגֶעשְׁלָאגֶען אִיך בִּין שְׁטַאנְדִיג, וִוי פֶערדְרֶעהט מַיין קאפּ
אִיז מִיר נַאכְאַגַאנְד, וֵוייסם אִיך פוּן דֶעסְטוֶועגֶען גַאנְץ גוּט אַז לא זָה כֵּל הָאָדֶם, אַן נִים
נָאר אִין דֶעם אַרוּמהַאוֶוען, אַז נִיש נָאר אִין דֶעם זוּנֶען דָאס שְׁטִיְקֶעלֶע בְּרוֹיט אַלֵיין דַארְף
ֶּעשְטֶעְן דֶעם מֶענְשָׁענֶם יי אויף דֶער וֶעלְט, אַז רֶער מֶענְשׁ זָאלל זַיין גַאנְצֶען לֶעבֶען
אַוֶועקלייגֶען נָאר צוּלֶיעבּ דֶערהַאלְטֶען דֶעם גוּף, וָואס עֶר אִיז גֶעוֶוען עֶרֶד אוּנ וֶועט בְּלֵייגֶען.
צוּרִיק אַ שְׁטִיק עֶרֶד, שְׁמָעהט עַר דָאךְ אוֹיף דֶעם אוֹפְן נִים הֶעכֶער פון די אַנְרֶערֶע בַּעֲלֵי-
חיים ,, פון אַפֶּערֶד, פֿון אַבְּהָמָה לְהַבְדִיל, אוּג וִוי אַװי קָאנן ער דאנן זַיין דֶער בְּחִיר כָּל

ייר יא א א א יי

== 184 =י = עי

היצוד ם , עז פֶּערְל פון אלנע בע טֶעפפֶענִישׁ 5 ועדֶער = מֶענְשׁ הָאט אוֹיסְסֶער נֵיינֶע צָרְבֵי
הַנוף, אוֹימֶער ניינֶע מארפֶערנימֶע בֶּערִירְפ יִסֶסָע, נָאף גֵייסְטִיגֶע חוֹבוֹת אוֹיךְ, חובות צוּ וי ער
גַאנְצֶער מֶענְשליכֶער געזעלשאפט אוּנ חוֹבוֹת; צוּ דיי אוּכָה , צוּ זַיִין פַּאלְק , יֶעדֶער מֶענְשׁ
דַארְף זֶעהָען אַיינְשְׁפַּארֶען אִין זיין לֶעבֶּען גֶעוִויסְסֶע מִינוּמֶען אוֹיף דֶעם וָואס רִי בַּעַלי הַקַבָּלָה
דופֶען דָאס אָן ;הַתֲפִּשְטוֹת הַנַשְׁמִּוֹת' , דאס הייִסט ; ארָאפְצִיעֶע פוּן זִיךְ אַלץ ווָאנ
עָט מאמט איהם נְלייף צוּ אַ בּחִמָה, אוּנ הָארף זִיף א בּיִכְסעל גֶעהְמֶען צו דעם וָואס' ידי
פְהִילָאזָאפְהֶען הָאבֶען דֶאם אנָאמְן ְגֶענֶעמֶען חֶשְׁבּוֹן ַנְפָשׂ דֶער חָשְּׁוֹ ואס עָם הָאט דֶעם מֶענְשִׁנֶם
נְשָׁמָה , דֶעם מֶענְשִׁינֶם הַארְץ מִיט זִיךְ אֲליין אִיבֶּער יינֶע הקעכע רֶע גֶעפִיהכֶע ואס זי זֶענֶען
8 חק אָלֹה בי על , 8 טְּהֵייל פון גָאט וֶועלְכֶער זִיטְצָט אויבֶּען אונ רְרֶעהְט די גלגליִם פֿון
= , אָט רָעֶס הֶשְבּ הנָפשׁ, אֶט די רֶעכְנוּנג פון דֶער וֶעעלֶע מיט זִיף אַליין , אמ זִי

ײװ ען עֶרְשְט אוֹיהַייבֶּען דֶעם מֶענְשֶׁען צְבֶּער די אִיבֶּערִינֶע בַּעְלֵי חיים , אָט זָיִי קֶען ען עִרְשׁט
עב אוּנְזֶער לֶעבֶען זיין אֶכָתָן חַי, זיין רֶעכֶם ייגֶען בֵיימץ אוּג זייעֶע הישע פַּאעְזִי, וָואם
מִיר אָנְבֶּעלאַנְגְט , פִיהֶר איך מֵיינֶע ֶשׁבֹּנוּת מיט דֶעה וֶעעלֶע נָאר אוּם שַׁבֶּת אוּג ים מוֹב ,
וֶועלְבֶע וֶענֶען דִי ִיְטִיְסְמֶע טֶעג אִין מֵיין גַאנצֶען כֶעבֶּען. יֶעמָאלְט שְׁלָאג אִיךְ אַלְלֶע דַאֲגוֹת
פרְנָמָה אַרוֹיס פון קאם , דֶענְצמָאל פֶערְגֶעסְט איף זי אָן אַנלֶע ‏ וָאבֶערִיקֶע מַהְשָׁבוֹת , יֶעמָאכְם
ער אִיךְ גָאר אנ אַנְדֶער מֶענֶשׁ, א מֶענְש מיט נייע גְעֲפִיוז כֶע,. מִיט נייֶע גֶעבַאנְקֶען אוּנ
מִיט גייע וִוינְשֶע . יֶעמַאלְט וֶער אי נָאר אוֹיסְגֶעמְהָאן פון דֶער גאנצער וֶֶעלְט מִיט אֵיהֶר
נַארֶעשִׁין טוּמֶמֶל אונ אִיך געפוּן זי עִפִּיס אִין אַינ עוֹכֶם שָׁבְקו אוֹר , אִין א וֶוֶעלְט ווֶעכְבֶע
אִיז גֶעמַאכְט. פון לוֹימֶער לִיכטִינְקַייט, אִין אַ וֶעקְט ואוּעס כַאכֶען מִיר עֶנטגֶענֶען די שְׁטְרֵאהֶל לען
פֿון דֶער אָרֶיֶענְטַאלִישֶען זַאנְנֶע אויף אִיהְרֶע בּלוֹיָעָה הִימְמלֶען ; וואוּ פון אַלְלע ימֶען ציעהען
מִיר צוּ זִיךְ צוּ דִי פְראכְטִינֶע בּלוּמען פונ'ם בְּאַרֵג. לִבנָוֹן, אין א וועֶלטְ ווא עִם קלינגען אִין
מַיינֶע אוֹיעֶרִין די גַאלְדֶענֶע מֶעלָאדִיעֶן פון שִׁיר הַשֵׁרִים . , .

אַך , וי אַנגֶענֶעהֶם װי זִיס אִיז מִיר אוּג וי גְלִיקְלי פיז אִיך מיף אִין יֶעגֶע געצָאחְלְטֶע
שְמונְדֶען שבֵּת אונ ים טוֹב | + ,

עֶס אִיז פְיֵיימִי; פַאר נַאבֶם ,

אִיטְצִיק דֶער שְׁטָאדְט-שַמָשׁ הָאט שׁוֹין גֶערוּפֶּען אִין שׁותָל אַבֵיין, אִיךְ הויבּ שוין
אָן אַבִּיסְסֶעל פ-ייעֶר צו אֶטֶהמֶען. עס הויבְּט מִיר אָן א בִּיסְפֶעל לִיכְטִינֶער צוּ וֶוענֶען אִין די
אוֹיגֶען , אִיךְ ווָאלְט שוין גֶערֶען ארַאפְּווַארְפִין פוּן זִיךְ דֶעם יָאף פון דֶער גַאנְצֶער וָאךְ אוּנ
לויפָען וָואס גִיכֶער אַנְמקֶעגִין דֶעם הֵיילִיגֶען שַׁבָּת . נָאר עס לויפט זִיך אֶבֶּער פָארְט נִיט װִי
,עס ווילְלט זִיךְ. איך הָאבּ נאף, פֶערְשְׁטֶעהְט אֵיהֶר מיך. אֵין פּורֶעלֶע קחורה צוּ פארקופין ,
אִיךְ הָאבּ נָאךְ בַּיי מִיר אֵיין פּוּדֶעלֶע וִוינט, רַבּוֹתֵי'! אָם דוּכְט זִיךְ מִיר אַז בְּיו לֵיבֶט-
בֶענְְשׁין ווע זִיךְ נָיף אוֹיף אֵיהֶם גֶעפוּנֶען אבַּעַלְן . . אִיך קלָאר מִיר אַזוֹי אוג קְלָאר, אוּג
דִי זונן מהוּט זִיך דְעְעֵויילֶע אֵיהֶר זַאך, זִי פֶערְגֶעהְט אלֶץ וָאס מֶעהֶרֶער אוּג מֶעהְרֶער, בְּיוֹ
מֶען זֶעהְט אֵיהֶר שׁוֹין גָאר נִים . .עס הוֹיבְּט אָן צוּ וֶוֶערֶען ִינסטֶע ילֶעך , אוּג דָא דֶערְוְעה
אִיךְ שׁוין פון ווייטֶען די שְׁנֶעע-ווייסְטֶע בַּארְד מָיט דֶעם לַאנגֶען שְׁנֶעעקַוייסְסֶען קָאלְנֶער פֿון
ד' משָה שְׁמוּאֵל דֶעם מוֹרָה הוּרְאָה ס הַעמְד ! ר' ‏ משָה שְׁמוּאֶל הָאט זִיךְ שוֹין כַאנְג אבּגעל
מַאשֶׁען לבָבוֹר שַׁבֵּת , יגֶ ַייקֶעלַאך וָאס וֶענֶען נָאף נאס פון דִי מִקְוָה"ווַאסְסֶער זֶענֶען
מייטְֶערְהְַט פֶּערְְדענְט+ אויף נִין נפֶּענֶעם,געהִיִימֶען גֶעיכְט רוהֶט פְרָאקְט רִי שְׁבינָה,

-

8 קיש
פעמגנט 158 =אלאנעט.

א" אבר ז"י
וי

אויף גיין בְּיימֶען, וישע גְלַאנְצִיגֶען שְׂטֶערְשן קאראפמעט וי שי לִי נְשָׁמָיז ותירת א
ער גֶעהְט דָאס אִיצוּנֶר אוּם = 8 אנְימְֶען שׁמֶעמְן אִין דער האנְט צו מבייגֶען דֶעם עֹכֶם
פון די קְרָאמֶען , פוּן די גֶעשֶׁעפְטִין א חַיים, מקגל גיין דָארְטֶען דע מְֵייערֶע גַאסְט -- דע עם
שַׂבָּת, פון וֵויימֶען דֶערְוְעת אי װי אֵיין אַכְטצֶעהֶען, גיינְצֶעהניואָהֶך גֶעיּמֵיידֶעל שְׁמֶעהְט אִין
סארק אוג האלְט גִין קאשִיק 8 רֶעסְט עֲפְּפִּיל אוג הלע קאויע שׁעני שאר אות ען יע
אויף ר' מֹשָׁה שׁ מוא;'ן קארְטַאטְשֶען מיט ביבְבֶּעס. זִי גֶּעטְרַאכְטֶעט אֵיהֶם אִין יֶענע מינומען
יי אֵיהֶר גוְלְן , נִוי אִיהִי מלְאָךְ מִמְוָת, אוג ווָאקְט שוין גֶערֶען פָּטוּר וֶועכֶען פון אִיקם יט דֶער
מִּיטְטֶעל עִפּפִיל צוּ גכייף אוג אוננער זי משָוז שְׁמואֵל קיקט אויף אֵיחֶר מיט גַייגֶע בְּלֵאעָה
ר מיכְמִיגֶע אוינין אוג אויף זֵייגֶע לִימְּפֶּען שְׁפִּיעלְט זִיף א וָעחֶר זִיס;;קער שְׁטֵייֶעלֶע, געפִּיס
אַזױי וִוי עֶר וָואלְט פֶערְשְׁטַאנֶען, ואם די בינענ וינְשְׁט אֵיהֶם אִיצטע . בְּעַת מַעֲשֶׂה גִיט עו
יח בי זִיך אין הע צין גֶעמֶעכְט ; אוג בָּעַת ער חומ פַּאר זִיף אִיבֶּער דִי ווָאיְטֶער 1 עַעכְ
שא ציבִים יס ! יין פָאלְק יִשְאֵל נַארְף גֶעבַּאךְ חָאבֶּען אוֹיף דער הוֹצְאָה , אִין יֶענֶער
מִינוּט עמרט עֶר וי צו אִיחָר מיט דִי זִיסִינְקֶע וָארְמֶערל עד! גע שוין ערע אַהָיים
מִיכְטיֶענְטשִׁין, חִיִם מִיז שוין שְפָּאט גָעה שוין, טָאכטֶערקֶע גָעה, -אָט נֵיי נִי כְחֲלָל שַׁבָּת :
דיענע הַארְמֶער וכע אויף דעד יע אֵיג איינדְרוּק אוּג זִי נֶעתְט אַוֶעק, איף זָעח אַז
די טשָה שְׁמוּאֵל גֶעהְמֶם צוּינֶעהְן צ זיר , עס הויבְּט מִיר אן צו נַארְטִין אין מָאלְט , אִיךָ
טָאכְט גֶערִין צומַאכֶען דִי קְרָאם אוג קיימ אַ הָייט איער ער זָאלְל רָאס מיר הַייסְקֶען. אִיך -
לוֹיף גֶעדֶער רֶגֶע צוּ צום מְחִיה, פָאמֶער גֶעהְט אַ סוָֹ, אוג ר' מֹשָה שְׁמואָל האלט אַלץ ואס
מאהֶענְטֶער בֶּעבֶּיען מִיר, אי בע חם שׁוֹין אי האנט די שנימלען = עערְשְׁט גֶעהְט אכיין -
משָוז שְׁמוּאֵל אוּג גי נָאך אִיוזם - אַקוֹנָה, ,ר' מֹשָׂה שׁמוּאֵל אָט אִיך נָעה שוין, ר' קונת
אָט הָאט אֵיחֶר דָאס וָואס אִיהֶ- פּרֶענְט" . אַזֹי רַייד אִיך אוג היִיסְס אליין ניט וָואס אִיךְ רֵייר,
עס ווערויט בי מִיר אִין הֶערְצִין אַמִלְחְמָה , אוג איך וֶוער בּשׁעת מעֲשֶׂה אַוי שְׁמַארְק צוי
מוּמְמִיכְט, אז איך הב גָאר נִיט אַן צו וכ מֶען אוֹיף וָואס פאר אַוֶועלְט אִיך בִּין , בִּיו אִיך
דָעֹה זִיך ‏ מִיט אַ מאל אוֹיף דֶעם שְׁוֶועל פון מיין היז, ערְשְׁט בַאנְן פַאלְכְט מִיר ‏ ארָאפּ וי
גְרוֹיסֶער כִימְנשְׁמֵיין פוּן הֶערְצִין אונ איך הֵייבּ אָן צו זֶעהֶען ואס מִיט מִיר מוּהֶם יֶף.

עָם אִיז שוין אַ גַאנְצֶע פֶערְמֶל שָׁעָה נָאך לֵיכְט-בּענְטְשִׁין ‏
גָאח אַרוֹפטְרֶעמֶענְדִיג = אוֹפְן שְׁוֶועל ; הָאבּ אִיךְ נְלֵייךְ דֶערְקַאנְנְט אז דִי נָאטְטְלִיבֶע

לבה ער שַׁבַּת רש , איז שׁוֹין אָנְגֶעפַאהֶען. אִיךְ הָאבּ דָאס פֶערשְׁטַאנֶען אָן אִיחֶר סְוִיטֶע -
ָאט אֶהָן זי גִיבְּ זִ זי אֲפִילוּ ;קיין רֵיחֶר נִיט , אוּג דִי סְויטֶע הָאט זִיךְ שוין אִיבֶּער דֶער
גַאנְצֶער שְׁמוּבּ גֶעלָאיְט הָארְעוּ אוּנ זֶעהֶען. אִיך הָאבּ בַּאלְד רֶערשְׁמֶעקְט רֶעם היח פון דֶעם
עהֲרינ-צִימֶעם , דֶעם /רֵיהַ פוּן דֶעם לָאקְשֶׁענְקנָ, וֶועלְֶער הָאט זִיךְ אַרוּמְגֶעשְׁפַּאצִירְט מִיט ‏
הרחבה, מִיט בְּריישקֵייט איצֶער דֶעם נַאנְצֶע צִימְמֶער עפים אַקירַאט, װִי עֶר, דער רֵת.
וָואלְט בַּיי;זיך בַּעת מעֲשֶׂה גֶעפִיחְלָט; פַּאר וָוָאס פִּיר אַ טְהֵיירֶען ארח אַלְקֶע הווִיגֶע בֶּעטְרַיבְמֶען
אֵיהֶם ,אונ וָואס פַאר אַגְרוֹימֶען וֶוערְטה ער הָאט וַיִיעֶענְדִיג אַפְלִיגְכאדָאטַאנְמקֶע בַּיי דֶע? .
שִי; מלְבָּהָא, מיין דִירָה אִיז וִוי פַאר אייך וָאגֶענְדִיג , זֶעחֶר א קליינע-אוג אַניענְגֶע, אויף
א שָׁאנֶערֶע" אונ אַבֶּעסְסֶערֶע מְרָאגְט מִיר מיין פּרנסה נִים, נָאר פְרֵייטִיג צוּ נַאכְט נֶעהְמְט זִי
צו יעֵהֶר אַ פַיינֶעם אוֹיסזֶעהֶען, זָעהֶר א פּרַאנטפַאלְלֶע גֶעשְׁטַאלְט, אוּנ אִיךְ פִיהֶל זִיף אִין אִיהֶר
די ;} וי אִין דעם שָׁאנְסְטֶען, פֶערְפּוּשְצטֶעסְמִין זֵַאל, אין אַלְלֶע וִוינְקעלִיך אִיז צֵיכְטִיג אונ
זי. ער זי פַּאדלַאנֶע איז הֵיין וִוי קְרִיסְטָאל , דֶער גְרוֹיסְסֶער דְריירָאז הְרִיגֶער אוֹיסְגֶעשִׂייעֶרְטֶער
בָי. טִינֶער הֶענְגלֵייכְטֶער -- אִיחֶר באױפְט וִויסְסֶען, ַבּו תֵי', אַז מיין פּלונית שֶע אִיז אָהֶן עין
רָרֶע גָאר א ְרוֹיסְסֶע עַגַעל הַבַֹּת טע - אוג וו פער לֵי יִכְטֶערְכַאךְ אוֹיפָן יש , פֶערשׁפרִימעו

| 4 .ר 85.
וַעָהֶר אַניאַנגֶענֶעהמע ליבְמִינְקֵייט אִיבֶּער ן גַאנְצֶען חֵדֶר , מַיין וַוייגֶּעלֶע זמעט שיין 8נ-אויסנע
וואשֶׁענֶע, אַ פּערקָאמְמטע אוג אַ פֶּערפּוּצְטֶע אִין א צִימְצֶענֶע קְלֵיירֶעל אַפילוּ, נָאר וי שֵׁיין, װי
הערליף, וִוי גוּם עס לִיענְט אויף איהר ! דָאס אִיז נָיט דָאסזֶעלְבֶּע וַוייבֶּעל פוּן אַללֶע נַאבְט פון
אַגַאנץ וָאהֶר, דָאס אִיז ניט דִי ירֶערגֶעשְׁלָאגֶענֶע , דִי עֶנְטמוּטְהִינְמֶע , די פֶערְחוָּׁכְטע די
פֶערזאינְטֶע, דִי פֶערְדאנָה 'מע, רִי בַּיי זיך אראפּגֶעפּ-לְלענע יּרֶענֶע פוּן אגאָנגע וָואך; דָאס
אִיז עֶפִּי הַיינְ א יע הָארְט בֶּעשֶעפֶּ יש אַ א לֶעבֶּערִיגֶ , א מוּנְמֶעלָע. א אפ טֶע :

9 אִֶף ‏ *=פ 9 /*

גְרוייֶע חַלוֹת וֶועְבֶע קיקען זי אַיוים פון א ער רֶעם שְגעע סֶע מִישְׁמָאכֶל אוּנ' פון
דֶעם רוֹיטְהֶען רָאזְשִׁינְקֶעס-ויי וָואם בְּגישְׁצֶעט הוהכ'ן ‏ פכֶעשָׁעל אוּג פֶערְבְּלֶענְרֶעם זֵיי דִי
|אויגֶעלֶעף , מֵיינֶע קנְדֶער ווערֶען נִיט נִתְפָּעָל פוּן רִי חכָה מִיט דָי ז וויין , זֵיי זֶעגֶען הֵָיכֶה
נִיט (קיין פְרֶעסְטֶער אוּנ ניט קיין זוֹיפֶער נָאר דאס גַאנְצֶע פְריִימִינרצוינאַכמיגערוּבִּיֶר , די
גאנצע צֶערֶעמָאניִע, בְּרֶענְנט זָיִי אַרוױף אויף. זֶעהֶר פְלָאך לִיכֶע געדַאנקען , דִי מַוֹת מִיט דֶעם
וויין אִין פְלֶעשֶעל רִיענֶען פַאר וַיִי אַלְס רִי רִיכְמִינְכְטֶע סִימָנִים אַז אִיצוּנְד וֶועט זִיךְ דֶער
מַאטֶע נִיט קלָאנֶען פִּיר דֶער מַאמֶען אויף בֶער בִיטֶערע ּרְנָמָח אוג די מאמֶע ווֶעם זִיך נִים
אוֹיסְנִיסֶען אִין בִּיטֶערֶע טְרֶעררִין אויף דֶעם וָואס יע איז ִימָא אִין שְמוּבּ אויף דֶער דוֹצְאָה ,
דִי קינדֶער וֵוייסָגן אז אִיצְטֶער וֶועלֶען דֶער מַאטע סִיט דער מַאמֶען .בֶרֶע ְרֶעהְלִיך יי ,
אוּג פוּן דֶעם מאקכט דאט וְעהֶר רִתְמַעלוֹת, זָעהֶר ֶעניסְטֶערונ גניק אויף דֶעם
גֶעגְרִייטֶען טִישׁ,
זייט אִיף בִּין גֶעוארֶען פַאר זי א שְׁטִיִקֶעל בַּעַל הַבַּיִת , אִיז הַּיי מיר אינגעפיהרָט

צוּ נֶערְמֶען אַנדארַח אוֹיף אַללֶע שַׁבּת . דֶער שַׁמֶשׁ פּן מיין מְלֵייוֶל , אִין ווֶעלקען אִיך רַאווֶעם.
וייסְט שוין גַאנְץ נוּם , אַז אִיך בִּין מִקָפִיד , דָאס דֶער ארַח זָאלְל נִיט זַיין אַהוילֶער שְׁלֶעפֶּערץ.
אַ הָאלֶערְרִיגֶע , א פַּאפֶעסְסָיַאנַאלְנֶער גקבְּצָו , נָאר אַניעֲנִי ְּז-טוּבִים, , אַנִיאָרומַּאן נִיט (קיין
פרַאסְטַאק, נִיט יי עם הָארֶץ, 8נ אַרוּמַאן מִיט וֶועלְבֶען אִיך זָאלְל עֶפֶּעס קֶענֶען שְׁמוּעתִין
אוֹיבּ וֶועגֶען רַבְרִייהּורָה איז אַוַדְאַי ‏ גוט אוב אוב נים , איז וֶועֶגען וֶעלְטלִיכֶע .עְנָיגִים.
דָאהֶער איּ כְו ַייטִיג"צוּינַכְט שְׁמֶענְדִיג צוּ זֶעהֶען בַּיי מַיין מִּישׁ צוּ אַ ֶייאְַטֶען רע ן מאַנן
פון שֵׁיינֶעם אוֹיסזֶעהֶען וָואס' זיין דורבְאוֹים צוּ קְניישְׁטֶער שְׁמֶערֶען וַוייוְט אֶן ; אַז עֶר הָאט
שׁוֹין אַ סד ִיבֶערְגֶעלֶעב אוֹיף זיין וֶועלְט , צוּ אַ קלויניק וָואם איז געקומען עלעֶרְנֶען אין ו דער
הַיירוּטְשִׁימְקֶער ישִׁיבָה , אָרֶער גְקַאטְט אַ יו אַ כַמְדֶן, אונ עָם איז שוין בּמבע בַּיי מיין ג גאנְצֶער
פַאמִילַיִע נִיט לאזֶען דֶעם ארַח זִימְצֶען שְׁטוּמס װִוי רִי וַוַאנִד אַז עָר זָאֹלֶל מֵייגֶען אַז עס שְׁטֶעהְט
אוּנָז נִיט אָן מִיט איהם צוּ רֶערֶען, נִיט גֶעבּען אִיהֶם.קיין צייט אוּג קֵיי גֶעלֶעגֶענְהֵייט צוּ שָׁאמֶען
זִיך , מִיר סְטַארֶען זי אַז דִי צייט וָאס יער אִיז בַּײ אוּנ אִין שְׁטוּבּ זָאל ער נִים זִימְצֶען
אַװי װי אוֹיף שׁפִּילְקֶעס. מִיר שְׁמוּעתְן מִיט אֵיהֶם , מָיר אוּנְטֶערְהַאלמֶען איהם װִי וייט
מֶענְלִיךְ : מֵיין חַאשְׁמֶע אִינְטֶענֶעסְטִירְט זי מִיט זיין לַאגֶע , זי פְרֶענְט זי בַּיי אִיהֶם פאריי
גַאנְדֶער, וָואס מִיט אִיהֶם אִיז אוג וי איהֶם אִיו ; זִי מוּהְט דָאם חֲלִיקָה נִי אוים וַייבֶּערְשֶׁער
גַייגִירְרֶע, נָאר נִי וֵוילֶל אִיהֶם פָּשׁוּט גֶעבּען רִי גֶעלֶענענְייט אויסרֶעדֶען זִיך א בּיִסְסֶעל דָאס
הֶעץ, , זי ווייסְט וָָאס פַי א ונ עֹרְמָּה. דָאס הָאט בַּיי אַ נִרעֶדֶעלֶען ארופַאן . נִשׁ אֵיין מָאל

3 אִיך בּעמֶערקט וי מיין הַאשְקע רֶערְשׁ וינ בַּעַת מַעשָׂה אִיהֶר בִּיְמֶע חֵכֶָה מִיט עֶמְלִיכֶע
טרָאפְפנם טְלֶערֶען צוַּאממֶען , ניט אֵיינְמָאל הָאבּ אִיך זִך נַאכְהֶער שַׁבֶּתצוּינאַכֶט בָּעֵת מָעי
הָאט גָ דַארְפּט געֶהען אין ירק עֶפֶענֶע : קִיאם, פִּיט אַמָאן הל געהאפּט או ו האַשקָע.

28 11 --

אִיז אִין שָמוֹבּ נִימָא-וָאס אִיז ? וואו אִיז זי גֶעווֶעוֶען ? זי האט. זִיךְ ארויפְגֶעמַאפְּט אויף א פוּלְלֶע
ואד אי ְואמְמְלֶע עמליבֶע גיִלזֶען פַאר דֶעם שַׁבָּת'דִי; גֶען אָרוּמיזן, וֶֶעלְכֶער דארף פַּאהְרֶען
וַיימֶער אוג הָאט נִיט קֵיין בַּאהְנ-גֶעלְט, אָדֶער פַאר דֶעם שֶׁעפִימְַאויקֶער ישִׁיבָה-בַּחוֹר וואס
באיף גֶעבֶּעך הָאבֶּען וי דֶעם לֶעבֶען 8 נִמְָא בּיה: אוּג הָאט נִיט אַקָאפִיקֶע בַיי דֶער
נְשָׁמָה, אִיה קוועלְל פָּשׁוּם זֶעהֶענְרִיג וי הַייט בי מיינֶע קינדערלֶעך גֶענֶען עֶנְטויִקקעלְט די
גֶע הלע פוּן בַחמָנוֹת ,‏ פון ערְַארְטוּנג , פון מִימְלייד הָאבֶּען מיט דֶעם צְוַיימֶען , אַז זי
וֵימֶען גָאר נע 0 ואס צוּ מָאהן מִים דֶעם שִׁבָּת;דיגען ארח, זי פּזֶענֶען איהֶם אַלְלֶע נויילֶע:
פַּאר וואט טג אִיהִר נִיט לי, אס שֶׁעמְט אֵיֶר ויז" זיי סְטַארֶעןְזִיד עֶר זָאלל אַלְלֶעט הָאבֶּען
נָאחְנט הַּיי רֶער הַאנְר , פֶערְשְׁמ עמֶען אָן גֵיינֶע בְּליֶקען אט עָר זּכְט, וָואם ער
פִשְכַאנְט + +,
נאף וֶעטְשֶׁערֶע קוּמְט צו מִיר 8 מְקמד פֶעלהֶעדֶען מין סליינסטען יּנְגֶעלֶע אין חוּנש.

דֶער מִלַמַד אִיז אַגֶע לֶער יודֶעל. חי וי אַ קוּלֵם אוג דאר וי א מִיטְשְׁקֶע , מֶען זֶעהְט אֵיהְם

אָן, אז פַאסְטֶען א תַּעֲנִית אִיז בַּיי אִיהט קֵיין ְרוֹיסְמֶע זֶעלְטֶענְתֵייט נים, אִבֶּער דֶערְפַאר הָאט -
עֶר אַ גְרוֹיסְטֶען אַלבאקטעריװיסטע | שׁמֶערֶען מיט בּלאֲעָה. אוֹיגען, פוּן וועלכע עם קוּקָט זִיף
אַרוֹיס וי דוּרֶך א שְׁפִּגֶעל ניין דיינֶע עֶהִרְלִיכֶע עֶֶעלֶע, זיין גוטע נאַמור, אוג זַיינֶע גְרוֹיסְסֶע
אוּנְֶענְרֶענְצְטֶע לִיעבֶּע צוּ נָאמט א מֶענְשֶׁען. קומענריג אוֹיף דֶעם מְנַמַר מִיט זי
שְׁמֶענדִיג אָפְפֶּענֶעם יע בּוּזֶען אוג דֶעלְמַאהְנֶענְדִיג וי בַּעת מעשֶׂה אָן דֶעם ביל פון
יין הור וועלְבֶע ר אִיז קִלְיִין וי .אמל ומער" אין א רֶעקרונקן סִידורל אוּג אֶיו פול מִים
בּלָאמֶע , מִיט שְׁמוּמץ איבֶּערן קאפ, רֶערְמָארְגֶענְרִיג זִף אָן דֶעם וֹיסְמֶע דורך"אוים אִין
חֶלֶב בֶּעשְׁמוּמְצְטֶען טיש, אָן נִי לרייפִיטְסִינֶע, האלג-צובְרָאכֶענֶע. בענקלעף. אָן דֶעם
הָאהְן וואם שפּאַצִירְט ארום איבּערן שְׁטוּבּ אוג שָנייט אִיבֶּער דִי קִינְרֶער אױף זַין
אַבֶּערקנ בֶעל, אַן ,דעס. קִצְמְט קעלְבֶּעל וָואם תֶערְבְּלָאנְדוֶעט גַאנְץ אֶפֶ צו אי אִין הֵרֶר
אוּג הָאזְם נָאף זֶף אִיבֶּער נִיט זֶעחֶר ‏ קֵיין אַנְגֶענֶע עהְמֶע רִיחוֹת -- רֶערְמָאהְנֶענריג וד אַן
בֶעם אַלְלֶעם אוּג בֶּעטְרַאכְטֶענְדִיג זִיך בַּעָת מעֲשֶׂה, אַז אָט די סָארְטֶען מְלַסְדִים מיב רִי
סָארְייֶען חֲדָרִים מַאכֶען רָאט אוּנזֶערֶע קינְדֶער פאר יודֶען , אַז זֵיי מאכען דָאס אוּנזֶעכֶע קִינְדֶער
גֶעקַאנְנט ימ אוּנְזֶער פָאלְק, מִים אוּנְזֶער הַיינִיגֶער תורה אונ סִיט אוּנזֶערְט וֶעחֶר זִיסקע
טֶרְאִיגֶערוּנְגֶען פוּן פַאריצייטֶען , דֶענְצמָאל וֶוער אִיךְ אַלֶץ וָואס מָעֵהֶר אִיבֶּערְצֵייגְט וָאם פיר
אֵיין געם הַפְּלְאוֹת", א פִיר אֵיין וואוּניֶער-פָאלְק מִיר זֶענֶען אוּנ וָוָאס פִּיר א גֶעוַאלְטִיגֶען
כֹּתַ אינְזֶער תעדה הָאט. פָארְדֶערְט נִיט קֵיין פַרַאפֶעסְטָארֶען ..קיין' אוּיוֶוערְוִיטֶעטֶע , , קיין
אַמַאוֶעמיֶעם , זי דַארף נִימ קיז | פּוטֶץ,--אַ שְׁמִיקֶעל לֶע אָרִט, אַ א שְׁטִיקֶעכֶע בְּרֶעמְט אִיז אֵיהֶר
שוֹין גֶענוּג צוּ. בְּלֵייבֶּען בֵּיי אִיחֶר קַיוּם, בַּיי אִיהֶר עקִיסְמֶענְץ. פון דֶעם פינמטרסטע
צִימְמֶער, קען זִי פֶעהְבְרייטֶען . שֵיין אוג קִיגְִינְקִיט אוֹיף רער גַאנְצֶער וֶעלְט -

=

4 ;+

ר

אִיךְ גֶעהְט פֶערְהָארֶען דֶעם יּנְגֶעל .ער עֶנְטְפֶערְט מִיר בַּאלְד אוֹיפָ'ן אָרְט אויף אַלֶץ
וָאס איך פְרֶעג בי איה אוג רִי מאמע זִימְצְט דֶערְבֵּיי אוּנ קוועכְט-אָן פון נַחת אוּג שְׁלִנֶגֶט
וי צוּקֶער יֶערֶעם וָוארְט ואס עֶס גֶעהְט אַרוֹים פוּן אֵיחֶר זה;גֶעכֶעס מֵיילְבֶעלֶע. אִיך האג
הַיינְטִיגֶען מָאל מִימ יין מְַמֵד גוּמם גֶעפְרָאפִן ; דָאט אִיז אזא סָארט מלַמַד , אַו בָּעַת עה
פֶערֶענְט מִים דֶעם יּנְגֶעל דִי פַּרְשֶׁה חומש מיט דֶעם תנ'ף, ווערְרְט עֶר בּעַת מְעֲשָׁה אַללֵין
זֶעהֶר שְׁמַאק גִתְתָּעַל פון דרי הֶעבְּרְאִישֶׁע גָאסְטְלִיכֶע מליצוֹת , פון דיעֲזער הֶערְרלִיבֶער
בְּלוּמֶענִשְׁפּרַאבֶע אוּג דִיעוֶעלְבִּינֶע הַתְפַּעֲלוֹת , זַאלְל נָאר פֶּעְלִין אַ חונר, נִים ;ער איבֶּער דֶעם
יּנְגֶעל אוין ! מֵיין מְלָמַר הָאט אִין זי עעמְווָאס פא ישָׁעם, אונ דֶעראִיבֶּער אִיו בַּעַת עַר
גֶערֶענְט פיט זֵייגֶע, תַּלְמִיִים ֶענֶען דֶעט וָאס עס הָאט מיט אוּנְֶערֶע גֶעלְטֶערֶען אַטָאל

= 188 ט

פאסטורט אַכֶט זֵיי זֶענֶען נאף גֶעועסְמֶען אין אַיֶץ יִשְׂדָאֵל אונ הָאבֶּען גַעפִיחֶרְ אקוליט;קעם

מֶעבֶּען מִיט לייטֶען גלייף. ווערְרְט עֶר הַאמאלם אכ גָעה רע נט את פול מִיט הרטתבו;
אוג הױיבּט אָן מִים 8 פֵיין ער אוג מִים א בֶּענְן א וּמָאלֶען ֵייגֶע - ַּלְמִידִיט מִיש רִיְטִינֶע

גֶעבֶּעדִינֶע פַארבֶּען אַלְלֶע אַמָאלִיגֶע גְבוּרוֹת, לק הֶעלדֶענְטהָאמֶען. אַלְלֶע מִויכְטִינֶע מע
פוּן אוּנְזֶער פַאלְק יִשׂרָאֵ , עִפֶּעם אקובאט וי אַז עֶר וט אַלְליין דאמיי גֶעווֶען אוג ווָאלְט ָאט
אַלֶץ אִַלְלֵיין מִיט ויינֶע אוינען גֶעזֶעהֶען אוּג גִיט ;ער וַייסְט דָאס דויף טירט זע בע טטאבֶען ,
אָט פוּן דֶעם וַאקְסְט דָאס וָאס מיין יונגֶעכ הָאט ליעב דיי זעבּרֵיאִישע - שְׁפְּדַאכֶע - אוג
פֶערְשְׁ טֶעהְט זִי, אט פוּך דֶעם וואקסט רָאט אס מיין יוּנגֶעל , זִיים אויסְווענְדִיג מְקְכַארְנֶע אוג
מִיט א טָאלְק צוּ עֶרְצָאהְלֶען בי גי טע פון אוּנְזֶער פָאלְק יִשְׂרָאֵל בִּיז וי בי שני. ער
ייס אייך אויף וי פִינְגֶע אויסְגורֶעכֶענֶען די נַאמֶען פון אַללע יוּרישֶע נבּוֹרִים , אוג נָי נָאמֶען
מוּן אֶלְלָע עֶרְטֶער אין אֶרֶ יִשְׂראָל, וואוּ רִי אַלְלֶע נָבוּרוֹת זֶענֶען צוּמָאהְן גי רע , אוג בַּעַת
עֶר רֶעדְט וֶֶענֶען דֶעם , רֶערְט ! עָר אויך מִיש דִי וֶעלְבִּגֶע הַחְֲַּלוֹת, מִי ערעלגיגֶען
גֶעגייסְטֶערוּנג ני זַיין כָבִּי. אַז אִיךָ גֶעמְַאכְט הָאט אַלְלֶעם, בִּין אִיך זִיכֶער טז מַיין ינגֶעלֶע
בְּלַייב שוין אַ יד עד זְבוכָא בַּתְרִיתָא", בַּיו דער קֶעמְצְטֶער לָאפֶּענְְקֶע עָרֶר אס מֶען וע
אויף זיין ,בָר אִין הוּנְדֶע ר יט צטַאנציג וָאחֶר אַחוּם ארויפְשִׁיטְמֶּען , אוג ואס האם איף
ר זיין רוּמשׁ מכמד צו פֶעידַאנְקֶען .

ר
אי

ף מ
4
פו
3 5

| אַז דֶער מְלַמַר גֶעקט אַוֶועק וֶועלְט אוף זיך גַעַהְִין א וָארְף גֶעטָאהְן שְׁלָאמֶען אוג
מָאזֶען אוֹיְרוּהֶען אפיכם ;עס מַייגֶע. בַיינֶער , וֶוֶעלְבֶע זֶענֶען אֹוי צובּראַכען פון דער גַאנְצְעו
וי אבֶעריֶער קארענואניע. גָאר עִָם שׁיְאפְט זי אָבֶּער נִיט : אַזוי װוי א שְׁטִימְמֶע שְׁנֵייטּ נאכ
ַנַאנרֶער אין מיינע אויערֶען: ימ אִין שוחל אַבֵיין " אַז אִיךְ קוּם צונֶעהען ;אין שוח , גֶעפִין
אִיךְ שוין דָארְטֶען אגאנץ גרויקען עולם מיט מֶענְשֶען, וֶעלְכֶע הָאבֶּען זי אַקֶער צעַאמְמֶענִי
געקליבען צורצוהע נֶען דֶעם חוּמֶשׁ פוּן דֶער וָואף--סָדְיָה ואס ר' חַייִם-ישׁ יוב עלֶעײמַּשֶע
מירקעס, 8 יד אע פון אַ יָאהְר אְְַצִיג נָם פַאר זֵיי, איך הָאבּ שי וִיפִיעל מָאל גֶעחֶערְט
גגֶענְדִיג, אַז דִי לֶעבֶּענְסִיגֶעשִׁיכְמֶע פון דֶעם ר' מַיִם שי" אִיז וְעקר אַ מֶערג רינ אוּג
אנדאִינְטֶערֶעסְמַאנְטֶע, נאר קיין הַיירוּטְשִׁימְקֶער אֵיינְוָאהְנֶער עֶרְצֶען הֶלֶ אֵיהָר נִיש גֶענוֹי ני
זי אִיו אוג יֶערֶערֶער רֶערְט ווענֶען אֵיהֶם פּונְקְט פֶּערְקֶעהְרְט וָאט דעד צְוייצֶער + אַנְרֶערֶע.
גָאגֶען דאס,ער אַז אִין זַיינֶע יוּנְגֶע וָאהְרֶען גֶעוֶוען א מלַמד אוּג אַז ער הָאט זִיף מיט דער
ציינ אַרוּמְגֶעוֶעחֶען אַז מֶעהֶר װִי הוּנגֶער אוּג הַארְצְוייטְהִיג מְראָגט אֵיהֶם זיין ארבי נים
אַרַיין , אָמ הָאט עעֶר זִיף גֶּעשְׁלָאסְמֶען צוּ וֶערֶען אַ שׁוּסְטֶער אוג אִיז גֶעוַארֶען,. א יָאזְז
עטלִיבֶע אוּנ. פֶערְצִיג הָאט ער זִיךְ עוֹסֵק גֶעוֶען מִיט שׁוּסטער דיי אוּג נַאכְהֶער הו ער די
מלאכָה אַוֶועקְגֶעוָורְפֶען אוּג הָאט זי צורִיק גֶענוּמֶען צים לֶערְגֶען. אַנדֶערֶע זָאגֶען ָע קעהרט,
אַז ער איז בַּל יָמָיו גֶעווֶען אַ שוּסְטֶער , נָאר בַּיי דִי לֶעמְצְטֶע יָאהרֶען הָאט, ער 5 מינר
גֶעוֶוען אוג הָאט זִיך אוֶעמְגֶעוֶעצט כֶערְנֶען, הי רִי מַעֲשֶׂה איז , אָבְּער ר'נחיים שע הִלייבֶעלֶע
פעשֶעמִירקֶעס זאנְט חוּמָשׁ פַאר וֶיֶעם עוֹקֶם גאָר אויסְגֶעצייבְנְט, אִיגֶערְהוֹיפּט הָאט , ער
אַ גְרוֹיסֶען כּח מַמבִיר צוּ זַיין דִי מְדרָה הוּמֶשׁ פַאר דֶעט פְּרָאמְטֶען הַמיֶעט ער לֵייכְט אוּנ
פַערְשְׁטָאנְדלִיך, ער לֶעגְט זי פּשוּט' דֶעם פְשֵׁם אִין מויל ארַיין, זיינֶע צוּהָאָרֶער וֶענֶען אַלְלֶע
מֶענְשֶׁען פון גִיעדֶערִיגֶען שְׁטַאנְר, אִיבֶּערְחוֹיפט ארבֵיימֶער, בּעלִי מקאכות, שׁוּמְמֶער, שְׁני;דֶער.
מִירְשְׁנֶער , שְׁטִיערֶע ען, שְׁלָאסְטָאִים, סטָאלְיָארֶעם, וואס אַגאַנצֶע ווָאךְ לָאז זיִי זֵייעֶר
בִּיִטְעֶרע מִלאָכָה ניט צוּ גֶעהְ הֶערֶען א גָאטְטם-ָ וארְט , אונ זֵיי האבֶּען אוֹיף ידֶעם נָאר דֶעם
אֵיין שְׁ מִיקעל שִׁכֶּת, אָיֶעמֶע,. אנְגְנִיקְִיכֶע בּעַכִימלָאכוֹת ! אַפִּיל דֶעם אֵיין שְׁמִיקְ על שַׁבַּת
אִיו זֵיי אויך נִיט פֶּערְגֶענְנ צוּ הֶערֶען 8 הַיינִיג וָארְט. װִי דֶער אַלְטער ר' מיִיט-יְשׁעִיָה

= 199 ==

חויבט נאר אָן צו זָאנֶען, הויבְּט דֶער עולם בַּאלְד חַאפֶּען אַ דָרֶעמֶעל , אִיטְלֶעכֶער אויף ניין
אי , עס אִיז מאר קיין אוער ויפ מענְשָ ען : תא ש 8 גינצֶע וָואךְ קיין בְּרֶעקֶע : על מְוָּה

נִים, צויגויטען נעבאך פון א שטיק טאר מָאג בי שִׁפֶּעט אִין בֶער נאמש, זִייֶער גאנצער
מַעיפֶּער אִיז דורמָאוֹים איג אויסנֶעמושְשֶעטֶער, א צופְראבְעְֶער יי אִיז פַּשומ עוֶוער צו ריקדען
מִישׁ אגישָבֶר , אָש דֶערְאִיבֶּער אַז זי זֶעטְצֶען זי אנעק נֶענֶען דער הַייסֶער הְרוּבֶּע אוּנ ר
חַיִַם ייז ְ נאף דערטוּ דֶעם חוּמָש מִיט זיין זיסֶם קַאלכעל , פֶערְשְׁלֶעפְפֶערְט דָאס זֵיי
די טרְשְטֶע טיט , פון פִיעֶל ימֶער הֵיבּטיויהיאן הֶערֶען אניאונגֶעהויערֶעם, גוַאלְמינְם

הְרָאפֶען , אַלְלָע נַאנֶער בְּרומְמֶען צו צום פַאקְט , אוג ר' מַיט זָאנ אונ זָאגְט גָאר אָהְן אַני
אויפְזֶער עפיט גְֵייףָ יד לט נר נִיט גֶעהֶערט הָאט אַרוּם אֵיהֶם הוט זף + יי

5 = שְׁלָאפְט אֵייך שלְאפְם אייף , בְּרִירֶערְלֶעד! נָאנְל אי דֶער שְׁקָאף גוט בֶּעקימֶען., עס

אִיז מֲלִימָה אויף איך נִימָא ואס פֶערְאָיגֶעל צוּ האבען. איער כּוָה אִיו גֶענִים נִיט גֶעוֶען

צוּ גֶעסְטן אין שׁוּהֶל אביין שְׁמַמֶען, אִיחָד יט אוזֶער גֶעקימֶען ֶענֶען דִי וֶערְטֶער פון דער

הַיילִיגֶער תּוְרָה , איחר זֵייט אַהֶער גֶעקוּמֶען אֶפּשינֶעבֶּען איער חוֹב צוּ דֶער זוּדֶעשְׁקֵייט, אוג

וָאם קֶענְט אֵיהֶר גֶעבַּאךְ הֶעלְפֶען או די נַאמוד ָאט אייך גובר גֶעוֶוען מייל זי א גָאר נים
דֶער ער שְטַארְקֶער. פון אֵיף . מַיינֶ ִיעבּע רֶע שְׁניילֶעללעך. ‏ שׁוּכְטֶערְלֶעך. אוּנ
מִירזשנֶערְלֶעך ! |

8 - שְׁלָאפְט אַייך , שׁטאפט אייך, בְּרִידֶערְלֶעך | אֲפִיקוּ שְׁלַאפֶעדִיגֶערְהֵייט הָאט אֵיהֶר דָאס
פָּאלְלֶע ֶעכְט צוּ שְׁטָאלְצירֶען אנ עיען דָאט הב אַרביימֶער פון די אוּמוֹת הֲעוֹכֶם. וָואס
מֶּ וֶען זֵיי אִין זייֶערֶע שַׁבָּתִים אוּג קע יַמִיט-יטוֹבִים ? זי לִיגֶען אין דִי שִׁיינְקען, אִין י
טְרַאקְטִירֶען , מוֹירְט שִינּוּר , הַאלְגֶעיֶען זל אִין די גאסְמֶען,. אִין די רִינְשְמַאקֶען , מאכען
הראקעם , - מקאנְדַאכֶען אַז עָם פְּלַאמְמְט גָאר דֶער. פָּנִים קוּקֶענְדִיג הָאם פאר אַ מִין רְזיקֶע
גֶּעשֶׁעפְפֶענִיש פון אמֶענְשֶׁען קֶען וֶעיען . . .

+' אוה ר חַיַם יְשׁעַיָה זָאנ אוג זָאנְט, דְדֶעהְט מִימָן גְרָאֶּען פִּנְגֶער אַרױף אונ אראפ
אוּג קלֶערְט אֶפְשִׁי דֶערְבַיי די א בֶּערסְטֶע רַעֲונוֹת , עֶר מְרֶעסְסט זִיף פִיעלְכִיכְט מימ דֶעם
געבאנְקען או טָאמֶער הֶערְט אֵיהֶם אֵיינָער נָאר פוּן דֶעם גַאנְצֶען עולָם אִיז שוין אויך זַיין
זָאגֶען אָנְגֶעלֶעגְט. ;ער הָאט אוֹיך צו קיינֶעם פון זֵיי קֵיין שום פְּיֶעמֶענְציִע נִיט , וָאדוּם
ווֶער וי ער קענן דָאם נאך אַזי גֶענוּי וִיסְמֶען דֶעם בַּעַל מלאכָהס נִשֶׁמָח . דֶעֹם בַּעַל
מְלָאבָהְ'ם מָארְט מֶעבֶּעןף ער אִיז רָאךְ;ֶעפֶּעם אַמָאל אַליין אויף גֶעוֶען אַשמְטֶע. . -

אצ אַ זייגֶער צעהען עֶנדִיגְט עֶרְשְׁט ר' חַײִַם יִשׁעיָה דִי מֶרְרֶה חומש + איינער שְׁטֶעלְלט זִיך
אַוֶועק זָאנֶען סריש" אוּנ-מֶערְקוִוירְדִיג אִין דָאס --- צ אמ הא שָׁמָה רַבַּאי גערַואבֶען זִיה
אַלְלֶע ְׁלַאפֶערִינע , דֶער עוֹכֶם הוֹיבֶּט אָן צוּ נֶעהְמֶען אֵיינֶער יו דֶעם צְווֵייטֶען שמֶעקי
טאבּיק'ם , אויף דֶער גַאנְצֶער שוהל. הֶערְם זִיף א נִיסְסֶעבֵיי , אִיטְלִיכֶער פְרֶענְט בַּיים שֹׁמֶשׁ
וֶוענְן וֶועט מֶען מָארְגֶען בַאוונֶען די ,הַשְׁנִּמָח אוּנ --דֶער עוֹקֶם צוּגֶעהֶט זִיךְ יֶעדֶערֶער צוּ
זִיךְ ‏ אַ ְתִיים .

יי אִיך נֶעהָ אויף אַווֶעק אַ חַיים אונ געפִין נָאה מיין | חַאשְׁקֶען זִימְצֶענְן דיג אוג לִיענְרגג
דֶעם טֵייטְשִׁיחִימָשׁ , אִיחֶרֶע אוֹיגֶען וֶענֶען שוין הַאְב צוּ גֶעמַאכְט, נָאר שָׁכָא פֶען וֵֵילֶל ױ
בָשׁוּם אוֹפָי נִים גֶעהֶען ווו נִי ווע נִיט קאנְטְשׁ שֶען בִּיז גע :"

די

אַלְלֶע חוֹיזְילַייט קייגען זיך שְׁלָאפֶען, אין שְׁמוּבּ וֶוערְרט שטילל. א אִיך גֶעהֶם זי
גי צוּם מֶרְרֶשׁ . אַךְ, וָואס פַאר אַנדאוּנְבֶעשְׁטייבְליכֶען פֶערננִיגֶע איך הָאב קוקע:דיג אי דע נם
נָאמְטְליכֶען מפֶר, ואס פַאר עֶרְהַאבֶּענֶע גֶעבַאנְקֶען אִיך גֶעפִין אִין אֵיהֶם | וָואס פִיר הֵיילְגֶע
| גֶעפִיהְלֶע ער שְרוֶועקְט אִין מִיר } ואס פִיר פֶּעוְל, וָאס פִיר ְרִילַאנְמֶען אִיף נָעֹפָיו דַארְטֶען
אוֹיף יֶערֶער שׁוּרָה, ואס פִּיר אַ נָאמְטלִכֶע פַּאעזיע עָם לִיגְט אין יֶערֶעם וָארְט . דָאס' אִיז ריי
מע פְאעויע פוּן מוה לַאנְד ; דָא אִיז זִי מֶעלַאנְבָאלִישׁ , וי מרָה שְׁהוָרו' דיג פֶערְאוּמְמֶערְט ,
אָט אָט וָואם אִיךְ הֶער וי זי גִיט מִיר אִין הֶערְצְִייְטֶעְרֶע' טֶענְגֶער אִיבֶּער דֶעם בַּת קול
וָואס קנָאנְט זִי אַ מויב : אוי עה אונ וינד אִיו מִיר זֶעהֶעֶנְדִיג וָואט.עס אִיז גֶעוָוארֶען דֶער
סוֹף פוּן דֶער הֵיילִינֶער שְׁטָאדְט יְרוּשַָׁיִם אוּג פון דֶער יּרֶעשֶער אוּמָה , אוּג בִּקְטְלֶעך מוייס
נוערְדט זִי פְרֶעהְלִיבֶער, לֶעבֶּערִיגֶער אוּנ גיֶעססט זף אוים אִין אַ גַאנְצֶע . חַארְמָאנִיע ,פון
ווייהִנְקְלִינְגֶענְדֶע , אַנְגֶעגֶעהְמֶע קוקות אויף וְרוּשָכיִם ס וִימְסֶע הָאפְּפְנְּגֶען אַז מְשִׁית ווֶעט קוּמֶען.
דָא שְׁלֵיירֶערְט וִי בִּיקְסֶען מיט הַארְמַאמֶען אוֹיף די יּרִישֶׁע רְשְׁעִים , אָט אָט' מַאבְט זֵיצוּ לִיעבּ
זי פוּן דֶעם גַאנְצֶען בְּלֵל יִשְׂרָאֵל אַתָּל עוֹלֶם , אוּג דָא גִים זִי זִיךְ מיט' אַמָאל אַ דְרָעה אוּג,
גִיעכְסט פֶּעךְ מִיט. שְׁוֶועבֶּעל אוֹיף אוּנְגֶעֶרֶע שְׁאִים אוּנ זָאגְט זָיי צוּ זָעֹהֶר א א בִּיטְטֶערְן כוֹף, |
אוּנ אוּנְז ידֶען נוייוְט זִי אֵיהֶר פְרֶעהְלִי פִָּימָר . + + *

יי דֶער מָדְרֶשׁ מַאכְט מִי? שְׁמָאלְץ אוֹיף מיין פַאלק, איך וָעַת בֶּעשׁינְפַערְליך אַז די אְַל
ִייעֶכְטֶע אידֶעעֶן וָואם דע- ִיינְטצֶעהנְטֶער יַאַהרְהונְדֶערְט בַּעריהְמט זי מיט זֵיי וי הוּנַדְמַאווּם
וּמֶענְשֶׁנְילִיעבֶּע) , מַאלֶענַאנֶץ ; גֶעװיסְסֶענִם-פיַייהֵייט, פי וענדעמאַנציפַאצואן אוּנ רֶערְנְֵייכֶען
(הָאטְשׁ דֶער עוֹכֶם פוילט זִךְ זֵיִי הַיינְט מקײיַם צוּ זיין), אִיך זָעֹה אַז כָּמֶעט וִי דָאט רוב
הַיינְטִיגֶע פְהִילאזָאפְהִישֶע בּליקקען אִיבֶּער רָאם לֶעבֶּען אונ אִיבֶּער דֶער מֶענשְׁהינ , זֶענען
נָאךְ מִיט צְוֵויי טוֹיזֶענְד יאה" צוּרִיק בֶּעקַאנְגט גֶעוֶוען אוּנְזֶערֶע גְרוֹיסֶע חֲבמים, א וּנְזֶערֶע בַּנְאִים
אוּנ אֶטוֹרָאִים. אַז אִיף נֶעהֶם קוּקען אִין מֶדְרָשׁ גֶעהֶען מיר דַאנן אַרױף אוֹיפץ וִנְגֶּען רֵי
מְלוּנֶע וֶוערְטֶער וָואס דֶער בֶּערִיקמטער יענְגְלִישֶער כָאיד בַּנימִין דִזְרַאעֲלִי (בְּיְקַאנפְפֶיֶעקר)
הָאט אַמָאל גֶעגָאגט צוּ זַיינֶע שֹׂנְאִם אִין פַארלאמענט { ,אוחרך שׁוֹמִים שְבֶּענָכֶם , איה

פִּתָאיט, וָואס נֶעהְמְט אֵיהֶר זִיך אַזוֹ איבֶּער * בַּעַת אִייֶערֶע זיירֶעס הָאבֶּען נָאךְ גֶעפִיטְטֶערְט
תַוָרִים , וֶענֶען שׁוין מֵיינֶע עקְמֶערֶען גֶעשְׁטַאנֶען אויף וָעֵהֶר אַ גְרוֹיסֶע מַדְרְגָה אוּנ האבֶּען
פֶערְבְּרִייטֶערְט ליכְטִיגְקֵייט אוֹיף דֶער גאנְצֶער וֶוֶעלְט! - : |

איך לֶעג אוֶועק דֶעם מְדרְשׁ אוּנ הוֹיבּ אָן מְעבִיר צוּ זיין דִי קָרְרָה פוּן דֶער וָואךְ
צְוָוֵיי מָאל זָאג אִיךְ איבֶּער יֶערֶען פָּסוּק כִיט דִי מְרָאפֶּם אוּג אֵיין מָאל ָאג אִיךְ הַּרנוּם וי
דֶער דין איז, ערע מָאל ווֶען איף נֶעהֶם אוֹימְדְרִייֶען דֶעם שַׁלְשָׁלְתי ‏ דֶעם יפְּזַר' , דָעֹם
גָרְשִׁים' אוּנ די אַנרֶערֶע מִינָי נְגִינוֹת , לוט וי מֵיין מְלַמַר הָאט דָאס מִיר יווייס אוֹיםי
גֶעלֶערְנְט , פַאלְלט מִיר הַאנְן אריין דֶער גֶעבַאנְקֶען; וָואס ר גְרֹימֶע נַארָאנִיט מיר. מֶענְשֶׁען
ַינֶען . מִיר קויפָען זֶעהֶען א פְרוֹיֶענְ-צִימְמֶער וָואס. ונ יי הוּנדֶערְט פּוד , מיר קויפען
זֶעהֶען אַ יְקוּד--אֹשֶׁה מיט אָנְדֶעיְטהַאלְבֶּען קָאפּ, מִיר בְּרֶעבֶען דֶעם מח אוג קְלֶערֶען סשייטש
וִוי אי דָאם גֶעמָאלְט { וִוי אִיו דָאס מֶענְלֶעך? אוג דֶעם גְרוֹימֶען ואוּנְדֶער וֶועלְכֶער אִיו בַיי
אוּנ אלמֶער רֶער נָאז הוֹיבֶּען מִיר גָאר נִיט אֶן אֲפִילוּ צו בֶעטְבַאכְטֶען, מִיר פְרֶעגֶען גָאר נִיט
קיין -קֹשָׁיוֹת 1 שְׁטֵייטְשׁ, װִי אַזױֹ אִיז רָאס (ָ וו קוּמְט בָאס 1 אִין אֶמֶתֶן גֶערֶעדְם איו דָאס
דֶעגְן אֶפְשֶׁ ניט. קיין גנַאלמיגֶער וואוּנְדֶער אז רִי נְינה'לָאך אוג דֶער אוֹפְן וי מֶען בֶּערַארְף
יעדֶערֶען פון זיי אוֹיסְשְׁרִיוֶען , אוֹיסְדְרִייֶען , הָאט וִיךְ בַּיי אוּנָז אֵיינְגֶעהַאלְטֶען א נִקערְך פון
עֶטְלִיכֶע דוּנְדֶערְט יָאהֶר אִין פֶּערְשִׁיערֶענֶע עֶרְֶער אוג בַּיי פֶערְשִׁיערֶענֶע גֶעלֶעגֶענְהֵייטֶען -
נִי ורְלירֶענְרִיג דֶעם סֶע קְלַאנֹג דֶעם מְליינְסְמֶען רְרָעת ? שְׁטֶעלְכְט אַייךְ, בַבּוֹתֵי, פַאר.

-- 141 --

אָט דִי דֶגֶנ אִין א שינֶם ּמְמֶער-ָאג הָאנ מע נֶענמֶע זֶעכֶּם הוּנְדֶערְט טיזער |
גאמְטֶעם- וינ וואל זִי געפִהְרְט. מֶען הָאט יי אללעמען יי ייט נִי גֶעֶעבֶען צונוף צוקכיימען
אָפילוּ ‏ זײַער בּיסְסֶעל אַרֶעמְקֵייט . וייֶערֶע כֶעטְצְטֶע בִּיסְסֶעל פַאוְשִׁינְהֶעם. מֶען אִיו מִימ
נאגייקעס גֶעשְׁטַאנֶען אִיבֶּער זֵייעֶר קארק אונ גֶעמְרִיבֶּען אויף וָואס רִי וֶועלְט שְׁמֶעהְט. דֶער
עוּכֶם איז גֶעוֶוען זֶעהֶר צוּמוּמְמֶעלְט , צודוּדֶערְט ; א קְלֵיינִיגקייט צוּ פֶערְלָאוֶען נָאר אוּנְגֶעף
רִיכְטֶערְהֵייר די שְׁפַּאנִישֶׁע בְּלֶא הִימֶמלֶען מִיט דִי גִינְגָאלְדֶענֶע שְמְכַאהְלֶען פון אֵיהֶר זָאנְגֶע
צוּ וֶוֶעלְכֶער זֵיי זֶענֶען שוין גַאנְץ שְׁטַארְק צוּגֶעוָאהְנְט גֶעוָואָרֶען 1 א קלייניגקייט צוּ פֶערְלַאזֶען
אַ גֶעבּוּרְטְם-אָרְט , דֶעם אָרְט ואוּ עֶם גֶעפִינֶען זִיי דִי קָבָרִים פוּן מַאטֶעט אוג מַאמֶעם , פון
שׁוֶועסְטֶער. פוּן בְּרִירֶער, פון חֲתֵנִים ‏ פון בֵּוֹת 1 . . אָט הוט מֵאקִי רֶערְאִיבֶּער יינֶער
נִיט גֶעוואּסְסט אוֹיף וָאס פִיר א ווֶעלְט;ער אִיז,. אונ בּיי אַלקעם דֶעם = בּיַי אלֶעם רֶעם,
ַבּוֹתֵי,. הָאבֶּען זֵיי פון דֶעְטווענֶען אָן די קליגינקע בְנִינָה לֶא נִיט פֶערגֶעסְסֶען. זייָער גֶעלְט,
יערֶע פֶּערֶעל אוּג בְּרִילַאנְמֶען, ייעֶר גאנְצֶען פֶערְהָארֶעוֶועטֶען אֵיינֶענְס הָאבֶּען זי אִין
ָׁפּנְֶען אִיבֶּער גֶעכָאוֶען. אבֶּער דֶעם פפַּשְׂמָי' מִיט רֶעם ערקא" -- דאם הָאבֶּען זֵיי צו זִיך
אִין זעקעל אַריינְגֶעלֶענְט, אונ דאם אִיו מִים זֵיי מִיט גֶעפַאהְרֶע אין די עֶרְנִכְטֶע נֶער

1 29

ִויטְטֶעכֶען , אִין דִי שְׁרֶעְליְהטֶ שְׁטוּרְמווינְדֶען. אוג אִין רי גֶעפֶעהְרְלִיכְסְטֶע מִרבָּריוֹת ‏ . .

הַיינְט זָאגְט אַדרַבָּה , בבּוֹתַי ,‏ אִיחֶר אַלֵיין 1 אִיו דָאס ניט קֵיין פִּלְאָי פּלְאִים ט. . *

א

6

דֶער כָאמְפּ הוֹיבְּט זִיךְ שוין אָן אוֹיםְ-צוּלֶעשֶׁען, אונ יאִיךְ נָעה זִיך לֶענֶען שְׁלַאפֶּען -
;ערשט מִיט אַ מָאל דֶערְקֶער איף זי ווייטער פוּן איבֶערָן וַוינְט קְרֶעכְצֶענְדִיג, אֶבְטמֶענְרִיג,
אִיךְ הֶער װִי זִי חְליפֶעם שׁוֹין וייטֶער , אִזי וִי זִי איז זִיךְ דָאס נוֹהַג פון קאנג אָן אַלְלֶע
פְֵייטִיג צוּ נַאכְט, . 6

-- וֶוֶער קְרֶעכְצְט דָאס ? וֶוֶער אִיו דָאס די, זי"? - װֶעט אֵיהֶר מיך געווים פרענען .
רַבּוֹתִי. דִיי זי" אִין אוּנזֶער אַפְּטִייקֶערְס וי קְלַארֵא מַאקסימַאונֵא אַדֶער ַיָה שָׁאסיֶע חָיַם
שְטוּאֲלֶם וי גַאנֶץ הֵיידוּטְשׁיסָאק הָאט שׁ מִיידֶעל-וַייס גערוּפען .

וָואס וֵַיינְט זִי פ

זי וויינְט אויף אֵיהר פּינְסטעֶע מעֲרָכָה , אוֹיף איתר בִּימֶערֶער דָאלָיַע , זִי וַויינְט רער"
מָאהְנֶענְדִיג זִיךְ וי פּרְעהליך, וִוי לֶעבֶּערִין. : פְלֶעגְט צוּבְרֶענגֶען אַ פרייטיג צוּ נאכט מוירֶעל-
נוייס בַּיי אִיהֶר אַלְטוֶועלְטִיגֶען טַאמֶען, וָואס ִי פְלֶענְט זִיךְ מִיט אֵיהֶם שְׁטַאנְדִיג קְיִיגֶען אונ
זָאגֶען אַז עֶר האט קיין גֶעשְׁטַאק נִים אוב האט גֶעפַּאסְסְט צו כֶעבֶּען מיט עֶמְלִיכֶע הוּנְדֶערְט
יָאקֶר צוּרִיק , צוּנ וִוי זִי פֶערְבְּרֶענְגט אֵיהֶם הַיינְט , בי אֵיהֶר נײַװועלטיגען מַאנן ואס זי הָאט
מִיט אֵיהֶם תְתוּנָה געהַאט אוֹיס ליעבֶּע: , זִי ויינְט בֶּעמְרַאכְטֶענְרִיג זִיךְ וִוי גְלִיקליך זי הָאט
זִיךָ גֶעפִיהְלְט אַמָאל אוּג וי געקֶענֶר זִי אִיז היינט ?‏ דֶער מַאנן אִיז נָאךְ פוּן אָנְהוֹיבּ אָבֶענְר
אַוֶועקנִיגַאנגֶען אִי קְלוּב ְׁפִילֶען אִין ְּרָאפֶערַאנְס אוג נֶועט, ערְשְׁט קוּמֶען צ' וְתִיקִי אַהיים}
אֵיהֶר בְּכוֹר, אֵיהֶר טְהַייעֶלֶער -קְרִישָיל נאך הוּנךְ יֶערְט מִיט צווַאנְצִיג אָהֶר וָאס מֶען הַאט
אֵיהֶם אקאן רֶשְׁט וָואס אַרוֹיסגֶעמְרִיבֶּען פוּן גִימְנזָיו יֶעפִיס פַאר א מַעֲשָׂה שׁכיֶעט זִיך אִיניצטֶער
אַרוּם אִיבֶּער די" גאסְטֶען מיט אַקַאמפַּאניע נוייִסֶע הבְהָהמְיְקֶעם , אֵיהֶר בַּת-יָחִיד;קֶע מיט דָי

גֶעשָׁארֶענֶע הֶערְלַאך שושְקעט זִיךְ אִין זאאל מִיט אֵיין אַטְסְטַאוְונָא יֶעם אָפִיצַיֶערל גָאסט ווייםס

=
==

= יי א

== 142 =ש ?=

וֶועגֶען וָאס, אונ זִי, די מַאמֶע, , נִטֶצֶט גֶעבֶּעף 8 גאנצזן אבענד איינע אלײַן בי זיך אין
כפאלניע אין גֶעהַאקְטֶע ואוּנְדֶען אוג בֶּעקְלָאגְט אִיְרֶע מָאג מִיט רִי יָאהְרֶען. + .

= אוג מִיט אֵיחֶר גֶעניין פֶעלווינְט זִי מיך בַּאמְד אוג איך וֶוער אַנְשלָאפֶען ו יי

2
- ו ער
= עי

אי דֶעם גאַנְצֶען מַארְגֶערְיְקֶען טָאג פֶערְבְּרֶענְג אִיך אויך אוֹיף דֶעמְזֶעלְבֶּען אוּפַן, אוג איף
פִיהְל אז ייערֶע גֶּעשֶׁעפְטִיגּנג גי מִיר צוּ נייֶע קְיֶעפְטִין , פְִּישֶׁע כּחוֹת , צוּה פון מִיר
אַרָאם רִי קְרֶעמֶערְשֶׁע פֶעלְבֶעל. אוב מיכְט מִיך פַאר אַ שְׁטָיִמֶעל מֶענְשֶען ווָאס וֵיימט אַז, ער
הָאט הָאטְשׁ אֵיין מָאג אין דֶער וָאךְ נִיט אוּמוִיסְט אָפְּגֶעלֶעבְּט. מתנח טובה אחת" איין
גוּמֶע מנָה , שש בְּבַת ני אִיו דָא א מיין אוצָ ‏ ְשַבֶּת שִׁמָי אוּנ דער מַתָנָה רופָט

גֶעגֶעבֶען דֶעם כָּ , אוּנ וֶעלְבעי = פיט דָאס. גי וָאס פיר א טְהייֶרֶעם גֶעשֶענ דער
שַׁבֶּת אִיז אַן אֶמָתין ?-- יי

+ - נִי עִם הױיבּט אָן צוּ וֶוערֶען פִינְסְטֶערְלֶעך, אַזױי וֶערְט מִיר נעפִים בַּאלָ אּנְמוּטְחִינלעך
אוֹיִפְן חַארְצֶען. מיך דֶערְמַאהְן זִיך אָן דֶער וִוינְטִיגֶער פּרנָסָה, אָן דֶעם װִינְטיגֶען כֶעבֶּען או
אָן דֶעם וִוינְטִינֶען מצַב פון דֶער גַאנְצֶער אוּמָה, . מִיר אִיז זִיךָ זְער שְׁוֶוער צוּ שֵׁיידֶען פון!
שבֶּת גַארקֶעם איז גִיא. קיין תִּירוצִים. מֶען דַארְם הָאבֶּען אויף מָארְגֶען אַפְרִישֶׁען לָאבָּל בְּרוֹיט ,

אִיל דאווען אָפּ מערִיב חַאפֶּענְרִיק , מאף גֶעשְוִוינְד הַבְרָלָה אוג אפ זִיף צו' די

: (:
שְׂריטרֶען פי קְרָאס . אַ רוֹיְגֶעהֶענְדִיג אי פָארְהוֹיד הֶער אִיך ניי מיין קְלֶעגֶערֶער וּנְגֶעל זִינֶגְט

ֵּ -= - :
קיין געֶט אִיז ָא

מִשל השָׁמַיִם | |
נִיטָא ואוּ צוּ קייען י
וּמשְׁמני הִצָרֶץ |

עס אִיז נִיבָא קיין פַּריץ 8 =+ 46

אֵיי דִי פָּרִיצִים . דִי פִּיצִים, .קיין גוטֶער יוד הָאט נֵיי ניט גֶערַארפְט,קענגֶען אט וָאלְט
אִיךְ הַיינְט נִיט גֶערַארְפֶּט הַאנְדְלֶען מִיט וָוגֶר | + + . -י | |
| שמואל ליב ציטראָן

פיז פריייעג. ימ ר ר

דער חלוּק 9

8עטט..,
"יצאנ

אויף אַגרוֹיפֶער גאס פון אַגְרוֹיסֶער הַאנְדֶעלְשְׁטָאדְט בַּיים שְׁוַארְצֶען.ים, װאוּ דָאם
גֶעטִיממָעל פן זּדֶען . טֶעהֲקען . גְרֶעקִין. אִיטַאלֶיענֶער. פְרַאנְצּוֶען. רֵייטְשָען. בָאלְגַארְן
אוג רוּססֶען אִיז זֶעהֶר גְרוֹים, אנ צְוִישֶען הָאנְדְלֶערם אוג מָאנְדְלֶערְם . זֶעהְט מֶען אוֹיך
וייצֶענְמֶעְגֶערֶם מִיט וייצְפְראכֶען אִין די הַאנֶר. גֶעהְן אוג ‏ שְׁמֶעהְן, שְׁמֶעהְט אַ צִי
שְׁטָאקִיקֶעם הי . רֶערעֶרְשְׁטֶער שְׁטָאק בֶּעשְׁמֶעהְט פוּן מַאגַאזִינְם אונ דֶער צְוייטֶער שְׁטָאק,
פוּן רי שָׁמוּאֵל נַזִילְבֶּערְט קַאנְטָאר, דָאם קַאנְטָאר. אִיז ‏ אַנְרוֹיסֶער שְׁמוּמְצִינֶער זַאאל מִיט
צֶעבְּרָאכֶען מָאבֶּעל, אַז סֶע אִיז פְּשּׁט אַ מַכְּנָה זיך אַגִידֶער צוּ וֶעמְצֶען מִפְּנַי בֵּמֶה וְכלָה
מַעמִים י נָאר פְרַאודַע אַזיינֶער הֶענְגְט יא אִין קאנְטָאר י,ער אִיז אֲפִילוּ שטַארְק הַיוֶעלִיק,
נָאר אַינ-הַיזִירָיקֶער זַייגֶער. אִיז דָאךְ אויך אַזיינֶער, -י |

גִם איז אִין דֶער פָרִיה. דֶער ייגער בֵּיי ר' שְׁמואָלן אִין קאנְטָאר מוּטְשֶעט זי גֶעבֶּעך
מִיטֶען היזיר;קען קֹל גיין צוּ שלֶאגֶען . ר' חַיִם רֶער קאססיר שְׁמֶעהט פון יֶענֶער זט מִיש
אוג קוק אִין א צוף ארֵיין אוג א יְגֶער מַאנן זִיצֶם אונ שְׁרַיינְּט. אַ פָּאאר וֵייטצָענ-
מֶעקְלֶערְם הַאְטֶען פרָאבּען א לוע פַּפירֶען. א יי פִיער רֶע שְטֶעְן אוגוואגֶען ַבִיסעל
וֵוייטְץ. אֵיין יוד הָאט אַבִּיסֶעל וַייטְץ . אֵיין יוד הָאט אַבִּימֶעל וֵוייטץ אוֹיף רֶער לִינְקֶער הַאנָד
אַרָאפּיגֶעשִׁים אוי וָאהרֶענְד ;ער אִיז צוּ ר' הַיִם'ן צוּ גֶעגַאנְגֶען, הָאם עֶר מִיט אַ פִינְגֶער פֿון
דֶער רֶעכְטֶער הַאנְד דֶעם וֵוייטְץ גֶעשַׁארְט, |

אי פְּרָעג אַייך מֵָתר נִישְׁט. רי חַיִם . צו אי רִיניגֶט מֶען וֵיימְץ ? מִיר דַאכְט זי אַז
ער אִיז בּנרְאֵיאִין מִצְִַם גֶעוֶוען, וֵוייל אַלֶעעעשֶׂר מיּוֹת פוּן פַּרֶעהן הָאבֶּען זיך אִין אִיהם
אריין גֶעתַאפְּט. אִיךְ הָאב עִם מִיךְ אויף ר' שְׁמוֹאָלן גָאר נִיט גֶערֶעבְט. בְּנָאֶמְוות . אִיך וֶועל
דָאףְ פוּן אִיהם בְּדִיל הֵרֶף וֶוערֶען . ר' שְׁמוּאָל אִיז דָא דַאכְט זִי א-נ-עתרליבער יד , וי
אַוויינְשַׁע קימט געם י .ער זאל עם פֶערלַאנגען אַז אִיךְ זָאל. דֶעם וַוייטְץ צוּ גֶעהמֶען ? צוּ אִיז
נֶער דֶענן לויט דֶער פְלָאכֶּע וָאס אִיך הָאבּ בּיי אִיהם גֶעקויפְט 1 גְלויבְּט מִיר ר' חַיָים, וָואלְט
אִיך נָאר גֶעתַאט אַ קליינֶעם אַדְרָאף גֶעגֶעבֶּען. וָאלְט אִיך אִיהם בְְַּאֵי גֶעלַאוְט פַאלֶען, צוּם
אוּנְגְליק אָמֶער הָאבּ אי אִיהם פִינֶף הּנְדֶערְט רּבַּעל גֶענֶעבֶּען . אונ פֵּנֶף הוּנְדֶערְט הּבֶעט
איז פַאר אִזֵא קְליין מֶענְשֶׁעלֶע וי אין בִין צוּ שְׁוֶער צוּ פֶערלִירֶען וּבּפרֵט אַז אִיך בִּין נָא,
גִישְט שׁוּלְרִיג אין דֶערִינֶען. דָאם הֵייסְט גְלַאט מֶען וִיל מִיךְ בַאבֶּעוֶען ;
אי קענן אייף מַיין לִיעבֶּער יד דֶער צוּ גָאר נִישְׁט הֶעלְפֶען . מייל אִיך בִּין דָא דא-
גִישְׁט דֶער בַּעל-הַבַּיִת. נָאר קוּמט זייט מוֹחל אִין א שָׁעֹה אַרוּם . אַז ר' שְׁמוּאֵל וֶועם פוּנֶעם
בֵּית הַמֶדְרֶשׁ קוּמֶען וֶעט אִיהר אַלֵיין מִי אִיהם רֶעדֶען -- הָאט רי חיִם גיֶענְפֶערְט, .
דֶער "ר הָאט גֶעבֶּעף אַשְׁמַארְקען זפֶּץ נָעמְחוּן אוג אי פון דֶעם קַאנְטָאר)
אַרויסגֶעגַאנְגֶען .
תכ ימע בֹּאת --הָאבֶּען נֶעגֶע יּרֶען צוּ רֵי מֶעקלֶערֶם גֶעשְריענֶען -- אִיהר זנ
;בָאך אַליין דֶער בַּיי דִיי מֶעקלֶערְס גֶעוֶען י פַא וָאטינֶשֶׁע רֶערלָאוְט איהר, עס,. אָו מֶען ואלל,

= 1404 ידי

יי אוּנְז פון דֶעם מַקֹח צָעהן {קאפּי פוּנֶעם פּוּר וֶוֶעלֶען אָב-רַיימֶען? רי שׁמוּאֵל אִיז רָאךְ דַאכְט
זִי אינ קֶעהרְלִיכֶער יור . װי אַזוי-וָשֶׁע אִיז;עם בַּיי אֵיהם רֶעכְט דָרֵיי אָרֶעמֶע יּדֶען צוּ
בֶּערַאבֶּעוֶען* יי

לֵאמִיר ווארְמֶען בִּיו ר' שְמוּאֵל ווֶעט קוּמֶען פוּנֶעם דַאוונֶען . אַדְרִכָּא לָאז גֶער אוּנָו

אִין די אֹיגֶען זָאנֶען צוּ הָאט עֶר אוּנו אַלֵין נִישׁט גֶעהֵיימֶען דֶעם וייטְץ אִין מַאנַאוִן אָבּי.

שימֶען -- הָאט אַמֶעקְלֶער גְיֶענְפֶערְט ,

-- שְׁרִייֶעט נִישְׁט, רַבּותי . מִיר דַאכְט זִיךְ, אַז רי שְׁמוּאֵל נֶעהְט - הָאט ר' הס
גֶעוָאנְט ,
דִי טְחִיר הָאט זִיך גְיֶעפֶענְט. אוּנ דֶער גְרוֹיסֶער ;קַאממִיפֶאנֶער רי שְׁמוּאֵל נַייוילְבע

פוּן לִינִיץ מִיט דֶעם גרויסען מלית-זאק איו אַרַייוִיגֶעקוּמֶען, אוג וָואהרֶענְד ;ער הָאט דִי

מִוּוָה אַ קוש גִיגֶעבֶּען , הָאט ;ער גֶעואגְט ,א נוּם מאהנען +

שְׁמֶעלל רֵיר לִיעבֶּער לֶעוֶער . אַ מִיטטֶעל ‏ גֶעוַאקְמֶענֶעם ידֶען פָאר , וֶעלְכֶער אִיו

גֶענוּג פֶּעם מִיט אַרויטהֶער בָּארְד. נָאר וַייל ער בֵּייסְט זִי וָעֵהֶר אֶפּט אִיז אֵיין שְׁפִּיטְץ
קִירְצֶער . פּאהקעליף הָאטיֶער גֶעגְרִיוֶעלְטֶע. רָאס פְּנִים אִיז בַּיי אִיהם בֶּעשִׁיטט מִיט אַ ס
- פלעקין אוג אָרְמֶער ווייו וֶענֶען אויך פְלֶעקִין פון פֶערגַאנְגֶענֶע לִישַאיֶעם. מִיט וַייגֶע קאצֶענֶע
אויגֶען קיקט ער זֶעהֶר אֶפּט צוּ גָאט. הִנְמֶער זיין בְריטֶע נָאז שְׁטֶעקִין אַ פָאר גְרָאבֶּע לפע
אַרױס, אוּנ אַו ור רֶעט שְׁטֶעקְט פוּן הִינְטֶער דֶער אויבֶּערְשְׁטֶער לִיפֹּפּ נָאך אַינ-אִבְּרִיג
שְׁטִיק ליפ אַרױם, אַז עֶס דַאכְט זִיךְ אַזֶשׁ אוֹיס, אַז מֶען הָאט אִיהם די אוֹיבֶּערְשְׁטֶע לִיפּ מִיט
לִיפּ אָבּגֶעלְַאמֶעוֶעט. צֵיין הָאט.ער אַזֶעלְבֶע שִׁימֶערֶע, אַז עִם קוּמְט אִיהם אוֹים אַן א ם. אִין
אָת אויסצוּרֶערֶען פייפְט עס אַזשׁ. אַקַאפָאטֶע טְרָאגְט ער אַ גְרִינֶע. נָאר װייל זִי איז שוין
בֿיה שְׁמַארְק אִין דִי יָאחרֶען אִיז רִי פּלֵייצֶע מַאנְדֶעל-קֵאליר גֶעוארֶען. דִי הויען מְרָאגְט ער
אִין רִי פֶערדְרִיפֶּעטֶע שְׁטִיוֶעל, װַייל;ער זָאנְט יאיך,קענן וי הַיינְטִיגֶע לייט קיין קַאלָאשֶׁען
נִישְׁט טְרַאנֶען , וַוייל לֶערֶערְנֶע קְוועטְשֶׁען מִיר נִיט פַאר אַייך גֶעזָאגְט דִי מַאזָאלְיֶעס אוג
גוּממִיגֶע בְּרֶענֶען מִיר זֶעהֶר די פִּים . אוֹיף דֶעם האפ מְרָאנְט עֶר אַ שְׁוַארְץְדמַאמֶעטֶען
- קארמוּזעל . נָאר פון דֶער זּנָן אִיז דֶער דֶענִיג שׁוין גְרִין גֶעוָארֶען --

4 - האכט דוּ דִיר לִיעבֶּער לֶעזֶער אַזֵא מִין יוּדֶען שוין נוּם פַארְגֶעשְׁטֶעלְט, זָאלְסְט דוּ וִויסֶען
אַז דָאס אִיז ר' שְׁמוּאַלנייִילְבֶּער גֶעוֶוען . יי א

ער הָאט דֶעם מֵלִית אוּנ תְּפִילִין אויף אַצְוואק אוֹיפּגֶעהָאנְגֶען אין וָואהרֶענְד גֶער הָאט

זִיךְ ‏ אוֹיף א צֶעבְּרַאכֶענֶעם פַּאמֶערְשְׁטִיהל מִיט אַ שְׁטְרַיִקֶעל צו גֶעבּוּנְדֶענֶער פַּארֶענְטְשֶׁע

.
{ יש

אַנִירֶער גֶעוֶעטְצְט. הָאט.ער צוּ רִי מַעקְלֶערְם גֶעזָאגְט : נָא . ואס וֶועט אִיהר גֶעפֶּעס זָאגֶען ז

7 7 02 שְׁמוּאֵל. וי מְהַייֶער האט אִיהר בַּיי אוּנן דֶעם וֵויימֶץ גֶעקוֹיפְט : האט איין
מֶעקְלֶער גֶעפְרֶענְט . | יי

-איף הָאבּ אִיהם צוּ. אֵיין רוּבֶּעל מִיט צָעהן גֶעקויפְּט .

--פַאר וָָאס-וֶשֶׁע ווילל מֶען אוּנְו נָאר וֶערְלִיג אֵיין רבָּע. ‏ - יי
יד גֶעפְּרֶענְט י

8

יי

ק

== 1 2 2 =
62

--ווייל ער אִיז אַ סך ערְגֶער פון דֶער פְּרָאכֶּע, -- האט רי שְׁמוּאֵל גִיענְפֶערְט אוֹג הָאם
אַ שְׁפִימץ פון רֶער בָּארֶר אִין מוֹיל אַריין גֶענוּמֶען .

טייטש . מִיר הָאבֶּען דָאךְ אֵיהם אַלֵיין גֶעוִויזֶען , דֶערחַאפְּט ער נִישְׁט אויף דֶעם
מֲקַאנְדַאל וֶענְגְלִישֶׁע ווייצוָואט עפֶּעס וֶוענִינֶער נָאך פון אַ הַאלְבֶּם, וָואסיזֶשֶׁע קאנן דָא דְעָ
חָלוּק יי + אֶפְׁר אַ הַאלְבֶּעקֹאפֿי-- הָאט אַיין יד גֶעפְרֶעְט ,

-בּיי אַייך אִיז רֶער חָלוֹק נָאר אִין אַ הַאלבֶּע קאפּיקע . בַּיי מִיר אְּבֶּער, אִיו דָאם 2
חלוק אִין גאר -- קאט ר' שְׁמוּאֵל מִיט אַ קוּק צו גָאט גֶעזָאגְט ג

--וואס וִוילְט אִיהר הָאבֶּען פון אוּנְו ו מִיר וֶענֶען גֶעמֵיינֶע ידֶען 1 מִיר הַאנְדְלֶען מִיט
פרֶעמְד גֶעלֶר .-- הָאט אַ יור גֶעבֶּעך געשְׁריענְען *

--הע! אִיהר שְׁרַ י יה ט דָאךְ שׁוֹין גָאר , אִיך הָאבּ. מִיט אייך גֶעוָאלְט סוֹחֲרִישׁ ע קען
אוג איהר זֶענְט זִיךְ מאָקע האט מיר קיין פאריבַּעל גִישְׁט . גָאר קליין שְׁטָאטיְלריקֶע יּרֶען.
איהר מֶענְט אֲפילוּ אויף מִיר צוּם מִירָאוִוי אַנגֶעבֶּען . וֶעל איך אייך פָארְט קיין יוּרֶעשׁ בּלוּט
אוּמזיסט נִישְׁט אַוֶועק גֶעבֶּען. נוייל אִיף בִּין נִישְׁט מָעהר וי א קַאמִיססיַאנֶער . אִיךְ קויף נִישְׁט
פוּן מייגֶעמווענֶען . נָאר אַז מע הייסט מִיר קויפָען. קויף אִיך אוג אַז מע הֵייסְט מִיר פֶערקוֹיפֶען,
פּערְקויף אִיךְ . וָואס-וְשֶׁע וִוילְט אִיהר הָאבֶּען פוּן מִיר ? נָאר וַייסְט אִיהר ווָאס , נָעהמְט אייך
ייט מוֹחָל אייער וַויימץ צוּרִיק, אוּג אִיך האבּ צוּ אֵיך קיין פְּרָאמֶענְצַיַע נִישְׁט -- הָאם ר' שְׁמוּאֵל
גֶעזָאנְט אוּנ הָאט ויעדֶער אַ קוק נֶעמְהוּן צוֹ נָאמְט .

-סְמֵייְשׁ. וָואס זָאנְט אִיהר ר' שְׁמוָאל 1 גָאט אִיז מִיט אִייךְ ! אִיהר הֵייסְט אוּנָו אֲצוּנֶר
פוּן רֶעם דְרִיטֶען שְׁטָאק ווייְץ אראפ שֶעפֶּען! עס הָאט דָאךְ אוּנו דְרֵיי קאפי גֶעקָאסְט אִיהם
פוּנֶעם וָואקזַאל אִין מַאגַאזִין צוּ פִיהרֶען אונ אַרױף מְרַאנֶען אוּג אָבּשִׁימֶען. אוג אַצוּנָד זָאלֶען
מִיר אֵיהם אִין זָאק פֶערגֶעהמֶען אוּנ אַרָאבּ טְרָאנֶען אוּג אַוֶעק פִיהרֶען ווֶעט רָאך אוּנָו קאסְמֶען
מִי ילע וִוי פִּיעל, וּבְּפָרֵם , אַז מִיר הָאבֶּען גָאר קיין זָאק אוֹיךְ נִישְׁט, וַַייל עֶר איז אַהֶער
אִין פְרְיקַא"זָאק גֶעגַאנְגֶען. וְחוּץ לִוה. אַז מָע וֶעט הָארֶען. אַז אִיהר הָאט אֵיהם נִישְׁט גֶעווָאלְט
צו געהמֶען אוּג מִיר הָאבֶּען אִיהם גֶעמוּוט פִינֶעם דְִימֶען שְׁטָאק אַרָאפּ שְׁלֶעפֶּען. וֶועט מֶען רָאך
אוּנָז וֶועלֶען דֶעם קאפ אָבּשְׁנֵיירֶען , אונ פַאר ואס הָאט אִיהר זִי עס ערְשְׁט הַיינְט רֶערמָאנְט,
עָם אִיז דָאף שוין אַ מֶעֲשֶׂה פון פִּיגְף מֶעג אַז אִיֹהר שַאפְּט אוּנָז:-- הָאבֶּען דִי יודען גֶעבֶּעף
גֶעשְׁרִיעגֶען . | |

==

--מִיט אַייער שְריֶען וֶועם אִיהר גָאר נִישְׁט פּוֶעל יוֹצֵא זַיין, אִיך וֶועל אַייך קיין יורֶעש
בְּלוּט אוּמְזִיסְט נִישְט אַוועק גֶעבֶּען -- הָאט רי שְמוּאֵל מיט אַ קרֶעכֶץ גֶעוָאנְט ,

--מִיר בּעמען אייך הָאט אויף אוּנָו רַחֲמָנוֹת אונ לָאוְט אוּנְז אָבֿ, ווייל מִיר מוּוען אַהיים
פָּאהרֶען . עם אִיז בַּיי אוּנז אִין שְׁמָאמֶעל אִיבֶּערמָארְנֶען אַ נְרוֹיסֶער יֵרִיד מִיר קוּקען אויף
אִיהם דָאם גַאנְצֶע יאחר אַרױם . מִיר גֶעבִּין אי צוויי קאפיקעם פוּנֶעם פּוד אַרָאבּ, אַבִּי לָאוְט
אוּגְז אָב מִיט דִי נְפַשׁוֹת !-- הָאבֶּען די יודֶען גֶעשְׁרִיענֶען ,

ר' שְׁמוּאֵל הָאם צוּ נָאט מִי די אויגֶען אוראטץ גֶעגֶעבְּע.

--אין קענן אייף דֶער צוּ גָאר נִישְׁט הֶעלְמֶּען, גי אוֹיף דָאס אֵייגֶענֶע..עם מְחוּט ראף

זי 4 דָ יט
אד.8.

מִיר אָבֶּער אויף א יוּדֶען דָאס הַארְץ וועח . וֶועל אִיך בּיי אי נָאר אֹכָט קאפ עב שהי
אָרָאבּ נֶעהמֶען .
9 :

--גֶעוואלְר 1 מִידוֶועלֶען רָאף בְּדִל חֵדֵל וֶוערֶען +-- הָאבֶּען דִיורֶען גֶענֶעף גֶעשׁריענֶען*

| די שְׁמוּאֵל הָאט זִיך אוֹיפגֶעהויבֶען אוג אִיז צוּם קאססירער צו גֶעגַאנְגֶען,

ר' חַייִם הָאט עֶר גֶעוָאנְט שְׁרֵייבְּט אוֹיפַען שֶׁלוֹשׁיצֶעטֶעל מִתֵּם אַ קִכְּלָה אוֹיף, מּו זי
וּדֶען הָאבֶּען פַארֶען ווייטְץ דָאס גֶעלֶר רִיבְטִיג מַקְבֵּל גֶעטֶען. וי טחיַער מֵיר הָאבֶּען זי -
גֶעצָאהלְט , בֶּעדַארְף מֶען אִין רֶער מַבְּלָ נִישְׁט דֶער מָאנֶען, אִיהר פֶערשְׁמֶעהְט וָָאט אין? מיין ?
נָאר דָאם שְׁרֵייבְּט יָא, אַז זֵיי הָאבֶּען בעלָמוֹת דָאס מָעוֹת מְקְבֵּל גֶעוֶען כִּפִּי הַשְׁלושׁיצֶעמֶעל.

עֶר איז זִיך צו זַיין פְּלֹאטְץ צוּרִיק גֶעגַאנְגֶען אוג הָאט זִיףְ אַנִידֶער גֶעוֶעמְצְט.

רי שְׁמוּאֵל, פָּאלְנְט איין אלְטֶען מֶעקלֶער אוג גֶעהמְט רי יודֶען נאר פיער קאפ' פעעם -
פּור אַרָאבּ -- הָאט אַ מֶעקְלֶער גֶעוָאגְט.

--אִיןך קענן ;עס אֲפֵּילוּ גִישְט . חְלֶעבֶּען . נָאר גְלֵייבְּט מִיר , צּו אי טוח עם טאקע
נָאר אִיבֶּער דֶעם . וָאס דָאס הַארְץ רַייסְט מִיר אויף אַ װּדֶען -- ר' חַים צארלט די יּדֶען
אוּנ רֶעכֶענְט זי נָאר אַרָאבּ צְויי אוּג זִיגֶעצִיג רוּבּעל, אוּג לאזֶען דִי יודֶען נֶעבֶּע אהיים
פַּאהרֶען , טָאמֶער וֶועט יי מַאֶקֶע דֶער אויבֶּערְשְטֶער חֶעלְפֶען אוג יי וֶעלְטן גפֶּעם אויפֶען
יָרִיר פֶּערדִיענֶען -- הָאט רי שְׁמוּאֵל מִיט א קרֶעכְץ גֶעזָאגְט,

דִי יּדֶען זֶעגֶען צוּ דֶער קאסקע צוּ גֶענַאנְגֶען , אונ וָוארֶענְד זֵיי הָאכֶען זי אוּנְטֶער
גֶעשְׁרִיעבֶּען אוּג רָאט גֶעֶלָד מְקבֵּל גֶעווֶען אוג פון דֶעם קאנטאר אַרוים גֶענַאנְגֶען, איו }
אָרֶעם וַייבֶעל אַכיין גֶעקוּמֶען אונ הָאט זי בֵיי דֶער מְסִיר אַנִירֶער גֶעשְׁטֶעלְט ,

--וואם דַארְפְּט אִיהר ? הָאט רי שְׁמוּאֵל מִיט א בֵּייזֶער גֶעפְרֶעגְט .

--איף בִּין נִיט דָא גֶערַאבְט פַאר צְווֵיי וואבֶען אֵינאַלְמִנָה גֶעבּלִיבֶּען , מיין מאנן הָאט
זי מִיט פיער קִינְדֶער נַאקֶעט אִוּנ בָּארְוֶועם אִיגֶּער גֶעלָאוְט. הָאבּ אִיף אי גֶעוואלְט בָ

אַז אִיהר זָאלְט אוֹיף אוּנָז רַחֲמְנוֹת הָאכֶּען אוג, אוו הֶעלְפֶען -- הָאט דָאם וֵוייגעל מיט
שְׁטָארָקען וִיפץ גֶעוָאגְט , | |

--אִיף הָאבּ אַצוּנֹד קיין נִדְבוֹת נִישְט ,. בַּיי כִיר מְחיילְט מָין נָאר דח -- הָאטם די
;זאָל גֶעשְׁרִיעגֶען .

:
יד,

--אִיף בִּין חז נִישְׁט גֶעקוּמֶען צוּ אַייך. אַז אִיהר זָאלְט מִיר ט נְדָבֶה גֶעבִּין . מייל
עֶרְשְׂטֶענִם וָואס קענן אִיך מִיטּ אֵיהר מַאבֶען. אוג צְוִויטֶענִם, הָאבּ אי צֵייט אִיך לֶעבּ קיי
נִדֶבָה נִישְט גֶענוּמֶען . וָארוּם אי הָאבּ עם גִישְט בֶּערַארְתְט. מַיין מאנן עחיט אִיז גֶעוֶוען א
יּרֶעשֶׁער אַקְטְיָאר אוּנ הָאט זִיךְ זַיינֶע הוּנְדֶערְט רוּבֶּעל יֶעדֶען חוֹרֶש בּכְּבוֹד פֶעררֶיענְט ניים
מֶען הָאט אָבֶּער צו שְׁפִיעלֶען אויפּגֶעקָארְט אונ מַיין מַאנן הָאט מאקע בל צוּ קְרֶענְקֶען אָנ-
גֶעהוֹיבֶּען . הָאט.ער אַלְסְדִינְג ווָאס אִיז נָאר אִין שמוב גֶעוֶוען פֶערְקְרֵיינְקְט . בִּיו ער אי בי
ֶעמְלִיבֶע אוּג רְרֵייסִיג יאהר אֵין בִּיקוֹר חולִים גֶעשְׁטָארְבָּ ען אונ אִיך בִין אַצונר מִיט פיערקִינְרֶער
וי אויף רֶעם וָאַסֶער גֶעבְּליגָּע ען. בִּין אִיף צו אייך גֶעקוּמֶען אייף גֶעטֶען. אַז מֶען זָאל מִיר

יי

-- 141 --

יי אייך אִין קַאנְטָאר עֶמְלֵיכֶע רוּגֶעל צונויף גֶעחמֶען. כְּדֵי אִיך זָאל מיר פַאר זֵיי הָאטְשֶע אַ
הַאלְבּ;קֶעסְטֶעל מַארַאנְצֶען אוּנ לִימַאנֶעס קויפען . מיט זֵיי וֶועל אי מִיר צוּ די דַאמֶען גֶעהְן.
וֶועלֶען זייר בְּורֵאֵיגֶעבֶּען צּ לֶעוֶען . אונ איך וֶועל דַארְפֶּען מֵיינֶע יְתוּמִילִיךְ דָאס שְׁטְקֶעלְע
בָּרויט קֶענֶען גֶעבֶּען אִיך בִּין נָאךְ יוּנָג. אִיך וויל בֶּעסֶער הָארֶעווֶען אוּג מַיינֶע קִינרְער'
עערְנאהכֶען . אֵיירֶער אִין; דִי הַיינֶער אַרוּם גֶעהְן אַנְדָכָה בֶּעטֶען!-- האט דִי אַלְמָנָה גֶעזָאגְט אוּנ
הָאם נֶענֶּעךְ בִּיטֶער צוּ וַויינֶען אָנגֶעהוֹיבֶּען. ו

: --זָאגְט מִיר נָאר. וָואם אִיז דָא אַ שׁוּהל וָואם אִיהר הָאט זי אַנירֶער גֶעשְׁטֶעלְט
ווינֶען ? יום כִּפּוֹר אִין שוהל וויינְט מֶען אָבֶּער נִישְׁט דָא . גֶעהְט אַייך צו גְרָאמֶערֶע נְבִירִים
וַיינֶען , הָאט אִיהר גֶעהָארְט אַזֶעלְכְס + אִיך הָאבּ. מ ייג ע זַאבֶען אִין זִינֶן אוּג פַאר פְּרֶעמְרֶע
זַאכֶען הָאבּ אִיך נָאר קיין צַייט נִישְׁט. גֶעהְט אַייךְ אונ דוּלְט מִיר רֶעם קאפ נִישְט. נֵא דִיר

- נָאךְ ;עם אִיו דיר קָארְג 1 מֶען זָאל גאר בַּיי איהר נִבָּאִים וֶֶערֶען . ואס איז דָא א קליוז
גֶעהְט אַייך צום גַכַּאי פוּן דער קלויז . אֶפְשֶׁר וֶועם ,ער בי אִייךְ אויך וֶועלֶען אַנִכַּאי זַיין,
גֶעהְט אַייךְ אוּנ דוּלָט מִיר דֶעם קאפּ נִישְט. הָאט רי שְׁמואָל גֶעשְׁרִיעגֶען אונ הָאט זִיךְ מִיט
רֶעם פַאטֶערְשְטִיהל אֵַא רוק גֶעגֶעבֶּען. אַו בי פַּארֶענְטְשֶׁע אִיז אזש אַרָאבּ גֶעפַאלֶען,

דֵיבִּיטֶערֶע אַלמָנָה. וָואם זִי אִיז צוּ אַזא שְפּרַאבֶע נִישְׁט גֶעווֹאהנְט גֶעוֶוען, הָאט זִיף
גֶעבֶּעךְּ מִימֶען שְׁוַארְצֶען פַארְטוְּ דִי אויגען אַבּגֶעוִישְׁט אונ אִיו פוּן דֶעם גַאנְטָאר אַרויס
גֶענַאנְגֶען . איין מֶעקְקֶער אִיז אַיהר נָאךְ גֶענַאנְגֶען . אונ אִן קָאריְרָאר הָאט ער אִיהר גֶעגֶעבֶּן

אַ רובַּעל מִיט דִי ווָארְמֶער . וֵוֵיינְט נִישְׁט. וֵויינְט נִישְׁט . וַוייבֶּעל, גָאט וֶועם אייף בְּורְאַי
גִישְׁט פֶערלָאזֶעף אוג ער איז צוּרִיק אי קַאנְטָאר אריין גֶענַאנְגֶען .

אִין אַפִּינם מִינּט שְׁפֶּעטֶער אִיז ר' מִיכָל אַ פַּאטַאצְקֶער האמִיסְיאגֶער אריין גֶעקוּמֶען
אוג וָואהרֶענֶר ער הָאט גֶעזָאגְט יאַגוּט מָארְגֶען איך ר' שְמוּאֵלי הָאט ער אֵיהם אַ-ג-אָפּפֶען
ְּרִיוֶועל אָבּ גֶעגֶעבֶען.

רי שְׁמוּאֵל הָאט מִיט אַ שְׁמֵייבֶעל רָאס בְּרוֶועל גֶענוּמֶען. |
אִיך דֶער קענן אין דֶעם בְּרִוֶועל, אַז דָא מּזפֶּעם אַ צֶרְכֵי ַבִּים זיין . אַיָא רי מִיכָל!

רי מִיכָל הָאט זי אִין קאפ אַ קְרַאץ גֶעגֶעבֶּען. וֶוער יעם זָאנְט אויף אַייך . אַו רי
שְׁמוּאֵל אִיז נִישְׁט קיין קלונער יד . מֶעג אִיהם אֲפִילוּתֵיכֶף די צוּנְג אָבּ גֶעדַארְט ווֶערֶען. אַמַח
מֶען שִׁמוּעֶמְט מאקע דָא פון אַרבַר גָרוֹל.

ר שְׁמוּאֵל הָאט אַ בְּרֵילל אָנגֶעטְהוּן אוּנ הָאט אָנגֶעהויבֶּען רָאס בְּרְוָועל צוּ לֶעוֶען .

לְדִירָנוּ רי מִיבָל ! אַזי װֵי,{עם הָאם זִיךְ בַּיי אוְנז אִין שְׁמָארְט אַנְרוֹים אוּמִנְלִיק
גֶעטְּרָאפֶּען . היֵנוּ יום חֲמִישִׁי יגַּערֶב הָעֹבֵר הָאט מען וי הָּמִיר די בָּאר. על שַׁבֶּתקוֹרֶש
אוים גֶעהֵיִיצְט אוּנ מֶען הָאט דָאס טְהִירֶעל פֶערשְמִירְט אוּנ זיךְ שְׁלָאפֶען גֶעלֶענְט, אַרוּם צװַײ -
דֶעם זייגֶער איז אַ גד מִן הַשְׁמַיִם אוֹיף אוּנז אוים גֶענאמֶען גֶעוֶארֶען. הַיֵנוּ מֶען האט נִישְט
געוואוּסָם פוּן וַואנֶען, הָאט דרי בָּאד פון אלע זֵייטֶען צו בְּרֶעגֶען אָגֶעהױיבֶּען, אוּג אִין אֵיין
מִינוּט אוּמְשְֵׁיינֶ גֶעזָאנְט הָאט עס זִי אוֹיסגֶעקיקֶעלְט. אַז עם אִיז פוּן איהר אֲפִילוּ קיז וָכַר.
גִישְט גֶעבְּיבּען, אַוּנֶד נֶענֶען מִיר גֶעבְּליבּען כִֹּאן בִּלֹא רוְעָה. וָארוֹם אִיהר וַייכְט רא

ידי מִיכָל . אַז אוּנ ער יה איז טאקע אִין דֶער גַאנְצֶער סבִיבָה אַחנ-אַנְטִיקֶעל גֶעוֶוען אֲשֶׁר לא
יקם כָּמוהוּ, אִיז זִי אוּמשְׁמֵיינֶם גֶעזָאנְט אַװֹי אוֹיס געמריקענט אוּנ פֶּערשִׁיט גֶעוָוארֶען , אַז מֶען
ידֶערקֶענְט שוין גָאר אֲפִילוּ דָאס אָרֶט אויך נִישְׁט . מֵילָא דִי בָּאר זֶעגֶען מִיר אייךְ שׁוֹין מוֹחֵל .
נוייל אִין אַ נוים ווֶעלֶען מִיר אָפְשַׁר זִיךְ אָהן אִיהר ‏ אויף נקַאנֶען בֶּענֶעהְן. אָגֶּער מִיט רָעף
יּמִקְוָה אִיו דָאףְ רַחֲמְנֵא ליצ" אַזֵא צֶרֶה אֲשֶׁר לא קִם כָּמוֹהָ. וְְארוּם וֶועלְבֶע עֵצֶה קֶען מֶען
גֶענֶּען אַז עס אִיז נִישְׁמָא קיין מקוָה ? מִיר זֶענֶען דָאךְ, עפֶּעס יודען אויף דֶער וֶועלְט !על בֵן
בֶּעמֶען מִיר אַייך רי זיָל כְּפֵי מִיר וַוייסֶען. אַז איהר הָאט א כָּשֶׁר הַארֶץ. זָאלְט אִיהר זִיךְ צוּם
- ביר הַמְפוּרְמֶם מוח' ר' שְׁמוּאֵל גִיזִילבֶּער ניי רורכְגֶעהְן אוג אִיהם אוּנוֶער אונגליק דֶער-
צָאהלֶען אוּג אֵיהם מאקע זָאגֶען, אַזֹי וי דִי וֶועלְט וֵייסְט זֶעהֶר גוּם וָואס פַאר אַ כְּשָׁרֶער
יור ער אִיז, אוּג וי אַזֹי ער הָאט ליעב אַמֶענְשָׁען אִין אינ-אוננליק צוּ הֶעלְפֶּען . בֶּעם
|אֵיהם די גַאנְצֶע קלויז , אַז ער זָאל אויף אוּנז אוֹיךְ רַהֲמָנוֹת הָאבֶּען אוג אוּנָז שַיִקֶען א נְדָבָה
כְּפִי ערְכּו. יום ג' פרְֶׁה דְבָרִים הרמיו לְפיק פַאטאצְקִי בִּפְקידַת בֵּל הִמִתְפַּלְלִים בִּקלוֹיז
וֶענְקִיל שייץ ,
| = רי שְׁמוּאֵל הָאט דָאם בְּרִיוֶועל צונויף גֶעלֵייגְט אוּנ אַדְרֵיי מָאהל אִין דִי הָאנְד גֶערְרֶעהְט
וַואהרֶענְד ;ער הָאט צוּ גָאמט מִיט די אויגֶען גֶענְלָאצְט . אוּג רֶער נָאךְ הָאט ער מִיט אַ קְרֶעכְץ
פִנֶעם חַארְצֶען גֶעוָאנְט : אֶה--וא! אֶה--זַא ז בְּוֹרְאַי אֵיי דָאס מַאקֶע פַאר דֶער שְׁטָארְט נֶעבֶּעףְ
א גְהוֹים אוננליק . נֶעבֶּעךְ. גֶעבֶּעך. עם אִיז עפּעס אַ שְׁפִּיעלְבֶען אֶהן אַ מִקְוָה, אֶה זורֶען =
אֶה ווא ! נָשִׁים -- אֶה וא . ר' חַײִם! גִי רי מִיכְֵן אַ פוּפְצִיגֶער,

רי מֵיכָל אִיז צוּ דֶער קַאססֶע צוּ גֶענַאנְגֶען אוּנ אַז עֶר הָאט רָאס גֶעלֶר גֶענוּמֶען הָאט
| ;ער צוּ ר' שְׁמוּאָלן גֶעזָאגְט, הַיינְט וָעה אִיךְ מאקע אַרוֹים בֶעשׁיימְפֶערְלִי. אַז רַשֵׁיי אִיו גָאר
גִישְׁט מְשׁוּנָע. אַו די וועלְט זָאגְט אויף אַייך. רי שְׁמוּאֵל הָאט אַ כְּשֶׁר יוּרֶעשׁ הַארְיי הָאט זי
ְּנָאֲמָנוֹת גָאר. קיין מְעות נִיש . הָאנ: מִיר א גוּמֶען מָאג אוג השיי זָאל אֵייך הֶעלְפֶען. אַו רָאם
בָּשֶׁר הארְץ זָאל בַּיי אייך ְּליבֶּען ;עד מֵאֶה וְעָשְׂרִים שָׁנָה ! אונ אִיז פוּנִים קאנְמָאר ארוֹים גֶעגַאנְגֶען
בַּאלְד דַארַיין איז דֶער עערְשְׁטֶּער וייטְצ-יוּד ארַיין גֶעקוּמֶען .ער הָאט אַבִּימֶעל וֵייְץ פון יֶענֶע
שׁרֶענְס ווַייטְץ גֶענוּמֶען אונ איהם מים דִי ווָארְמֶּער רי שְׁמוּאָלן גֶעוֶויעזֶען. אי גלייבּ;עס מִיר
נָאר נִים, אַז אַיהר זָאלְט מִיר אָט דֶעם נֵוייטְץ גע . צואיז ;ער דענן לוט ;דער פְּרָאבּע וָואם.
אִיהר הָאט מִיר פֶּערקוֹיפְט ?

ר' שְמוּאָל הָאט צו נָאמט אַ ליק גָעמהוּ אוּג דֶערנָאךְ הָאט.ער מִיט אַ קרעכץ גֶעוָאנְט,
אֶה 1 אִיהר זִינְדִינְט בְּנַאֲמָנוֹת . אַז אִיחר גֶעפִיגְט עפֶּעם א חִסָרוֹן אוֹיף דֶער וַיימְץ. נֶער הָאט
בַּיי דֶעם יוּדֶען רֶאם בִּימֶעל וייטְץ גֶענוּממֶען אוּג הָאם פְּרִיהֶער אַ שָׁמֶעק גָעמהוּן אוּג רֶערנָאף
הָאט עֶר עֶטְלִיכֶע קַארְנֶער אִין מויל אַריין גֶענוּממֶעט. דֶער וייטְץ אִיז ער ויכְמיג אוּג
טרוקען אוג אוֹיבּ;עס. פֶּעהלְט אִיחם אֲפֵילוּ אַ הַאלבס . אִיז אויף מֵיין אוּננְליק נישְׁט, אִיהר
הָאט נִישְט וָואס צוּ ריירֶען ,ער אִיו פון רי אַנְטיְקען . מַאקֶע פְּשוּט אַ רֶערקָאסְט. ‏ /

סְטֵייטְשׁ. וָואס רֶעדְט אִיהר ? רי שְׁמוּאֵל ! אַזֵא רֶערקָאסְט קוֹיפְּט מֶען דָאךְ פָּאר א רוּגֶּעל.
אָבֶּער נִישְׁט מִיט קֵיין צְווֶעלְף , הָאט דֶער יור גֶעשְריעְן .

ר' שְמוּאָל הָאט אַ שְׁפִּיטְץ בָּאדְד אִין מויל אריין גֶענוּממֶען אוג הָאט אַ בִּיסטֶעל גֶעטְרַאכֶם 4}

--עס אִיו נָאךְ וַענִיג-- הָאט עֶר גֶעזָאנְט-- וָאם אִיהר זָאגְט. אָז עֶר אִיז ווערמה אַ
וּכֶעל. דֶער װיימְץ אִיז אין מִיטֶען נאכְט אַ מצִיאָה רָאס גֶעלֶ ‏ גָאר. אוף רָאס אייגֶענֶע .
אִיךְ ווילל דָאךְ נִיט , אַז אַ יוד זָאלל צו מיר,עפֶּעם אַ פְּרֶאטֶענְיֶע הָאבֶּען . וַייל אִיךְ הָאבּ זָעהר
מוּרָא פאר אַ יּרֶעשֶען קְרֶעבְץ . אוג אַ חיץ רֶעם אִיז מאקע אַ יורִישֶׁער גרֶאשֶׁען בי מִיר זעתר
טְּהֵייֶער . גִיבּ אִיף אִיהם אַייך אַלַעק גָאר אֶהן פֶּעררִיענְסְט, נָאר וִוי מְתַייֶער ;ער קָאסְט מִיךְ
אַלליין . ר' חַייםוויינְט ֵיי דָאס שְׁלוּסצֶעטֶעל. וֶועלֶען זי אלייןזֶעהן . אַז;ער קָאסְט מִיך אשִיע
אַ רּגֶעל מיט צָעהן . אוג אַזי גיב איךְ אִיהם אֵייך אֶבּ דַאכְט זי מִיר . אַו;עם אִיז אַרְרֶענטליך?
הַיינְט זֶענְט אִיהר שוֹין צוּפְרִיערֶען ? ריא

-אַ ְִּירָה הָאכּ איך. אַז אִיך ליעג בֵּיי אייְ מִיט פִינֶף הונְדֶערְט רוּבֶּעל הַנְמֶערְן פְראמְשׁ--
הָאט דֶער יוּד גֶעָאגְט אונ אִיז צוּ רֶער קָאססֶע צו גֶעגַאנְנֶען, א

אַ מֶעקלֶער אִיו צוּ רי שְׁמוּאֵל צוּ גֶענַאנְגֶען אנ הָאט אִיחם גַאנְץ שְׁמִילל גֶעזָאנְט רי
שְׁמוּאֵל י איהר דַארפְּט חֶלֶעבֶּען גָאר .קיין מֶעקְלֶער נִישְׁט הָאבֶּען . וָארוּם חוּץ דֶעם וָואס אִיהד
קָאנְט קוֹיפֶען א פֶערְקויפֶען.קאנְט אִיהר זִיך נָאף מִיט אַ יוּרֶען גוט אָבּרֶעכְנֶען אויך .

ר' שָׁמואֵל הָאט מיט אַ שְׁמייבֶעל גֶעענפֶערט: אַו מיר נָאללֶען זי נָאר אוןף אייך פֶער-
- לָאוֶען , וָואללְמֶען מִיר אִין גָאלְד גֶעגַאנְגֶען. |

ֵי מְהִיר הָאם ִיך גֶעפּפֶענְט אוג צְֵיי פיינֶע שְׁטָארְט-בּעלי-בַתִים וֶעגֶען אביין גֶעקִימֶען -
אוג הָאבֶּען גֶעזָאגְט ,אַ גוּט-מָארְגֶעןי. |

ר' שְׁמוּאֵל הָאט גֶעעֶנפֶערְט יא נוט יָאהרי וִיטצִם אַנִיעדֶער. רָא מוּו עפֶּעם נייעם
גַיין . אַח ? | :
--אַז מֶען וִוילל אִיז רָאם נִייֶעס אוּנ אַז מֶען ווילל. אִיז רָאם אַלמְס-- הָאבֶּען דִי ירע
גֶעזָאגְט אוּג זִיף אַגִיעדֶערגֶעוֶעשצְט . |
-אַזוֹי גָאר 1 פֵּיירֶע אִין אֵינֶעם, עִם אִיז דָאך עֶפֶּעם גָאר אַ פְּלָא . הָאט ר' שִׁמוּאֵל -
גֶענָאגְט! | יו |
--אלמס אִיז דָאם אִיבֶּער ָעם--- הָאט אֵיין יור אְָגֶעהֵייבֶּען- וַייל אִיהר וֵוייסְט זי שיין
פוּן לַאנְג רי שְׁמוּאֵל , ?יי קאר אַ וָאהרֶען. אַז ר' מְרִדְבֵי אִיו דָא גֶעשְׁמָארְבֶּען אונ הָאט דָרֵיי
טוֹיֶענֶר ,קֶערְבָּליך אויף א ,מוֹשֵׁב וְַנָיםי אִיבֶּער גֶעלָאוְט ; הָאם ער אוּנְרָו פַאר רִי בֶּעלֵי
השמקים אִיכֶּערדֶעם גֶעמַאכְט. מִילָא מִיר הָאבֶּען א פּלאטץ גֶעקויפְם אוג מאקע גָאר קח
הֲשְׁוָה . הַיינוּ מִיר הָאבֶּען פַאר אִיהם גֶענֶעבֶּען אַזוֹי גְרוֹים וִוי צְעהן מוֹיזֶענְד רוּבָעל אונ מֶען גִיבֶּט
אוּנז פאר אִיחם פופצעהן מוֹווענְד רוּבּעל . אונ א;קאנְטְראָקְט הָאבֶּען מִיר שוֹין מִיט אַ פָּאדְרַא-
מָשִׁיק גֶעמַאכֶם אוער גֶּערַארְף אוּנְו אַ הייזֶעל לוט דֶעם פְּלַאן פון דֶעם אַרְבִיטֶעקְמֶער בִּיו
ראש-חוֹרָשׁ תִּשְׁרִי פאר צְוַַאנְצִיג מוֹיזֶענְד רוּבֶּעל פיקס אוּג פַארְטִיג אֶבּגֶעבֶּען . אוג נִייֶעם אִיו
| דָאס אִיגֶּער דְעַס, ווָאס עס פֶּעהלְט אוּנָו נָא מֶעבֶּעל אוג מַאטְרַאצֶען אינ הַאגֶעפֶעם אוּג
וואשׁ. װיללען מִיר פון אַייך . אַֹי וי מִיר נֶעגֶען שוין בַּיי עטְלִיבָע בֶּעלִייבַּתִּים גֶעוֶועזֶען אוּ
גֶעדֶער הָאט 8 נָדָבָה ְּפִּי עערְכּוֹ מְנֵדֵר גֶענֶועוֶען אוּנ הָאט זיך אוֹיך מַעמְדוֹת גֶעשְׁטֶעלְט וָאלְלְט
אִיהר זִיךְ אוֹיךְ וָאהר-גֶעלְד פֶערשְׁרַיבֶּען אוג אוּנָז טאקע אַצִינֶד. אויף אַ נְרָבֶה גֶעכֶען. וָארוּם
לָאמִיר נָאר קְלָאהרֶען + צו אי נָאף דָא אִין הֶער וֶעלְט אַזֵא היכְטגֶע זָא זי א ירישס
ִקֵנִים" אִיו ? | |

יי שְמומּל הָאט אַ שְׁפִּימְץ נָארֶר אי מויל אַרַיין גֶענוימֶען אוּג הָאט אַבִּיסֶעל גָאנֶע-
מְרַאבְט אונ דֶערנָאף הָאט ער גֶעגָאנְט , הי :

--אִיך וֶועל אי רֶעם אֶמֶת זָאגֶען , בי אַייך אָי רָאס זָעהֶר א גְרוֹיסֶע וַאף- אוג בַּײ
-מִיר אָבֶּער בְּלֵל וּנּלֵל נִישְׁט, וָארוּם אִיךְ פְרֶעג אַייךְ מָעהר נִישְׁם, צו וָאס . אנ פַאר וֶעמֶען
-דַארְף מֶען אָט דֶעם צטוֹשֵׁב נקנִים' הָאבֶּען + אִיז רֶער אַלְמֶער גְעוּנֶר אוּג {קענן אַבִּיסֶעל
לֶערְנֶען , קֶענן ער דָאך אַ מִקבּל ַיין אוּנ אַ פֶּרֶק מְִׁנוֹת לֶערְנֶען אוּנ אֵיינֶער פוּן רי מנירן
תּהָלִים זַיין. אוּנ אויבּ ;ער אִיז קְרַאנְק. אִיז דָאךְ דָא אַ הָקָרֵשׁ צוּ הָאט מֶען עֶס גָאר אַמָאהל
גֶעהָארְט ,מוֹשֵׁב וָקֵנִים", אַה ?,עם אִיז רֶעמָאלְט רען גִישְׁט גֶעוֶוען קיין אלטֶע גִבְּצְנִים ! מִיר
רַאכְט זִיךְ אַז יָא . פוּן וַַאנֶען ְשֶע הָאבֶּען זי גֶעלֶעבְּט? נֵא ריר גָאר. אִיך זָאל גֶעלֶר גֶעבִין ‏
וָואם אִיז, יִם וֶועט שְׁמֶעהְן א הויז אּג דַארוֹיף וֶעט זַיין אָנגֶעשְִיעגֶען |מוֹשֵׁב גקנים' אֲשֶר
נָדֵב ר' מְְרְֵי שְׁטינְוַאלֶר, גֵיין. אויף אועלבע זַאבֶען װעל אִיך אֲפִילּ קיין -קאפּיקע אויף
נִישְט גֶעבִּין + :

--אָבֶּער רי שְׁמוּאֵל, וָואס זָאנְט איהר 5 אִיבֶּערלֶעגְט אִייךְ נָאר . אַו ייז

--איך הָאבּ מִיךְ נִישְׁט וָָאס צוּ אִיבֶּער לֶעגֶען, עם אִיז אוּמזיסְט אִייֶער מִרְהָה, אִיך
וֶועל אַייךְ דַארוֹיף קיין גֶעלְר נִישְׁט גֶעבֶּען , הָאט רי שְׁמוּאֵל מִיט א בֵּייוֶער גֶעזָאנְט אוּנ הָאט
זי מִיט רֶער פאמֶער שְׁטוּהל אַ רוּק גֶעגֶעגֶען י,

--רי שְׁמוּאֵל ! סְטֵייטְשׁ . אויף אַזֵא זַאךְ וָואס רִי גַאנְצֶע וֶועלְט אי

--אִיךְ הָאבּ אִיךְ אֵיין מָאהל גֶענָאגְט, אַז אוּמְזִיסְט אײַערֶע בֵייר. הָאט ר' שְׁטוּאֵל
גֶעשְׁרִיענֶען. | -

רִי ֶּען הָאבֶּען זי אויפגֶעהויִבֶען ונ זֶענְען אִהן -אזייט געוּעְריי פוּן רֶעם .קאנְטָאר
אַרוים גֶענַאנְגֶען אוג דֶער יור פִינֶעם ווייטץ אִיז זי נָאךְ גֶענַאנְגֶען ,

אִין אַ פִיֶף מִינוּט שְׁפַּאמֶער אִיז אַ מִימטֶעל גֶעוָואקְסֶענֶער יוּד מִיט אַ קאליכְרִי
גֶעשׁוֹירֶען בָארְרֶעל אַַיין גֶעקיִמען, ער אִיז גֶעוֶוען נִישְׁט רייך נָאר קורץ גֶעקְלֵיירֶעט . אֲפִילוּ
דֶער פַּאלְמָא אִיז שוין אויך צוּ קוּרְץ גֶעוֶוען. אוֹיפֶען קאפּ הָאט ער אַ פְּריְקאֶען קאשְׁקֶעמֶעל
גֶעמְרָאגֶען 'אוּנ אִין די הָאנְד הָאט,ער אַ פַּארְטָאפֶעל גֶעהַאלְטֶען אוג וָאהרֶענְד ער הָאם יאַ
גטִינְגֶער מארגען אויף אייף" געזָאגְט. האט עֶר פונעם פַּארְמָאפֶּעל א נוּמֶער פֿוּן .דֶעם יוּרֶעשֶען
יִשְׂרָאַלייקײ אַרױס גֶענוּמֶען, פֶערְשְׁטֶעהְט אִיהר מִיךְ . הָאט ער צוּ רי שְמואָל'ן צוּ רֶערֶען אָג-
גֶעהויבֶּען אִיך בִּין אַיג-אַגֶענְט פוּן דֶער רְשׂרַאקְצַיֶע פון דֶער צֵיימוּנְג דֶער וּרִישָׁער יִשְׂרָאֵלִיקיי
קום אַהֶער צוּ פָאהרֶען אַבַּאננַאמֶענְמֶען צוץאממען גֶעהמֶען. מֵילָא וָואס פַּאר אַ שָׁאנִינְקֶער
אוג נִיטְצְלִיכֶער צֵיימוּנְג דִי בְּלַאמט איז, הָאט אִיר מִן הַסְהּם גרֵיילִיךְ גֶעהָארְט , אִין בְּרִיסְק
אִין מִינְסֶק אִין פּינסק אוּנ אִין דְרִינְסֶק וֶענֶען רָא גֶענוּג גֶעבִּילְרֶעמֶע מֶענְשֶׁען אוּג אַלֶע הָאבֶּען
ֶעראַנַאנְדֶער גֶעשְׁרִיענֶּען דֶעם בְּלַאטט. װַייל זֵיי הָאבֶּען זי טאקע סְמְרַאֶשְׁנֶע הָאלְד , ווָארוּם
אִין אָמֶ יי מֶען הָאט דֶעם בּלַאטט אוֹים גִיגֶעבֶּע . קֶענֶען זי דִילעוֶער רִי פִּנגֶער גאר
נִישְׁט אפּ"לעקען, פֶערשְׁרַייבּט וְשֶׁץ על כֶּל פּנִים אוֹיף אַינ-אַבּאננעמענט י ווייל אויף מיינָע.
נָאֲמָנֹת פַאר אַזֵא גְרוֹיסֶען קַאנְטָאר וי אַייֶערֶער אִיז, פַּאסְט אַקוּרָאט רֶער צֵייטוּנָגי , .

ר
*

רי שְׁמוּאֵל הָאט מִיט אַ שְׁמֵייבֶעל גֶעוָאגְט 1 זָאנְט מיר נָאר טַיין לֶיעבֶּער יד. װי
קוּמְט אִיהר נָאר דַארויף אַז אִיךְ זָאל גָאר צֵיימוּנְגֶם קויפֶען ? .עס הֵייסְט אַז אִיךְ הָאבּ מָעֵהר
נִישְׁט ואס צוּ מָהוּן , נָאר אויף אַוֶעלְכֶע פּוּסְמָע זַאבֶען גֶעלְד צוּ גֶעבֶּען אַה ?

-פָּטוּר נָא . אַזֶעלְבֶענָעעמְלִיכֶענֶע רּבָּעל הָאט בַּיייאַייך אַ גְרוֹיסֶע ווֶערְרֶע. גְלייבְּט
מּיר , אַז די גֶעלְד וָואס דֶער צֵייטוּנְג קאפט. איז אלֶע מָאהל אַ מְצְיְאָה. הָאט דֶער אַגֶענְט
גֶעוָאנְט , |
נין,.עס אִיז אוּמוִיסְט אֵייֶער מִרְחָה. אִיך ווֶעל אַייך אָפִילוּ קיין פֶערְבֹּיגֶענֶעם קלֶעפֶּעמְשׁ
אויף נִישְׁט גֶעבִּין. אִיחר זּבְט בֶּעסֶער ;עפּעט אַ לִיעבּ הָאבֶּער פון דִי זַאבֶען, אִיך בִּין נִיט פוּן
דֶער חָבָרָה אונ איהר הָאט בַּיי מִיר גָאר נִישְׁט צוּ מַאכֶען -- הָאט רי שְׁמוּאֵל גיֶענְטְפֶערְם. אוג
זִיךְ וַוייט אָפּיגֶערוּקט מִימֶען פַּאמֶער- שְׁמוּהל .

וִוי דֶער אַגֶענְט אִיז פוּן דֶער קַאנְמָאר אַרוֹים גֶענַאנְגֶען. אִיו אַ בֵּית המֶדְרֶשׁ יוד אַרַיין
גֶעקוּמֶען אוג הָאט רִי מְוּזָה אַ קיש גֶעגֶעגֶּען. נָאךְ אִיהם אִיו גֶענַאנְגֶען א יְּגֶער מאנן פון אַ
יָאהר נַיין אוּג צְווַאנְצִיג וָאה . גֶער אִיז גֶעוֶען חויך גֶעוַאקְסֶען אוג שָׁאן גֶעבּוֹיֶעט . פַּאהקעלִיך
הָאט עֶר גֶעהַאט פִיער + ד. ח. צוּ צוייְלִינֶע גְכייוָעליך בַּייוֶערֶער שְׁלֵייף.. נָאר אַֹיוִויער
הָאט אַ מֶבַע גֶעהַאט וֶעהֶר אֶפֶט א פַּאֶהלֶע צוּ צִיהֶען . פְלֶענְט עֶר זִי פֶּערטְרַאכְטֶער הֵייט מִיט
צְוַייפִינְגֶער רָאי אויף אַ הַאלְבֶּען אַרְשִין דִי לֵיינְג אויסצִיהֶען, נָאר אַז ער הָאם זי אָבּגֶעלָאוְט,
הָאט זִי צוּרִיק אִשְׁפְִּינג גֶעגֶעבֶּען פִּנְקְט וי אַ מְפְּרָאנוִינֶע פון אַ זייגֶערִיל. דִי הָאר וֶענֶען
בְּלָאנְד גֶעוֶען . אַחַאלו הָאט עֶר גֶעהַאט א לַאנְגֶען אִין דֶער מִיט אִיז גֶעשְׁטַאנֶען אַגוּלקע וי
א וֶעלְשֶׁענֶע נוסס רֵי גְרוֹים. נָאר אַזעֶר הָאט גֶערֶעט. הָאט דִי גולֶקֶע אויף אֵיין אָרֶט נִישְׁט
גֶעוָאלְט אַיינשְׁמָעהן . נָאר זִי אִיז פון אוֹיבֶּען אַרָאבּ אוג פון אוּנְמֶען אַרוֹיף שְׁפַּאצירֶען
גֶענַאנְנֶען. אַרוּם האלו אִיו גֶעלֶענֶען אַנְרִינְגֶער שַׁאל אויף ֶער שְׁוַארְצֶער אַמְּלַאִינֶער
קַאפָּאטֶע אִיז ער גֶעווֶען מִים אַ שְׁוַארְצֶען גַארְטֶעל אַרוּם גֶעבּוּנְהֶען אוּג אַז דִי פָּאלֶעם הָאבֶּען
זִיךְ אַבִּיסֶעל צוּ נוּמֶען הָאט זי ארוים גֶענֶעהְן אַנְרוֹיסֶער מֶערְקֶעשֶער מֵלִית מֶן. מיט בְּרֵייטֶע
תְּכֵלֶת. אויפֶען קָאפּ הָאט;עֶר א קליין ווייד הָאזֶען קַאפֶעלישָׁעל גֶעמְרָאנֶען. אויף די פִים הָאט
ער אַ פְּאָאר בְּלוֶע זָאָקֶען מיט אַ פּאָאר שִׁיךְ מִיט אֶהרֶען גֶעטְרָאנֶען, אַ שְווארצֶען מָאלְצֶענֶעם
שְׁמעקִין מִיט אזִילְבֶּעגֶער גוּלָקֶע אוג מִיט אגְרוֹיסֶער מֶעשֶׁענֶער סקּפָקע הִנּמֶען מִיט א צְווָאק
הָאט עֶר אין רִי הָאנְ גֶעהַאלְטֶען, אוּנ דֶער נָאךְ אַז געֶר הָאט דִי מְווּוָה אַ קיש גֶעגֶעבֶּען אִיו
ר יּרֶען צוּ ר' שְׁמוּאָלן צוּ גֶעגַאנְגֶען אונ הָאבֶּען גֶעזאגְט גאנץ חויך + יא גִים מָארְנֶען '
רי שְׁמוֹאָל", י |

ר' שְׁמוּאֵל איז פוּן דֶעם פַּאטֶער-שְׁמוּהל אַזוֹי וי אָבּ גֶעבְּרִיהְט אויפגֶעשְׁפּרִינְגֶען או:
בְּשַׁעת ;ער הָאט דִי הַאנְד אוֹיסגֶעשְׁטְרֶעקְט הָאט ער גֶעוָאגְט ישָׁלוֹם עֲלֵיכֶם . בְּרוּךְ הַבָּאי זִימְצֶש
אִיךְ בֶּעט אִייךְ . זִימְצְט אוּנ הָאט אִיחם אַ בֶּענְקִיל צוּ גֶערִיקְט,

--ר' שְׁמוּאֵל. זֵיי וֶענֶען דֶעם שְפִיצינִיצֶער רִבִּינֶם אינ-אֵיגֶען אורֶענְיְקֶעל, אונ הָאם
דֶער רִבִּי זציל אִיז גֶעוֶען . בֶּערַארְףּ מֶען אִזֵא יוּרֶען וֵוי אִיהר זֶענְט נִישְׁט רֶערצֶעחלֶען. וַוייל
אֵיהר וֶענְט קְלָאהר אין דֶער לַאנְד;קָארְמע אוּג ווייסְט וְעהֶר גוּט אין וֶועלְבֶער שְׁמָארְט דִי
לייט גֶעפִינֶען יף . הָא דֶער בִּית-הַמָדְרְשׁיוֹד. מִימֶען טייל גֶעוָאנְט אוג מִיט רִי הָאנף
גֶערְרֶעהְט , |

--יָא. יָא. פוּן רֶעם גְרוֹיקֶען צֵדִיק זְכוּתוֵָּן עֲלֵינוּ הָאב אִיך וֶעהֶר גוּט גֶעהָארְט. וי
וֶועלְט שְׁלָאפְט נִישְׁט. זי ווייסְט וָואס פַאר אַ מוֹפָּתִים ער הָאט בֶּעווִיעוֶען -- עֶר הָאט צוּ גָאט
אַקוק גֶעְהוּן אונ מִישָׁען יפ נְֶרֶעְש װי עֶר הָאט גֶעמֵינְט צּ זאנֶן. עם איו;עפֶּעם אַ
קְליינְקֵייטי נָא

דָאם ענִיִקֶעל הָאם אַ פַּאלֶע צו צִיתֶען - :;עהויבֶּען אוג מים אַ שְׁמֵייבֶעל גֶעזָאגְט : רי
וֶעלְט הָאט רָאךְ טַאקֶע דעב זַיידֶעזּ גֶערוּפֶען רער בּעל מוֹפַתי.

--כְּוּרְאַי אִיז בְזָה הָדוּר שׁוֶער אַזֹא יּרֶען צוּ גֶעפִינֶען, יא שְׁוֶער זֶעהֶר שְוֶוער .ער אִיו -
שוין לַאנְג נִסְתַּלֶק גֶעוָארֶען +- הָאט ר שְׁמוּאֵל מִיט אַשְׁטַאהקֶען קרֶעכְץ גֶעבֶּעך גֶעפְרֶענְט +

-עֶר אִיז גֶעשְׁטָארְבֶּען אִין רֶעם אֵייגֶענֶעם יָאהר וא די גְרוֹיסֶע גְרָה אִיז גֶעוֶען -=
הָאט דֶער בֵּית הַמֶדְרֶשׁ יור גֶיענְפֶערְט .

-וֶועלְכָע מוְרָה מֵּיינְט אִיהר דֶענן ?-- הָאט רי שְׁמוּאֵל נִיפְּרֶענְט,
- אָט דִי גְזרָה פוּנֶעם דייטְשׁ זִיךְ אנְטְהוּן -- הָאט דֶער יור גַיֶענְפֶערְט .

עס אִיו דָאךְ טאקע דֶעמָאלְט לְקוּי חַמָה גֶעוֶוען . אונ שְׁפֶּעמֶּער אַ יָאהר אִיז רֶער
שְׁטֶערֶען גֶענַאנְגֶען אוג אַ גַאנְצֶען חוֹרֶשׁ אִיז א פִייֶערִיגֶער בָּאזֶעם אוֹיפֶּען הִימֶעל גֶעשְׁטַינֶען --
הָאט רָאס, ענָיְקֶעל גֶעזָאגְט בְּשַעת ;ער הָאט אַ פֵּאֶה גֶעצוֹיגֶען.

-אוּנ אֵיהר וָואהנְט טַאקֶע אויך אִין שְׁפִּיצֶענִיץ ?-- הָאט ר' שְׁמוּאֵל גִיפְרֶענְט ,

--נַיין . אי אליין ווָאהן נִישְׁט דָארְט. ווייל אִיךְ בִּין גָאר אַ-נ-אָליסקער אֵיירֶעם.
הָאבּ אִיךְ טאקע בִּיז אַצוּנְד דָארְט גֶעואהנְט, נָאר אַזוֹי וִוי אֵלֵיסיק אִיז היינט בחמנא לִיצֶלְ
שְׁטַארְק גֶעשְׁלָאנֶען. הָאבּ אִיךְ מִיךְ מִיֵשֵׁב גֶעוֶוען . אִיךְ וֶועל גָאר אִין צֶפַּת א תּושָב וֶֶערֶען,
וָארוּם לֶענֶּען דָארְט קענן אזא יור וִוי איך בִּין , פוּן דִי אֶרֶץ יִשְׂרָאל פושְׁקֶעם דָאס קֶערבֶּעל
הָאבֶּען , מֵילָא בִּין אִיך מִיר טאקע בַּיים זֵיידֶען אויף קֹבֶר אָבוֹת גֶעוֶוען אונ הָאבּ מִיךְ מִים
אִיהם . וִוי זָאגְט יֶענֶער. אוֹיפֶּען הָאכְסְמֶען הָאנֶעט גֶעוֶעגֶענְט. אונ בִּין מִיר מִימֶען בַּאנְד
אַהֶער גֶעקוּמֶען אוג א"ה לֹא וְאוּחַר זּנְטָאג פָּאהר אִיף מִיר. מִימֶען יִם נְליך קיין אֶרֶץ יִשְרָאֵל
נָאר אַזױ טִי אִיךְ בִּין שׁוין יא דָא , הָאבּ אִיךְ מִיר גֶעמְרַאנְט. אַז;{ֶעם איז גְלַאט קיין דֶרָך אֶרֶץ
נִישְט, אַז אִיך זָאל מִיךְ מיט אי נִישְׁט נֶעהְן. ויל אִיךְ חְלֶעבֶּען מִים אַזֵא יוּרֶען וי אִיהר
זֶענְט אִיז גְלַאט כְּדֵאי אז מֶען זָאל זיך דֶער, קֶענֶען -- הָאט רָאס,עניקֶעל מִיט אַ צִיה בַּיי רֶער
פַּאֶה גֶעזָאנְט ,

--ווארוּם לָאמִיר זיך נִישְׁט נַארֶען . אִיךְ מַיין עס טַאקֶע בְּאֲמָה . גאר אָהן חֲנוּפָה, אַז
מֶען זֶעט אַייך קיין כְּבוֹד נִישְׁט אָבּגֶענֶּען. וֶועמֶען זְשֶׁע דֶעגן ? צוּ איז נָאךְ דָא אִין דֶער
נַאנְצֶער שְׁטָארְט אַזֵא שָׁאגֶער נְבִיר וי אִיהר זֶענְט אוג מַאקֶע מִיט אִוֵא כְּשֶׁר הַארְץ וי אִיהר
הָאט ?-- הָאט דֶער בִּית-הַמָדְרָשׁייוּר גֶעפְּרֶעגְט , |

--עִם אִיז בַיימִיר חֶלֶעבֶען זְעהֶר אָנגֶעלֶעגְט וָואם אִיך הָאבּ. מיך מִיט אַיך גֶענֶעהְן --
הָאט רי שְׁמוּאֵל גֶעוָאגְט אוּג הָאט פוּנֶעם טִישׁיקֶעסְטֶעל אַכְמְצֶעהְן רוּבֶּעל אַרױס גֶענוּמֶען אוג
הָאט זֵיי דעם ;עניקעל מיט די וָוארְמֶער גֶעגֶעגֶען : אט הָאט איהר א פַּדִיון נָאר רָאס בֶּעט

--- 158 ---

איך אייף יאָ, אַז אִיהר ועֶט שׁוין אי"ה אִין ירושלים זײַן, זאָל אִיהר אִין מיר
אויף ניִשט פַעֶרגעֶססעָן , | |

--- אַח, אֵיהר מײַנט בּודאי אַז זײַ זאָלעֶן אַייך בּײַ דעֶר כּוֹתל מערבי אִין.
זיִנעֶן האָבּעָן 1 --- האָט דֹעֶר יור געֶפרעֶנט,

-- יאָ, יאָ, אָ דאָס מײַנט טאַקעַ דֹעֶר פּסוק--האָט ר' שמואל מיט אַ
שמײַבעֶל געָזאָנט ,

---. אֵיהר מענט זיכעֶר זײַן, אַז מײַן עֶרשטעָד גאַנג ועֶט זײַן אַהיִן אוּנ אִיף
ועָל אי"ה אֵייעֶר בּקשה מטלא זײַן כּאדם העושה בֹּתוֹךְ שׁלו---האָט דאָם עָניִקעָ
לעָאָם אונ האָט זי אױיפגעְהוֹיבּעָן, אוג בּשעת עֶר האָט כּײַ ר' שמואל'ן די האַנז
געֶנוּמעָן אנ ד! אוֹינעֶן האָט עֶר פאַרנלאָצט , האָט עֶר געָזאָנט ! ד' יאריך לף את
ימיך נאָר פאַר אֵייעֶר גוט כּשר האַרץ װאָס אִיהר האָט , ,

ר' שמואל האָס זף אוֹיף אוֹפּגעֶהוֹיבּעָן אוג האָט געאָגט: ד' יצליה את
דרכּך אוּן פּעֶרגעֶסְט ניִשט אִין חוץ לארץ אוֹיךְ, אונ שרײַבט אַ טאָהל אַ בּרוְוועָל.
ראָס עֶניִקְעָל מיְטעָן יוּרען זעֶנעֶן פון דעֶר קאַנטאָר אַרוֹים געָגאַנגעֶן אונ רי
שמואל האָט זײַ בֹּיִן צוּ די טרעָפּ בּאַלײַם, |
| אַוּנד ליעכּעֶר לעָזעָר, אַז דוּ כּיִסט שׁוין יאָ אַזוֹי גוּם געָוועֶן אוג בּיִסט מיִם
מיַר כּײַ ר' שמואל נײַזילבּעֶר אִין קאַנטאָר געָוועֶן אוּנ האָסט געָועָהן װאָס עָם נעָהט
דאָרט פּאָר , וועֶל אִיךְ דיף בַּעֶטעֶן אַז דוּ זאָלסט וי מיִט מיר נאָך אִין אַקאַנטאָר
אַרײַן בּעֶמיִהעָן, עָם אִיז נישט װײַט פון דאַנעָן, אונ אוו דו בּוסט מיער , קאָנעֶן
מיר מיט דעָר קאָנקע אַהיַן צוּפּאָהרעֶן ,

אוֹיף אַיניהױפט-שטראַסץ פוּן דעָרזעֶלבּעָן פֿאָרט-שטאָדם ואוּ דאָס געֶטיִטמעָל
אִיז זְעָהֶר גרוים אוּנ אוֹיף ד; טראָטוארם אִיז אַואַ געֶרראָנג פון טעָנשׁעֶן, אַז אֵיינעֶר
שמויסט דֹעָם אַנדעָרן איִם פאָראִיבּעֶרְגעָהן אוּנ דאָס רוֹישעָן אוג קלאַפּעָן פון
פאַעָטאָנם, דראָשקעָס אוּנ קאָנקעֶם װיַל גאָר אוֹיף קײַן מינוּם ניִשט אוֹיפּהעֶרעֶן,
שׁטעָהט זְעָהֶר אַ שאָהן צװײַ שטאָקיִנעָם הוֹיז, דֹעֶר עֶרשטעֶר שטאָק כּעֶשטעָהט
פֿוּן דעָם העֶררעֶן אִיזאַאק עָהרליִכס קאַנטאָר + אוּן דעֶר צװײַטעֶר פוּן דער װאָהנוּנג
װאָו עֶר אַלײַן װאָהנט , דאָם קאַנטאָר אִיז זעָהר רײַך אוּנ אוֹיף העֶכסט איראָפּעָאִי
שׁעֶר אַרט אַינגעֶריִכטעָט ,

אוֹיף אַ שׁאָנעָם פּאַטעֶרישטוה? נעֶבַּעָן אַ מײַעֶרעֶן שאָן פעֶרציֶערמעָן שרײַבּמיש
אִיז דעֶר הערר עָהר ליִך געֶזעֶסעֶן אונ האָט צײַמוּנגעֶן געֶלעֶזען, װאָהרענד אַ מהיי:
עָרעֶר װאַנד-זײַגעֶר האָט גאַנץ הו צװעָלף געֶשלאָגעֶן . אוֹיף אַ מאָהל האָט עֶר די
צײַטוּנגעֶן אַ װאָרף ;עֶנעֶבעֶן אוג זי אויפנעְהוֹיבעֶן אוּנ אִיז צוּם קאַססוָרעֶר צוּגעָגאַנגעָן,

--- אַלזאָ העָרֶר שמיִנבּראָך.אורטהײילעֶן זי זעֶלבּסט, אָבּ אִיךְ רעָכְט האַטטע אַלסאִיך
זאַגטע . . דאָס הוּנדעָרט רוּבּל פּיָר אֵיין דעָנקמאַל בײַצושטײַעֶרן װאָרץָ פיר מיף צוּ וועֲנוג,
װײַל העָרר נײַגאָלד װויַרד זיִכעֶרליִך מעָהר אָפּפּעָרירעֶן . הײַטעָ בּעָריִכטעֶן שׁוֹין די צײַמונגעֶן,
דאָס העֶררנײַגאָלר הוּנדעֶרטאוּג פופציג רובּעֶל אָפּפּעָרוְרטע אוּנ אִיךְ כּלאָס הונדעָרט רוּבּעֶל,
אִיך זאַנץָ אִיהנעֶן, אִיך בּין דאַריָבעֶר עָהֹר געֶקר'עֶנקט . אַך . װאַרוּם האָרטע אִיך אִיהרעַן.

-- 184 --

רַּאמָה ! {עם אֵיסֶט פֵּיר מִיך אֵיינֶע זְעֵהֶר גְרויסֶע בְּלַאמַאוְשֶׁע. יא . קאלאמאל !-- הָאט דֶער.
הֶערר עַחִרָלִיך פֶערדְרִיעמְלִ גֶעזָאגְט, | | בי

--אַף . הערר עעהרְלִיךְ. זעם לָאהנְט זִיך נִיבְט רַארִיבֶּער פּיעל צו אָרְגֶערְן . וַוייל ,עס
גִיבְּט אֵיין מִיטמֶעל דָאס אִיבֶּעל צוּ פֶּערמֵיידֶען -- הָאט דֶער קאססירער גֶעזָאגְט

--אוּנְד דַאם וָוארֶע +- הָאט הָערר עֲהרְלִיךְ גֶעפְרֶעגְט,

--זי זָאלֶען נָאךְ אֵיינֶע צוּ גַאבֶּע פון פֵינֶף אוּנ וִיבֶּעצִיג רוּגָּעל מַאכֶען - הָאט דֶער
מַאסמירֶער גִיעֶנפֶערְט , |

--גיין , דָאס נֶעהְט נֵיכֶט , וַוייל יֶערֶער ווירְד נֵא דַיימְלִיךְ די פּעראַנלאסונג רֵייטְלִיךְ נֶעסְן
קֶענֶען--הָאט הערר יעהרִָיך גֶעזָאגְט.

-זי בְרוֹיבֶען אָבֶּער נֵיכְט די צוּנַאבּע אין אִיהרֶעם נַאמֶען מאכען , זָאנְדֶערְן אום נאמען
איהרעס זָאחנֶעם --הָאט הָערר שְׁמַיינְבְראך גיֶעְפֶּערְט. |

--איף זַאגֶע איהנען, שַׁארְמַאנְט ! די אִירֶעעָ אִימְט פְּרַאכְטְפָאלל. אִיך מַאבֶע אִיהנֶען.
מיין קָאמְפְלֶעמֶענְט . שִׁיקֶען זי אַלְא מין לִיעבֶּער הַערר שְׁמִינבְרָאך אויגֶענְְליליד אַן דען
פְּראידֶענְמֶע נָא פִיֶף או: זיבַּעִיג רּבָּעל אים נַאמֶען אַרָאלְף. הָאט רֶער 'הֶערר הָי
גֶעוָאגְט אוּג הָאט זִיך אוֹיף זַיין פְלַאטְץ צוּרִיק אַנִיערֶער גֶעוֶעמְצְט, |

דֶער רֶעפֶּעשֶׁענְטְרָאנֶער הָאט רֶעם הֶערְרן עֲחרָלִיך אַ רָעפֶּעשׁ אָבּניגֶעבֶּען, אונ גאז ער
הָאט זִי אִיבֶּער גֶעלֶעוֶען אוג דֶער רֶעפֶעשֶׁענְטְרָאגֶער אִיו אַרֶעק גֶענַאנְנֶען הָאט ער צום
קאסטִירֶער גֶעזָאגְט פַּאן דֶען גֶעסְטֶערִיענֶען צֵייטוּנְגֶען בּיו רֶער רֶעפֶּעשֶע אִיוְט נָעמְּצם אִין
פעמֶערְְוּרָג אֹיףבִּילֶעמֶם איין אֹנְטֶערְשִׁיער ‏ אין אַכְט רוּבֶעל פְּרָאשְטִיק . לַאסמֶען וי זי
עס מֶעכְקען י ,

אַ ּנגֶע פְרוּי אִז אַרַיין גֶעקוּמֶען אוּנ אִיז צום הֶעררְן ;עהרָליך צוּ גֶענַאנְגֶען ,ער הָאט
זי פון זַיין פְלַאמְץ אויפגֶעהויבֶּען אוג זִי גֶעפְרֶעגְט : וָואמִיט ,קאנן אִיףְ אִיהנֶען רִיענֶעןי
טַאדָאם ? :

--הֶערר עֲהרְלִיךְ . אִיך הָאבּ. צו אִיןז אֵינֶע בִּיטמֶע -- הָאט דִי פְרֹי גֶוָאגְט,

4
ש

: : 8
--בִּיטטֶע, מַאדַאם, זִיטְצֶען זִי -- הָאט ער גֶעזָאנְט, אוג אִיהר אַ שִׁטוּהל צו גֶערוּקְט 1,
אַז בֵיירֶע הָאבֶּען יד אַנִיערֶער גֶעוֶעמְצְט הָאט רִי פְּרוֹי גֶעזָאגְט +

= הָערר על . יי מאנן אִיו א יעמְליכֶע מָאנַאטֶע גֶעשְׁטַארְבּען. אונ הָאט מִיף!.
מִיט רְרֵייקִיְרֶער זָאלֶען לֶעבֶּען גָאר אָהן אַ שׁוּם פְּרָאפֶּעמְיָאן אִיבֶּער גֶעלָאנְט. הָאבּ אִיך מִיף
גֶעמְרַאכְט ,ואס וֶועט רֶער. סוף זי ..קִינֶער ערציהֶען קָאסְט גֶעלֶר. בֶּערַארְף מֶען רָא
הָאבֶּען אַקְוֶעלֶע פון וַאנֶען צוּ נעהמֶען . הָאבּ אִיךְ מִיךְ מְיֵשֵׁב גֶעוֶוען. אִיך וֶעל פַאהרֶען
נָאךְ קעב אוג מִיךְ רָארְט לֶערְנֶען א קישָׁערין צּ וֶערֶען. מָאמֶער וֶעט מִיר גָאטט הֶעלְפֶע
אַז אִיך וועל קַאנֶען מֵיינֶע יְתוּמִימְלִיךְ דֶער פוּן עֶרְנָאהרֶען, נָאר דַארוֹיף דארף מֶען דאף
גֶעלֶר הָאבֶּען ווילל אִיף אַייך בֶעטֶען . אַוֹי וי ִם אִיז מִיר גֶעבְּלִיבֶּען דְֵיי בּילֶעמֶּען עִרְשׁטֶען
זַאיָאם , דָאס לֶעמְצְמֶע פוּן אוּנְער גַאנְץ קאפִּיטאל וָואס ‏ עס אִיז מִיר פוּן מֵיין מאנן אִיבֶּער /
גֶעבְּלִבֶּען ‏ ווייל אַלְצְרִינג הָאט עֶר פֶערקְרָאנְקְט, זָאלְט אֵיהר זי בַיי מִיר קֵייפֶּען. גָאר איה

פֿי'

וָאלְט זי קיין גרוֹים פֶערדֶיענְסְט בי וי גִישְׁט שְׁמֶעלֶען . ווייל חְלֶעבֶּען בַיייניאלמָנה ‏ מיט
יְוּמִים אִיז יֶעדֶער גְרָאשֶׁען זֶעהֶר טַהייֶער .

יָא. יֵא. וָואס מְחוּט נֵיכֶט . אֵיינֶע משער פִיר אִיהרע קִינְרֶער ! נַאטִירְִיךְ. זי הָאבֶּען
פַּאלְקאמֶען רֶעכְט , זִ זִיֶר אֵיינֶע קְלוּנֶע פְּרֹי .'זֶעחֶר אִיבֶּערלֶעגֶענְד . שָׁאן , אִיך קוֹיפֶע אִיהרֶע
בִּילֶעמְם מִיט פֶערגֶענִיגֶען. נור עֶנְטְשּלְריגֶען זִי מַארַאס. זי הָאבֶּען אֵיינֶען גֶעתֶר גְרָאפֶען
אירְָהום וענן זי רֶעגְקען מָאננֶען. רַאמם אִיך װֶערְרֶע בי איינֶער אַרְמֶן טע דיי רּבָּע
פֶעררִיענֶען וָאלֶען . איך גֶעבֶּע אִיהנֶען מֵיין הָארְט . איף וֶערְרֶע אִיהנֶען נָאך רֶען לֶעְּצְטֶע
קוּרְו צָאהלֶען, גַאנְץ אֶהנֶע פְרָאפִיש--הָאט דֶער הֶערר גערָלִיך גֶעזָאגְט אין הָאט דִי צֵייוּנְגֶן
גֶענוּמֶען אוּג דֶער פְּרוֹי גֶעוִיעוֶען : זֶעהְן זִי מַאדַאם, יעם אִיסְט יֶעמְצְט אוב פֶעמֶערְמְנּוְֹג
דֶער קוּרו צְוֵיי הוּנְדֶערְט פוּפְצִיג רּבָּעל ‏ אֹעֶד זְאי בֶּערֶעבְנֶע אִיך אִיהרֶע בִּילֶעטְם וצום
קאטסִירֶער הַערר שְטיינְְרָאך ‏ עֶמפּפַּאנְגֶעןזִי יי מאדאם הריי בִּילעם גֶערְסְטֶער אַנְליהֶע
אוּנד צָאהלֶען זִי אֵיהר זִיבֶּען הוּנְדֶערְט פּוּפָצִיג רוּבֶּעל.

דִי פְרוֹי הָאט זִיךְ זֶעהֶר בֶּעדַאנְקְט אוּנ אִיז צוּ דֶער קאסטע צוּ גֶעגַנְגֶען אונ וָאהרֶענ
זִי הָאט רָאס גֶעלֶר מְקַבֵּל גֶעוֶען אוג אִיז אווֶעק גֶעגַאנְגֶען . אִיו אוּנֶער בֶּעקַאנְטֶע אַלְמנָה
פון ר' שְׁמוּאֵל נַייוִילְבֶּערֶם קאנְטָאר אַרַיין גֶעקוּמֶען אוּנ הָאט זִיךְ בֵּיי דֶער מְהִיר אַנִיערֶער
גֶעשׁטֶעללְט,

ואס בְרוֹיכֶען זִיל הָאט הָערר עהרָלִיךְ מִיט אַ בִּיוֶער גֶעפְרֶעגם +.

--איך בֵּין פאר צְוֵיי וָואכֶען אַינ-אַלְמנָה גֶעבְִּיבֶּען. מיין מאנן הָאט מִיף מִים פִיער
ִינְדֶער נַאקֶעט אוג בָּארְוֶועם אִיבֶּער גֶעלָאוְט . הָאבּ אִיךְ אייך גֶעווָאלְט בֶּעמֶען אַו יי

--וַואם. הַאבֶע אַ יך דֶענן שׁוּלד דַארַאן 5 הָאט הָערר עֲהרָלִיךְ גֶעשְׁרִיענֶען .

---אִיך וַיים לִיעבֶּער הֶערר אַז אִיהר זֶענְט אין דֶעם נִישְׁט שׁוּלְדִיג . דָאס הָאט גָאט אַזֹי
גֶעווָאלְט. נָאר אִיךְ בֶּעט אַייך אַז אִיהר זָאלְט אויף מִיר אוּנ אוֹיף מַיינֶע יְתוֹמִים רַחֲמָנוֹת הָאבֶּען
אוּג אוּנְז הֶעלְפֶען הָאט דִי אַלְמָנֶה מִיט א זִיפֶץ גֶעזָאגְט ,

--אַ רְבַיימָ ען. ור אַרְבֵּייטֶען ! הָאט ער גֶעשְׁרִיעגֶען :

--גְלוֹיבְט מִיר , לִיעבֶּער הֶערר, אַז אִיךְ הָאבּ זַיים אִיךְ לֶעבּ קיין וְדָבוֹת גִישְׁט
גֶענוּמֶען. מַיין מַאנן יי

-אַלְבֵיימֶען זַאגֶע אִיךְ ! הָאט.ער נָאךְ הָאכֶער גֶעשׁרִיעגֶע

|--איף וָואלְט עִם אַלַיין גֶעוואלְט, נָאר , אָבֶּער יי

--מַאכֶען זִי דַאסס זִי פָּארְמְקַאממֶען . דָאס אֵיסָט אַיין אוּנפֶערשָאמְטֶעס גֶעוִינְרֶעל, אֵיינֶע
זוּנְגֶע פְרוֹי זָאלל בֶּעמְלֶען גֶעהְן. הָאט הָערר,עהרָליך גֶעשְׁרִיעגֶען אוּג הָאט מִיט 8 גְלָאקֶעל אַ
קלּנְג גֶעגֶעבֶען ‏

א זֵייטֶענְטְהִיר הָאט זִיךְ גֶעאָפְפֶענְט אוג אַ בֶּערִיענְטֶער איז אַרַיין גֶעקיימֶען .

--אִינְנַאץ . עקספֶּעדירֶען זי דִיעזֶע דֵא !-- הָאט ער צוּם בֶּערִיענְמֶען גֶענַאנְט .

= 468 --

דֶער בֶּעדִיענְטֶער אִיו צו דֶער מְתִיר צוּ גֶעגַאנְגֶען אונ הָאט זִי גֶעאָטפֶענט אוג דער
אַלְמָנָה מִיט דֶער הַאנד גֶעוֶיענֶען גָאר אַז זִי אִיז נָאף וי פֶערשְׁטֵיינֶערְט גֶעשְׁטַאנֶען, הָאט ער
בֵּיי דֶער פְּלֵייצֶע אוּמנֶעֶקֶעהרְט אוּנ אַרוֹיס גֶעשְׁטוּפָּט ג. יו .

וי פיעל מָאל הַאבַּע אִיך אִיהנען שִׁטְרֶנְג פֶערבּאמֶען ָאלְבֶעם געונְרֶעל הֶערַיינְצּ ‏
לַאססֶען אוּנֶד זִי מָהתָען דַאם אִיהרִיגֶע : עם אִיסְט וואהרְשֵׁיינְִיךְ דַארוּם , וַויילזֵי זִך צו פּיעל
מִים אַנֵנא'ן בֶּעשָׁפְטִיגֶען אונֶר אִיהרֶע פִּפְלִיכְט פֶּערנַאכְלָאסטִיגֶען, נֶעהְן + שגד ערע וי
זאל יעם זָאל דָאם צְוֵוייטֶע מאל מָעהר נִיכְט גֶעשֶׁעהְן . הָאטער גֶעוָאגְטג. -

דֶער בֶּערִיענְטֶער אִיז אַרוים גֶענַאנְנֶען אוג צְוֵיי פינֶע שְׁמָארְם בֿעלי הַכַּתִים זֶענֶען !
אַרַיין גֶעקוּמֶען אוג הָאבֶּען גֶענָאנְט יגוּם מָארְגֶען" -- בִּיממֶע. וִיטְצֶען זִי. מיט וָאס קאנן אִיף |
אִינֶען רִיענֶען ? הָאט הָערר הֶערְליךְ זי גֶעפְרֶעגְט. |

אוּג אַד בֵּיירֶע הָאבֶּען יך אַנִיערֶער גֶעוֶעמְצְט הָאט אִיין בעל בַבַּת שי רֶערֶען
אֶנ"גֶעהויבֶען+ וו . |

--מִיר וָאהנֶען אויף רֶער פְלָאבֶּארֲקָא. וי ;עס וָאהנֶען נָאךְ בְְַּאֵי פִינָף הינרֶערְט
ּרֶעשֶׁע פאִילֶיען. פון וֶועלְבֶע{עם זֶעגֶען אֶפְשׁר דָא דרייסיג פאמיליען וָאם מֶען קאנן אוים
יי זָאגֶען אַז זי זֶעגֶען גִישְׁט אָרום , די אִיְריגֶע אָבֶּער זֶעֶען רחַמְנָא לִיצְלְן גְרוֹימֶע ִבְּעָנִים.
אנ נִיגֶעוָאהנלִיךְ הָאבֶּען אֶַעְִָּנִים א מך קינְדֶער. הָאט מן הִמְהֵּם גָאט מִיט רֶערבְּרָבָה
אוּנוֶערֶע סְלָאבָּארְקֶער קְּצָנִים אויף גֶעבֶּענְשְׁט. מִלֵא דִי קִיגרֶער גֶעתְן אַרוּם דֶעם גַאנְצֶען
פָא פּוֹסְט אוּג פַּאם . ווייל רִי פָאמֶער פֶערמַאנֶען מַאָקֶע נִישְט פאר יי קיין שׂכַר לומוד. צוּ
זֶאהלֶען, הָאבֶען מִיר נֶעכְטֶען אאִיפָה גֶעמַאכְט או מִיר זאלֶען גֶעפֶּעס א מִיטֶעל גֶעפִינֶען
די קִינְרֶערָאלֶען לערִיגגִישְׁט אַרום גֶעְן יל פון דֶעם לֶערִיג גֶעְן וֶועלֶען יי ייה פִינֶע
ִנְבִים אוים וַואקְסֶען . אוּנ זֵיי וֶועלֶען גָאר נִיט שּׁלְרִיג נֵין . וָארוּם וָָאס פַאר אַ סוף וֶוערְט
אֲפֵילוּ פון אַ גְרוֹיסֶען מֶענְשֶׁען אַז,ער גֶעהְט אַרוּם לֶערִיג, וִּּפָרֵט פוּן אַקינד 1 אִיז גֶעבְִּיבֶען
יי וז בְּהמכָם ְלָנוּ. אי זי מִיר קָאבֶּען טענ קֶערְְּליף עולָמוֹת-גֶעלְד - ואס א בעל
ַבַּיִת אַינ-עֹשֶׁר הָאט אוּנָו פאר גֶעקָם חָרְשִׁים אִיבֶּערגֶעלָאוְט י וָאלֶען מִיר פִּיער קְליימֶען
מִיט עֶעטְלִיכֶע ִימֶענֶן אוים מויֶערְן אוג רָארְט אַ שוּלָע מַאכֶען . ווא מֶען זָאל ר קִינְדֶער לֶערְנֶען
פְטָאלֶערֵיי אוג שְׁלָאסְסֶעךי - אה אויף רוּססִיש אוּג יּרֶעשׁ אונ פון. רֶעם רָאהָאר פון די
ְלֵייטֶען אוג פון דִי קינְדֶערְס אַרְבֵּיט זָאל מֶען צאהלֶען די לֶעהרֶערֶם ‏ גָאר מִאמל וֶועלֶען
די יי זאכֶען נִישְט גֶעוֶוען זַיין אויף שָׂבֵר לָמוֹד. מוז יֶערֶעם.קינד דָאט עֶערְשְׁטָע יָאחֶר דיי
רוּבֶּעל צָאהלֶען, א פְּלַאמְץ שֶענְקְט אוּנו אַ בַּעל הַבִַּה ואס הָאט נִיט רָא גֶערַאכְט קיין
קִינְדֶער נִישְט . נָאר אַזֵא הַייזֶעל אויסמויערְן ווילט בֵּיי אוּנו א פְּרָארַאטְשִׁיק צֶעקן טויענד
רוּבָּעל אוג מִיר הָאבֶּען דאךְ נָאר מוזענְ רוּבֶּעל. הָאבֶּעןמִיר מאקע גֶעכְמֶען צְוַאנְצִג בי
ַבַּתִּים צו הוּנְרֶערְמֶער. בַיים רָב אֵיינגֶעלֶענְט אנ יֶערֶער הָאט זי נָא. אוּנטֶער גֶעשְריעבֶען
אַז ,ער מוּו בְּמֶשֶךּ ועקְס חֲרָשִׁים דֶעם רַב נָאך אהוּנְרֶערְמֶער. גִיבֶּען. הֵייסְט עם . אַז מִיר
הָאבֶּען שׁוֹין פינף טוֹיוענְד רוּבֶּעל. פָעהלְט אוּנז נָאךְ פִיף טוּיֶוענְד רוּבֶּעל, זִוילֶען מיר בַּיי די
נִָים וי צעַאמּמֶען נֶעהמֶען, וֶועלְבֶע מִיר הָאפּפֶען אַז יֶערֶער וֶועט דַארויף בְשִׂמְחָה רבֶּה כִּפּי
זערְכּוֹ א נִרְבֶה גֶעבֶּען. וַוייל ערֶער וֵוייסְט נָעהֶר גוּט אַז אַזֵא וויבְטִיגֶע זאך וי אַ רֶעמֶעסְלֶיענֶע
שׁוּלַע . אִיז גָאר אִין דֶער וֶֶעלְט נִישְׁטָא,

-- 187 --

זיר זי אַלָאועטְצֶם צו מיר גֶעקמֶען - איך זָאל אויף רֶער וִויכְטִיגֶער ַאבֶע גע
גֶעגֶּען +- הָאט הָערר עֲהרְליךְ גֶעפְרֶעגְט, |
יא --הָאבֶּען זי אִיהם גֶעעֶנטְפֶערְט,

עֶס מְהוּט מִיר לייר ‏ אִיך שְׁמֵיימֶע מֵיין גֶעלֶר אויף זָאלְכֶע דּמְהֵיימֶעןנֵיכֶט העחויט
גַיין . זָא דוּם בִּין אִיך נֵיכֶט , | 7

--אויף אַזֵא וִויכְטִינֶער נאף אַנרֶבָח צו גֶעבֶּען הֵייסְט גָאר בַּיי אַייך יאַרוֹים שְׁמֵישטֶען"?
הָאבֶּען די יורֶען פֶּערְוואוּנְדֶערְט גֶעפְּרֶענְט . :

--עגֶּען רֶעסהַאלְבּ, האסם,עם אי אוֹגְִנן צִיטְט . דֶענן וָואס בֶּעצְוֶעקְט אִיהרַע אנ
שְׁמַאלְט ז די קינְדֶער זָאלֶען פוילֶענצְי וֶערְדֶען יא נִיבְט מָעהר אֵלִם פוילֶענְצֶער, דֶענן איין
ָאלְבֶער בֶּענְגֶעל וירְד זְעהןף. באם פְּרֶעטֶען מֵא ער . גֶעקְלייֶעם אי ,ער. ואהֶם אט אִיהם-
וָואצוּ בְּרוֹיכְט עֶר אַלְזָא צוּ אְַבֵייפֶען ? גֵיין. ור בְּהוֹיבֶען רִיענֶעם גֶעוִינְרֶעל נֵיכְט צוּ פֶּערוָואהנֶען,
לַאסם דֶער קֶערֶעל בי אֵיינֶעם מֵייסְטֶער אַרְבִּיטֶען אונֶר לאסס עֶר אַן אלעס מאנְגֶעל לֵיירֶען
דַאנְן וְיָדֶר אוֹים אִיהם וואס וֶוערְרֶען. פַאלֶם ער ויָדד. איין וַוַאגַאבָּאנְד, זָא זָאלל ;ער זיינֶע
פֶערְדֶיענְטֶע שִׁטְרַאפַע מֶעקוּמֶען אוּנְד נַאךְ סִיבִּיוֶען שְׁפַּאצְיֶרֶען גֶעהן . אִיך לַאסֶע מִיר
דַארִיבֶּער קיין גְרוֹיֶע האָאר וַַאקְסֶען + זַאנֶען זִי מִיר נוּר, וי נַואר עס דֶענן פְרִיהר ? מִיר שֵׁיינְט
דאם ירִישע מיׁר אנ שְׁלָאְסֶער הָאבֶּען יע אִין שולֶען גֶעלֶעְְט.אור דָאך הָאט מַאן יא
איין מִיש אָד אֵין גֶעם גֶעתַאכֶּט.גיין איך גֶעבֶּעקֵיינֶע קאפּקעאויף דִיעזֶער רוּמְהים -- הָאט
דֶער הָערר,עהרָלִיךְ מִיט כַּעם גֶעוָאגְט, | : :

אֵיהר הָאט אָבֶּער הֶערר יעֲהרָלִיךְ אַמָעוֹת . אִיהר בֶּערֶעכֶענְט נָאר גוּם, אַז וֶוענן יי ?

אִיךְ הַאבֶּע קֵיינֶע ציים מִיִם אִיהנֶען צוּ דִיסְקוּרוִירֶען. נָאר אִיךְ זַאגֶע אִיתנֶען . אִיך גֶעבַּע

; ( 5 9 1 : ( י : ? 3 3 ב :

ינע קאפְּקעהָאט דֶער חֶערר עֲהרָלִיךְ גֶעוָאגְט אוֹנ הָאט זִיךְ אוֹיפּגֶעהוֹיבֶּען אוג איז אִין - אֵיין
אנְדֶער צִימֶער אַרַיינְגֶעגַאנְגֶען .

די ידֶען אִיז ֶעכֶּעך אוּנ די אויגֶען אַז פִינְסְטֶער גֶעוָארֶען. אַו זי הָאבֶּען אַוש קוים
די טְהִיר גֶעפוּנֶען . | | יּ
רֶע הָערר הל אִיזצוריק גֶעקּמֶע .אי אַ ּנגָעפָרי יש אֶָעם גֶעקְליירֶענ,
אין קַאנְטָאר אַרַיינגֶעקוּמֶען אוּג אִיז צוּ איהם צוּ גֶענַאנְגֶען , אוג אז,ער הָאט יי גֶעבֶּעמֶען זִימְצֶען
אוּג זי הָאט זי אַנִירֶער גֶענֶעמְצְט י הָאט זִי גֶעזָאנְט ; |
-הֶערר עעַהרָלִיךְ . אִיך וֶועל אייך בֶּעמֶּען, אַז אִיהר זָאלְט מִיר דְרֵיי בִּלֶעמֶען.ערְשְׁטֶען
ַאיְאם צוּ לָאזֶען. אִיך פֶערלַאנג גִישְׁט אַז אֵיהר זָאלְט אַן יי גאר נִישְׁט פֶּערדֶיענֶען. גָאר אִיך
כֶּעם אַייך אַז אִיהר וָאלְט בי מִיר נָאר א רּבּעל פּערשְׁטִיק פֶעררִיענֶען . אִיהר וֶועט חֶלֶעבֶען
א גְרוֹיסֶע מִצְוָה הָאבֶּען. וַוייל אָיהר וֵוייסְט נָאר נִישְט וָואס פַאר אַ צִיטֶערִיג גֶעלֶר רָאס אִיו,
עס אִיז ֶעבֶּעְתֹמִימֶם גֶעלֶר .הנוז מיין מַאן אִיז פַאר אַוָאחר צוריק גֶעשׁמָארְפֶען אונ
הָאט מִיר אכֶט הּנדֶערְט רּבּעל אִיבֶּער גֶעלָאְט. מִיט רֶעם גֶעלֶר דַארְף איך צְַיי מָארֶעליך
ֶערְגָאהרֶען אונ עֶערְצִיהֶען אוּג איה חֲתוּנָה מַאכֶען . אוּנ כְּרֵי איך וָאל דָאס גֶעלֶר חו גִישְׁט
אָנרִיהרֶען הָאבּ אִיךְ מִיְ מישֵׁב גֶעוֶען אונ בּין אינ-הֶפְטֶערין גֶעוָוארֶען. איך הָאף צו נָאט אָז
ער וֶעט מִיר גֶעבִין קרָאפְטֶען מיינֶע יָתוֹמיםליך צו גֶערְנָאקרען, אוג פַּאר רֶעם נֶעלֶר וִוילט

::

אִיך אַצוּנֶר ְרֵיי בּלֶעטֶען קויפֶען. מָאמֶער וֶעט מִיר רֶער אויגֶערְטְטֶער הֶעקפֶען אוג אִן;
וֶעל צוּ לִיעבּ זִייֶער זְכוּת עפֶּעם גֶעווינֶען . | |

--זָעהֶר גֶעשֵייט , יֵא זֶעחֶר גֶעשֵׁייט, זִי זִינְד אֵיינֶע זֶעֵחֶר פֶּערנִינְפְטִיגֶע פרוי - אונגר
צָאָרטְלֵיכֶע מוּטטֶער . אִיךְ מַאבֶע. אִיהנֶען מיין קַאמְפְלֶעמֶענְט !-- הָאט דֶער הָערר, עהרלין.
גֶעוָאגְט אוּנ הָאט רִי רֶעפֶעשֶׁע גָעאָפּפֶענְט אוג זי דֶער פרוי מיט רִי וָוארְטֶער גֶעניוֶען : זֶעהֶעך
זי זֶעלְבְּסְט מַאדַאם ‏ דַאם אִיסְט וֶעמְצְט אִין פֶּעמֶערְסְבורו דֶער לֶעמְצְטֶע קוֹרז . זָא קָאסְמֶען זי"
מִיר גֶעלבְכֶט אוּנְד זָא וֶוערְרֶע אִיך זי אִיחנֶען בֶּערֶעבְנֶען גַאנְץ אֶהנֶע פְּרָאפּיט. וַייל אִיךְ וילל
בּיי אֵיינֶער וִימְּוֶע נִיכְמם פֶעררִיענֶען. וָאללֶען זִי זיך מַאדַאם צוֹר קָאססֶע בֶּעמִיהֶען . הֶערו
שְׁטיינְבְרָאךְ! עֶמְפּפַאנְנֶען זִי בַיי מַאדַאם פיער הוּנְדֶערְט זִיבֶּען אונ זיבֶּעצִיג רוּבָּעל אוְגֶר גֶעבֶען
זִי אִיחר דְרֵיי בִּילֶעטְס עֶרְשְׁטֶער אַנְלֵייהֶע , ּ

דִי פְּרוֹי הָאט זִיך זָעהר בֶּעַאנְקְט אוּנ איז צוּ דֶער קאסטע צו גֶענַאנְגֶען אונ אַז זִי אִיז
פוּן דֶעם קאנְטָאר אַרוֹסגֶענַאנְגֶען אִיז אַּנגֶע זֶעהֶר רֵייך אוג נָאךְ דֶער לֶעמְצְטֶער מָארֶע
גֶעקְלֵיירֶעטֶע דַאמֶע אַרַיין גֶעגַאנְגֶען, אִיהר איז נָאף גֶענַאנְגֶען א יּנְגֶער זֶעחֶר שָאן גֶעקְלֵיירֶעטֶער
מַאנן אוּג וואהרֶענְד בֵּיירֶע זֶענֶען צוּם הֶעררָן וְִהרְלִיך ‏ צו גֶענַאנְגֶען הָאבֶּען וי גֶעזָאנְט :
בָּאן זְשׁור מוּמסיָעה ! |

דֶער הָערר עהרליף אִיז פון זַיין פְּלַאטְץ וִוי אָבּנֶעבְּרִיהְט אוֹיפּנֶעשְׁפְּרוּנְגֶען אוג //אט
א שְׁטוּהל אִיהר נָאהֶענְטֶער צוּגֶערנְקט + אִיך בִּימֶע . מֵיין פְּרילֵיין . נֶעהמֶען זִי פְלַאטְץ.

--מֶערְםִי מוּססְיָעה !-- הָאט רִי רַאמַע גֶעוָאגְט.

זי גֶערְלוֹיבֶּען | מֵיין הָער אִיהנֶען מַאדֶעמְאַאוֶיעל טְרָאמְבָּאן . אוּנזֶערֶע יערְשְׁטֶע
בַּאלְלֶערִינֵא ובַּאלֶעט מָאנְצֶערִיו. פַארצוּשׁמֶעלֶען--הָאט רֶער יוּנְגֶער מַאגן גֶעוָאנְט +.

--אִיך בִּיטֶע מַאדֶעמְאַאזיֶעל. זִיטְצֶען זִי רָאך!

--איך דַאנְקע, דַאנקע . עס מְהוּט ניבמס , וִויר איללֶען צוואר. אבֶּער ווענן.ױ,עס
דוּרבְאוֹים וִוינְשֶׁען--הֶט דֶע מְרָאמְבָּאן גֶעזָאנְט . אוּג הָאט ויך אַנֶיערֶער גֶעוֶעטְצְט י

אִין; הַאבֶּע שָׁאן מֶעהרֶער מֵאל אֵיחרֶע קוּנְסְט בְּוואוּנְדֶערְט. מָארֶעמְאַאַזיֶעל, אוּנְד מומס
;עס אוֹיך נֶעשְׁמֶעהְן. רַאסט אִיך יֶערֶעם מַאל מעהר עֶענְטְצִיקְט וַואר, דֶענן אַלָם אִיך זִי אִיבּער
די בִּיהנֶע פַארַאיבֶּער שְׁוֶועבֶּען זֵאה , גְלוֹיבְּטֶץ אִיך איינע פַעע פַאר מִיר וֶעהֶען . דֶענן מִיט
וָאלְכֶער לייכְמִינְקֵייט זָאלְבֶע בּוֶענוּנְגֶען וי זִי בֶּעוִיטְצֶען פְּרֵיילֵיין . קאנן גָאר אֵיינֶע ‏ פֶּעע
בֶּעגַאבְּ וַיין אֶבֶּער קיין ‏ גֶעווָאהנְליבֶעט שְטֶערבְּלִיבֶעם פְּהווֶענְצִיממֶער -- הָאט דֶער תערר.
עעהרְליך מִיט א שְׁמֵייכֶעל גֶעזָאגְט , | |

--אַך מַיין -הֶערר, זִי זִינֶר וְא לִיעבֶּענפְוויִרְריג , דַאסם אִיךְ פָאר אִיהנֶען וִוירְקלִיף
ערראטהע. זִי מַאבֶען מִיך יֵא שְׁמָאלְץ . הָאט פְרֵיילֵיין רֶע טְרֶאמְבַּאן גֶעזָאגְט,

--מָארֶעמַאאזֶיעל! זִנֶר אַלֶע גְרָאפסֶען קינסְטְלֶער זָא בֶּעשִׁיירֶען וי זי ? הָאט הָעהף.
יעַהרָלִיך גֶעפָרֶעגְט. טפור === ;

= 189 ==

ד

--ווענן אִיף גוּף אִיכֶּע דֶער גְרָאסטֶען וָארֶע . ליידֶער אַבֶּער... הָאטהדע מְרָאמְבָּאן
געענפערט.

-שָׁאן וֶויעדֶער איינֶע בֶּעשֵיילֶענְהַייט! טי ' וָאמִים קאגן אִיךְ אִיהנֶען רִיענֶען י :
טֵיי פְרֵיילֵיין ?

--אָון וָאלְטֶע זִי בִּיטטֶען. מִיךְ מִיט אִיהרֶער גֶעגֶענְוַארְט הַייטֶע אויף מיין גֶענֶעפִּים
צוּ גֶּעעֶהרֶען!--הָאט פְרֵייליין רֶע טְּרֶאמְבָּאן גֶעזָאגְט .

, --מיט דֶעם גְרָאסְטֶען פֶּערְְנִיגֶען , וָאללֶען זִי זָא פְּרַייְְרְלִיך זיין מיר אֵיינֶע לָאוְשֶׁע צו
גֶעגֶּען+-- הט הֶערר עעֲהרְלִיךְ גֶעזָאגְט אוּנ הָאט זִיךְ פוּן וַיין פְּלֵאמְץ אוֹיפגֶעהויבֶּען ,

--איך בּימטֶע מוּסיעה אוּם עֶנְטְשּׁלרִיגוּנָג . זִי הַאבֶּען מִיךְ שְׁלֶעכְט פֶערְשְׁטַאנְדֶען , וֶענן -
אי אֵיינֶע זָאלְכֶע פֶּערזָאנְלִיכְקֵייט וֵוי זִי צוּר מֵיינֶעט בֶּענֶעפִּים איינלַארֶע. זָא מֵיינֶע אִיך נֵיכֶם
זִ ֶעלְָסְט. אַבֶּער אִיך מֵיינֶע זִי מִים איהרער אוּמגֶעבּוּנָג. פַאלְנְלֶך וֶוענן אִיךְ זי בַּאט מִיךְ
מִיט אִיהרֶער גֶעגֶענווַארְט צו בֶּעעֶהרֶען, זא דאכמע איף זי מיין ֶערטהֶער הָערר נַאמְט אִיהרֶעם
פֶערְפָאנַל . הָאט רֶע מְרָאמְבָּאן מִיט אַ שְׁמֵייבֶעל גֶעוָאגְט , יי

--אִיהרֶעם גֶערֶעכמֶען וואּנְשֶׁע נָאנצוּקומֶען . מיין פרייליין. וָואללֶען זי מִיר נָאךְ וֶעקם
שְׁפַּארוִיטְצֶע גֶעגֶּען-- הָאט רֶער הָערר עֶהרָלִיךְ גֶעזָאגְט אוג אִיז צוּ רֶער קאססֶע צוּגֶעגַאנְגֶען ,
ואהרֶענְד רִי מָאנְצֶערִין הָאט בִּילֶעמֶען אוֹיפֶּען שְׁריבּטִישׁ אַנִיערֶער גֶעלֶעגְט,

דֶער קֶערר עֶהרלִיך אִיז בַּאלְד צוּרִיקְגֶעקוּממֶען אוּנ הָאט דֶער דֶע מְרָאמְבָּאן א קָאנְוֶערְט
! מִיט פִינֶף אוּנ וִיבֶּעצִיג רוּבָּעל מִיט די וָוארְטֶער אִיבֶּערְגֶעגֶעגֶען : אִיךְ בִּיטטֶע רמאל

פְרֵיילֵיין דֶע מְרָאמְבָּאן הָאט דֶעם קאנווערְט צוּ גֶענוּמֶען , אונ גֶעזָאגְט +

-גְרַאן מֶערְסִי מוּססְיֶעה ! זי זינְד .מַיין הֶערר זֶעהֶר אָמַאבְּל. זי הָאט זִיךְ אויפּגֶעהױיבֶּען.
, בַ אִיהם די הָאנֶר גענּמֶען אוּנ גֶעָאגְט + איך הָאפָע אי וֶוערְרֶע אוֹיְ רָאם פֶערגנִיגֶען הָאבֶּע
| | זי בַּיים אַנְטְרַאקְט צוּ זֶעהְן אוּם מִיט אִיהנֶען אַיין פַּאַאר ווָארְמֶע צו ֶועקְסֶעלְן,

--איף ווֶערְדֶע זא פְרֵיי זַיין מיין פְלֵיילֵיין אִיהרֶען בָּעפָעהל צִוּ עערְפִילֶען , הָאט הער
עֶהרלִיך צוּפרִיערֶען גֶעואגְט, |

-קעם וַויָר מִיר אֵיינֶע גַאנְץ בֶּעָאנְדֶערֶע פְרַייֶדֶע מַאֶען -- הָאט די מָאנְצֶערִין גֶעזָאנְט
אוּג אִיז מִיט רֶעם יּנְגֶען מַאנְן פון רֶער קַאנְמָאר אַרוֹיס גֶעגַאנְגֶען יוג דֶער הָערר הל הָאט.
זִי בִּיוצוּ דִי טְּרֶעפּ בֶּענְלֵייט ,

אַצוּנֶר לִיעבֶּער לֶעזֶער, אַז דוּ בִּיסְט שׁוין יא נום גֶעוֶוען אוּנ בִּיסֶט מִיט מִיר בַּיים הֶעררְן
אַשַאאק עֲהרְלִיך אִין קַאנְטָאר אויף גֶעוֶוען אונ הָאסְט אוֹיךְ רָארְט גֶעזֶעהְן וָואס עם גָעוזט פַּארי..
ֵוייסְט דוּ דָאךְ שׁוין זְעהֶר גוּם אוֹיף וֶוֶעלְכֶער אַרֶט ר ישְׁמואֵל ַייוילְבֶּער אוג דֶער הֶערר אִיוומאת
עעֲהרְלִיך אֶערְבֶּעל פֶערדֶיענֶען . אוּג וֶעמֶען זי הֶעלְפֶען, יא אוּנ וֶועמֶען נִישְׁט. הָאסְט דז אַלֵיין
גֶעוֶעהְן . גֶעפִין אִיך;עס נִישְׁט פַאר נָאמְהִיג אַז אִיד זא ייר צְוִישֶען די בֵיירֶע לייט רֶעם חְלוק
זָאגֶען. נָאר יי אזֹי גּט אונ גֶעפִין דיי איהם 8קיין.

פקיי
אדעססא דען 29 אפריל 1888 ' -

ער איז נִפֶּמֶר גֶעוָוארֶען
(2' + 1 6 6 8 3 11 08עסהזהתס0:יו

רערעל שרלע ביר עשר שללערשלש"שלשל ןש השלשי שי ערשרער/רלש

יֶעצְט בִּין איך אַלָם אוּג מִיעד אוג מַאט, אָבֶּער אַ מָאל בִּין אִיך . עוֶוען ייעֶג אונ פְּרִישׁ
אוּנ פַרָאן חליך. יֶעצְט אִיז וִוינְטֶער אונ דֶער פְּרָאסְט אִין דְרוֹיהֶען איז קנאָקערִיג . אָבֶּער אַ מָאל
א מָאל אִיז גֶעוֶועהְן פְרִיהלִינג אוּנ דָארְט װאוּ רִי בְּרָאַקֶעלֶעף שְׁניי פְלִיהֶען אוּנ ְלַאמֶערץ.
יֶעצְט פַּאמֶעלֶעף דוּרֶך די לופּט. דָארְט אויף רֶעם אֵייגֶענֶעט אָרְט זֶענֶען אמָאל פֶּאגֶעלֶעך
גֶעפְלויגֶען אוּנ גֶעפְלַאמֶערְט, אוּג הָאבֶּען גֶעוּנְגֶען אוג גֶעוּנגֶען, אַהנֶע אױיפהֶער. אֶחן אַ טוֹף ייי

פַאר דֶעם וַוארמֶען אויוֶוען זִיטץ אִיך מיר. אֵיינגֶעמוּללֶעט אִין רֶעם גְרוֹיָען שְׁלָאפְרָאק.

אוּג מֵיינֶע אויערֶען הָארֶען נָאר די מוזענְד מֶעלָארְיֶען ֶועלְבֶע עס זִינְגְט דֶער מַאמָאוַאר ,
= שְׁמֶעהֶענְדִיג אוֹיפִין מִישׁ, אונ ער קאכְט אונ ודֶם חמש א בְּרּמְט. אוג דִי רָאױִגֶע
מֶעלָארִיֶען וויענֶען אוּנ ְׁלָאפֶערְן מִיךְ אַיין אִין אֵיין אַלָם, פֶערגֶעסְסֶען יייעגֶעל , אִין אַלְטֶע,
- פֶערגֶעסְסֶענֶע יָאהרֶען , מְהֵייל מָאלְס בְּלַיְקֶען מיינֶע אוינֶען אויך אַמִין ואויף רִי שׁיבֶען פוּן
מֵיין פֶענְסְמֶערי... אַך . וי שָאן זֶענֶען די מְוֵיימֶען. וי טּרָאכְטִיג דִי בְּלוּמֶען , וָואס בְּלִיהֶען
אוּנ ְּלִיטְצֶען דארמֶען ! אָבֶּער נִיט דִי הַאנְד פוּן דֶעם וַארֶע;ֶען פְדִיהלִינְג הָאט נֵיי בֶּעשָׁאפֶען,
| אוּנ נָאר דִי קַאלְמֶע הַאנְד פוּן דֶעם וִוינְמֶער הָאט זֵיי אויסגֶעמָאלְט גְלַאמט אַזֹי, צום שֶַּׁאס,
אוֹיף דִי שויבֶּען פוּנִים פֶענְסְטֶער יי

נִיט אַזױי וֶענֶען אָבֶּער גֶעווֶען די קְויימֶען אוג בְּלוּמֶען פון יֶע נָ ע ם פְּרִיהלינג . פוּן
דֶעם אִמֶּת רִיגֶען , וָאס אִיז גֶעווֶען אַמָאל . אַמָאל -- זֵיי הָאבֶּען אֶמָת'רִיג גֶעבְּלֵיהְט אוּג
גֶעבְּלִיצְט. צְוִוישֶען רֶעם גְרִינֶען גראז . אִין דִי נָארְמְגֶער אוּג אין רי פֶעלְרֶער ...

| אַינְגֶעטוּללֶעם אִין דֶעם גְרוֹיֶען שְלַאפדָאק זיטץ איך מיר יעצט פאר דֶעם ווארְמֶען
אויוען. אוּג אִין מֵיין מַאנְד הַאלְט אִיךְעֶפֶּעם אַהְלֵיין בִּיבֶעלֶע וָואס 8 גְרוֹיסֶער מֶענְשׁ הָאט עס
גֶעשְׁריעבֶּען . אוּג לייען אִין אִיהם , עס אִיּ דִי זַאמְלוּנְג פו קליינע ערְצַאהלוּנגֶען וָָאס דֶער
גֶּערִיהמְמֶער אַלְפָאנְז דַארֶע -- דער פּרַאנְצאזִישֶׁער טשער - הָאט זֵיי נֶעמַאכְט. אוּג -
אִיךְ הַאלְט גְרָאר בֵּיי דֶער וֶערְצָאהלוּנָג 0011 684 טעג 106 - מייגֶע גערַאנְקֶען זֶענֶען גְּבֶּער
יֶעצְט זָעֹהר וַייט פון רֶער עֶרְצָאוֹלוּנָג; ; אִיךְ מְרַאכְט גָאר פון גַאנְץ עִפֶּעם אַנְרֶערְשׁ: פון
אַנְרֶערֶע טֶּעג, אַנְרֶערֶע יָאהרֶען , אוּנ פון אין אֶהנְליבֶע מַעֲשֵׂה וָואס הָאט זִיךְ מ יר גֶעטְרָאפֶען,
אִיך מֵיין די מַעֲשֶׂה וִוי גֶער אִיז נַפֶּטֶר גֶעוארֶע"!-

דֶענְצְמָאל הָאבּ אִיך זיך נָאךְ נִישְׁט גֶעהַאט ‏ קיין גְרוֹיָעְן שְׁלָאפְרָאק אונ אויך צוּם
וַוארֶעמֶען אויוֶוען הָאט.עם מִיךְ נָאךְ נִישְׁט אַזי גֶעצוֹינֶען . פְרִישׁ אוּג לַיעבְּלִיךּ אִיו רֶער מָאג
גֶעוֶוען אוּג דֶער זוּממֶער אִיז גֶעשְוואוּממֶען דוּרֶך רִי בְּלויֶע לוּפֶט אוּג אִין מיין הַארְץ אַריין,

א

אוּנ מיך הָאט עס גֶעצוֹינֶען אַרוֹיס, אַרוֹים. טִין רֶעם גְרִינֶען אלד אריץ ! :'

5 :

מיין מאמֶע אָבֶּער קאט גֶעזָאגְט + .אִיןחָרָר. אִיןחֵרֶר אַליין ‏

-- 161 --

אִיךְ הָאבּ דִי אוֹיגֶען אוֹיפּגֶעהוֹיבֶּען אונ הָאבּ אָנגֶעשָּקְט מיין מאמען + ערֶענסם איז
איהר פָּנִים גֶעוֶען אוג אִיחר בְּלִיק שְׁטְרֶענְג; אוּנ וִוי אִיךְ הָאבּ זִי אַזױ אָנגֶעקיּקְט. הָאבּ. אִיך
פֶערשְׁמַאנֶען , אַו ָא וֶעט גָאר נִישְט מִיר נוּמְצֶען, זִי הָאט זִיךְ אוֹיפּגֶעהױיבֶּען פוּן דֶעם
שְׁפִיעגֶעל-מִישֶׁעל, ואוּ זִי הָאט זִיךְ אִיחר הָאאר-שֵׁייטֶעל אָנגֶעמְהוּן, אוּנ. הָאט מִיר דֶערלַאנְגְט
מֵיין בֵּייגֶעל מִיט פּוּטֶער בָּלֵייגְט מִיט די וַוייסֶע אוג גֶעלֶע שְׁטִיְקֶעלֶעךְ אֵיי. אוג הָאט שִמְרְעוְג
אִין הוּרֶץ גֶעזָאגְט : .אִין חֵדֶר. אִין חֵהֶר אַרַיין!" |

אוג אִיך בִּין גֶענַאנְגֶען .יי

שְׁמֶעקֶעדִיג אוּנ לִיעבְּלִךְ אִיו די לוּפט גֶעוֶען, אוּנ דֶער זוּממֶער אִיז אַרום גֶעשְׁוואוּמֶען
אוּמֶעטוּם. אוּמֶעטוּם , אוּנ דָא . אוֹיף דֶעם אֵייגֶענֶעם אָרֶט וואו עם פַלָאמֶערְן אוג פְּלִיהֶען יצ
אַרוּם דוּרֶךְ רִי לוּפְט די ווייסֶע בְּרֶעקֶעלֶעךּ שְֵׁיי. רָא וֶענֶען פַאגֶעלֶעךְ אַרוּם גֶעפְלַאטֶערְט אוּנ
אַרוּם גֶעפְּלוֹיגֶען, אוּנ הָאבֶּען גֶעזוּנְגֶען אוג גֶעוּנְגֶען י.י

יאִין חֵדֶר אַביין ! אִין חֵהֶר אַריין 1 הָאבֶּען מִיר גֶעקְלוּנְגֶען אִין דִי אויֶערֶען דִ וָוארְמֶער
פון מַיין מאמֶען-- אי הָאבּ אַ וִיפֶץ גֶעגֶעבֶּען אונ בִּין גֶעגַאנְגֶען.. :

אוּג וי אִיך בּין אִיבֶּערְן בְּריקֶעל אַרִיבֶּער גֶעקוּממֶען . דָא הָאבֶּען מיינֶע אוֹיגֶען רי גְרִינֶע
ּוֹימֶעד פוּן דֶעם וואלְד דֶערזֶעהֶען. וָואס זֶעהְט זִיךְ אַרוֹים בַּאלְד הִינְטֶער דֶער שְׁטָארְט. אף .
וִוי הָאבֶּען דִי בּוֹימֶער צוּ מֵיר גֶעוואוּנְקען אוּג וִוי הָאבֶּען זי מִיךְ גֶערוּפֶען !

זָאלל אִיךְ ? זָאלל אִיך נִישְׁט לי:.

אוּג מֵיין וּנג קָאפֶּעל הָאט אָנגֶעהוֹיבֶּען צוּ קלַארֶען אוג צוּ פּלְאָואפִיערֶען. רִי מַעֲשֵׂה
פוּן דֶעם יֵצֶר הֶרֶע מיט הֶעם יָצֶּר טוב אִיזו מִיר דוּרֶך דֶעם קאפ דוּרֶ גֶעגַאנְגֶען, אוּג אִיךָ
הָאבּ גֶעוואוּסְט גַאנְץ קלָאר אוג דַייטְליךְ. אַז דֶער יצֶר הֶרֶע רוּפְט מִיךְ אִין וַאלֶר אַריין אוּנ
דֶער יֵעֶר מוֹב שֶׁלֶעפְּט זִיךְ צוּרִיק בי דִי הָאאר צוּם חֵרֶר . אוג בַּאלְר. אָגֶּער הָאב. אִיךְ אויף
רע ם גֶערַאנְקֶען פֶּערלוֹירֶען . אנ אִיך הָאבּ גָאר פְּלוּצְלִינְג אָנְגֶעהוֹיבֶּען צוּ מֵיינֶען אַז רָאס
וָואס שְׁלֶעפְט מיך צוּרִיק צוּם חֵדֶר אִיז גָאר דֶער יֵצֶר הֶרֶע , אוּנ דֶער יֵעֶר מוֹב טאקי רוּפָם
מִיךְ דָאס אִין וַואלד אַרַיין --- מיט כֹּחַ הָאט יע מִיך גֶעצוֹיגֶען, מִיט כַּשׁוּף האט עעם מִיףָ
גֶעשְלֶעפְּט ! :
נָאךְ פַאר דִי שׁוּלְנֵאם פַארבַּיי גֶעהֶענְדִיג. הָאבּ. איף גֶעווָאלְט דָארְט זיך אריין דְרֶעתֶען.
אוּג אִין חֵרֶר אַרַיין -- { אִיך וַייס אְבַּער גָאר נִישְׁט וִוי אַזוֹי {עם אִיז גֶעשֶׁעהְן : פְּלוּצְלֵינְג האפ
אִיךְ דֶערזֶעהֶען אַז אִיךְ גְעה גָאר דוּרְְ דִי נאמר"גאס . וֵוייטֶער. נֵויימֶער. פּוּנָקם אַהִין צז
רֶעם וַואלֶר . :

אוּנ דֶער וַאלְר הָאט גֶערוֹישְט אִיבֶּער מַיין קאפ אין דֶער הוֹיך . אוג ארוּם מיד אִיז גֶעווען
טוּנְקעל אוּנ שְׁמִיל. עפֶּעס וי סורות הָאט גֶעשְׁטֶעקְט אִין דֶער לוּפָט, אוּנ אִיךְ הָאבּ גֶעהָארְבְט |
אוּג גֶעהָארֵבָט : בִּיסְלֶעכְוַייס הָאט זִיךְ דָא אוּג דָארְט א שֵׁיינְדֵיל פוּן אלַאכֶעדִיגֶער זונן בֶּעוויוֶען,
אוּנ בַּאלְר וויערֶער . אַז אִיף בִּין וייטֶער גֶעגַאנְגֶען . אִיוגֶעוָארֶען טונקעל אוּג שְטִילל . טוֹיזֶענְדֶער
מִיִקֶען אוּנ קְליינֶע פְלִיעגֶעלֶע גֶעגֶען מִיר הַארְט פַאר די אויגֶען אַרוּם גֶעשׁוואוּממֶען . אונ הָאבֶּען
וי גֶעשׁוּשְׁקֶעט אוג הָאבֶּען זי גֶעסוֹדֶעט- אוג אִיף בִּין מִיר אֶלֶץ גֶעגַאנְגֶען טייטעד אוג
וֵייטֶער + -ט

-- 180 --
אוג וִוי. אָן אַ וירְמֶען הָאבּ איך אָן רֶעם חֵרֶר פֶּערגֶעססֶען.

אַללֶע שׁמֶעסְקֶעס אוג אַלֶע קרוּממֶע אוג גְלֵייבֶע ווענְָעף זֶענֶען מִיר גַאנְץ גוּט גֶּעקַאנְט
גֶעוֶוען . נָאךְ פון דֶעם פַאריָאהרִיגֶען ליג-בּעומֶר. אוג אִיך בִּין מִיר אַלְץ וַייטֶער גֶענַאנגֶען, אִיך
האבּ מיר מַיין רָאק אויסגֶעמְהוּן , אונ מַייןוֶעסְט , אוּג הָאבּ רֶאם אויף רֶעם אָרֶעם גֶענוּממֶען ‏
אוג הָאבּ אָנגֶעהוֹיבֶּען צוּ לויפען הַאלְבּ נַאקֶעט אוּנ בָּארְפוּם . אַ גַאנְצֶער אוֹצֶר מִיט שְׁוָאממֶען -
הָאבֶּען זִיף מִיר עֶנְטְפּלֶעקְט אִין אַ גְִינֶעם וִוינְקעל, אוּנ אִיךְ הָאבּ מִיךְ אַרָאבּ גֶעבּויגֶען זי
אויפקלייבּען . ְלוְּלִינְג הָאט זִיךְ אִין ואלְר אַגֶעזַאנְג גְהָארְט, אֶיךהָאבּ מִיךְ אוּמנרְרעהְט . אוג
בַּאלְר הָאבּ אִיך בֶּעמֶערְקְט אז אִיך . איך אליין י בִּין דָאס דֶער זִינְגֶער + אוּנ וויערֶער האט ייך
מִיר אִין אַגְרִיגֶעם ווינְקעל א נַאנְצֶער אוצר עֶנְטְפְלֶעקְט. אֵיין אוֹצָר מִיט שְׁוַארְצֶע יַאגֶערֶעס
אונ אִיךְ הָאבּ מִיךְ אַרָאביגֶענוּינֶען יי אויפקלייבּען. פלוּצְלנְג הָאבּ אִיך אִין וַאלֶר פַייפֶען
גֶעהָארְט . אַװױ שָׁאן אוּג אַזוֹי זִיסם , אוּג רָאם אִיז שׁוין נִישְט גֶעוֶוען אִיךְ אליין ; רֶענן וי אִיךְ
הָאבּ רִי אוֹיגֶען אויפּגֶעהויבֶּען . הָאבּ אִיךְ פַאר מִיר פַארבַּיי לויפֶען גֶעוֶעהֶען אקליין שֵׁייגֶעצֶעל -
מִיט אַגְרוֹיסֶער לַאנגֶער בַייטְשׁ, אונ נִים וי פון אִיהם הָאבּ אִיךְ גֶעגֶהֶען א גֶעלֶע קיה מִיט
אַנְלָאקעל אוֹיף אַרוֹיט בֶּענְדֶעל אנְגֶעהַאנְגֶען + 8 בִּיסֶעל וייער איז א מָארֶעלֶע גֶעוֶעספֶען
אוּג הָאט זִיךְ אַ קְרֶענְצֶעלֶע גֶעפְלָאכְמֶען. אוג דֶערנָאךְ וֶיערֶער . א פָאר שְׁרִיטט ויימֶערי
אִיז שוין וִויערֶער אַלֶעם גֶעוֶוען טוּנקעל אוּג שְׁמִיל אוּג גְרִין . אוּמֶעטוּם הויבֶע גְרִינֶע בּוֹימֶער .
אוּמֶעמוּם גְרִיגֶער נִיעררִיגֶער סֶכף. אִיבֶּער די חויבֶע צְוַיינֶען הָארְט זִיך רָאס קרייען פון אַ
קְראה; אֵיין מִינוּט לַאנְג דויֶערְט רָאם קרַייהֶען. אוג פְּלוּצְלִינג אִיז עֶס וויערֶער שׁטִילל,
פִירְכְמֶערְליך שמִילל, צווישׁען רִיבּוימֶער לויפט אַוֶעוְריקֶע גָאר נִיךְ ‏ פְלוּצְלינְג אִיז יעם
וִויערֶער פֶערשְׁוואּנְדֶען ‏ אוּג אַללעם אִיז שְׁמִילל, ‏ פִירְכְטֶערְלִיךְ שׁטילל . מח נוֹרְא הַמְקום
הַָה - וי ִירִבְמֶערלִך אִיורֶער רָאגֶער אָרְט. שֶׁעפטְשׁען רי ליפֶען פין 8 קלין יּנְגֶעלע-
אוּנ דָאס קלינע וּנגֶעלֶע לויפט וַוייטֶער אונ וַייטֶערי -

- אוּג גֶעבֶּען דֶעם וַואסְסֶערֶל. וָואם מוּרְמֶעלְט צְִישֶׁען די גֶערִיכְטֶע בּוֹימֶער. הָאבּ אִיך
מיך אַניערֶער- גֶעוֶעצְט ; אִיךְ הָאבּ אוֹיסנֶעטְהוּן מֵיינֶע שְׁטִוֶעלֶעך. אוג הָאבּ אָנגֶעהוֹיבֶּען
וואשֶׁען מַיינֶע פָים , אִין וַאסְטֶער הָאט אָנגֶעהויבֶּען א פּרֶאשׁ צוּ קוויטְשֶׁען אוג צוּ מַאכֶען קווא.
הַוא, אוג אִיך הָאבּ ִיךְ פֶערמרַאכְט אונ פֶּערמְרַאכְט .. ואוּ בִּין אִיך יֶעצְט ? וָואם מָהוּט
זִיךְ רא מִיט מִיר ? הַאלְבּ וי אִין חָלוֹם הָאבּ אִיך מַיין בִּיינֶעל אוּנ מיין אַיי גֶעגֶעססֶען . אונ אַ
גֶערִיכְטֶער מוּמַאן הָאט אָנגֶעהויבֶּען איפּשְׁטיגֶען אוים רֶעם וואססֶער. אוּנ חָמַארֶעם הָאבֶּען
זִיך אָנגֶעהױבֶּען לַייגֶען מִיר אויף דִי אוֹיגֶען. אַרוּם אוּנ אַרוּם וֶענֶען וָואלְקֶען . אוג דִי אויגֶען
נֶעגֶען מִיר אַזױ שְׁוֶער. אוּג רִי אויֶערֶען זֶעגֶען מיר אַזױ שְׁוֶער . וי א שׁמִיק בּלֵיי הָאט אָנ
גֶעהוֹיבֶּען 'אין קאפ צוּ זִינְקֶען. אראב . אראב . טִיעף אויף דֶעם גְרָאז . אֶךָ . וִוי לִיענְּלֶיךְ אוג
וִי זיסס בִּיסְט דוּ, שְׁטִילֶער גְרִינֶער וַואלְר !
י = או וִי אִיך הָאבּ מִיךְ אויפגֶעמַאפְּט אִיז דֶער וַאלֶר גֶעוֶוען נָאךְ טוּנקעלֶער אוג
פִינְסְטֶערֶער וי פְרִיהֶער . דִי זּנָן הָאט שוין גֶעמטְּט זַיין טִיעף. מִיעף ארָאבּ . אוג מַיין הָענְץ
הָאט אִין מִיר ְׁמַארְק אָנגֶעיבֶּען צי קלאפֶען. אוג אִיך בין גֶעלָאפּפֶען ִין אִיי | אֶהֶעם --
אַחַיים ר אַהֵיים : .
גְרוֹיסֶע. שְׁוֶערֶע מְרָאפֶּען שְִׁיים וֶעגֶען מִיר גֶעהָאנְגֶען אויפֶען שְׁטֶערֶע ‏ װי אִיך בִּין

-- 168 --

אוֹיט דֶעם וַאלֶר אַרוֹיסְנֶעקוּטמֶען : עִם אִיז נָאךְ גָאר נִישְט אִלי שִׁפּעם גֶעלֶען ִי אִיך הָאב

פְרִיהֶער גֶעמֵיינְט. אוּנ דָאךְ הָאט זיך טיין הֶערץ אִין טיר גֶעוָארְפֶען . דער בי . דָּאס מָהֶר ,
אוג צוּם סוף נָאר די מַאמֶע מִיט אִיהרֶע ערָנָסְמֶע אוג שְׁמְרֶענְגֶע אוֹיגֶען -- אַשְלֶעם. אַללֶעס
אִיו מיר גֶעשְׁמַאנֶען וי לֶעבֶּערִיג פאר מֵיינֶע אַיינֶענֶע אוגֶען. אצ וֶענְט ,רש הָאם פּיר אָנ-
גֶעהוֹיבֶּען בַּאנְג צו מְחוּן דָאס גַארישׁקייט וָואם איך הָּאבּ נָעמְהוּן , א גַאנְצֶען טָאג גִישְׁט אִין
הכָר גֶענֶען , 8 גַאנְצֶען מָאג זיך אִין דְרוֹימֶען ארום נֶערְרֶעהְט -- אי זָא עֶעם דָאךְ טון ען
צו רֶער מַאמֶען אָנקוּממֶען, ניט אַנְהֶערְשׁ! וֶוער וַיים . אָפְשֵׁר אִיזּ א שוין אָנגֶעקוימֶען ל
נִים אַנְרֶערְשׁ . נִים אַנְדֶערְשׁ!,עם אִיו שׁו ין אַללֶעס צוּ אִיהר אָנגֶעקוממֶען!.+

אונ וָאם אִיךְ בִּין אִיבֶּער דֶער זַאמְדגַאם אוג פַּאר דֶער שוקְגַאם פַּארבַיי צוריק-
גֶעלָאפֶען, הָאט זִיך מֵיין קאפ גֶערְרָעהם אוג ,עס הָאט מד גֶעשַׁונְרֶעלְם פַאר די
אויגֶען יט :

| אֹיךְ אִיבֶּער רֶעם בְּריקֶעל בִּין אִיךְ שׁין צוּריק. אוּנ נָאךְ גֵייטֶער. אונ אַתִּירוּץ װייס
אִיך נָאך אַלְץ נִישְׁט , יי |
1

: זָאלל אי זֵיי רֶערצָאהלֶען ִי זִים אונ וי לִיענְּלִיךְ עֶס יז אִץ דְרוִמֶען. אין רֶער
פְרַייֶער לוּפָט ?י, } | דיי 20

א

| אוּג נָאךְ ווייטֶער . אוג נָאך ויימֶער בִּין אי גֶעגַאנְגֶען . אוג שין בין אִיך אָנגֶעקוּמֶען
אָין דֶעם שְׁמָאלֶען גָאסְטֶעל ואוּ אונֶוער הַייֶעל שמעהט .

אלל אִיך זיי רֶערצָאקלען װי עג א וי רֶע ;עס אִיו קנע אִין דֶעם
וִויסְמֶען חָדֶר לי,. יי יי

י.י

אונ נָאךְ וייטֶער. אוג נָאךְ וֵוייטֶער. אוּנ שׁוין בִּין אִיךְ בּיי דֶעֶר שֶׁטָּעל פון אונוער -
הַיינעל. מיין הֶערְץ קלַאפֶּערְט מִיר שְׁמַארֶק,. אונ פאר רֵי אינען שְׁיגְֶעלְשׁ. מִיר. אָי הָאלְט .

די הַאנְד כִּיי רֶער קלאמק ‏ = - א מִינוּט שְׁפָאמֶער בִּין איך שוין רְרִינצֶען,

מיין פָאטֶּער יט אוף רֶעם מְאפַא בַּיים גק מיש . אוג הַאלְט רֶעם /קרוּשת לַייי אִי
רֶער הַאנֶר , אוּג מֵיין מַאמֶע זּכְט רֵי שְׁלִימֶעלֶעך.

פַּאר ווֶאם כִּין איך נִיט אַנְטְלָאפֶען עֶהדֶער אִיך בִּין אַרַיינְגֶעקוּמֶען ז פַאר וָואס בִּין אִיף
נִיט דוּרְךְ דֶעם וַוֹאלֶר וַיימֶער גֶעלָאפֶען, בִּי דָארְט אַרָאבּ צו די הָרִייחֹשֶׁך ?

: וְואוּ בִּיסְט רוּ דֶעם גַאנְצֶען טָאג גֶעוֶען ? אין רֶעס מֵרֶר ? !- האט די מַאטֶע גֶעלַאסְמֶען

אוג שִׁטְרֶענגגֶפְרֶעגְט,

2 יאמ 2

54 מַיין קאפ הָאט מִיר גֶעשְׁוִינְרֶעלְט אונ מֵיינֶע אויגֶען הָאבֶּען זִיך אוף אַמִינושּ
גֶעשְלָאססֶען י. : | |

אט .
ער אִיז נִפמֶד גֶעווָארֶען! הָאט זִיךְ מִיר אַרוֹיס-גֶענְִיטְשְט פְּלוּצְלִינג אויס רֶעםמייל. ;

לֶעגן מֶען ואנְט {ער'. ווייסֶען שׂין אַללֶע וֶועמֶען מֶען מֵּיינְט ער -- רֶער צרִיק פן
סְמִילְאוֹו , | :

|חויו.פרייג ר' 1 ה5

- 164 --

אִיךְ ווייס נָאךְ ער הַיּם נִים װי אַזױי דֶער רָאוִיגֶער גֶערַאנְקֶען אִיו אִין מיר גֶענוירֶען
גֶעווַארֶען ; אִ ‏ וַיים נָאר דָאס וי אִיך בִּין אַװי גֶעשְׁטַאנֶען. צִיטטֶערְרִיג אוּנ פְּלַאממֶערְדִיג פַאר -
מיין מַאמֶעין אוּנ מֵיינֶע אוֹיֶערֶען הָאבֶּען אִיהר פראגע גֶעהָארְט. דָא איז וִוי א בְּלִיטְץ רֶער
דָאזִינֶער אֵיינְפַאלל רוּרך מֵיינֶעעגֶעהִירֶען דורף גֶעלַאפֶען. אונ אַליין נִים וִוימֶענְדִיג וָואס אִיךְ רֶער ,
הָאבֶּען זִיךְ אוֹיסנֶעשִיט אִיבֶּער מֵיינֶע לִיפֶּען רייֶעמְלִיכֶע וָוארְטֶער :

--ער אִיז נָפְמֶר גֶעוָוארֶען!

אִיךְ הָאבּ מִיךְ בַּאלְד רֶערשְׁרָאָקען פַאר מִיר אַליין, פַאר דֶעם קלַאנְג פוּן מֵיינֶע אייגֶענֶע
וָארְמֶער וָואס אִיו מִיר גֶעגַאנְגֶען אִין דֵי אויערֶען אַרַיין. רֶענן אין אֵיין מִינוּם הָאבּ אִיך אַרױים
גָעפיהלְט וי שְׁרֶעקְלִיך. וי פִירְכְטֶערְלִיךְ דֶער לִיגֶענֶר אִיז *. 2

שְׁמִילל אִיז פְּלוּצִים געווָארֶען אין רֶער שְׁמוּבּ. שְׁטִילל אוג הַיילִיג וי אויף אַ בִּית;עלְמִין
אוג מֶען הָאט נָאר דַיימְלִיךְ דָאס זוּמֶען פוּן א פְלִיעג גֶעהָארְט.

דער פָאמֶער אִיז אוֹיפגֶעשְטַאנֶען אוּנ הָאט שׁוֹין נִיט מָעהר גֶעהַאלְטֶען דֶעם קקרוֹשׁת
ליֵיי אִין רֶער הַאנְד; רִי מַאמֶע הָאט זִיך. אַנִיעדֶער גֶעזֶעגְט אוּג הָאט שוין גִים מָעהר גֶעו

דִי שְׁלִיסֶעלֶעךְ . |
|‏ א נָאף עמְלִיכֶע יורֶען זֶענֶען אִין דֶער שְׁמוּבּ גֶעוֶען. אונ אויך נַיי הָאבֶען גֶעשְׁויגֶען

אֵיינֶער נָאר הָאט אַ מִיעפֶען וִיפֶּץ גֶעגֶעבֶּען אוּג הָאט זִיךְ מִיט דֶער הַאנְד אִיבֶּער רֶעם פְּנִיב
גֶעוִוישְׁט אוּג הָאט. דַאכְט זי . פַּאמֶעלִיךְ גֶעמוּרְמֶעלְט יבָּרוּך דין אֲמָת !*

)

| מיך אָבֶּער הָאט קֵיינֶער גיט קיין וָוארְט אִיבֶּערגֶעפְרֶעגְט. דִי מַאמָע הָאט זִיךְ גָאר נִים
אוּמְגֶעקוּקְט צוּ מִיר ; רֶער פָּאטֶער אִיז גֶענַאנְגֶען הַאסְטִיג אַרויף אוג אַרָאבּ אִין דֶער שְׁטוּב,
אוּג אִיך אַלֵין בִּין גֶעשְׁטַאנֶען שׁטִיל אוג שְׁטוּם וִויי מיין שָאטֶען אויף דֶער ואד * |י

|‏ הָאם וָאלְט ִיך נִיט רֶענְצְמָאל גֶענֶעבֶּען. אַז אי וָאלְט וֶעגֶע שְֶׁעקליבֶע רֶע
יש אַרויסנֶערֶערְט ! וָואס וָאלְט אִיך נִיט רֶענְצְמָאל גֶעֶעבֶּען. אַז אִיך וָאלט,קֶענֶען פְֵייאוג
פְּרַאנְק אַרוֹסזָאגֶען אַז אִיך הָאבּ א שְׂרֶעקְִיבֶען לִיגֶענר גֶעזָאגְ זי

4

{‏ פָּיה וֶענען אי וֶענֶעם אבֶענֶר די שְׁטֶערֶען אַוכגעקעמֶן. פָא הָאט מֶען דֶענצְמָאל
בי אוּנְז אִין שְׁטוּבּ דִי לֵיבֶט אָנגֶעצוּנְדֶען . מיין מַאמֶע אִיו נָאךְ אֶלְץ גֶעוֶעסֶען פַאר דֶעם
פַּענְסְמֶער . אוּנ מִיר דַאכְט אַז זִי הָאט אִין דֶער פִינְסְטֶּער גֶעוויינְט,

: מֶען הָאט זִיך גֶעוֶעצְט צוּם מִישׁ אוּג מֶען הָאט גֶעגֶעמֶען . רֶער אונ יֶענֶער הָאט גֶעפְרוּבְט

א וָארְט רֶעדֶען. אבֶּער עס הָאט נִישְט גֶעווָאלְט גֶעהְן { דָאס רֶערֶען הָאט עִפֶּעם גִים גֶעואלְט
קוּמֶען אין גַאנְג אֵַיין. אוג אַלֶע זֶענֶען ויערֶער גֶעבְלִיעבֶען שְׁטִילֹאינ שְׁטוֹשי 2

--שָׁלום יקב ! הָאט זִיךְ פְּלוצְלִינְג מיין מאמֶע אָנגֶערוּפֶען , זִיךְ צוּם מַאטֶען ווענרְנָרִיג--
שָׁלום יעקב ! פַארמָאנָם וֶועסְטוּ לָאזֶען די פֶּערְר שְׁפַּאנֶען אוג וֶועסְט אַ רִּיבָּער פָּאהרֶען יי

רֶער בִּימֶען אִיז מיר גֶעבְִּיעבֶּען אין רֶער, חל שְׁמֶעקֶען אוג אַלֶע בֵיינֶער מייגע האבּען
גֶעצִימֶערְט . אִיך הָאבּ פֶערשְׁטַאנֶען וָאס מֶען רֶערְט ; איך הָאבּ גֶעוואוּסְט, אַז רָאס הֵייסְט
אַרִיבֶּערי פָאהרֶען. אוּנ די קַיָה גָאךְ אֶנטְרֶעפֶען יי |

-- 108 -- '

* = --געוִים! גֶעוִים! הָאט מֵיין פָאֶער גַעֶנְפֶערְט אוּנ הָאט גֶענְלָאט זיך רִי בַארֶר אוג
הָאט אָנגֶעקוְקְט אִין אִיהר וֶעמְלִיבֶע גְרוֹיֶע הָאר.. יי יי

--עִם אִיז וואּנְרֶערלִיךְ. הָאט זי אָנגערופען אֵיינֶער פון דִי יורען -- שין אַחָרון שָל
פֶּסַח אַז מִיר זֶענֶען רְרִיבֶּער גֶעוֶען , הָאט;עם מִיר גָאר נִיט גֶעוָואלְט גֶעפֶעללֶען. עפֶּעס רער
מִיחוּשׁ אִין דֶעם פום הָאט מִיר דָאס הַארְץ בֶּעשְׁוֶערְט יי. ה 8

:

אֶך י וי הָאט עִם מִיר דָאס הַארְץ בֶּעשְׁוֶערְט ו,: וֶערֶעם וָָארְט אִיו פאר מיר גֶעווֶען

א שְׁטָאךְ מיט אַשְפִיקקֶע מאמַע אִין מִישמֶען הַארְץ אַרֵין { רֶער קאפ הָאט זיך מִישׁ מִיר
גֶערְרֶעהְט , אִין רִי אוֹיֶערֶען הָאט, עס מִיר גֶעקְלִינְגֶען. אוּנ אִיךְ הָאבּ פּלוּצְלִינְג. מוֹרָא גֶעקְריגֶען
מֶען זָאל מִיךְ נָאר גִיט אָנקוְקֶען -- די מ א מָ ע זָאל מִיךְ נָאר נִיט אָנקוְקען .=

-מֵיין קינֶד .עם איז צֵייט שְׁלָאפֶּען צו גֶעהְן! הָאבּ אִיך פְּלוּצְלינְג. גֶעהָארְט רִי מאמֶע
צוּ מִיר רֶערֶענְרִיג. {עס הָאט דָאס מָאל נִים אַזוֹי הַארְט אוּג נִיט אַזֹי שְׁטְרֶענְג אוֹים אִיהר מוֹי
אַרוֹים גֶעקְלוּנְגֶען , או: אִדְרַנָּה. זִי הָאט רָאס מָאל יֶעפֶּעם אַזֹי ווייךְ אונ אַזֹי מֵילר צוּ מִים

יי
3

גֶערֶערְט.-- אַךּ. מויֶענְד מָאל בֶּעסֶער וָאלְט מִיר גֶעוֶוען, וֶועגן זי וָואלְט דָאס מָאל זי בָּאוֶערְ

אוֹיף מִיר זיי,

-;עם אִיז צֵייט שְׁלָאפֶען צוּ גֶעהְן, הָאט זי נָאךְ אַמָאל גֶעוָאנְט -- אונ מָארְנֶען ועמו.

פָּרָיה אוֹיפּשְׁטֶעהְן יי
אוּג אִיף בִּין גֶעגַאנְגֶען.

ויעפִיעל מָאל אִיך הָאבּ ךָע ם אבֶענְד אָנְגֶעחוֹיגֶּען קריאֵת-שְׁמַע לִייֶענֶען אוג האבּ
אַלְץ נִיט גֶעקַאנְטְשֶׁעט , וַיים אי אַלֵיין נִיט { אִיךְ גֶערֶענְק נָאר דָאס וִוי אִיך הָאבּ מִיר רֶעם
לינקען שְמִיוֶעל אויסנֶעמְהוּן ‏ ִיטְצֶענְִיג אוֹיפֶען בֶּעטט. הָאבּ אִיךְ פֶערגֶעמֶען אויך דֶעם
רֶענְטֶען מִיר אויסצוּמְהוּן אוג בִּין אַוֹי גֶענֶעסֶען . פֶערטְרַאנְט אוג פֶערקְלָארְט , מִי ידע וי
לאג רְרוֹיסֶען הָאט אָנְגֶעהיבֶען גֶעהְן א שׁלַאקְרֶענֶען. אוּנ איך הָאבּ נִים גֶעהָארְט אונ נִים
גֶעוואוּסְט , אוּג נָאר שֶׁפֶּעטֶער.ֶערְשְׁט וִוייעם הָאט אָנגֶערוֹיבֶּען צּ דוּנֶערְן אוּנ צוּ בְּלִיטְצֶען אַז
דָאם גַאנְצֶע הייֶעל הָאט וי גֶעשאקֶעלְט . הָאבּ אִיךְ מִיך וֶערְשְׁט אֹיפגֶעמַאפְּט אוג הָאבּ מִיך
גֶעוארְפֶען אִין בֶּעט אַרַיין , | |

אוג וי איך הָאב זִיְ אֵינגֶעטוּללֶעט אִין די קישֶׁען אונ אין רִי רעק. הָאג אִיך נִשפיִערט

וי די בִּיגֶער צִימֶערְן אין מִיר + איך הָאבּ. אָנגֶעהוֹיבֶּען פֶערשֶׁעלְטֶען דֶעם וַאלֶר אונ דעם

ְרִינֶען סֵך אוּג רָאסווַאסֶערל אוּג אַללֶעס וָואם הָאט מִיךְ פֶערפִיהרְט + אִיך הָאבּ. אָנגֶעהיבֶען

מִיך אליין פֶערְשֶׁעלְטֶען ונ אַללֶעם ווָאם אִיך הָאב. אִין דֶעם דָאזיגֶען מָאג גֶערֶערְט אוע

אוּג גֶעמְהוּן - פּלוּצְלינְג הָאבּ אִיך אָנגֶעהויבֶּען פִיהלֶען א נִים אִיך לִיעג דָא אִין בְּעמט , נָאר

עעפּעם אַפִירבְטֶערְלִיכֶער שרֶעקְלִיכֶער מָארְרֶער י.

אוּג מָארְגֶען ז מַארְנֶען פְרִיה וָואס וֶועט זַיין ז נָאךְ עֶמְליכֶע שָׂעה אונ דֶער שְׁרֶעקְליכֶער

גי
3

אָמַת מוּז דָאךְ אַרויס קוּמֶען ; אַללֶע יּדֶען פוּן דֶער גַאנְצֶער שְׁמָאדְט. אַלֶע יוּדֶען פון דער
גַאנְצֶער מְדְינָה וֶועלֶען דאנן וויסֶען ווָאם אִיךְ הָאבּ נָעמְהוּן ,.,

אוּג נִיט בְּלוֹים דֶער פַּחַד פַאר דֶעם אָמָת וָאם וֶועט מָארְנֶען אַרוֹים קוּמָען, אונ נָאף

--166--

נאָך אַ פיִרכטערליכעֶרעֶר געָדאַנקשָן האָט ‏ מיך געָקװאָלט ‏ דאָם שֹׁלעָכמְץָ װאָס אִיך
האָבּ געָרעֶדט אויף אִיהם , דאָט װאָס אִיך האָבּ נעזאָגט אַז עֶר אִיז נפטר , עֶר , , װאָפ
אִיךְ ‏ אַלײַץ װאָלם דאָך אַלעָ מאָל אִוועֶק געֶבעְן מיַץ לעֶבּעְן אַ עֶר אָלל לצֶבּעָן
אַייביג, אֵיבּיג, ., אִיךְ האָבּ דעָנצטאָל שוין נאַנץ געָני געָװאוּסט װאָם עֶם הײַסט;
,אל חֹפתּח פה לשׂטן---דעָם שמן טהאָר מען ניִם אױף דעָר װאַנר טאָלעָן ‏
אוּג טײַן בּלוט האָט אָנגעֲחֹיבּעֶן אִין מיר נעֶגליוועֶרט צוּ װועֶרעֶן . .

אונ דאַ האָב אִיף אָנגעֲהוֹיבּץ שטאַרק װײַנען +י./
: גָהוֹיבּע { װײַג/

א

אל , אַז אִיך װאָלט קאָננען יעֶצט שמאַרבּעָן, אַז אִיך װאָלט יעֶצט נֹים
דּעָרלעֶּען טעָהר אויפּצוּשמעָהן , וי װאָלט אִיךְ דאָ זײַן גליקליך אוּנ צופּריערען! }

- = אוג חן אִיף בּון עֶנטשלאָפעָן געָואָרעֶן האָבּעָן. מיך שרעקליכעָ חלומות
נעֶקװואָלט אוּג געפּײַניגט } אַגרױסץ עָרה יּרעָן, טויועָנרעָר אוּג װיֶערעֶר טויועָנדעָר
מעֶנשעָן, זעֶנעֶן נאָך געָגאַנגעֶן נאָך אַלױה דוּרף דעָם װאַלד אַ דוּרך, אוג פאַר רעֶר
מטה האָט געָמאַנצט ראָס קלײַנע שײגעֶצעָל מיִם דעֶר נרויסעֶר בּײַטש { וי אִיך האָב
מיך גום צוגעָקוּקט האָבּ אִיך געָועֶהען אַז דאָס אִיז נאָר גיִט דאָם שײַנעֶצעָל, נאָר דל
געֶלעָ קוה מיִט דעָם גלאָקעֶל אִיו עֶס, אוּג ז! געָהט אָנגעֶטהוּן אַקרעֶנצעֶלץָ בּלוּמעֶן
װאָס דאָס טאָרעֶלעָ האָט נעֶפּלאָבטעֶן, אוּג אַלעָ שרײַען { אַ חלוֹל השם ! אַחלוּל הֹשֹׁם!
ונ אִיך שרײַ מיִם אוֹיפ'ן קול } א חלוּל השם 1 אַ חלול השם ! אוּג מײַן טאַמעָ האָפּט
מיך אָן בּײַ דעֶר האַנד אוּג שרײַט { האָרט יוּדעֶן ! אט דעָר כּן סורר ומוֹרה האָם
אִיהם געָהאַרגעֶט, אוּג אִיך בּיִן דאָס די מאַמע פוּן אַזאַ זוהן!. . . אוג אִיךְ האָר ראָם
אַללעָם אוּג אִיך לױף צוּ בּוִז צוּם װאַססעָרל אוג שפּרוְנג אִין אִיהם אַרײַן ייי

=
אוּג װײַטעָר װײַם אִיךְ ניִם מעָהר אויבּ אִיךְ האָבּ געחלוּמט אֶדעֶר געָוואַכט3

די שלאָפעָן האָבּעֶן מיר געֶהאָממעֶרט , די צוּנג אִיז מיַר מרוקען געָוועֶן אִין גוּמעָן *
דאָס העָמד אִיז געֶוועֶן נאָס אויף מיִר פאַר שװוַס, דֹעֶר קאָפּ אִיז געֲוועֶן הײַם +
הינמעֶן אִין רוּקעֶן אִיז מיַר געֲוועֶן קאַלט , אוּנ חמאַרעָם אונ אַ מומאַן האָעֶן וי וי
בּלײַ אַרױף געָלײַגט אויף מיר, אוּג פאַר די אויגעֶן האָבּעֶן זיך אָנגעֲהוֹיבּעֶן צוּ ררעָהעֶן
גרויסע אוּנ קלײַנע ראָרעָר, אוּנ פּײַעָרריגע אוּג פּלאַמעריְגע ראָדעֶלעֶך ייי

ו
ו

עטליִבעָ טעָג זעֶנעָן פאַרבּײַ געָנאַנגעָן ‏

אִיךְ לעג נאָך אַלץ אִין דֹעָם אֵייגעֶנעֶן בּעֶמטעָל װאָס אִיך האָבּ מיך געלײגט אִין
אִיחם אִין יעֶנֹעֶם אֶבעָנר, אויף אַ טיִשעָל נעֶבּעֶן מיר בּײַם בּעֶטט ועָה אִיךְ שטעָהן
פעָרשיערעֶנעָ פּלאָשליך מיִט מעֲדיציִנעֶן ‏ אוּג עָפּעֶם אַ חערר, ראַכט יִך, דעֶר דאָקטאָר
ראָזעָנמהאַל, שטעָהט אוג האַלט ‏ מײַן װאַנד אִין זײַן האַנד, מײַן מאַמע זיצש אויף מײך
בַּעֶטְטעָל אוּנ קוקט מיך אָן אוּג אִיהרע אויגעֶן זעֶנעֶן פול מיט טרעָהרעָן .

. =--- אֵיהר מעָגט יעֶטצט נאָטט דאַנקען ! האָט זיך אָנגערוּפעֶן דעֶר דאָקטאָר צוּ רער
טאַטעָן --- נוּר נאָף אַ קלײַן רעצעֶפּטעָל װועָל אִיךְ פעָרשריַבּעֶן ... ניטאָ מעָהר קײַן 6:פי**

ּײַן מאַטע האָט זיַך אַראָבּ געֲבוֹיגען אִיבּעֶר מיָר אוב האָט מור אַ קוּש געָנעָבעֶן*

ייט

= 147 == | י
הָאם זי עלין דֶענְצְמָאס נָשׁואוסְט וָואס אִיך דיג גמ הָאט זי פִיר שוין פּוֹחֵל

צֶעפֶען! |
אִיךְ הָאבּ זי אָננֶעקוּקְט מִיט אַפַארשֶׁענְדֶען בְּלִיק יי מאטע האט זף װיעדֶער

אָב גֶעבּגֶען אִיבֶּער מִיר אוג הָאט מִיךְ וִיענֶער גֶעסשְט אוג גֶעקִישְׁט יי
מִיר אָנֶּער הָאֶּען נאך אַלֶ אִין רִי אנירֶען גֶעקְלוּנְגֶען די גָארְטַעַ ,ער אִיו

פָהָ װ גֶעוָארֶען 66 . :
: - , פרישט אבֵּן.

ארי "ער ישר יי ר ראט 676 יעשר
41

-- 168 --

דִי הֶערְצֶענשְׁלִיסְלֶען.

נָעֲשֶׂה אָדֶם בְּצַלְמֵנוּ כִּרְטוּהָנו
(בואשית אי כיו)
במי נמלך ? וכי היה לו שותף להקב'ה במעשה בראֲשית
(מדרש רבה שט)
10

נְהֶערְט נָאר שְׁלַאנֶען ! קרַאקַאדִילֶען!

.אויף שְׁקָצִים. רְמִשִׁים דָא אויף דהערר!
בֶערֶען! לַייבֶּען ! שְׁפינֶען ! גרִילֶען '

;וֶועלְף אוּג מִיגֶער ! אָקְמֶען . פֶּערְד !
יאָדְלֶער ! פַּאווֶעם ! הינט אוּנ אַפּפֶען!

;אִין אֵיינֶע רֵייהֶע זיך צוּ שְׁטֶעלְטו
;אִיךְ וִויל פוּן אַייךְ אִיצְט בֶּעשַׁאפּפֶען

עפִּיס א נייֶעם אוֹיף מַיין וֶעלְטױ

2

אויך דִי פּויגֶעל וֶועלְכֶע שְׁוֶועבֶען,
| = פוּן דָאם פַיינסְטֶע בִּיז דָאס שׁפּוּר !

ֶיערֶעם טְהִיער זָאל פוּן זִיךְ גֶעבֶּען

/אֵיהר ‏ חַארַאקְטֶער אוּ נַאמוּר !
עאיך וֶועל אויך פון מֵיינֶע קוַואלֶען.

שֶׁענְקֶען שֵׂכָל אוּג פֶערשְׁטַאנְד;
דִיעזֶע אֵללֶע ‏ פַטְרַאַלֶען

56

וֶועל איך מִישֶׁען אַלֶץ בֶּענַאנִד .
; 8
נָאךְ דֶער גֶעשְׁטַאלְט פוּן אַיין אַפּפֶען
{ = אונ נָאךְ דעם בּילד פוּן גָאט אלליין--
אַזױ וֶועט זַיין דָאס יניים' בֶּעשַׁאפפֶען,
אוּג ;מֶענְשִׁי וֶעט זַיין נָאמֶען זַיין'
;אויף דֶעם בִּילֶד בּין אִיך רֶעדַאקְטֶער .
יֶעדֶער טְהִיער;קַארָאסְפָּאדֶענְט .
פוּן אַייך אַללֶע דֶעם חַארַאקְטֶער
- ישֶׁעפַּפְּט רֶר מֶענְשִׁי- מֵיין אַבָּאנֶענְטי

-ד 100 =

יי 4

אַלֶץ וֶעט מֶען אִין אֵיהם גֶעפִנֶען !

אִי וָאלְף. אִ ֵייבּ. אִי הוּנֶד, אִי קַאטְץ
יבַּאפוגִייֶען . פְלִינֶען . בִּינֶען ,

ידי נַאמוּר פוּן חָאהְן, פון רַאמְץ,
אויך וי אִיך וֶעט עֶר בֶּעקְלֶערֶען

וועלְט אוּג קֶעבֶּען. שְׁוַארְץ אוּנ וַויים ו
קְרַאפְּטאוּנ שְׁמָאףִיאוֹיךְ הִימְלֶען.שְׁטֶערֶען.

ידֶענְקֶען פיעל וּ עֶרֹפִינְדֶען גייעם .--*

5
אָט אַזוֹי. הָאט גָאט גֶערוּפֶען
צוּ דִי בְּרוּאִים פְּרַייטָאג פרִיה,
נלייך װִיגֶער הָאט אֵלֶם בָּשַׁאפֶען
חַיוֹת, שְׁרְצִים , פוֹינֶעל, פיה ,
בַּאלֶר שְׁטֶעלְט גָאט אַוֶועק זַיין פַּארֶעם --
אַללֶע טְרָאנֶען מַאטְריאָל,
פוּן דֶעם הֶעלְפַאנְט . בִּיז דֶעם וָוארֶעס.
פון דִי פְּרָטִים וֶוערְדְט איין בְּלַל י)

6
אָבֶּער דִיעזֶע אַללֶע שְׁמָאפֶען.
הָאט נָאטט לֵיידֶער נִיט צוּמִישְט,
דֶער מֶענְשׁוֶוערדְט נוּר בְּשַׁאפּען,
פוּן וָואס אִין הַאנְד אִיהם פְרִיער פְלֵיסְט .
דֶעם קוּמְט אָן פון פֶערְר אַחֵלָק, -
ְּלייבְּט ער פֶערדֶם קאפ בּיז אין מוירמ--

0 אונ אי איז דער פשט פֿון דרי פּסוקים ! רעש
אלהים את חית הארץ למינה וֹאת הבהמה למינה ואת בל
רמש האדמה למינהו ונו' ויאמר אלהים" האט גאט געואנט
צו זי (צו די חיות אוג בהמות אונ שרצים װעלפֿע שמייען
גערעכענט אין דעם פֿריערדיגען פסוק) {נעשה ארם" ,
לאָמיר צואַמען מאכֿען אַ מענשען , דאס הייסט : יערער
ואָל געבען פֿון זיין חאַראַקטער אוו איך פֿון מיינעם , צו-
ואמען װעט עם װערען אַ צנױפֿגעמישטע בעשעפֿעניש
װעלכֿע מען װעט עס רופֿען {טענש---- הי

-- 176 =" -
רָשֵׁר אי גוט אע פַיין הייליל
פֿן גָאממֶעס מְהֵייל אִיו ער גֶעבּוֹיעָם--

וָואלְט גאטט רִיעזֶעם גוּמאוֹים-מִישֶׁען .
וָאלְטֶען אַללֶע גֶעוֶועזען גְלייך
אָחן אִיץ אוּנְטֶערְשִׁיעד צְוִוישֶׁען .
| חי די מְדֶאפִינֶם אִין אֵיין טייף-- -
אַללֶע מֶענְשָׁען וָואלְטֶען שְׁטִימטֶען ‏ ?
אונ אוֹיך שְׁטְרֶעבֶּען צוּ איין ציעל,
אִין חַארַאקְטֶער קיין שׁוּם סִימְץ,
אִיץ גֶעשְׁטַאק אוּנ אֵיין נָעֹפִיהל , -=

8
בֵּיי דִי מֶענְשֶׁען רִי מִילַאנֶען ‏
מיין הַארְמַאנְיֶע וָָאלְט גֶעפֶּעהלְט.
נַאצְיַאנֶען רֶעלִיגְַאנֶען
וָואלְטֶען נוּר אַ י י נ{ ס זַיין אוֹיף דֶר וֶועלְמייי
ְלֵייכֶע גוּמֶע , ְלֵייכֶע שְׁלֶעכְמֶע ,
. = אַללֶע וי פון אֵין פַאבְּרִיק ,
קיץ גֶערֶעכְמֶע. אוּנינֶערֶעכְטְעי ‏ -
קיין שְׁוֶוערֶע הַאנְד. קיין אוּנְטֶעררְרִיק.

9
אוֹיך דִי פְרוֹיֶען נְלֵייךְ גֶעזָאנֶען
פֿוּנקט נֶעשְׁטִימְט גֶעהַארְמָאנִירְט.
מָאנן אונ ַייב גְלֵייכֶע פֶערְָאנֶען ‏
נָמִין וָואלט נִיט עֶקטֶעסְטִירְט :
גְלֵייכֶע נָאזֶער , נְלֵייכֶע צוּרוֹת ,
שֵׁיין אוּנ מִיאוס אַלֶעס אַרָאפ '
דִי וֶועלְט--אַסַפֶר. מֶענְשֶׁען- שׁורות,
7 אל וִיננֶען-וי איין קָאפְּףײ +-
| | 40 ה
אִיתם איז ער זָא גֶעפַאלֶעןר -
מֶענְשֶׁען זָאלֶען גְלֵייך נִיט זַיין + ז'

-- 174 --
עֶר זָאלל זִיך פון הִימֶעל קְוֶעלֶען.
טֶען ער קוּקט אוֹיף זֵיי זיךְ. אֵיין-
וי אֵיינֶער רייסט זִיךְ מים דֶעם צְוֵויימֶען ,
זָאנְט דֶער שׁוין ֶעזָאגְט דֶער פּוּנקט גי"
מַיַן זָאל אֵלם הָבָלְן טוֹדְמֶען!
פִיהר זיך נָאר וי אִיך וִוילל אַללײין "יי

11
דָרוּם הָאט נָאט דִי אַללֶע שְׁטָאפֶען ,
דָארְט אִין פַּארֶעם ניט צוּמִישְט.
מֶּענְשַׁען וֶוערֶען נָאר בֶּעשַאפְפֶען ,
| = וָואס אִין הַאנְד אִיהם פְרִיהֶער פְלִיסְט,
! יֶערֶער מֶענְשׁ הָאט זַיין סִימָן , '
יֶעדֶענְם הַארֶץ וֶוען מֶען בֶּעמְרַאכְט ,
מֶענן מֶען פּינקטְלִיךְ גְלייךְ בּעשְׁטִינמימֶען.
פוּן וֶועלְכֶע שְׁטָּאף דָאס אִיז גֶעמַאכְט.--
י 19
דענן דֶער מֶענְשׁ וָואס זֵיינֶע שְׁטָאפֶע
אִיז פוּן חַיָה מָעהר פְּרָאצֶענְט ,
- זֶעהט מֶען פוּן זַיין פִיהרוּנְג אָפֶען.
פון חַארַאקְטֶער וֶוערְט ער דֶערקֶענְט:--
מֶעהרֶער הוּנְד -- אִיז מֶעהרֶער חֲצֵיפוֹת .
מֶעהרֶער שְׁלַאנְג -- אִיז מעהרֶער נִיפְט,
פֶעהרֶער קאמְץ -- אִיז מָעֹהר חֲנֵיפוֹת,
מֶעהרֶער נָאטְהֵייט- מָעֵהר פֶּערטֶיעפְטי---
,19
בְּכֵן וֶעל אִיךְ אייך שׁלִימְלֶען גֶעבִּן ‏
הָארְצֶער שְׁלִיסמֶען אִיו גוּט מִיט זֵיי--
מּשְצֶען וועלֶען זֵיי בַּיים לֶעבְע
קאנֶען מֶענְשֶע אַללֶערְלֵי--
אֵיינֶער וֶועם זִיךְ פֶּערמַאסְקִירֶען,
דֶערְמִיט אָבֶער פּוֶעלְט עֶר נִישְׁט ,
אַייער אויג ווֶעט שׁוין דֶערשְׁפִּירֶען ,
- וֶועלכֶע שְׁטָאף אִיז מָעהר פֶערמִישְׁי

אי

== 178 --

,14
זֶעהט אֵיהר דָארְט דֶעם עַזוּת-פּנים?
עֶר פִּיהרְט דֵי שְׁמָאדְטִיל פַארְין נאז
אוּנ דִי שְׁמָאדְטִיל . דִי נַאררָנִים,
צִימֶערְט פַאר אֵיהם וִוי אַ הָאז ,
קוּקְט אִין אֵיהם וי אין אַ שְׁפִיגֶעל !
זֶעהט אִיהר גְלַייךְ זַיין עֶרֹשְׁטֶע שְׁפּוּר,
אֵיהֹם חַאפְּטגְרַאדֶע --.וָואלְף' אִין מִיגֶעל,
אוּג דִי שְׁמַאדְטִיל-- שֶׁעפְּסֶען - נַאמוּר,

= 1
קר שְׁפַּאצִירְט מִיט צְוַאנְִיג מֵיידְלַאךְ
הָאט אַ שְׁטַארְקִיז אַפּעמִים.,
| אוּמַאוְשֶׁעוֶועט אַרוּם: דִי . קְלֵיידְלַאך,
שׁלִינְנְט דֵי סְְיוּנֶע פוּן אִיהרֶע מְרִינו,.
לַאכְט פוּן אִיהם נִיט ! זַייט גֶערוּלְרִיבו .
עֶר וֶעט מָאגֶער נָאר נִיט מָאהן,
ער אִיז גָאר דֶערֵיין נִיט שׁוּלְדִיג,
אֵיהם הַאפְּטֹנְרָאד דִי נַאטוּר פוּן.הָאהן"--
,10 -
,עהט אֵיהֹר דָארְמִין דֶעם מְבָקר ו
פַּאלְמֶעסְ יֶערֶע נייָע וֶערק. -
גְרָאכְּט אִין סֵפֶּר מִיט אֵיין אַקער .
מַאכְט פוּן יֶעדֶערְן אַ מֶערְק --
אוֹיךְ מְחַבְּרִים פוּן דִי קִבָרִים,
שוֹינְט עֲרֹנִיט--חָאטְשׁ נֶעםאוּנ פּלאיץ!--
דָאס אִיז אַ מויז" צְוִוישֶען מְפָרִים
דְרַאפֶעט-בִּיו גֶעם קוּמְט אַקַאטְץ-- -
: | :17
זֶעהט אִיהר רִי אָרֶעם מֵיירִיל!
שִׁינדְט פון פָּאטֶער אֶפּ די פָעלל
אַללֶע וָואךְ אַ נִייֶָע קְלייריל,
מַאנצְט נָאר נָאך יֶענֶע מַאמְוֶעל?
טְשֶׁעפֶּעט אֵיהר נִיט ! לָאזְט זִי פַּאהרֶען.

== 1128 דײד

בִּיז אִין בְּלָאמֶע בְּלַייבְּט אִיהר פוּהר י
זִי אִיז שׁוֹין אַזוֹי גֶעבָּאהרֶען,

אַפפָע", גמַאלְפָּעי פוּן נֵאמוּר,

18

דָארְט שֵׁיינְט אֵיינֶער זַיין גֶעבִּילְרְעּ,

לַאכְט אוּנ שְׁפָּאט פון רֶעלִיגָיאן ,
פְרוּם-זַיין הֵייסְט בֵּייאִיהם פֶּערווילְדֶעמּ

שִׁיט אויף פְרוּמָע שְׁוַארְצֶע מאהן :
רֶעכֶענְט אֵיהם נִיט פַּאר קֵיין נִבּוֹר !

עֶר וַיים נִיט זֶעלבָּסְט זַיין פּלױ-ערײ

פְרֶעמְדֶע דוּמְהֵייט רֶערְט;ער אִיבֶּער,

דָאס אִיז גְחוג ליץ אַ אפַאפונייא?--

14
יֶעגֶער גִיסְט מִיט וֶוערְק וי רֶע
קֵיינֶע הָאט נִיט קיין סִיסְטֶעם '
רֶעדְט פיר ייִשׁוּב' אויך דֶערקֶענִין--
קלֶערְט נִיט בְּריִדֶער וֶוענִין אִיהם:
עֶר אִיז גְרוּנדְלִיךְ-כּוי גֶעבָּאהרֶען ,
תַּלְמוּד רֶעדְט שׁוֹין וֶועגֶען אִיהר,
נָאךְ אִיז ניט דֶערקְלֶערְט גֶעווָארֶען,
אוֹיבּ בְּהָמָה אָדֶער טהיער --

.20
דָארְט אַ שְׁכֵנָה פִּיהרְט רְכֵילוֹת,
| = גוּטֶע פְרֵיינְד ווֶערִין אין קריעג,
מִיט קקאזַאלֶעסי, ;הָאוַוארִילֶעם",
אוּנ בֶּערֶעט אַ קִינְד אין וויעג..
דָאם איז ישְׁפִיך". אַ הָאר נִיט בֶּעמֶער,
אִין דִי פּליאמקעס אִיז אִיהר קְרַאפְּט,
בּוֹיֶעט , אוג בּוייֶגְט אִין. לוּפְּטִין שְׁלֶעסֶער,
וִוי שְׁפִּינוֶועבֶּעְץ הָאט דִירֵייד אַ הַאפְטי-א.
: ;21 : ו'
דָארְטִין זעהט אִיהר דֶעם בּלוּטזַייגֶער! {
ער בְּריינגְט גָאר פִיעלֶע אִין גְרוֹים נוים ג}

באטש 22

- 114 --
בָּלוּט צוּ זוֹיגֶען אִיז זַיין שְׁמֵיינֶער.
רַייסְט פְּרָאצֶענְט פוּן לֶעבֶּענְדִיג . פון מֹירְט ,
בֶּעטְרַאכְט אִיהם נָאר גַאנְץ גֶעדוּלְדִיג .
זֶעהט זַיין נַאנְג ֵּ זַיין טְרִיט , זַיין שְׁפּוֹר ו
וֶועט אִיהר זָעהן ער אִיז נִיט שׁוּלְדִיג,
דָאס אִיז יפְּיאוְוקֶעי פוּן נַאמוֹּר +--

994
יֶענֶער פְּלוֹידֶערְט אָן מַמָשׁוֹת, י
צְוויננְט מיך הֶערִין. לָאזְט ניט אָפ } ,
מִיר פַאלְט פָּשׁוּט צוּ חֲלשׁוֹת, י
עֶר הָאט מִיר שׁוֹיןְפַאר דוּלְט מַיין קאפ, -
קְלַאפּט מיך רַק אבּערְן ארעםו
הֶערְטאְקָארשְׁטי-- וַוייס איך שׁוֹין בַּאלְד.
אַז דָאס אִיז ,פְּרַייסִילי נָאךְ פוּן פַּארֶעם ,
קְרִיכְט אִין אוער אִיבֶּערגְוַאלְד --

אֵיינֶער אִיז פֶערזוּנקען אִין שְׁמוֶּץ. -
קוּקט נִיט אויף קיינֶעם אִין דֶער וֶֶעלְט;
וויל אוֹיך קֵיינֶעם נִיט טוּהן קיין גוּמֶץ,
יי נְשָׁמָה לִיענְט נָאר אִין זיין גֶעקט.
צְעהן טויזֶענְד הָאט עֶר אַורְאַי ,
רְשִׁים וַוארְטֶען אוף זַיין שְׁמַאלְץ-
בַּיין בּעשַׁאפוּנְג טְרֶעפְט אִיהם גְרַאדֶעי
חֵלָק ייר מָעֵהר. פוּן אַלְץ .--
.24 |
זעהט דִי וּוַוייבִּיל ! די מַאזֶעפָּע.

א וָאלְףבְּרֶעכְטוֶוענער עסט אִיהר אוֹיףי,
דְרֵיי אַרשִין לֶענְג הַאלְטאִיהר שְׁלֶעפָּ ‏ 6
לֶעגְט דֶעם הַעַיוֹן נָאר דֶעראוֹיף ,

זֵייט נִיט בְּרִידֶער זי צִיקאווץ!
זי איז נִיט שׁוּלְדִיג מִיט דֶעם נַאנְג.

זִי אִיז גְרָאר גֶעבָּאהרְן ,פּאווְעי, |
די קאפ אִיז קליין -- דֶערעק גָאר לַאנְנישש =

.29 .
יֶעגֶער דְרוּקְט אָפָט אָפּ אַ פּשָׁמִיל,
שִׁירִים שִׁיקְט עֶר אוֹיך אִין בְּלַאם,
שְרֵייבּט אֵין אַ. צֵיימוּנְ פוּן זיין שְׁטָאדְמִיל,
נָאר אַ פָּאלְנֶער לִימֶערַאט;
דָאפּ אִיז קאטְשְׁקַע', אַלְץ צוּ בִּימְלַאךְו
שְׁווימֶען. פְלִיהֶען . וִוי אויך גָעהן ,
זֶעהט"זְשֶׁע ‏ בְּרִידֶער ‏ אֵיהרֶע ‏ פימלאך ,
קע דָאס נִימַאלֶם רֶעכְט נִיט שְׁטָעהן
יי 64 /-
זעהמ דִי אֲרוּרָה ! אִיהרֶע חְלִיפֶּען ‏
קוקט דֶעם צִינְגֶעל . שווַארְץ וי קויל ,
וִוילְרֶע אוֹינֶען , בְּלָאהֶע לִיפּפָּען ‏
פם מִיט פֶּיענֶע שְׁלַאנְט פוּן מױל,
שִׁילְט אוּנ שְׁרֵייעט, אונ בְּרֶענְט מִיט צָארְן,
פֶעךְ או שְׁוֶועבִּיל פון מויל טריעפט --
עֶס אִיז צַאשְׁטְשֶׁערְקַע" פון גֶעבָּאהרְן .
אַךְ ! וי שָׁאדְלִיךְ אִיז אִיהר נִיפֶט !

| 02" 0
זְעהט אָט דָארְטֶען, יֶענֶעם גֶעלֶען. ‏ " -

עֶ רֶעדְט זיךְ גְלַאט.מִקְלַארְנָע, שְׁטִיל..
אִיהם וֶועט שׁוֹין קיין מִיטֶעל פֶעהלֶען. ‏ -

וי צוּ שִׁיססֶען דיר אִין ציעל.
אוּננְלִיקלִיךְ בִּיש דוּ אַוַדְאַי,

וֶען דוּ קוּמְסְט אִין זַייגֶע הענְד.--
בַּיי'ן בֶּעשַׁאפְפוּנְנ טְרֶעפְט איהם נְרַאדָע
חֵלָק יפוּקס' אַ גְרוֹים פְּרָאצֶענְט,

,28
זֶעהִט אִיהר אָבֶּער וֶענֶעם מֶענְשָׁען:
הָאט אַ גוּטֶעם רֵיינֶעם הֶערְץ,
צִדָקה טְהֵיילְט ער אֶהנֶע גְרֶענְצֶען.
פִיהלְט דֶעם צוייטֶענְם פרייר אוּג שְׁמֶערְץ,

פון אַ מֵילָה זִך פערהימען.
רֵיין אִיז שְֶׁענְדִיג זַיינֶע הענד--
אִיהם טְרֶעפְט גְרָאד פוְן נָאטמֶעס זִיממֶען
בַּיין בֶּעשַׁאפּפּוּנָג מְעהר פְּרָאצֶענְט .--

נָאט אֵייך פְריינְד ! אַ הֶערְצֶענְט-שְׁלִיסֶעל
וָואם צוּ אַללֶע קוּמְט עֶס צוּ ,
כְּלָלִים זָאג אִיך אַייך נָאר אַ בִּיסֶעל .
פַּרָמִים אִיז פּיעל. וֵוייסְט נוּר וואל ,,
נָאמְט. בְּרִידֶער . זָאל אַייך בֶּעהִיטֶען.
מִיט שְׁרָצִים. פּיה, צוּזַאמֶען זַיין ו
פַּאלְט אֵיהר שׁוֹין אַרַיין אין מִימֶען.
שְׁלִיסְט חָאטְשׁאוֹיף אוג קוּקט זִיך אַיין.

.80
אִיהר זָאלְט יֶעדֶען נָאר בְמְרַאכְמֶען.
זיין פַיהרוּנְג מיט זיינֶע דייך.
דֶעם צוּ. שֶׁעצִין + דֶעם פּעראַכְמֶעןי
ווייסְט אֵיהר בַּאלְד ‏ א אוּנְטֶערשֵׁייר.--
שְׁלִיסְט נָאר אויף. זַיין הָארְץ גִיכֶער י
וֶעט איחר אֵייבִּיג בֶּענְשֶׁען מִיךְ.
גִיט אַ דְרָעה. וֵוייסְט אִיהר שוֹין זִיכֶער.
ואסֶער שְׁטָאף אִיהר הָאט פַאר זִיךי..

אליקום צונזעו;

לאל "שרשר שיש רשי שי ער שט א ר שרשרש טא רעשרשישרשלשר עלאר

אַ מַעִשֶׂה פוּן פאר צֵייטֶען

פַאר אַיָאהֶר פֶּערְצִיג צוּרִיק אִין אַיודיש קקֵיין שְׁטַּארְטִיל , אִיז גִיקומֶען אַ אַלֶסָּע ירֶענֶע
צוּם פָאלצְמייסמ מיין גרויפער חארר, זָאנְט זִי , אִיך בִּין אַבִּימֶערֶע אפינְצְמֶערֶע אַלְמְנָה,
איין אלטע אַ קְרַאנְקֶע איין אַרֶעמֶע, פון ואס צוּ לֶעבִּין ד הָאבּ איך נים , אִיךְ הָאבּ גִיבֶּעמִין מיין
ונ , עֶר זָאל מִיךָ הַאלְמֶען בַּיי זִיךְ וִיל עֶר נִיט ער זָאָל מיר או ונעֶרהעַלפען מיט ויפִיל
עס אִיז יל עֶר אויף נִיט. נֶע. נמִין בֵּין אִיך צוּ אִיהם נִיקוּמֶען , ווָאס וֶועט זיין, זאָג איך .
מָאמֶער וֶועסְטוּ פָאָרט אַמָאהְל רְחַמְנוֹת הָאבִּין / אוֹיף דיין אָרעמער בּיטעָרער -מאָמע ! נָיין,
| ַאנְט עָר, אִיךְ קען נִיט , אִיך הָאבּ נִיט, אוב גָאר, שְׁמַאייץ זָאג אִיךְ, אַ מַאמֶען נָיט
הֶעלפִי דאַ מאמען ?--א מַאמֶען. - האט ער אָן גיהויִין מִיר נאָך מאַכין בִּיוְט? מִיר מיין.
מאמע ניט, אוג טְשֶׁעפֶּע זִיךְ אפ פון מִיר נוּ'. מיין גרוֹיסֶער הַארר, מֵילָא ווָאס עֶר הֶעלְפט
מיר נִיט ,‏ קען אִיךְ אִיהם גָאן, אֹפְשֶׁר מוֹחֶל זַיין , ;ער איז מאקי גֶעבִּיך זייר נִיט בייך,
אָבּער צוּ זָאנִין א מַאמֶען אִין דיא אוֹיגין ;בוט מִיר ,קיין מַאמֶע נִיט, , שְׁמַאייְן? אַווייִטיג אִיז
מיר , וויפיעל בְּלוּט ווִיפִיעל מְרֶערִין הָאב אִיךְ אויף אִיהם פַארגָאסִין בִּין ער, איז ג'וָוארין אַשְטיְקל
מענשׁ , לְסוף בִין אִיךְ אִיהם גָאר הי מַאמֶע נִיט ! דֶערִיבָּר, מיין הַארר ;בּעט איך אי מִיט
גָרוֹים בַחַמנוּת, איהר זָאלְט אִים גוּט אויט מוּסָרִין פַאר אַזא עַוְלֶה ‏ פַארִין רְבֶיס מוּסָר וֶועט
גֶער זִיךְ נִיט דֶער-שְׁרֶעקִי , אז אִיהר, מיין הַארר, וֶועט אִיהםאַן סמְרַאשֶׁע וֶעם דָאס גֶענִויס
דֶעם אנדערין מאל ניט זַין,. גוּט זאָגם דֶער פַּאלִיצְמֵייסְטֶר, אִיךְ וֶועל אים הֵיִין אַרַיין
שָׁאקְלֶען הריימִג ַארֶעמֶע אוּג ינע רִיטֶער וֶועט. ער וִויסִין, אז א מַאמֶע איז א מַאמֶע.
גָעהי זאגט ער צוּ אָיהר, מִיט דִי צויי' רִימַאצְקֶעם, אוּג בְּרִינֶג מִיר דיין זונן אַהֶער ! איחר אִיז
ָא פונמער גֶעוָוארֶען אין דִי אוֹיגִין, אַ הַאָרץ פון אַמוּמֶער אִיז דָאך ווייךְ ; פוכל מיט רחמנות,
ואס הֵייסְט מִי וֶוֶעט איר זונן שְׂמֵייםִין ,אקְלֵיינעְקֵייט ?,דעֲריָבֹּר הָאט זִיא זִיךְ בֶּעקְלֶערְט,. אוג
הָאמ דִי דיטאצָקעס אָן נִיוויזִין עִפֶּעס אויף א יוּנְגֶען מַאן וְאַווילר פְרֶעמְדֶן , די שַׁמָשִׁים הָאבִּין
אִיהם גֶענומֶען , אוּג שְׁלֶעפֶּען איהם אִין פַּאליְצֵיי. ‏ רֶער אבי שטייט אוּנ' ווארט דָא
אויף אִיחם, יָאג נָאר יוּננֶער מאן , פַאר וָואם גִיבִּסמוּ איר נִיט אויף דֶער הוֹצָאָהז-אִיך קֶען הָאם
מיין ַייב אונ קינדער מִפרנס זיין עֶנְפֶערְט דער יוּנְגֶער מאן. אִיו דאס אהּירוּץ, זָאגְט דער
פַאלִיצְמֵייסְטָת אַנְטקענִין א אַ מַאמֶען--וָואמְטֶער מאמע אִיז זִי מיר, עֶנְטפֶערְט דֶער יּנגֶער מאַן
פַאר וָואונְדֶערְט , זי אִיו מִיר נָאר קֵיין מַאמֶע נִיט אַזֹי, אַזי)--זאגט דֶער פּאַלִיצְמֵייסְמֶר?---
פַאר מִיר אִין די אוגִין ָאנְְמו אויך אַזֶעלְכֶעס? אַזא פּויגִיל ימו נעמְט לֵיִינְט איהם ,
נָאנְט,ער צוּ דִי דְיַאצְקֶעם . אוג שָׁאקִילְט איהם אַבֵייז דְרֵייסִיג וַארֶעמֶע שְׁמִייץ ! די כייט וֶענֶען
שְׁמֶענדיג בַּעכָנִים אויף אַזֶעלְבֶע זַאכֶען . מֶען הָאט דֶעם יּנְגִין פאן גיטאהן זַיין רֶעכְט, אַוָוארְף
בִּיטַאן אוֹיף דֶער עֶרֶר , אוּנ אָן גִירויבִּין צֵיילִין אַחַת ְאֲהַת, מִי הַאלְט שׁוין בַּיים צֶעהְנמִין שְׁמִישיץ,
הָערְט אוֹיף-אַ ויכֶע, זָאגְט דֶער פַּאלִיצמֵייסְר , אוּג פְרֶענְט הֶעם יּנְגין מַאן , וָואס ָאגְסל,

= פע 3

יינְט?ָ עָנְטְפֶער אַקְלָאהְרֶע תְּשׁובָת אַ באמע צו ניט ו איך װייס נִיט מאר וואס צי מען שיט
סִאּ, עֶנְטפֶערְט רֶער גִישְׁמִיהֶענֶער ,איף אַו אוֹפָן ז-זאגט דֶער פַּאלִיצְטֵייסְטָר--גֶעטט הַאק
גיטֶער-- דיא שׁמָשִׁים הָאבִּי אָן! גִיהויבִּין . זיך הֵייסֶער נֶעמֶען צוּם גִישֶׁעפְּט , אוג הָאכֶּען
אַביין"גיתוקש נָאך פינף פְּרֶענֶענְִיגָע . דֶער יּנְגֶער מַאן הָאט אָן גִיהויבִין צי שֶׁרִייֶען + גֶעוַאנָר
קָאוט טִיך אִםּ, כָאו שׁוין זַיין אַ פאמע!---קאז שוין זײַן זאָגסטוף - זָאגְט דֶער פּאַליצמייסטך -י
אַ ניין, פיין הַארר, אַ מַאמֶע! א מַאמֶע! וי איף בִין אַיוּד אַ מַאמֶע !-- נו אַזי כייר, וָאגְט הער
פֶּערִיצְמֵייסְמֶר, נָאר פאר דִי איבְּרִיגט. שמיטץ וָאם איך שֵׁייגְ בִיר , וָלְסטוּ אַוֶעקיטרָאגץ
ריא בַארֶע מַאמֶען אויף , די פְּלֵייצֶעס א הַיים , קאזֶען אע זֶעקֶען אונ ויסֶע אַז אַ מַאמֶע אי
אַבַאמֶע, דֶער יּנְגֶער , מאן הָאט יא גימאבטניט קֵיין שׁלֶעכְטִין בּייט, שמיטץ אוֹיף מַשָׁא.
ר הָאט גִיטּמֶען דִי לעבֶּע ברְציגֶע מְחוֹרָה אױף דִיא אָקמְלֶען, איי מְדאגְט ויא איבָערן
גַּאס, אוג- רִי צְויי רִיפַאצְקֶעס נעהט פוּן די זֵיימִין. װי עֶר שְׁלֶעפְּט זי הָא מיט נֶער
גֶעמַאכְמֶער מַאמֶען. בֶּעגֶענֶענֶען איהםזיינֶע גֶּעפַאנְטֶע , אוג פְרֶענִן אוָהם וֶועמֶען מרָאנְסטודָאם.
פְּרורֶער פָ װאָס הייסט וֶעמֶען פָּרי מַאמֶען ! ווָאם פאר אמאַטע-- פדֶעגִין איהם ייֶענֶע וִויערֶער .
אִיז רע ריין מאמעז--8 מַאמֶע, אַ מומֶע מֶסְתָּמָא אַ מאמֶע, אַז מִי וָאגְט נִים אַמַאסֶע
ְׁמֵייכְ מֶען. 5 .אט

אַז עֶר אִיז גִיקִימֶען אַהָיים הָאט עֶר גֶעמוּוְט גֶעבּן בֶער פַאלְשֶער מאמען עעטְלִיכֶע
דוּבָּל , אַזוֹי הָאט דער פָּאלִימייִסטֶר נִיְהֵייפִין, דיא רִיסַאצְקֶעס הָאט עער גִיגֶעבִין אויף מֹשָמָה
פאר ניֶר מִרחָה צוּ שְׁמֵייסִין אונ צוּ שְׁלֶעפִין אִיהם, אוג אַליין אִז עֶר אָס גִילֶעניןעטְִיכֶע
וָואכִין ‏ בּז דיא שְׁמִיץ זֶענֶען פַארְנַאנגען , אוג דער וויימיג האט זיך פאר הַיִיקט , אוג אַזי
הָאם דֶעם פְרֶעמְדִין אוּנשוּלְריגֶען יּגְגִין מַאן נָקָאקְט שמיטץ גֶעוּנְר געלר. בְּזּונוֹת, מַקלָא
שְׁמֶעפִּין אוּמויסְט אוּנְגִישְׁט, | | בי

| צִי דָאס אִיז אֵיין אִמתה מְעֲשֶׂה צי נָאר. אנלייך וֶוערְטיל= ווַייס אֶץ: נִיט, נָאר אשייקע
עֶרְצֶעהְלוּנְג אִיו רָאס, אִין קֶען נוּצין דֶעם עולס אויף ‏ / ב הי

איפיעל הָאט אִיהר יֶערֶע בְּידֶער אַזֶעלְבֶע אּנשוקרִיגֶע, הָאס ָנִין אע שביען
טַאמֶע אונ שווֶעריץ אַו עס איז א מַאמֶע, ווייל מי שְֶׁעפְט, װַייל מִי שְׁמיסְט ? ופִיל עֶנֶ
בָא אִין פּוילץ קְקֹעֶע יּדִין וָאס נִוייִסען גאָנץ גוּט, אַז דער רָבִּי אָדֶער דֶער גוָטער "ר
קָען נָאר נִישְׁט אוג מאַכּט נאָר נִישְׁט, אונ צפון רֶעכט װֶעגין. גיָהט מען געָלט, אוּנ מֶען פהארט
צו. אִיהם. אוּג רֶערְצֵייכְט פוּן אִיהם מוְפָתים חִרץ מֶען שְׁרייט בַאמֶע גֶעוַאלְד מַאמֶע. רֶער
טוּהֶט דָאם צוּ ליעב דֶער ווייבּ, דער צוּ ליעב אַמְחּתָּן , דֶער צוּ גִיעבּ אַשָׁרוּף ד ער צוּ ליעב
זיין גִישָׁעפְט--- אימליכער האט זיין פַּאלִיצְמֵייסְמָר װאָס שְׁמֵייסְט אִיהֶם אונ גֵייט אִיהמעזָאנֶען
עֶס איז אמאָטע .
| --= מִי הָאט אַפִּילוּ גֶערַארְפְט וֶוֶעגֶען דעס גִישֶעפְט פאָריך זיין , געבּן פַארטְמֶעהען נֶעם
עלם וי רָאס שַׁאט דֶעם בְּכל, װִי רָאס שַׁאט עֶעדֶען פּם ; נאָר מי הָאט שוין וֶענֶען
דֶעס אַזײ פִיעל אָן גִיפַאשְׁקֶעט, אי אויף לָשׁוֹן קֹרֶשׁ אי אוֹיף רּסִישׁ אי אין זָשַׁארְגָאן או,עם
קריסט שין פון האלו , דריגער דאָרפין אונ מטין מִיר מארטין כִּיזדיצייט אַלֵיין וֶעט אפ
עֶפצֶען בֶרֶע רִי איגִין, ַיַי זָאל זֶעהֶען אַליכְטיגֶע א קְלָאקְדֶע וֶועל. זָאלין פַארְשְמיין
אַו גיל פון הרייצֶעהן יאֶהךְ אָהן תּורָהאָהן הבמה אהָן לָטונוֹת אָהן;היד, ארץ מֶען גִימו הָאבִי
פיין הוח הַקרֶשׁ, בַּיי אִיהם אִיז גִישְׁטָא וָאס צוּ פַרעֶנִין אֵיין עִצָּה. איטליבער קלייגער כַּכְדֶן =.

: 59

אִישְׁלִיבֶער ומֶער בּמלנ, אִי בֶּעקֶער אונ גֶרעמֶער, קלִגֶער אוג פִּימֶּער פַאר אֶים -.

..0.,4:4

דיי (14/4 יט
קוּרֶץ גֶערעדט אוג פיל גֶעמֵיינְט :

פִיער נַאכֶען עֶנְדֶעלִין זִיך שְׁמָאנָדִיג , ריימקייט פון אַרַאזֶע חַן בַּייא אַ בּעֲלייהַבותת
לַיעבֶע. צוּ אַפְרוֹי אוג באט י . הָי קאן מֶען נִיט ליידען : אַז אַנְראבֶּער יוּנגַאטְשׁ וֶוערְרם
בייך, אַו אֲנֵא יי הַאלְ זִיף פאר אִחָכֶם, אוב אַז ז אַמָיאומְמֵייט הַאכט וִיף פאר אַ פַּארְשׁוֹין .
רְרֵיי כֶעבֶּען שְׁטָאנְדִיג אִין שרֶעק + אַרייכָ ער וואס שַיינְט זיך פאר ארעם, אַײנ-אָרֶעמֶער וָאס
װיינְט זִיךְ פאר .רייך , אוג א פַארְבּרֶעכֶער וָאם װֵייוט זיך פַאר פָרוּם. אוֹיף דרי זַאבֶען אָין
גֶעגְרִינְדֶעט הַיינְטִינֶע וֶועלְט: אויף כְּבוֹר,. אוֹיף קנְאָח אוּג אויף געקֶד ‏ צְֵיי גְלויבְּט מָעו
נִים : אַז אַנוּמֶער פְרַיינָד לויבּט, אוג אז אֲשֹׂנֵא שָׁאנְדֶעט

ארי ָאט קוקט פיעל אין שְׁפִּינֶעל. קוּקט וֶוענִיג אין שְׁמוּבּ . רְביקות ִיעבֶען

| פועלֶע , דֶעם וָואס בּרִינְגְט, עס לִיעבְּט, קייגער - דער חוֹנף ושְׁמִיִבְלער) אִיז וי א קאטץ

! פַּרִיקֶער גֶעקְט עו נַאכְדֶעם צֶעדְבַאפֶעם ער בְּיוֹ בְּקוּט, דֶער פוּקט וָואלְט נִיט גֶעלוֹיבְּט רי

רָאבֶּע וֶוען עָר זָאלל נִיט וֶעלֶען דָאם שְׁמִיק פְלֵיישׁ פון אִיחֶר מויל בֶּעקֶאמֶען, נִיט

! ואוּנְדֶער זִיך אוֹיף יֶענֶעם וָואס בֶעליירינְט דִיך הַאשִׁי .ער ;קאן, דיך ניט---אַהוּנך בִּילְלט
- נוּר אוֹיף דֶעם וָאס ער קָאן נִיט. דאס רוב מֶענְש ען בּעדויערֶען דֶעם אוּנגִיקְליבֶען
פְייגָד הלע -- הֶעלְפְט נוּר. אֵייבֶער פוּן טויוֶענ , דֶער אוּנטֶערְשִׁיעד פוּן אפריינד וואם
| מוּהט קֵיין נּמָס, צו אַ פִינְד וָאס מְהוּט קיין שְׁלֶענְטֶם -- אי נור און רֶעם נאמען
זֶעלְבַּסּ 6

בּייא יי כם קְעֶט ‏ הי צוּנָן. אין חי הארצין אונ. בַּייא אַ נַארר ליגט דָאט האלץ אױף
דֶער צוּבָג . אײין נאררישקייט בֶּעלֶעהְרט אַמָאהל. מָעחֶר אֵלָם צֶעהֶען חָכָמוֹת , אֵיין נַארר
קאן פְרָאנן מָעֵהר וי פיעל צֶעהֶען קְלוּגֶע קאנען עֶנְטפֶערֶען, -בֶעטֶער אַגַארר וָואס בֶּעהַאלְט
זיין רעש קייט: פוןו אַ קלוּנֶען ואס נֵיזְט אוֹים זיינע הָכִמוֹת , וָואס אִיז פַאר אַוואונרער
וָאס דֶער אוּנוויֶעגן דֶער האט פֵיינם וויסענשאפט דֶענן ווֶער פַארלִיבְּט זיף דֶען אִין אפַיזי
עדער ער קָאן ויא א א אוּנֶַענְרֶער אוף אפּוֹיק זֶענֶען קיר יו פּויקין ווייל אוּנענְִיג
אִיז פּוּסט :

דֶער קארגֶער חיט דָאס פארמאגין װי זיין איִיגֶענָם, אוּנ ער גֶעניסְט פון אֵיהֶם נִיט

וִוי פון פְרֶעמדְט , וָואם טיג דֶעם קאהגין זיין גֶעלְד קאסטען , אַז דֶער שְׁלִיסֶעל אי בַּיי
דֶעם שָׂמָן אִין { הֶענְדי,

לִי גְהָאסְטֶע דומהיים אין דֶער וֶעלְט איזט"צוּ לעבּען אויורארעם מאן אונ שטארבּין

אבֵייכֶער. הָאסְטוּ דוּ קיין גֶעלְר אִין הַאנְד, מוזְטוּ דוּ הָאבֶּען הָאנִיג אִין מויל. אָרֶעם הֵייסְט
נִי דער וָואס הָאט וְוֶענִיג , נור דֶער וָאס װי פִּיעל ער האט אִיו אֵיהֶם ווֶענִיג, - געלר
מַאבְט פַאלְשֶׁע מֶענְשֶׁען אוּג מֶענְשֶען מַאמֶען פַאלְשֶׁע גֶעלך .

על פִּי רוב אִיז דֶער מֶענֶשׁ א פוּקם אויבּ ער ;קאן גיט זיין יי לֵייבּ . מֶעהֶר פליגען

פַאלִין אַרַיין אִין הַאנִיג עֶקדֶער אִין עֵסִיג - דֶער וָואס הָאט גֶעלִבּאּכְט' וַייגְט אֵיהֶם אַללֶם
; אוֹים גֶעלְבּ -- דֶעם נארר' ! נֵוייִין אַלְלֶע אוֹיס פאר' נַאהרִין ; אַז אבצ גִּיבּם זִיך אויט פאר
. אֵיין"עוֹשֶׁר , הָאט אַפָּנִים ויא ַנִישְָאלֶענֶער. בּוֹיךְ וָואם ִיבְּט זי פַאר פֶּעט י+

|הויז-פרייגדי| 1 28

= /(484 = שי

=ניעל ‏ הָאנָיג עֶסִין מאבט = בּויכְווייטאג , צז פיעל כָּבוֹר גֶעִּין-- מאבט אוּגיכָּבוף
גָאטְט זוּכְט דֶעם נִרְרָ (פֶערְפַאלְנטֶען) אוּנ דֶער נִרְרֶף זוכט גָאמ, אַז דוּ {עהמט אַמֶענְשען ‏
קַאנְְטוּ אֶיהֶם גוּר הַאלְבּ, הֶעררְסְט דוּ אֵיהֶם רייהין -- קַאנְסְט דו איהם אין גַאנְצין. רֶער וָאם |
לױבּט דיך אין די . אויגין דער וֶעט דיך טַאנְרֶען' א ּנמער די אויגֶען,. אוב סִיר וילין.
ויפ וָואס מֶען רֶעדְט אוֹיף אוּנָז אוּנְטֶער די אוינֶען, זאַלעָן מיר זיף צו--- הערִין ווָאס סֶע
רערט אוֹיף אַנְדֶערֶע פאר אוּנן א רִי אויגִין, הָאפְּנוּנג שְׁפֵּייוְט דֶעם אוּנְגְקִיקלִיבֶען וי דֶער ,

חֲלוֹם-מַאלְצַייט דֶעם הִינְגֶעלִיגֶען. | :
: ײ *ֹ

בֶער בַּעֵסֶן אִיז וי די בֶּיען וֶועלְכָע בּייסְט אוג טֵוירְט זיך זעלבּסט מים אִיתָר
3 יסמֶען. אֵיין הַאנְד וַאשְׁט רִי אַנְדֶענֶע, בֵּיירֶע ‏ הֶענֶר וַַאשֶׁען דֶעם ָּנִים. ִי בּוֹיטָע קע
וֶעקְֶע פַאנְגט אָן צוּ וַואקְפֶען קָרוּם, וֶוֶעט נִיט גְרִינֶג גְלַיִיךְ װֶערְבֶען . |

אס

די וֶועלְט אִיז אַ הויכֶער פַּאלַאכט פוּן פַּיעל שְׁטָאק, דִי צַייםט אין אַלייטֶער, ,‏ די
טֶענְשִׁין קְלֶעטֶערִין אויף אֵיהם , לדער גֶעהְט ארי לא אוּג דֶער אראם , ארויף הֶעלפְט קֵייגֶער 6
אַראם = געֶפִינֶען זף גוּמֶע בְּרִידֶער. ויֶעלְבֶע שׁמופין או ּנְטֶער פון אַללע זֵיימִין, |

אַדיִע טְחַייֶערֶע לֶעוֶער אוּג הֶעוֶערִין , נָאמ מט זָאלל אַייף בַּאהִימֶען פון וָאלְבֶע
גומַע בְּרִירֶער! ' |

וייער פרוונד 5. י װייסבערף

פון וַוַאנֶען פון וי , שְׁמַאמְט די פִּיעו.
העתקה ‏ השירה מאין תמצא" פֿון י. ל. גאָרדאָן.
אִיךְ הָאבּ אִין טֵיין חֵדָר, ; שְרַייבּ. רֵייד, מִיט כֹּח
בַּיים שְׂרַייבּמִישׁ בַּיי מִיר , : אונ שִׁמָעָה אויף איין אָרט,
גֶעפְּרִיוִום מִיט דֶער פֶּעדְעוּ . ; בּאלד געמיטאנט הָאבּ אִיךְ .
אָנשרייבֶּען אַ שׁיר-- { דֶעם מָאנֶען נִיט רֵייצֶען ,
נוּר אוּמזיסט איז מיין מיח ! : אוּג גֶעהֵיימֶען ַאנְץ ניך ‏
אִיך שְרַייבּ, מֶעק , אִהן צַאחל, ; דִי רוּהְבַּע אֵיינתֵיצֶען !
פּערפְרוֹירֶען די פְּאזִי. איך הָאבּ תֵּינֶ דֶערפִיהלט
הָאמְשׁ שְׂרֵאי קאראאול ! אַפְּרִישׁ לוױיטֶערֶען קאפּ.
עָם אִיז אַלְץ פְּרָאזֶע. פְּרָאסְט. : די מוּזְע . הָאט גֶעשְׁפִּיעלְט
מויג צוּם פייֶער , בְּנָאֲמָנוֹת, אוּג דִי פֶּען מַאנצְט גַאלָאפּ!
אוּג דָא פְלַאקערְט דֶער פְרָאסְט אִיך בִּין גֶעקוּמֶען דֶערצוּ,
אִין שְטוּבּ נָאר סַכְּנוֹת ; { דָאס 5 אִיך אייך זָאנֶען .
אִיךְ מוּטְשֶׁע דֶעם מֹחַ , { אַז דֶער קְוואל פון פַּאעזי י
חָאטְשׁ שְַׁייבֶּען אַ ווָארְט, : ליענְט אִין רוּהְבֶּע-- אִין מַאגֶען !
-. הױפֿרװע* 7 . : פ. זאמאשטשין.

א בֵּילֶר אוֹים רֶעם לֶעבֶּע-

אש

לש שאל"עאל שלש "שז :

| אִין שְטוּבּ אִיז פִינסְטֶער , קויטיג , גְלִיטְשִׁיג.
רוֹיכִיג, דוּשׁנֶע, ניט דָא קיין לופט...
דִי וַואנְד פֶערְחוֹשֶׁךְּט .נאסס אונ שְׁמוּמְצִיג ,
פוּן דער סְטֶעלְיֶע טְרָאפֶּען וַואסֶער גְרֶיעפֶם. *י

אַ פרוי קְנִיעט דָארְט נֶעבֶּען אוֹיבֶען בְּרוֹידְט,
טֵייכֶען שְׁוייס גִיסמֶען פוּן אִיהר פָּנִים .. ,

הָאלֶב אִין לוּמְפֶּען הַאלְבּ זֶעהט מֶען די הויט,
א בֵּילֶר פוּן יוּדִישֶׁע הַבְּצְנִים' +..

אוג פוּן אויפן אויבֶען הָארְט ִך אַ קְרְעכמְץ,
אַיין אַלְטֶע קְרַאנְקֶע פְּרוי ליעגְט דָאס דָארְט,

הונגעריג. דָארשְׁטִיג , אָהן בְּרוֹירְט. אָהן גֶעקֶעכִּין ,
גֶעפִינְט זִי דָא אויף אִיהר שְׁטיקֶעלֶע אֶרֶט + *י

צויך אין וִוינְקֶעל הֶערְט זִיךְעִפִּים זִינגֶען ‏
דָאס זִיצְט אַ שְׁנֵיידֶער אִיבֶּער אַ שְׁמַאמֶע.

אִין דֶעם צְוֵיימֶען א בְּתָרֹלי קְלינְגֶען*
דָאס זִיטצְט אַ שׁוּסְטֶער אִיבָּר אַ לַאטֶע .

אוּנ קְלַיינֶע קִינְדֶער אַ פוּללֶע הוױיז,
אוֹיך בִּיז דֶער סְטֶעלִיִע יוּנְגֶען .מֵיידֶען:
דָא לֶערְנְט זי מֶענְשֶׁען לֶערְגְט זִיךְ אוֹיס .
גְלוֹיבֶּען אוּנ הָאפְֶּען אוּנ לֵיירֶען --
2 א. דרוקש *

ש"שר שאר רשרעאש"ששישרשי ש"שר עריארשלשרשרשרשרשלשראריארשדטן

--- 189 --

דיא יורישֶע מטע
יוּדִישֶׁע פַאלְקֶם לִיעלֶער)

דָאס מול פון יֶעדֶען לָשׁוּן הָאט ,‏ וִיא דיא ועלְט וֵייסֶם . א שְׁטַארְק שֵייכוּת

מִיט דֶעם פָאלְק וָאם רֶערְט צָרֶער. יעם בֶּענוּצְנ ִיך מִיט דֶעם, אִיז רָאט פָאלק גְלְִלִיד.
פָרֵייא. עֶנְטְויְקעלְט , עס הַאלְט אין וַואקְטֶען -- ֶעקוּמְט אויך דָאס לָשׁוֹן נָאר אֵיין אַנְרֶער
גְַאנְץ אוג דִיא לִיטֶערַאטוּר וֶערְרְט אַלֶע מָּאל גָרָאסֶער אונ חֶשְׁביער ר 1 וֶוען רָאס פַּאלְק
שְׁטֶעהְט אָבֶּער אויף אַ נִידְרִיגֶער מַרְרָנָה, דֶער קאפּ אִיז רֶערְשְׁלַאנֶע אוּג דִיא פַארְחְמַארֶעמֶע
אויגֶען מוען קוּקען וואיהין דָאס וינְטֶעל לֵא ימ -- גֶעהְט אִינֶּער דֶער אֵייגֶענֶער צוּשְׁטַאנְד
אוֹיךְ אוֹיף דֶעם לָשׁוֹן, דִיא שְׁפָּרַאכֶע וערְֶט פּערְַאכְלֶעקִינְט דֶער עלם וֶוערְרְט אַלֶע
מָאל שְׁמִימְפֵּינֶער אויף דֶער עעבְרִי אוּג דָאס הֶעלְד , וָואס דַארְף בֶעאַרְבּייטֶעט וֶוערֶען פֿון
שׁרִיפֶטְשְׁמֶעלְלֶער זֶעהְט אויס עלֶענְד אוג פַארְוִיסְט , מִיר דַארְפֶען זִיךְ דַארִיבֶּער נִים
חֶרושֶׁען ווָאס אוּנֶר יּרִישֶׁער וְשַׁארְנַאן דֶערְמַאנְט זֶעהֶר וֶוענִיג אַ לֶעבֶּערִיגֶע לִימֶערַאמוֹר,
וָואס דַארְף זיין אַ רֵיינֶער גֶעמרייֶער. שְׁפּמֶעל, פון דֶעם גַאנְצֶען פַּאלְקְסלֶעבֶּען: דָארְט
ויא דָאס פַאלְק אַלֵיין הַאלְט אין אֵין ְרִימְלֶען - אִיז נָאר ;קֵיין װאוּנְדֶער נִיט וָואם
אַ מִיעפֶער ְׁלָאף ֶּעפַאלט. דיא וֶוענִיגֶע לִימֶערַארִישֶׁע אַרְבֵייטֶער, ואס אוֹיף ויא אִיז
גֶעבִיך גֶעפַאלְלֶען דֶער גוֹרֶל צוּ הַאלְטֶען אַ פַּען אִין דֶער הַאנד , אוג אַ שְׁטַארְק חֲשְׁנוּת
דֶעקְט צוּ דָאס פּעלְד ואס דַארְף גֶּענַואקְסֶען וֶוערִין מיט אֲסֵךְ בְּלוּמֶען אוג שָאנֶע פּירוֹת +
עֶס אִיו אָבֶּער אַ מֶערקֶערִיג זַאךְ פונק אַזױ ויא דָאס נַאנְצֶע לעפ פוּן דֶעם םירישע

ספ 657

עָם אִיז גָאר ;קיין בֶּעמֶערְס רער נִימָא, - זֶעהְט' מֶען דֶעם שַׁארְגָאן הא אויְהיבֶען
דֶעם קאפ אוג כַּמעֶט אַזֹ וִויא פָארְרֶערן מֶען זאָל אֶיהֶם אויף אָבְּנֶעבִּין א פְּלאץ צווישֶען
אַלֶע לְשוֹנוֹת , וָואס זָאלל רָאס בֶּעמֵיימֶען ? מִיר וילֶען,ל קיין בֶּעוּנְדֶערֶע מֵּירוּשִׁים נָים
לֶערְגֶען . נַאר אֵיין | וא מוען מִיר זָאגֶען , אַז וֶער וייסְט אוֹיבּ פון אַזֵא בֶּעלעבּונְג פוּן
דֶעם ֶעְשׁימִילְמֶען ְשַׁאֶתְַאן אין אוֹיך נִיט אָבּהֶענְנִיג אַ גְרָאסֶער תְֵּית הַמָתִים - אֵיין
אוֹיפְלֶעבּוּנְג פוּן דֶעם גַאנְצֶען פָאלְק , א דֶעֶרְמוּנְטֶערְן ּוּניים הוּנְדֶערְטֶערְיאהְרִיגֶע) ,
אַ נַייעֶר אָטְהֶעם פוּן נַאצְאנַאל -- גֶעפיהְל, אַ אָנְהַייבֶּען רִירֶען מִיט קְריג;ע אבְרִיש ײג
מַאקִי אִיַן הַתְחָלָה צוּם גֶעוּנְד וֶערֶען בִּפֵּה כָ בָלֵא,

נָאר וִוי אַזױי דִיא זַאך זָאל גִיט זַיין -- אֵיינְט זֶעהֶען מיר בְּחוֹשׁ אַז רֶער יוּרִישָׁעי

יוא
לוואט

ֹ *) אנטימעמימיזמום איז א ניימאוישע שנאה. צו יודקן {‏ ואס דיא דייטשען האבען צוריק ‏ מים

עמליכע ואהר אויט געטראכם אונ וואס הייסט זין א גענגער פין אללע פאלקער וואס שטאמען ארױם
פון שם אוג הייסען דערפאר שמיב בען , דיא שגאה אין אלם { נאר דער גאחמען אין נייא : דיא אײגענב
| יענטע---אנדערש געשלייערם ו * 1

-- 189 -י-

ְשַׁארְגָאן הָאט פְּלִיצוּם אֶנְגֶעהוֹיבֶּען גֶעבִּין צֵיימֶענֶם פון לֶעבִּין . מִיר וָאלְמֶען עָם נָא
אַפְשֶׁר נִיט אַװױ נֶיךְ בֶּעמֶערְקְט . וֶוען דֶער זְשַׁארְגָאן זָאלל נִים הָאבֶּען מֵאקֵַי צְווִישֶׁען
אוּנְז אַ הִיבֶּשׁ בִּימֶעל שׂונְטִים , ווָאס עֶס מָהוּט זייא נֶעבֶּעך וָעה דָאס הַארְץ וֶוען זייא
וֶעהְן וִויא בִּיטְלֶעךְ וַיים פַאלט אוּם דיא אֵייוֶערְנֶע וַוַאנְד וָאס פְלֶענְט אבְּשֵׁיירֶען דֶעם
פְּרָאסְטֶען עוֹכָם פון דיא שְׁרִיְטְשְׁטֶעלְלֶער וָואס וִוילֶען אַרְגֵייטֶען פַּאר אֵיהֶם זַייט רי
מוֹבְיָת פֶעבֶער אִיז אַרוים גֶעשְְּׁוְּנֶען, נָאדּ אַיאהֶר צִכְצִיג צוריק . ימִים זַיין בֶּעקַאנְט
מַמֶּר , קוֹל מְחַצָצִים י גֶעגֶען רי מֶענְרִיל לֶעפִּין, דֶעט עֶרְשְׁמֶען רֶעכְטֶען אִיבֶּער-
| וֶעצֶער פון , אִיוֹב ' אוֹיף עִכְרִי -- מֵיימְשׁ , אונ הָאט אֵיהְט גֶעשְׁלֶעפֶּט צוּם בּית דִין שָׁל
מַעֲלָה עֶר זָאלל ָכְנֶעבִּין דין וְמִשְׁכוֹן פַאר דֶער ְרוימֶער עָרָה וָָאס עֶר הָאט גע מָרוּן
מִיט דֶער אִיגֶערְוֶעצוּנָג , חָאבְּן אָנְגֶעהוֹיבֶּען רִיא מלֶע, וָאס גֶענִין צו גֶעבּוּנֶע צוּ אֵיין
הֶעבְרְאִישֶׁער פָרָאהֶץ אוג ווָאם הָאלֶען, צְוִישֶׁען אוּט גֶעכֶערְט , מַאקִי שְׁטַארְק גֶעבַארְפְט
מוֹרָא הָאבֶּען אַו אֶחֶן דֶער שְׁמַארְקֶער , מְלִיצָוה * זָאלט מֶען בַּאלֶר נִיט אַרויס וֶעהְן ויא
אָרִים אוּג לֶערִיג זייא זֶענֶען נֶעפִּי ‏ מָרוּם צו קוקען אוֹיף דֶעם וְשַׁארְגָאן , אוג הָאטְשִי
זייא הָאֶּען זי גֶעקֶענְט אִיבֶּערְצֵיינֶען או אֶפִילוּ אַזא גרֹיסֶער מַאנְן ויא ר' יצחק
אֵייכֶעל הָאט וך אי וֶעגֶער צייט גִיט גֶעשֶׁעהְמְט צוּ שְׁרֵייגֶּען פְּרָאסְט יוּדִישׁ , פון
רֶעסְטְוֶועגֶען אִיז בּייא זייא גֶעבְּלִיבֶּען רְעכֶם או מֶען דארף חוֹוְק מַאנֶען פון אַלֶע ואס
ֶענֶע דֶעם זְשַׁארְנאן אוֹיךְ פַּאר א לָשׁוֹן , פוּן רֶעמֶעלְט אָן וֶעמֶען מִיר וָאס דָיא
ְמֶענְגֶער פוּן לָשׁוֹן קֹרֶשׁ וִוילֶען נִים לֵיידֶען אַו רֶעכְמֶע מֶענְשֶׁען זָאלֶען שְׁרֵייבֶּען אִין
שאר אוּג בַּיי יֶערֶער גן עלֶענֶענְהייט הֶערֶען גי נִים אויף צו בֶּעשִׁיטֶען מִיט שְׁמָאכֶ-
וָוארְמְךְ דיא שְׁרֵייגֶּער וא קוּקען גי אויף בָּבוֹד אוג האפֶּען א יוּריש ט וָארְם אִין
מויל צרֵיין , גֶּזָנְוֶערְם אין הַיינְטִינֶער צַיים , זַיִים עס זֶענִין בַּיי אוּנָו גֶעטָארִין צְוויי
מַחֲנוֹת , לפע וָואט מֵייגֶען אָרֶער זי לָאוֶען יף אֵינְרֶעדֶען צז אִין אַיין
גאנט ,קען מֶען אִיהֶערְפִּיְרֶען אַלֶע יוּדֶען ,קיין פַּאלֶעסְמִינָא אוּנ מַאקִי תּוֹף בָּדִי דִבּוּר
זָאלֶען זיי אלע' ווערין אֶרֶץ יִשְׂרָאֵל. וּרֶען מִים אַלֶע פִּירוֹשִׁים אוּנ אַסִימִילֹאמָא רֶען.
וָואם ְלייבֶּען אַו אַ רֶע אִיו לֵייכְט אוֹים צו לֶערְנֶען ַלֶ תורות אוֹיף אֵיין פום אוג
אֵיירֶער מֶען רִירְט זִיף זָאלֶען וַיֵי שׁוין רֶערֶען אויף אלֶע שִׁבְעִיש לְשׁוֹנוֹת , לָאוְט יֶעלֶער
פון וְייא אויס אֵיהָר ר בִּימֶער מַארץ צוּ אוּנוער ְשַׁארְגַאן דֶער נַאצְיאלַאַניסט שְׁבֵייט אַז
אויסֶער לָשׁוֹן קוֹדָשׁ מָא ר גָאר בַּיים יוּרֶען ,קיין הֵיילִיגֶערֶע זַאף נִים זיין אונ דֶער אַמֵי
מִילַאמָאר וידֶער בְּרִינְגְט פּוּנקט מֶערְקערט אַז דֶער יור דארף זיך נָ א ר בֶּענוּצֶען מִיט
דֶער שְׁפָּבַאבֶע פוּן דֶעם לא עָאוּ עֶר וואתנט , וֶער פוּן זֵיי בִּיֶרֶע הָאט מָעהֶר רֶעכְט
אָדֶער אוּמְרֶעכְט - אִיז נִיט דָא דֶער פְּלֹאמְץ דֶערִיבֶּער צוּ בֶערֶען ; גָאר דָאס אִיוֹ קלָאר
אַו דֶער נְשַׁארְגָאן לייט רֶערְמַייל. רָאט בַּפֶּרָה -= הִינְדֶעל . נָאף מֶעהֶר וואוּנְדֶער אִיז
דָאס , וָאס אֲפִּילוּ דִיא וָאס הָאמֶען אַ מָאהְל אַ שְׁטארְקֶע הֲנָאֶה פון א ידש גליף
וֶערְטֶעס' פוּן א ווימְץ וָואס קען נָאר אוֹיף פְּרָאסְט יוּרִישׁ אויס גֶערְרוּקְט וֶוערֶען + אֲפִּילוּ
דיא ואס שְׁבֵייבֶּען אוּג רֶעדֶען גֶעונְנד יוּדִישׁ . קיקען פָארְט אוֹיף דֶעם לָשׁוֹן ויא אויף
עִפִּים גִיט,קיין גֶעוֶועהְנְלִיכֶע זַאף אוּג אַבִּי עָם פַּאסְט זי נָאר צוּם רִימֶעל גִיבֶּען זיא
גַאנְץ שְׁטַארְס אָנְצוּהֶערֶען צז עֶס איז אייגֶענְטְלִיד גָאר נִיט כַּדֵאוּ זִיך ‏ צוּ גֶּעשֶׁעפְּמִיגֶען
מִים אַזֵא פֶערְמִישְׁט לְשׁוֹן אוּנ וֶוען זייא ענמשְלִיֶען זי שׁוין יָא דֶערְצוּ -- דַארְף דָיא
וֶועלְט גיט פַארְגֶעסֶען וָאס פַאר אַ טוֹבָה זֵיי מְהוֶען אִיהֶר אוּנ דיא ,מְיוּחָמִיםי אַלליין |
ווייסֶען גָאר נים ואס פַּר אִשְׁטְרֵיימֶעל נִי אנצומעממען אוּנ װאוּ רֶעם ,אוֹיבֶען אַױי פאר
יד אָכּצװוּכֶען. ‏ אַזֹיגֶע לייט קְלָאגֶען זי גּגְץ אֶפֶּם, אַו בֶער יוּדִישֶׁער וְשַׁרְגָאן אִי

1 8
6 {

-- 184 =

מַאקִי מֶעהֶר נִיט בֶּעשַׁאפִין גֶעוָארֶען נָאר פַאר טְּרָאסְטַאְקֶעס אוג אַז הוֹיכֶע געבאנקען
אוג עֶרְהַאבֶּענֶע גֶעפִּיהְלֶע אִיז גָאר אוּנְמֶענְלִיךְ אוֹיסְצוּרְרוּקען אין אַזַא לָשׁוֹן וָואס
וָוייסְט נִיט פון קיין פַּאעויע. אָט אַװֹינֶע פַאלְשְׁע טְרֶערֶען אִיבַּער דֶעם

אָרִימְקֵייט פון רֶעם זְשַארְגָאן הָאבֶּען. גֶעבְּרַאְט דַאצוּ אַז אַפִילוּ אִין דִיא הֶערְצֶער פון

ַאנְץ עֶרנְְמֶע מֶענְשֶׁען הַאט זי אַרינְגֶעננכ א מין גֶעפִיהֶל פוּן ַחְמָנוית צום קִכֵּ-
לִשׁון וָואס שְׁלֶעפֶּם זי שוין הוּגְרֶערְטֶער ואהְרֶען מִישׁ אַמָארְבַּע + אִיבֶּער דיא הַייזְער
| אוג הָאט נָאר אי זִינֶען גֶעחַאט ריא קִישׁקֶע . גֶעגֶעמֶעלְט מְַיְקֶען בְּרויט אויף צו
דֶערְהַאלְמִין רָאס חַיית אוּנ אַפִילוּ נִיט, קיין בּעלְן גֶעוֶועהְן וֶעפִיס אוֹיף א רֶעכְטֶער זַאךְ
צוּ רֶערקויִקֶען רי נְשָׁמָה רֶערִיבֶּער הָאבִּין מִיר מַאקִי נִיט לַאנְג גֶעחַאט די גֶעלֶעגֶענְהֵיט
זִיף צוּ אִיבֶּערְצֵייגֶען וִויא אַיּדִישֶׁער דִיכֶמֶער. וָאס שְׁרַייבְּט נָאר נִים שְׁלֶעכְט יוּרִישׁ ,
הָאט זִיך ערְלוֹיבְּט אוֹים צוּמָאהְלְץ רֵי יירישֶׁע מוֶּע ויא אֵיין אָבְגֶערִיֶענֶע אָבְנִיְלִיסינֶע
אַלְמֶּע מַכְשׁפָּה. דֶער אֵיגֶענֶער רִיכְטֶער ‏ וָאס וִוילְל אַז ַייֶע גֶערַאנְמֶען אוג גֶעפִיהְלֶנם
זָאלְלֶען בֶּעקַאנְט וֶוערִין צְוִישִׁי זיינֶע בְּרִידֶער, הָאם זִיך אויך נִיט גִקֶענְט אֵינְהֵאקיז
אוּג הָאט אַװויס גִיזָאנְט מִיט פִילְֶען מויל. אַז אוּנֶער וְשַׁארגָאן -- מוּוֶע אִיו אֵיין יאַלְמֶע
ְתוֹמָהִי, אָהן אַפֶערְַאנְֶענְהֵייט אוג אָהן אַצוּקּנְט, אֵיין אוֹיסְגעבַארְטֶע אוֹיְנִיקְוַארְצֶע
יָה, וָאס אֵיהֶר גַאנְצֶע פָאויע בֶּשְׁמֶעהְט נָאר אִי מגֶּן רִילֶעּ + לִפְקִיֶעך אי
נָרוֹ וְִירָים ‏ יו
מִיר זֶעהֶען אַלנָא אַז אַפֵילוּ דיא גוּמֶע פְרֵיינֶר פוּנִיט וְשַׁארְנָאן שָׁאקְלֶען צוּ מִימִין
קאפ אויף דֶעם וָאס שׁוֹנְאִים חָאבִּין אויסְגֶעמְבַאכָם אַז ער קֶעהֶר זִיך גאר ווֶענִיג אָן
יש דֶער עֶרְלֶער מַאמֶערֶַע וָאס הֵייסְט פַּאענִיע, אֵַא בֶּעשׁלְִינינְג אִיז איינֶע פוּן דיא
וִויבְמִינְסְטַע , וָואס מֶען מוּז זִיךְ דַארויף אָבְּשְמֶעלִין אוּנ בֶּעווייווען אַז.עס אִיז נִים אַזױ.
| אוּנ עֶס קען אויד אַזױ נִים זיין! דִי יּרִישֶׁע מע שְׁמֶעהְט נִים נַויי פון אַלְֶע
אִיהְיֶע שְׁוֶועסְטֶער ! אַלְלֶע בַּאנְִיךְ זֶענין זי מִָּנוֹת פון גָאטְט : רָאם זֶענִין צְַייגֶען פוּ
אֵיין גְרוֹימֶען בּוֹים וָאס מְרָאנְט אויף זִיך אִיבֶּערַאלְל אַלְץ אֵיינֶע ‏ טְהַייֶערֶע פִּירוֹת אוג
שׁמעַקֶערִיֶע בּשָׂמִים ‏ אויפִין עבִּיג גְריגֶעם בַּארְג. וואו אַלְלֶע מוּגֶן שׁמֶעהְן פארין
נָּמֵא הַכָּבוֹד. הָאמ אויך די יוּרִישֶׁע ממֶע אֵיהֶר בְכָּבוֹרִן פּלַאץ אוּג אִיבֶּער אִיהֶר אִיו אוֹיךָ
אוֹיסְגֶעגָאמֶען דֶער אֵייגֶענֶער חִן , רֵאם אֵיינינֶע שֶׁענְקֵייט . זִיא אִיו נִיט קיין אֶבְּגערִיבֶּענֶע

מַמּבּע, נִים ,קיין אָבְּנֶעשְׁלַאגֶענֶע הוּשַׁענָא , זיא אִיז אַ וַאסֶער פוּן דֶעם קוַאל , ואס
דֶערְקוויקט דָאס דָארְשְׁמיגֿ מֶענְשָליךְּ הַארֶץ, זא אִיז אַ שְׁטִיק פוּן דֶעם פייֶר הָאם
וֶועט עִבִּיג בְּרֶעֶען. אוג;קיין מָאל נִי פֶּערְלֶאשִׁין וֶערֶען

| = דָאם צו בֶעוִיֶען ווע אוּנָו נים שְׁוֶער יין. וֶען מִיר וֶעלֶען זִיף אַבּיסֶעל אַנעם
מָהוּן צו רי אַלֶמֶע ֶעדֶעלֶע וָאם וֶערין געִינְגֶען פון רֶעם פָאלְק! אָט דִי פֶערְשֵי
מעלטע לֶיערֶעלֶעך זֶענִין דִי פֶערְל פון רֶער קרוין, ָאט אין אֵיהֶר שְׁטָּאלצֵירְט שְׁמֶענרג
דִיא יּרִישֶׁע מוּע יו נָאר איירֶער מִיר וועלִין אִיבֶּערְנֶעהְן צוּם גוּף הֶענְיְן מארֶען מִיר
יש פַארְגֶעמִין אַז מִיר הָאבִין צוּ טהון מִיטִיןפְּרָאסְטִין עולָם אוג דֶרִיבּערגִיפונין מִי

*) גישט צו פערגעסען אז דיא אללע ליעדעליך ,, וואס ווערען דא געבראכט וייטער , זעגען נים
פערפאטט פון פאעטען , וואס האבען א נאמען אין דער לימעראטור ; אין גרעסטען טהייל זענין דיא מחברים
פון דיא ליעדער נאר ניט בעקאנט: דיא ליעדער שמאממען ארוים גלייך פנ'ם פאלק , אוג דערפאר
בופען מיר זייא {פאלקטליערער" . יעדעס ליעדעל האם דאט פאלק בעשאפען אין א צייט פין פיעל יאהרען 5

--- 188 --

פַאר. נֶעהְמִיג צוּ עִרְקְלֶעהְרֶען ָאט הֵייסְט אֵיינֶענְמְלִיך , מוּזֶע * אוג וָאס דַארְף מֶען
רֶערוּנְמֶער פַארְשְׁמֶעהְן. :
מִים עֶס טויזֶענְדֶער וָאהְרֶען צוּ ריק , אֵיידֶער די מֶענְשֶׁען וֶענִין גֶעוָאהֶר גְוָארִין
פוּן אַחְדוּת הַבּורא, אַז עִם אִיז דָא אנָאמְט וָאס הָאט בֶּעשַׁאפֶּען אוג פִיהֶרְט נָאךְ גֶעוִיסֶע
גֶעגֶעצֶע דיא וֶועלְ הָאס מִיר זֶעהֶען אוּנ נָאףְ פִיעל וֶועלְטֶען וָאס מִיר ווֵייפִין נָאר פוּן
זֵי, הָאט דָאף דֶע מֶענְשְׁלִיכֶער שֵׂבֶל גֶעוָאלְט וִויסֶען פוּן וַוַאנֶען נֶעהְמֶען זִיךּ פֶער-
שִׁיערֶענֶע כּחוֹת פון דער נַאמוּר . אוג אַזוֹי ויא דֶער שְׁוַאבֶער מֶענְשׁ פְלֶענְט שְׁמֶענרִיג
בָּמֶל וֶוערִין פַאר אַגְרֶענ עלְעו קְרַאפְט. הָאט עֶר זִיך בַּעמִיהְט נִיט נָאר רִי קְרַאפְט צוּ
פַארְגַאמֶערִין נָאר מֵאקִי אָבּװּכֶען דֶעם אֶבְּנָאמְט. וָואס עֶר אַליין הָאט גֶעמוּוְט בּעשַׁא-
פען , צְוִישֶׁען זֵיינֶע עֶלְמֶעהְיִרֶעם , ווערְלג' רֶער בָָּה ואס פַלֶעגט אִיבֶּערְגֶעהֶען דֶערי-
בֶּער פו אי דוֹר צוּם אַנֶער. לָָשָ דיא מֶענְשׁן ואס הָאבִּין רָאס רְשׁטֶע פָא
אַז דָאס מַאכְט פונק אַזא בְרִיאָה ויא זיא אוּג הָאבִּין מַאקִי ָבְגֶעוּכְט עִפִּיס. א מִין
ַכּור אוּנ אֵיהֶם אַנְגֶענוּמֶען אַז ער בֶּעוֵייוְט עֶם דִיא גְרוֹיקֶע נֶען אַזוֹי אִיו עס
בַּיי יי גֶעבְּלִיבֶ ען אוּג דֶער נָאהְמֶען פוּן זייר אָבְּנָאמְט אִיו שוין אִיבֶּערְגֶעגַאנְנֶען פון
זי צוּ זִייעֶרֶע ִינרְט-קינדֶער. אוּנ צוּ אַלְלֶע. וייטֶערֶע דורות אָט דִי ַבּלָח--מעשׂיוית וָאס
זֶענִין אַרִיבֶּער פוּן אַיין דור צוּם אַנְדֶערן הֵייסִין אויף גְרִיכִישׁ .מְיטְהֶעף אוב דֶער
לָמוּד דֶערְפוּן װֶערט אַנרוּפִין .מ י מְ הָ אלָא גִיָע. רָאס הֵיסְט דֶער
לָמוּד ווָאס וֵויינֹם וִויא פיעל אְָּנָאמְטֶער עס הָאבִּין אַמַאל עקסִסְטִיר אוּנ ויא אַװױ
;עס הָאט זִיךְ גֶענוּמִין דיא גַאנְצֶע זַאך, אָט דִיא מִימְהָאלָאנְיֶע בֶּעוַויינְם אוּנָז או הער
מֶענְשׁ הָאם נִיט נָאר דֶרֶךְ אֶרֶץ נִיהַאט פַאר פַהיִישֶׁע כּחוֹת וָואס קעהְרִין זִיף אָן צום
גוּף אוּג וָואס פלֶעגִין פוּן אִיהם פַארְגֶעטְטֶערְט עי גָאר ער פלענטאוֹיךזוב כֶען דִי קבּוית
פוּן פֶּערְבָארְגֶענֶע קָרָאפְמֶע וָואס קֶעהָרִין זי מֶעהְ ר אַן מִים דֶעם נָפָּשׁ . דֶערְפַאר אַז
דִי מֶענְשִין הָאבִּין ‏ דָאם עֶרְשְׁמֶע מָאהְל ליל אַו אַשֶׁעהְגֶע זא גֶעפֶעלְלט זי
זעהֶר, אַז ג יזַאנְג קינ עֲפִּיר אַזױ זִים אִין אוֹיער , אַז אַטָענְצִיל ֶעצְט פָּשׁוּם
אַבֵיין נָאר אַ גע נָשָׁמָה -- הָאכִין זי פֶערְשְׁטַאנֶען אַז דָאָס זֶענִין אוֹיך טְהַייֶערֶע כּחוֹת
וָואם זֶענֶען בֶּעשַׁאפֶען גֶעוָארֶען צוּ פַארְזִימֶען דָאס לֶעבֶּע אוּג הָאבִּין אויך בַּאלֶר אָ אנ
גֶעהוֹיבֶּען זוּכִין בְּרוּאִים וָואם מֶען זָאלל זֵיי קֶענֶען אָנְגֶעהְמֶען פַאר גָאמְטֶער וָאס אַלְלֶע
תַּעֲנוּנִים שְׁמֶעהֶען אוּנְמֶער זייר הַאנֶר , אַזוֹינֶע בְּרוּאים לעה פון שֶׁעתְנ פְִּיסִילֶעך
זִיסֶע קוֹלִיכְלֶעך אוג שְׁפּרִיננְגְריגֶע פיסִילֶעך הָאבֶּען זי מֵן הַמְתַּם אָבּגעווּבְטבַּיים וַייבֶּערְשָ
עוקָם, אוּג רֶערְפוּן זֶעגִין אַרוֹים גֶעשְׁפּוּנְֶען רִי גֵיין מוען - דיא הִימְלִישֶׁע מֵיירְלֶעף
וָאם הָאבֶּען די גַאנְצֶע קַאמַאנרֶע אִיבֶּער אַלֶע נוּמע זַאכֶען אוּג וָואס אֵיינֶע פוּן זֵיי ָאט
צו זָאגֶען אויך אִיבֶּער רֶעם גֶעוַאנְּ פון לִיערֶער , אַצוּנָד אַז מִיר וייסֶען שוֹין וָאס פַאר
מִין בַּאשֶׁעפֶענִישֶׁען די מװען גֶענִין . וועלִין מִיר אוֹיף אַ קוּרְצֶע צַייט מְניֶר ניין אֵיינֶע
פוּן דִי דָאזִיגֶע מֵיירֶען, מִיר וֶועלֶען אֵיהֶר נִיט אָנְפְרֶענְדֶען קיין יַאמְפִירְקֶע . קיין שְׁמֶּערְג-
מִיבֶעל , ;קיין בְּרוּסְטְטוּך , מִיר וֶועֶען נִיש זוּבֶען ‏ קיין קימְשְֶׁע אוֹיף אֵיהֶר ְלָאט פָּנִים,
מִי גֶעוַאלְד וֶועלִיץ מִיר זי נִיט מַאכֶען פַאר אַ בָּאנֶּע אָהן צֵיין , נָאר פּוּנְקָט אַזֹי װיזִי
אִיז, גָאר אָהן קוּנְצֶען אוּנ פְלִיטֶערְלֶעף , וֶועלין מִיר פָארְשְֶׁעלֶען אוּנוֶערֶע לֶעוֶער די
יוּרִישֶׁע מוזע". |
אִין קיין זאף דָרִיקם זִיף אַבֶּער דִי יוּרִישֶׁע מוּוֶע גִיט אַזי אוים וִוי אִין פָאלְקְסְלִירֶעל,
דִי וֶועלְט זָאגְט אַ וָוארְטֶעס : ואס בַּיי אַ גִיכְטֶערְנֶעם אויף דֶער לוּנג -- אִיז בַּיי אַ שָׁכּוּ

-- 188 --

אויף דער צוּנג * אוּג דֶר אָמֶת וָאס לִינְט אִין דֶעם גְלֵייכֶען וָוארְטֶעל פַאסְט מָעֵהֶר פוּן
אַלֶעמֶען צוּם פַאלְקְטְלֶיערֶעל . וַוייל אַ ליעדֶעל וֶוערְרְט גֶעבּוֹירן אִין פָאלְק וֶוען עם אִיז י
פַארְשְׁכּוּרֶט פוּן עֶפִּיס א וִויכְטִיגֶען מָאמֶענְט , וֶוֶען אַ גֶעוִויסֶער גֶערַאנְק מוּולל אַרים-
רֵייסֶע | גְלֵייך פוּן דֶעם קאפ פוּנָים גַאנְצֶען פַאלְק אונ דוּרְכְגֶעהְן דוּרף א מַאסְמְץ פֿון פַּער-
שִׁיערֶענֶע פַּרַאוֶען בִּיו עָם קוּמט אַרויס גֶעימֶער די מַחֲשָׁבָה. וָואם אִיו אינֶענ גי
דֶער צְווֶעק פוּן דֶעם לִיעדֶעל. דֶער פַאר מָארֶען מִיר נִיט קוקין אוֹיף דֶער פַּארֶם כונִים
לִיערֶעל, נָאר אוֹיפִין זִינז רֶערְפוּן אוּג אַז מֶען וופּט אִיבֶּער דָאס מִיהָט וָאט וואלְגֶערְם
ִי אַרוּם אוֹיף דֶעם פֶעלְד פוּן דֶער פָאלְקְסְפָּאעְְיע מוין מִיר גְפוּנִין פֶערְל וָאם בֶּענַייִין
אַז אַפָאלְק פִיהְלֶט אוּג דֶענְקְט גְלייך וי אַ יחיד, אַז אַפִיל א רַמִּים קֶען הָאנִין א קאם
ואס וֶענְקֶם ,‏ 8 הַארְץ וָואס פִיהְלְט ,

מיר מוין ביר וָואס דִי צָאהל , פון דיא לִיעדֶער וָואס מִיר הָאבִּין ויז גקענם
מִיט זַיִי דָא גֶּענוּצִין , אִיו זְעהֶר קליין-- דֶען אִיבֶּערְצוּגֶעבִּי אַלְלֶע פָאלְק מְלֶיערֶער בַארְף
מֶען הָאבִּין א בֶּעזוּנְרֶערִין בּוּך . נָאר אַפִּילוּ די עֶטְִּיכֶע וָאס מִיר בְּרֵיינְגֶען דָא. קֶענִין
יעג פַאר אַ רֶעכְמִין גֶעוַייו. אַז דֶער וְשַׁארְגָאן מִיט דער פָּאעזִיע זֶענִין גַאנְץ נָאהִינְמֶע

וְחולָנָיט, אַו אִין יֶעדֶער שׁוּרָה. מֶען קען וָאנֶען, אִין יֶעדֶען ווָארְם פון א מִינְרְמָם

לִיעדעל , ויא שְׁלֶעכְט אוּג כִּמֶעם אוּנגֶערשְטְ אלו דִיא פָּארֶם אלל נִיט גיין , לִיעוֶם
הַאעזִיע, וָאס וַארְפְט זִיד אִין אויג יֶערֶען וָואס וִוילְל זי נָאר צוקוקען .

זיב וֶועלִין אֶנְהֵייגִין אוּנְוֶערֶע בֶּעמְרַאכְמוּנְֶען אִיבֶּער דיא יוּדִישֶע פאקקס-טיערער
וו אִירָאנִיִע. רָאט אָי זי קוּנץ צוּ זָאגִין דֶעם אָמֶת 8 בִּיטָ לע" מו ארְשְׁמֶעלְלְט, זי
בֶּענוּצין מִיט אֵיין הֲלצָה, קלָאמערשְט מִמְבִּים זַיין צוּ וֶעגֶעמס דעָה או פָארָט רינ
ווקין שַׁינקֶעט , רֶעדֶען אָדֶער שְׁרַייבִּי מִיט אַזא אוֹמָן אַז דִי פָּשׁוּטָע מֵיימְשׁ פוּנִים
ָארְט נָאלְל גַיין אַװױ אוג דֶעם מֵיין דֶערְפוּן זָאלְל מֶען מַאקִי בַּאלְד ‏ דֶעריקענִין ו עֶס אִיז
גָאר טפִּיט אנדֶערְשׁ. צוּ אִירָאנִיע מוּו מֶען שוין אַ בִּיסֶעל צוּלֶענִין שֵׂבֶף , ווייל רָאם אִיו
נִים אַזֶעלְכֶעס וָויא שמְחָה' אָלֶער דַאֲנָה . וָואט מֶען ‏ קען עס גְלייף אויקורוקֶען אַזוי
וי מ וע פִיהְלְט עֶס . אורְאַי אִיז דִי אִירָאניֶע נִים אוש גְרִינָג מַאֲכֶל אוג פון רֶעסְמְוֶענִין
ְפוּנִין מִיר צְוִישִׁין אוּנוֶערֶע פָאלְְְלֶיערֶער פִיל שְׁטֶעללִין יל דָיא אִירָאניֶע שמִי על
ָא אֵיין הוֹימְּט ָא ע. וֶער וַייסְט נִיט אַז כִּמְעַ בַּי ְַלֶ פָאלְקער אִיז ,א" יגֶער
פַארְוִיגְט פַאר אֵיין אויטוואורף אוּנ אַז בַּיי יּדִין שְׁטֶעהְט שוין גֶעבִּיך פון מויוענְ
יאתרִין אָן גינדַייט אַ שְׁטוּהֶל אִין גֵן עֶרְן אוג בִּיו אִיצְט אִיז נָאף נִים גְהָארִין גי א יי
דיא שְׁוִינֶער וָואם זאלט הָאבִּין דִיא וְכִיָה אויף אֵיהֶר צוּ זִיצֶען . הֶערְמְֹשֶׁע אין וָואט
פַאר אַ פָּארִיט אֵיין אוּמֶנְלִיקְלִיֶע שְׁנוּר גֶעקְלָאנְט זי אוֹיף אֵיהֶר שׁויגֶער ,

==

ְנֶעט אִיך חֵלָה -- זָאגְט זִיא: שִׁיטֶער!
מֵאך אי פִישׁ -- שְׁרִייֶעט זִיא בִּימֶער!
יי פַארְבֶּעט אִיך דָאס בֶּעט - זַאנְט זיא : הױיןל!
הֵייץ אִיךְ אִין הְרִיבֶּע -- פֵיהְל ט זיא רויך .
נָעֹה אִיך וָואלְנֶע - זָאנְט זִיא אִיך קָרִיךְ
גָעה איך גִיף --יא רֵייסְט דיא שָׁף.י +:
נִיש וֶוענִיג אַיָרַאנִישֶׁער זִינָגט זי אַיּרִישׁ מֵיידֶעל אִיבָּער דֶער רָאליע וואם
עֶרְוַארְמֶעט זיא וֶוען זִיא וֶעט שׁוין מִים מִזָל הֲחוּנָה הָאבֶּען :

-- 187 =

נִישְׁט קיין בְּהוּלָה , גָאר אַ פְּרוֹיא,
אִי לָיו -לִיוּיליו --- הָאבֶּער, שְׁמְרוֹיא !
אַנְדֶעו רֶע מֵיירְלֶעך צוּקער נַאשֶען --
אִיךְ דֶעם קינד'ס וִוינְדֶעלֶעך וַואשֶׁען:
אנדֶערֶע ֵייְלֶעף מַאנְצֶען, שְׁפְּרִינ מֶען --
אִין? וֶועל אי לִיוייליוי לִי זִיְנֶען.

אל 2

ערט אייך נָאר צוּ גוּם צוּ אִיתְרֶע וֶערְמֶער : דָאס לַאכְט זִי מִיט יאַשְׁטְשֶׁערְקֶעסי
דָאם יימ בֵּיי אֵיהֶר אֿרױס פוּנָים הַארְצֶען א זיפֶץ וָואם אִיו צוּגֶערֶעקְט מיט אַנָעד
מַאכְטִין ְׁמֵייֶעל דָאם בַּאוויינְט נִיא; אֶפָשֵׁר אַ מָאנ פַאר דֶער חוּפָּה, וָאס אִיז אִיהְרֶע
אָרִימֶע עלְטֶעךין גע קומען מִיט גְרִיגֶע וָוארְם. אִיהֶרֶע צוקוּנְפְט ואס מוּז נָאר בֶּעשְׁמֶעהְן
אין ;קינדְלֶען" אוּג ,לָוּ"לָיו ליד זִינְֶען.
פון אִזֵא קְלָאנֶען אִיז שוין אֵיין שְׁפַאן צוּ דיא לִיעדְלֶעך , מִיט וֶעלְכֶע רָאם
יּדִישֶׁע מֵיילעל מְרֵיֵימֶם זִיך . וֶען ‏ דיא עֶלְטֶערִי יימקֶען זִיא חַתוּנָה הָאבִין מים
אַזוֹינֶעם וָאט דָאס הַארְץ צֵיהט נִיט צו אֵיהֶם, וֶוען אֵיהֶר פְרַייעֶר ווילֶען וֶוערְד נִמֶענְטֶעט
אוג דיא מוּז אַליין בי זי פּועלִין . אַז מִן הַּסֶמֹּם אִיו אֵיחֶר אַזוי בַּאשֶׁעהרֶט, אוֹיך אִין
אַוֶעלבֶע פַאלְל גֶעהְט מֶע אַו דיא אִירָאנְיֶע שְׁמֶעהְט יה צוּ הִילָף , אַז זיא לאט ט איהר
נִיט אוֹישְׁפִּיְֶן די בִּימֶעדֶע נַאל , אַז זיא ארי אֵיהֶר ייָאמֶערְלֶעך גֶעשְׁרֵייאי אוֹים
אַ שְׁמִילְלֶען קרֶעכֶץ אוג דָארְט וואו מֶען וָאלְט גיקענְט , אַרױיס פוּן דֶר הַעֲוָה * בֶּעמֶערְקְט
מֶען מכִנָעַח אוג אּנמֶערְגֶעבֶּענְהיי , ויא עִם אִי זיךְ לֵייבם צוּ אִיֶּערְצֵייגֶען אָט פון
דֶעם ליערֶעל 4

שְׁוויינֶען מוּסטוּ ֵייֶעלֶע ,

ואס עֶלְמֶערְן נִימֶּען זייר דָאס עָטם,
אוּג וָואם דוא גְלוּסְט עדֶעלֶע --
אִין דֶעם גִיךְ פַארְגֶעם ,

א קאליקע אֵיין אַלְמֶּען
גֶעפָאללנ זייא פַאר שֶׁעהְן,
מוּממוּ זִיך ‏ מִיט אֵיהֶם הַאלְטֶען
ווייל דָאס וִוילְלֶען זייא אַלְלֵיין ‏

נָאר דָאס וָואם זֵייא גֶעפָאלְלט
מוּז וערִין בַּאלְד גֶעטְהָאן,

אַי דוא גֶעהְסְט יּנָג פון דֶער וֶועלְט--
דָאם גֶעהְט זָיִיא נִישְׁט אָן ,

גָעהֶר פִיעָל אִירָאנָיֶע. לֵיגְט אוֹיף אִין דִי לֶיעדֶער וָואס גְגֶעהַאנְדְלֶען דִי פּאלְשֶׁע
ליעב ע. מִיר קענין דָא בְּרֶענְגֶען צְוויי לֶיערֶער ר פון אָבְּנֶענַארְמֶע לייט . פוּן אַ מַאנְסִ-
פֶּערְזָאן אוּנ פוּן אַ פְרועֶנְצִימֶעו --אוּג דֶער לֶעזֶער נועם אוּנֶז מוֹדָה וַיין אִין אַ זֶעלְבֶע פַאלְל

ר 6 625 = 40

128 =
אִיו דֶער מַאנְן אַ סַ רוּהִיגֶער אוג צולָאוְט נִים אַזױ דֶעם יפָּח קדוֹשִׁי וִיא ריא פָּרי

שֶׁעהְן בִּיסְטוּ, הָדֶם לעלט. אַזוֹ הל וִויא דִיא זוּנן ,
מִיט מיר מְהוּסְטוּ רֶעדֶען -- אֵיין אַנְדֶערְן הָאסְטו אִין זנ
מִיט מִיר מְדוּמְמוּ רֶערֶען אַז דוּא וֶועסְט זַיין מיין,
גיין,גֵיין , הָדֶם לֶעבֶּען. עִם {קען אַזֹי נִישְׁט זיין ,

אִיךְ וועל אַנְטְלוֹיפֶען אִין דֶער ניימֶער וֶועלְט אַרַין.

אִין די עטְלִיבֶע שׁוּרָהִילֶעך לִיגֶען אויך גָנוּג שְׁמָאכְוָארְטֶער, נָאר זי גֶענִין אָבָעי -
פָּארְט נִיט אַזױֹי שַארְף װִי אָט רָאם לֶיערֶעל פון אַ מֵיירֶעל, וָאס הָאט זִיך אַ צֵייט אַ רום-
גֶעפִּיהָרֶם מִיט .אַ גֶעליבִּיף" אוּנ צוּם סוֹף הָאט ער אֵיהֶר אַרֹיְנְשְׁטֶעלְט א צוּנָג אוג
הָאט זִיא נָאר גְוָאלְלט. טְרֶעסְטִין רֶערְמִיט וָואס עֶר הָאט אֵיהֶר גִיגֶעבִּין א גַאנְצֶע גמאקי
תִירוּצִים נֶען מֶען וֶועט זיא פְרֶעגִין װאוּ זיא אִיז גְוֶועהְן.

אוּג אַז מֶע וֶועט דִיך פְרֶעגֶען וָואס אִיזֹ הַיינְט אַזױ שְׁפֶּעם

וֶועסְטוּ זָאנֶען אַ תּירוץ אַז דוא הָאסְט בֵּין אַהֶער גֶענַאהְט,.

אֵיין תִּירוֹץ וֶעל אי זָאגֶען אַז אֶיך הָאבּ גֶעאַרְבֵּייט שְׁפַּענּ,-

דֶעם צְוַוייטֶען וֶועל אִיך זָאנֶען אַז אִיך הָאבּ גֶעבְּלַאנְזֶעם אין וֶעג,

דֶער דָרִיטֶער תִּירוֹץ אִיז--אִיך הָאבּ מִיךְ גֶעבַּאדֶען אוּנ גֶעשְׁווימֶען:

8 שַׁארְלַאמַאן הָאם מִיף גֶענַארְט אוג הָאט מִיךְ נִים גֶענוּמֶען .

רָאס הֵייסְט מאקי גֶערֶערְט מִימִין פוּלְלִין מוֹיל אוּג אוֹיף רֶעם אֵייגֶענֶעם סָטְרִית
גֶעהְט אוֹיך רָאס לִיערֶעל,

אִיך הָאבּ עֶרְשְׁט בֶּעקְלֶעהְרְט
אַז מִיר זֶענִין ‏ אַלְץ וֶערְטָה,
אוּנְז וַוייבֶּער דָארְף מֶען בְּרֶענֶען אוג בְּרָאמֶען;
מִיר טְרָאנֶען אִין הַארְצֶען רַאנֶעם
ווייל מִיר גְלֵייבֶּען שַארְלַאמַאנֶעם,
מִיר גֶעבֶּען אִיבֶּער אוּנְזֶער לֶעבֶּען דֶעם שָׂמֶן .
נִיט אָבֶּער שְׁמֶענְיג בֵּייוֶערְט זִיךְ. אַױ דָיֵא יּרִישֶׁע מוּזֶע. זֵיא ‏ קען זיין אוֹי
וֶערְטְלִיד וועגן מֶען דָאר . אָט הֶערְט זִיךְ צוּ וִויא זָא פַארְויגְט אַקְליין קינ

שָלָאף זֶשֶׁע, שְׁלָאף זְשֶׁע אִין דַיין רוּה,

מאך דִיא זִיסֶע אֵיינֶעלֶעךְ צוֹ,

מַאךְ זֵייא צוּא אונ עפֶען אוֹיף

וֶוען עִם קוּמְט דֶער מלָאֵך , וֶועקְט דִיךְ אוֹיף,
וֶועקט דִיךְ אוֹיף אִן אַ גוּטֶער שָׁעָה

אי ;לייו , אִי לִיו"ליוּ!

== 189 --

ייז וֶוען מֶע זָאלָל פֶערְגְכֵייכֶען אָט דָאס הְלֵיין לִיעדֶעל מִיט דִיא שֶׁעהְנְסמֶע לֶיערֶער
וָאס דִי גְרֶעסמֶע רִיכְמֶער הָאבִּי אְָגֶעשְׁרִיִּן צוּ פַארְוִיגִין קליינֶע קִינְדֶער -- מוּו מֶען
מוֹדָה זַיין אַז די וּרִישֶׁע גַאם-פָּאְֶיִע שְׁמֶעהְט גָאר נִיט גִיְדריגֶער פוּן אַלֶלֶע אוּנ אַו אזא
בּליד ‏ פו | אַמלָאָף. ואס וֶועקְט אִין דֶער פָּרִית אוֹיף דָאס אוֹיסְגֶעשְלָאפֶענֶע קֵינֶר + קען
נָאר שַא ער אִין דֶעם לכ הֶערְץ פון אַמַאמֶע, דיא אֵייגֶענֶע

98 8

תְרֶען ל קלייגֶע,

יאעהרֶען שֶׁעהְנֶע ,

וָואס זֶענְט אֵיהֶר אַזוֹי וענִיג דָא ?

אֵיהֶר זֶענְט נָאר גֶעקוּמֶען,

מֶע הָאט אֵיי שֶׁעהְן אױיפגענוּמֶען ,

אוּנ זֶענְט נָאר גֶעוֶועהְן בַּא אוּנָז אַיין שָׁעָה +

יָאהְרֶען יּנְָע,
יָאהְרֶען גְרִינְגֶע,
וָואט זֶענְט אֵיהֶר אַזוֹי נִיךְ אַוֶעק ?
עָם זֶעהְט אייך נִיט קֵיין אֵיינֶעל.

. עִם דֶערְיאנֶען אייך נִיט דִי פאנעל,
טִיקֶר זֶענְט אַוֶועק גָאר אָהן אַיין עק

ווֶער שֶׁמֶיעמָט אַז צום צֶע-טְלִיכְקִייט קוּמְט נָאךְ צוּ אַגֶעפִיהְל פוּן פַּאטְרִיאַטִומוּם
דָארְט װאוּ אִין דֶעם יּדִישֶֶען קראנקען הַארֶץ וֶוערט פְלִיצוּם אויפְגֶעוֶעקְט ריא אַלְטֶע
לִבָּע צוּ דֶער ,הָייםי, וואוּ אִין דֶער אוֹיסְגֶעווייקְטֶער נָשָׁמָה צובְּרֶענְט זיך אַפַייעֶר פוּן
אַ בֶּענְקֶענִישׁ צוּם פֶּערְלָארֶענֶעם כָּבוֹד אוּנ גְלַאנְץ, דָארְט אִיז טַאקִי נָאר צו בָּווא-
דֶערִין וי קְרָאפָמִיג עס יט רָאם יוּרִישֶׁע ליער ,

אִיךְ קוק אוֹיף ירוּשָׁלַיִם בַּא מַערֶב-וַַאנְט,

אִיךְ זָעה דָארְט מֵיינֶע קִינְדֶער וויא קויל שְוַוארץ

מֶע שְׁפַּארְט אָן דֶעם קאפ אוֹיף דֶער דַארֶע הַאנְד ,
מֶע אָכְצֶט, מֶע קְרֶעכְצט ; עִם קְלֶעמְט דָאס הַארֶץ .
נִימָא אִין ושיט קיין בּוֹים . קיין שְׁמֵיין |
וָואס זָאלל נִיט זַיין נַאס פון מֵיינֶע קִינדֶערְס גֶעוַויין ‏

ִי גֶעפָאלְט עִם אַייךְ וי דיא יוּרִישָׁע מִטֶע גֶעפוּנְט זִיך אַוֶעג צום גֶעפרֶעקְמין
הַארְץ, מִיט וָאס פַאר א כֹּחַ זָיא צו ְּלָאוְט אִין דֶעם אוֹיסְנֶערַארְטִין קאפּ כָּמָעַם פֶּער
לָאשֶׁנֶע פִינְקען אוּג רֵייסְט אויף דִי אויגֶען , וָואס לֵיירִין שוין הוּנְרֶערְמֶער יָאהֶרֶען פוּן
ְִנריקייט , זי זָאל זֶעהְן וי ערְגִיץ גַאנֶץ וַייט, אִין אַ מִוָרַח זַייט, אִיז יֶערֶעם בְּלֶעי
מֶעלֶע פון דִיא בּיימֶער בֶּענֶעצְט מיט יודישְע טְרֶערִין ? בֶּעווייְט עס רֶען נִים , אַז מִיר

== 190 = |

הָאבִּין נִים צוּ מְהוּן מִיט קיין אַלְמֶער בַּאגֶּעצֶע ; ואס הקען נָאר אָבִּשְׁפַּיֶעכֶען אַ גום
אוֹיג אָרֶער גְנֶעסִין וַאקֶם , אוּג מֵאקִי נָאר מִיט אַ אֵיבִינ יוּנְגֶער קְרַאפְּט וָאס קען קיין
מָאל נִיט אוֹיסְגֶעוֶועפְּט וֶערִין ? נָאר לֵאמִיר גֶעהְן ויימֶער אוּנ וֶעהְן וָאס פַאר א מִין
ָשׂוף דִיא יוּרִישֶׁע מוּוֶע מָהוּם אָב דָאר ואוּ זִיאקען זִיךְ מָעֵהֶר צוּפִיקְרֶען רִי הֶענְד *
דָארְט וִוי זיא אִין מאקי דִי גאנצֶע לַע ֵַּיתֶימֶע אוג קֵיינֶער קען אֵיהֶר (קיין רעה נִיט '
זָאגִין ! הָארְט נִוי אֵיהֶר פייער בְּרֶענְט ויא אַ נָר תָּמִיד אוּג דֶער קאלטער שָׂכֶל מוּו מִיט
דֶרֶף אֶרֶץ' שְׁמֶעהְן פוּן ווייטֶענִם אוג מָאר זי נִים אַרַיינְמישִׁין אוּג זִיך עי צוֶּערֶען
צוּ דֶעם וִוי זִיא סוֹדִיט זִיךְ מִימִין קְרַאנְקִין חַארְץ פון דֶער אָרימֶער יּרִישֶׁער מָאכְטֶער,
מִיר מֵיינין, רָאם פַעלד פוּן לִיעבֶּע !

אָט לָאמִיר זי לממל , אבִּשמֶעלִי אוֹים אַלֶיערֶעל וָואם בַּמֶעט אַלֶע ,קִינדֶער אִיז
ליא אוג פוילֶען ונ עס ; | /

בִּיסְט דָאך מִיט מִיר בְּרוֹנָז, אִיך וֵוייט דָאךְ פאר וָואס?
דוּא גֶעמְסְטאַרוּם אַ נַאנְצֶען טָאג אַרָאבְּגֶעלַאזְט דִי נָאז!
ווילְלמְטוּ מיר נִיט גְלִיבֶּען אַז אי הָאבּ דיך לִיעבּ --
לָאמִיר בֵיידֶע פַּאהרֶען צוּ אַ גוּמֶען יו !

פון אַ גוּמֶען יוד צו א גוּמֶען חָלוֹם --
נִיבּ זֶשֶע מִיר דָאס הָאנְטֶעלְץ , לָאמִיר מַאכֶען שָׁלוֹם!

אִין דֶעם ליערֶעל וֶעהְט מֶען וי רִי מחֶע װכְט אִינְצוְּלַאנְצִין לִיעבֶּע אַפִילוּ אִי
דיא הֶערְצֶער, וָאס קענין אִיבֶערְזֶעהֶען נָאר פון ,אַ נוּמִין ידי צו ;א גוּמִין חֲלוֹי. דָארְט
ִי דִי יּגענְדהֲלומוֹת הֶערְשֶׁען אָבֶּער פְּרֵייא, דָארְט װאוּ רָאט הַארְץ וייסְט גִים פוּן
.קיין ‏ קֵיימִין אוּנ דִיא בְּרוּמֶםט אִין גִיט גֶעפְּרֶעסְט , דָארְט וֶעהֶען מִיר וִוי דִי מוּוֶע אַרְבֵייט
אוֹיף אַלְלֶע כָּלִים וי ויא' קרִיכְט אַרַיין אִין דיא בֶּעהַאלְמֶענְמְטֶע ויְקעליף פונים הַארְצִין
אוּג וּבֶט אב בִּלְדֶער אַז יֶעדֶער נָאךְ זַיין גְרַאר זָאל זִיך גקענִין אִין זי אָנטישֶׁען ,

אֶך, וָאלְקען , וָואלְקען, מְרִינְק זִיף אָן דא
אונ פֶערְשְׁלִינְג מיך אויף,

גָאר אויף איין אֵיינְצִיגֶער שָׁעֵה

זאלְלממו מִים מִיר אַרוֹיף אִין דֶער הויף
אָהִין זָאלְלסְמוי מִיט מִיר פְלִיהֶען.

וואוּהִן מיין הַארֶץ וֶועט צִיהֶען

דָארְטֶען זָאלְלמְטוּ מִיט, מִיר אַרָאבְּשְׁעבֶּען
וואוּ ‏ מיין הַארְץ וֶועט זִיד אָנְקְלֶעמֶּען .

דָאם אִיז דָאס עֶרְשִׁמֶע מְרֶעפִּיל פון דֶעם לִימֶוער ואס פֵיהְרְט דיא ,פֶערְלֶיענמְעֵי
| ָשׁמוֹת' אין ויֵיעֶר יְחִימְמֶעלי אַרַיין . דָאט אִיוּ אֵיין אוֹיסְדְהיק פוּן א מִין בֶּענְקֶענִישׁ וָאס
קען זִיךְ ָא אַלְלֵיין קיין הֶשְׁבוֹן נִיט אָבְּגֶעבִּין , די מוֶּע בל אָבֶּער נִיט שְׁמֶעהְן בַּיים
אֶנְהֵייבּ אוג וַויים אוּנ בַּאלְ אָן דָאס צְווייטֶע טְרֶעפִיל,' וואו. צווי ִיעבֶּנְרֶע הֶערְצֶער
עי צושֵׁיירְט אוּנ בי פַּאר זִיך ‏ א טְרֵייסְט אִין ריא גֶערַאנְקִי ‏ |

2 191 --

אוי דָארִם שְׁטֶעהְט א בַּארְנְבּוֹים

אוב האט זִיף אייג גֶעבּוֹיגֶען.

אִיךְ זָאלל הָאבֶּען פְלִיגֶעלֶעף

וָואלְלט אִיךָ צוּ דִיר גֶעפְלוֹיגֶען,

וי פִיעֶל פֶּאעֶוִיע אִיו בְּהַאלְמִין אִין די פִיֶער שּׁרְהילִיך ואס הָאבִּין דַאכְט וִידו

קיין זִין נִים אונ בֶּעוויוֶען פָארְט קורץ אוג שַׁארף אַז דֶעם פּארְלֶיעכְטי גֶעהְט גָאר קיין
וַאךְ נִיט אָן אוּנ וָואס עֶר זָאל נִיט זֶעהְן פַאר די אויגֶען -- רֶערְמַאנְט עס אָיהֶם נָאר
אִין דֶעם וָואס אִיז אֵיהֶם ליעבֶּער פוּן אַללֶעמֶען אוֹיף דֶער על אוֹיף דֶעם ֵייגֶענֶעם.
גַאנְג אִיו דָא גָאךְ אַלִיערֶעל ;

אז אִיך זָאלל הָאבֶּען איין הארֶץ פון א שְׁמֵיין
ָואלְלט אִיך צוּ דִיר גֶעקוּמֶען,

אַז אִיך זָאלל זיין אַ פ שֶׁעלֶע פּוּנָים וַואסֶער
וָואלְלט איך צוּ דִיר גֶעשְׁימֶען.

אַז אִיך זָאלל הָאבֶּען פְִיענֶעלֶעף -
וָואלְלט אִיךְ צוּ דִיר גֶעפְּלוֹיגֶען

אַז אִיך זָאלל הָאבֶּען שִׁטְרִיְקֶעלֶעך
וָואלְלט אִיך צוּ דִיר גֶעצוֹיגֶען .

וי גְרוֹיס , וִי הֵיילִיג אִיז. דִי לֶיעבֶּע וָאס ‏ קען אוֹיְֶערְרקט וֶוערִין : אִין ‏ אַוֶעלְבֶע
בִּילְרֶער ! וי שׁעהן . וי רַיין אִיו רִי פָּארְם, ‏ אוּג וֶועלְכֶער ִי ווֶערְטֶער ִיסֶען זי
אַרוים | אָט נֶעהְמְט ; לְמֶשָל, נָאךְ דָאס לֶיערֶעל ;

אַז דוּא וֶועסְט אַ מָאל אַלְליין
אוֹיפִין אָרט אין נָארְמֶען שְׁטֶעהְן
וואוּ אִיךָ פְלֶעג זִיף זֶעהְן מִיט דִיר ‏
לֶעבֶּען מֵיינָם, גֶערֶענְק אִין מִיר !

הֶערְמְטוּ וִויא דֶער מָאלָאוֵיי -
אִין דֶעם נָארְמֶען אִין דֶער פְרָיה
מִיט דֶעם לִיעדֶעל זִינְגְט. צוּ דִיר ;
לֶעבֶען מֵיינם, גֶעדֶענפּ.איף מִיר!

זֶעהְמְמוּ ויא דָאס וַאקֶערל נֶעהְט
פוּן דֶעם בַּארְג וָאס פַּאר דִיר שְׁמֶעהֶם

אֵיין בַּמשָׁה בְּרֶענְגְט עם דִיר =י.

לֶעבֶּען מֵיינֶם גֶעדֶענְק אִין מיר!

== 192 -י

טְרֶערֶען רִינֶען, נָאר אִיך ווייך
אוּנ דָאס הַארְץ אִיז וִוי א שְׁמֵיין ,
טאג ויא נַאכֶם בֶּענְק אִיךְ נַאךְ דִיר )
לֶעבֶּען מֵיינם, גֶעדֶענְק אִין מִיר ‏
נָאר -נִיט מִיט אֵיין שָׁמִים בֶּעגְקֶענִישׁ קוּמְט אָבּ דִי מוּוֶע . אוֹיפִין דְרִימֶען טְרֶעפִּיל
בֶעגֶענְגִין מִיר זִיךְ שׁוין מִיט גֶעבְּרָאך בִינֶע הֶערְצֶערי, מִים צוּשְטֶערְמֶע הָאפְנוּנְגֶען , מִיט
דע שְׁוֶוערִין ,אויפְחַאפִּין ידי פוּן עויסֶע חֲלוֹמוּת". |

בַּיים בְּרֶעג וַאסֶער שְׁטָעה אִיך
אוּנ קען צוּ דִיר נִיט קוּמֶען,

אי פוּן וַויימֶענְסְט רוּפְסְטוּ מִיך ,
שיף קען אָבֶּער נִיט שְׁוִימֶען.

קען גי צוּשימִן צוּם. דער דָאס בֶעוינט עָם רָאס אי ואס אי ָא
פון אלל : הֶאמְּנונ נין * יביי ר א

א
ששו:

די לְבָנָה שֵׁיינְט אִין מימֶען ז דֶער נַאכֶט -

אוּג אֶמְתְּרִל שְׁטֶעהְט בַּא דֶער טְהִיר
זי זִיפְצְט , זִי קְרֶעכְצְט, זִי אִיז פַארְטְרַאכְט;
אוי, ‏ אַ וֶועהְטִיג אִיז אִיהֶר |

הָאדִי שׁוֹין מְרַאכְמֶען , הָאדִי דָאס גֶעוֵיין ,
צוּ קְלֶערֶען לָאז זַיין שׁוין גֶענוּג,

אַזֵא שֶׁעהְן הַארְץ וי ינקעליס אִיו גֶעוֶעהְן.
עֶר וֶועט שוֹין נִיט קוּמֶען צוּרִיק .

צוּ וֵיינֶען וֶועל אִיך הָאבֶּען, מַאמֶע לָעב,

אַזוֹי וי אֵיינֶער וֵויינְט אױף אַ קַרְבֵּן ,

אַיינְרֶעדֶען וֶועל אִיך מִיר אִין הַארְצֶען

אַז מיין זִים לֶעבֶּען אִיז שוין גֶעשְׁטַארְבֶּען .

נִיט ווֶענִיג מְרוֹיִעֶרִיגֶער זֶענִין רִי לִיערֶער, וָאס אֵין זָיִי ליגְט שׁוֹין אַ שְׁטִיק חֲרָמָה

אוֹיף דֶעם, וָואס מֶען הָאט דֶעם הַארְץ צוּ פִיל נַאכְגֶעגֶעבִּי אָמ הֶערִין. מִיר וי אַמויריט
בֶּעט זִיך.

מַאמֶענָיוּ, לְיוּבּענָיו ‏ הַארְצָענְיוּ קְרוֹנָענָיוּ ‏

שְׁוַייג שוֹין אַ בִּימֶעלֶע שְׁטִילְל,

לֶעשׁ שׁוֹין אָבּ דָאס העלִישׁ פֵייעֲרְל ,

גִיבּ מִיר שי וֶועמִין איך וִיל :

== 198 ---

דִי כּחוֹת, דִי כּחוֹת גֶעהֶען מיר אוֹים,
אִיךְ קען זֵיי שין גָאר נִיט פִיהלֶען !
דֶעם צֶעהנְטֶען , מַאמֶענָיוּ, וֶועל אִיךְ פַארְָאגֶען,
אַז עֶר זָאל קיין לִיעבֶּע נִיט שְׁפִּיעלֶען.
עֶס העלפט אֶבֹּעֶר ניט קײַן ,פאַרזאָיַן דעֶם צעֶהנטין" אוּנ דעָרפּאַר זעֶהעֶן מיַר
פּיִעל קרבּנות פון דעֶר פּאַרשעָר ליעבּץָ. מעֶן קען זאָגיִן בּלי גוּזמא אַז הוּנרעֶרטעֶר
ליִערעֶר געֶהעֶן אַרוּם אִין פּאָלק , נאָר מיר װועָליִן דאָ בּרעֶנגעֶן נאָר עֶטליִבץָ פון זי
דאָס פּאַרשטעָהט זיף אַלײַן אַז דעֶר גאַנצעֶר צאָרן גיִסט זיך אוֹים אוֹיף דֹעָר פרױ
אוּג זעָהר ועֶלטעָן קוּמט פאָר אַז אַז דעָר מאַנן זאָלל בּלײַבּעֶן דעָר געָנאַרטעֶר +.
װעָניִגסטעָנט די פאָלקסליַעדעֶר אִיבּעֶרציַיגיִן אוּנז אַז עָם אִיז אַזוֹי . דעֶרפאַר העָרין
מיר נאָר װײַבּעָרשע קוֹלוֹת . אֵיינעָ שרײַעָם + | |
דוּ הָאסְט מִיךְ גֶעקָאוֶועט אִין אַייוֶערְגֶע קייסען,
אוּנ הָאסְט מִיךְ גֶעלָאזְט שְׁטָעהן,
דוּ הָאסְט מִיר בֶּעוִויוֶען וָואס לִיעבַּע בֶּעמַייט,
אִיצְט מוּז אִיךְ פוּן דֶער וֶועלְט אַוֶועקְגָעהן .
אֵיין אַנדעֶר קרבּן מאָהלט אונז נאָך מיט עֶרגעֶרעַ פֿאַרבּיִן זײַן בּיִטעֶרעָ לאַגע 1
דַיינֶע הָאר הָאבּ אִיךְ אויף מֵיין הַאלְו גֶעמְרַאגֶען,
אַזוֹי וי אַ נָאלְדֶענֶע קעט,
אִין זִינֶען הָאבּ אִיך דִיך גֶעהַאלְטֶען
אֲפִילוּ פֶערשָׁלַאפֶענֶערהֵייט.
אוי אוי , מַיין הַארֶץ מֵיין קרוין,
מֵיין מְרֵייסְט ' מֵיין מְהַייעֶר לֶעבֶּען,
שָׁנייד מִיר אוֹיף מיין הַארֶיץ,
וֶעסְטוּ זֶעהן אַ ואוּנְד אַ פְרִישֶׁע.
אֵיידֶער אִיךְ הָאבּ זִיךְ מִיט דיר דֶערקֶענְט,
גֶעשִׁיקְט הָאסְטוּ צוּ מִיר מְשׁוּלָחִים,
איצְט טְרָאג אִיךְ א נָרוים נִידְנִיסְט אִין הַארְץ:
דָאס אִיז דָאךְ דֶער נָקבָהים רָוָחִים....
נאָ שרעַקליִבעֶר אִיז דאָס שטיללע לײַדיַן פוּן אַ דריַטעָן קרב ;
אוֹי אִיז מִיר, מַאמָענָיו, דֶער קאפ מְהוּט מִיר וָועה,
-- הַארְצֶעניּ, לְיוּבָּעניוּ, זָארג נִיט אַזוֹי,
וִוי אַזוֹי זָאל אִיך נִיט זָארְגֶען אַז עֶר פַּאהרְט אַוֶועק,
אוּג פון -מַיין זִים כֶענֶּען אִיז דָאךְ נָאר אֵיין עָק.

---- 194 ---

עֶר פָאחְרְט אַוֶעק או גָלֵייךְ קיין אַרֶעסְטי

אַז אי הַאלְט עס אוֹיט -- אִיז אַ גְרוֹימֶער נָם ,
דוּא פַאהְרְמְט אַוֶועק אונ אִיך אַלְלֵיין בְּלֵיבּ ,
הַארְצְעניו , לְיּבָּעניוּ.,. אַ בְּרִיוֶעלֶע חָאטְשׁ שְׁרֵייבּ ,
= א בְּרִיוֶועלֶע וֶֶעל אִיך שְׁרֵייבֶּען נָאר נִיט צוּ דִיר ,
הַארְצְעניוּ , לִיּבֶּעניו , פַאר וָואס קוּמט עָם מִיר ?.

נָא וָואם, פְּרֶעגְט זִיך. /קען מֶען זָאנִין אויף אַזֶעלְכֶע וִפֵצִין וָאס גִיסֶען זי
אַרס גלֵיי פוּנָים הַארְצִין ?. װִי פִיעל קְרַאפְט לִינָט אִין דֶעם אוֹיסְרְרוּק אַז ;ואס
נִידְיסְט אִיז דער נַקכָהיס רְוָחִיטי ‏ רָאט אִיו א פֶערְרִימְפִּי קיל (' אשְׁוואךְ פרויענְצִימֶער
| גֶעגֶען דֶעם מַאנְן וָואס בַּויוְט אֶיהֶר זַיין נְבוְרֶה אויך אִין דֶער ליעבּע , דָארְם װאוּ זָא -
אָיז, דַאכְט וִיךְ, שְׁטַארְקֶער פוּן אִיהֶם! דָאם אִיז אַ שְׁטִילְלֶער שָיָאמֶעסְט פו אַ, מֶענְשִׁין
גֶעגִין אֶַעלְבֶע ואס דאנקען אוּג לבִּין ' נָאמט פַאר שָׁלא. עֲשַׂנִי אִשָׁׂהי! וִי פִּיל רַאֲנָה
אוג עַנְמַית נָפֶשׁ לֵינָם אִין דיא גצֶעהָלְמֶע וֶוערְטֶער : ,פַאר וָאס קוּמְט עס מִיר ?* רָאס
אִיז אַ שַׁאֲקָה. וָאס די אָרִימֶע פְּרוֹיא זוּכֶט גָאר אוֹים אֵיחֶר ,קיין תְּשׁוּבֶה' נִים + רָאס אִיז
אַ בִּיטֶערֶער קְרֶענְץ, וָאס חַאפְט זִיךְ אַרוֹים יו א חוֹלָה, חָאמָשֵׁי אֹיף / קיין רָפוּאָה
הָאפָט עֶר נִים :
רִי וּרִישֶׁע מוֶּע מִישְׁט זִיף אויך אַרַיין אִין פֶּערְשִׁיערֶענֶע לֶעבִּינֶם פְּרַאנֶען אוּנ װִי
בַּאלֶר עֶס קוּמְט נָאר פָאר עֲפִּים אַ וויבְמיגֶער מַאמֶענְט אֵינָים לֶעבֶּען פּנִים פַאלָק ,
לֶענְט זִי בַּאלֶר רֶעט יורין וֶוענִין דֶעם אַלֶיערֶעס אִין מױיל אַרַיין . אַז מֶען הָאם פַּאר
צַייטִינְס אָנְגָהוֹיבִין בֵּיי יּרין גֶעמִין רֶעקְרוּמִין אוּג אָבְּגֶעבִּין מַאמֶעס פון קִינְרֶער פַאר
קָאלְדַאמִין ‏ וָאס הָאבִּין בֶּערַארְפ דִיענֶען 2 יָאהֶר כָּמֵרֶר . הָאם רֵיא מהט גֶעהָאלְפִין
ויינִין רֶעם וָואס דֶער ור * אִיו אוֹיף אֵיהֶם גֶעפַּאלְלִין אונ דֶערְפוּן אִיז גְכָּאהְרִין גוָארֶען
אַ ליער' פוּן אַ רֶעקְרוּט וָָאס גֶעוֶעגֶענְט זי פַארִין אַועק גֶעהֲןי מִים זַיין ַייב

אַז עִם וֶעט קוּמען די נַאכמ
וֶועסְטוּ זִיצֶען פַארְטְרַאכְט
וֶועסְט קְלֶערֶען וֶוענֶען מִיר :
וואוּ אִיז יֶעצְט מֵיין מַאנְן .

צוּ אִיז עֶר נָאךְ פַארַאן,

צוּ וֶועט עֶר נָאף קוּמֶען צוּ מִיר ?

עֶלֶענְד וי א שְׁמֵיין בְּלֵייבּ אִיךְ הַיינְט,

וַויים פון עֶלמֶערְן א גוּמֶע פְּרֵיינֶר ,

פַאר וֶועמִין ועל אִיךְ מַיין הַארֶץ אוֹיְרֶעדֶען *
אַז אִיך וֶועל זַיין מִיט יְמוּרִים פוּלְל ,

דֶער קאפ ווע מיר וֶוערִיןְ דִילף ,

ער וֶועט פַארְשְׁטֶעהְן מיינֶע לייֶען ‏

-- 198 ---

| אִין אַ מִלְחָמָח בִּין אִיך נִיט קיין פְרַייר ,
אִיך וֶועל מוזען גֶעהְן אִין פייֶער ,
אוּג אַז דִי קויל וֶועט מִיף טְרֶעפֶען --
וֶוער וֶעט דיר אַ יָרִנעָה גֶעבּען ,
זַאלְְט קיין עֲנוּנָה נִיט יע
עָם חַאפֶּט מיך אָן א גֶעוויין ‏

אִין דֶעם קלָאנִין פוּנִים מַאנְן קען מֶען אַרויסְוֶעהְן אַז אִיהֶּם הַארְט מֶעהֶר די
רַאקטִישֶׁע ייט פוּן אַללֶע אוּמִנְלִיקִין וָואס עֶר שְׁטֶעלְט זִךְ פָאר . דַאנֶענִין זעק
ען אִו אֲפִילוּ אֵין אזא פאל; בַּוויינְט רי פְרוֹיא מָעֵהֶר אִיהֶר גָעפִיהְל פון לֶיעכֶע :

אוֹיפִין בַּארְג שְׁמֶעהְט א מיבֶּעלְע,-
זִיא מָהוּט מִיט אֵיהֶר פַּאר בְּרוּמֶען ,
אִיךְ הָאבּ. גֶעהַאט אַ גוּמֶען פַּרֵיינְד
אונ קען צוּ אֵיהֶם נִים קוּ?;

הָּאכֶען טְרֶערִין מְהוּען זִיף

פוּן מֵיינֶע אוֹיגִין רִינֶען ,

אִיךְ בִּין גֶעבְּלִיבֶּען וי אַ שָׁפּאָנֶדְלֶע
אוֹיף דֶעם וַואמֶער שְׁוִימֶען ,

ָאר דִיא וֶֶעלְט איז אוֹיף מִיר גֶעפַּאלְל. !
זייט אִיך בִּין גֶעבְּלִיבֶען אַליין ,

זִיץ אִיד דָאךְ מָאנ אונ נאכ

יָאמֶערלִך אוּג וֵיין .

| מייכֶען טְרֶערִין טְהוּען זי .
רִיגֶען פוּן מֵייגֶע אויגֶען ,
אִיך זָאל הָאבֶּען פְלֶיענֶעלֶעף
וואלְט אִיך צוּ אֵיהֶם גֶעפְלוֹינֶען .

לֶענְט זי קִינְדֶערְלִיךְ אַלְלֶע אַרוּם מִיר,
אַייֶער טַאטֶע אִיז פוּן אייך פֶּערְמְרִיבֶּען ;
קְלֵיינֶע יְתוֹמִים זֶעגְט אֵיהֶר דָאךְ

אוג איף בִּין אֵיין אַלְמָנָה -- חַיָה גֶעבְּלִיבֶען .

פֶ
הָ

אַז דִי פִינְסְטְרֶע צֵיימִין זֶענִין אַוֶועק אוג בַּיי יורין אִיז נְטָארִין אַ בַּימִיל לִיבְּטִינֶער,
אלל ע מִינֶען זֶעהֶן רִיעגֶען אונ דִי דַיענְסְט אַליין אִיו פַּארְקוּרְצֶט טִיטָארִין אויף זֶעקְס
יאהֶר . הָאט די מוזֶע אויף אִיבֶּערְגֶעבּיטֶען אֵיהֶר מָאן, מֶען הֶערְםּ שׁוין נִיט ,היין חְלִימֶען,

{חויז-פריינוין { 20

מ-- 1960 ==

היין גֶעוויין. רֶעקְרוּמִין וֶענְגֶען זי שוין נִיש מִיט רִי וַייבֶּט , ;ענטות לופין מָעקי נִים
; אָרוּם אִין רִי נַאסִין אוּג די לִי עלֶעף קליג נְגֶען שוין גָאר פְּרֶעְלִיבֶער .

ייטיזְשֶׁע מִיר גֶעזּנְד
מיינֶץ לִיעבֶּע שְׁכָנִים,

א מְהֵייל וֶועלֶען לַאכֶען ,
א מְהַייל וֶועלֶען וֵויינֶען.
מֶע מְרֵייבְּט מִיךְ אַוֶועק
אֵיהֶר וֶוערְט מַיינֶער פָּטָר .
בְּלייבּיזְשֶׁע מִיר גֶעזוּנֶד
מיין לִיעבֶּער פַאטֶער 3-
פוּן מֵיין ליעב קינ
פָּאהֶר אִיךְ אַוֶועק,
ינשע גֶעזוּנֶד , מיין לִיעבֶּע בַּלֶהו
נָאךְ דִיר וֶועל אִיך בּענְֶען
מָעהֶר וִוי נָאךְ אַלְלֶע .

רֶער הָלוּק פון אַ זָא גְוֶענְגִין בִּיז די קינות וָאם פָּלֶענט אַבּמְלָאגִין א יוּרִישָׁעױ
עקְרוּם צוּריק מִיט אַ יָאהֶר פֶערְצָיג - אִיו גָאר נָהוֹים , נִימָא. שׁוין דִי שְׁרָעק. בִּילְדֶער
פון ;קְלֵיינֶע ‏ יְתוֹמִים לֶעךָּי, פּוּן אֵיין ;ֶעבִּינֶער אעגוּנָחי , אוֹיף זִייֶער אֶרֶט שְׁוֶעבְּט
אַגֶעשְַאלְט פוּן אַ גֶעלִיבְּטֶער בַּלָהי ואס דֶעם חֶתִן אִיז זִיף שְׁוֶוער אָבָ ֶעַייסִין פון
אֵיהֶר. דֶער רֶעקְרוּט שְׁלָאנְט זי שוין נִים קאפ אִין דֶער הַאנְד . עֶר גֶעוַוַאלְרֶעוֶועט נָימ
עֶר וֶעהְט נִיש פַאר דֶער צַייט קוילן ְִּיהֶען אוּג אֵיהֶם טְּרֶעפִין . גער גֶעהְט אַוֶועק מִיט
דֶער הָאפְּנוּנְג אַז עֶר לָאנְט אִיבֶּער אַגֶעמְרֵייא לִיגֶּענְד הֶערְץ וָאם ינָאךְ אֵיחֶר וֶוֶעם עֶר
ֶּענְִין מָעהֶר וי נָאךְ אַלְלְעי , גָאר אִין רֶער לַאנֶע פון דֶער פְרוֹיא אִיז קיין בְּגָאנְדְרֶע
פֶערֶעֶנְרֶערוּנְג גְוָארִין . זִי האט רֶעמָאלְם גֶעויינְט. אוג וויינְט אוֹיךְ 8 צוּנָר, דָעֶ
נַאנְצֶער אוּנְטֶערְשִׁיער אִיו אֶבֶּער אִין רֶעם וָואס פְּרֵיהֶר הָאם זי מוֹרָא נָהַאט זִי זָאל
נִים דַאַרפִיןבְּלייבִן אַלֶעבְִינֶע אַלְמנָה אוּג אִיצְט שְׁרֶעקְט זִי זִיף זי זָאל גָאר נִים
ְליבִּין שְׁטעהְן פוּן פַארֶענְט . אָם הֶערְט וי אַװי אַ יוּרִישֶׁע מָאבְטֶער קלאט הַיינְט,

פִּינֶם יָאהֶר וֶועל אִיך אויף דיר וַוארְמֶען,
אוֹיפִיך זֶעסְמְמֶען וֶועמְטוּ אַרוֹים ,
אוג אַז עֶס וֶועט דִיר גֶעפָאלְלֶען א שֶׁעהִנֶער מֵיידָּשל --
וִוי אַזוֹי זֶשֶׁע נֶועט מִיר זַיין דֶער וֶעמְהִיג גרו זים?

אִיך הָאבּ גֶעמֵיינְט אַז אויף דַיינֶע וָוארְטֶער
מֶעג מֶען שְׁמֶעלְלֶען מורן,.

צוּם סוף מְרוּסְטוּ מִיר אַזוֹ

אַז אִיך מוּז שְׁמֶענָדִיג וו ינֶען אוג טְרוֹעֶרְן.

= 197 --

נָאר וֶוען דִי יוּרִישֶע מוּזֶע נֶעהְט נאך דֶעם יוּרֶען פוּס--מְרֶעט אוּנ וְשַׁאלֶעווֶעט נָים
קֵיין פֿארְבֶּען דָאר װאו זִי דַארְה שִׁיקֶען ְיֵייסְט דוּרך אַ לֶיערֶעל, עָרְרֵייכֶט זִי די
גְרֶעסְטֶע שְׁטופָע פוּן פָּאעויע אִין דיא לֶיערֶער וו אס קֶעהְרִין זִיד אָן מִיט דֶער אֶמְתִיער
מוּטְמֶערְלִיעבֶּע, וֶער ווֵייסְם נִיט וִוי פִּיעל צֶעהֶנרְלִינֶעף לִיעבֶּעם עֶס דְרֶעהֶע ען זיך אַרוּם
אוֹיף דֶער וֶועלְט, - וָאס אִין זֵיי וֶוערְדְט נָאר גֶערֶערְט אִיבֶּער ייר בִּימֶערן מזל פון קְלֵיינֶע
יְתוֹמִים . וָואט מוּזֶען גֶעבִּיך ליידֶען פוּן אוּמְבּרַחֲמָנוּרִיגֶע שְׁממַאמי אֵיינֶם פון.
דיא בָאִיגֶע לֶיערֶער גֶעפוּנֶען מִיר פַאר נֶעמְהִיג רָא צוּ בְּרֶענְגֶען .

אוֹיף דֶעם בֵּית עוֹלֶם אוּנְטֶער אַ מַצָבָה
קֶערְט זִיךְ א קול פוּן א יוּנְגֶער נָקֹבְ
זִיא שְׁריעט אוּנ וֵויינְט : אוֹי ועה אוג וינ ,
וָואס הָאט דִיא שְׁמִיפְמוּטְטער צוּ מֵיין אֵינְצִיג קיד !
מיין נַאנְץ לֶעבֶּען ואס איך הָאבּ פֶערבְּלַאכְט
אִיז נָאר. גֶעוֶועהְן אֵיין פִנְסְטֶערֶע נַאכְט ,
דָאס קיד אִיז בַּא מִיר גֶעוֶועהְן מיין אֵיינְצִינֶע שֵׁיין,
הַיינְט לֵיירְט הָאם נֶעבִּיךְ צָרוֹת אוג פַּיין,
מִיט בְּלוּט פון מיין הַארְץ הָאבּ אִיך אֵיהֶם דֶערְצוֹינֶען,
גֶענַאשֶׁען מָאב אִיך אִיהם מִיט טְרֶערֶען פון דיא אוינֶען
אִיצְט צַאפְּט מֶען אֵיהֶם זיין בְּלוּט ; מֶע בְּרֶעכְט אֶיהֶם די בֵּיינֶער ,
עֶר שְׁרַייֶעט אוּג וויינְט, עס הֶעלְפְט אֵיהֶם נִיט קיינֶער אע -
ליין שְׁריעֶן קָאבּ. איך אִין קֹכֶר דֶערְהֶערט ,
ַיין וויינֶען הָאט מיך פון מיין רוּה גֶעשְׁטֶערְט ,
ייגֶע טְרֶערֶען נֶעגֶען צוּ מיר אִין קבָר אַרַיינְגֶערִינֶען,
זי'ן כָּלוּט הָאבּ אִיךְ אוֹיף מֵיינֶע תִּכְרּכִים גֶעפוּנֶען .
: סֶ 6 6 6 ט 6 פ
: 3 8 ={ : : : :
שְׁטֶעהְט אויף אַלְלֶע מוֹימֶע , שְׁמֶעהְט אוֹיף גֶעשְׁווינָד.
שְׁטֶעהְט אוֹיף אוּג רַאטֶעוֶועט. מיין אֵיינְצִיג קִינָד ,
אַלְלֶע" מָתִים שְׁנויעֶען, אַלְלֶע מָתִים רִיהֶען,
אִיך מוּז צוּ נָאמְטים כֹּמֵא הַכָּבוֹד פְלִיחֶען.
פוּן נָאמְטיט שְׁטוּהֶל וֶועל אִיד נִיט אֶבְּמְרֶעמֶען
בִּיז וַוַאנֶען ;ער וֶעט דֶערְהֶערֶען מיין בּעמֶען.
רִבּוֹנוֹ שָׁל עוָֹם, דוּא הָאמְט מֵייגֶע יּנְגֶע יָאהְרֶען אָבְּגֶעשְִׁימין,
! בִּיסְט דוּא מְחוּיב דֶעם יָתוֹם צוּ חִימֶען ;
רבּוֹנוֹ שָׁל עוֹלֶם, וואוּ אִיז דַיין רַחֲמָנוֹת ,
דוּא בִּיסֶט דָאך אַבִי יְתוֹמִים וְדַיין אַלְמָנוֹת גס

-- 198 ===

דָאס עד אִיז צוּ גְרויס מִיר זָאלֶען עם אִין גַאנְצֶען דָא איינְשְׁטֶעלֶען, גאר פוּן
דֶעם בִּיסֶעס ואס מִיר הָאבֶּען גֶעבְּרַאבְט קען מֶען זעהְן אַז אִ דֶער זִין ; אי דִי פָּארֶם זֶענִין
אוים גֶעצֵייכֶענְט שֶׁעהְן אוּג אַז עִם אִיז נָאר צוּ שְׁטוינֶען אִיבֶּער דֶער גְרוֹיסֶער פּאעָטִישֶׁער
הָיֵאפְט וָאס לֵינְט אִין יְדֶער שׁוּרָה, אוּנָז דַאכְט אַז אָפִילוּ. רִי שְׁטִיפְמַאמֶע , רִי מַרְשַׁעַת '
טָא גֶּערַארְפְט רֶערְפוּן גֶערִירְט וֶֶערֶען . ! אוּג אויבּ נִיט -- קענען מִיר ווענִינְסְטֶענְם רֶעכְנֶען
אַו אַזֵא פַּאעֲויִע מוּז וִירְקֶען אוים די גֶענְגֶער פוּנָים וּדִ'שֶׁען זְשַׁארְגָאן . זי גָאלֶען אֵיהֶם
נִיט בֶּעהַאנְדְלֶע מִיט אזא יֹשֶׁר װִי דִי , שְׁטִיפְמוּמְטֶער * רֶעם , יָתוֹם'.

מִיר וִוילֶען נָאךְ.קיין סד הַנֹל נִיט אוּנְטֶערְפִיהְרֶען . מִיר' הָאפֶען נָאךְ שְׁפֶּעמֶער
אִיבֶּער דֶער אֵייגֶענֶער פְרַאנֶע אַ בּיסֶעל מֶעהֶר רֶעדִין ! יינ מוֶּען מִיר נָאר דֶערְווייל
ָאגֶען : מִיר רֶעכְנֶען אַז דִי עִמְּלִיבֶע בֶעווייוֶע, ואס מִיר הָאבֶּען דָא צוּנויפְגעקְלִיבֶּע
זֶענִין גֶענוּג צוּ אִיבֶּערְצֵייגֶען יֶעבֶען וַאס הָא אט ליעב דֶעם אֶמֶת , אַז דִי יוּרִישֶׁע מוֶע אִיו
נִים ,קיין אַיינְבִּילְדוּנְג. ואס פֶעבְּט נַאר אִין דִי גֶערַאנְקען פון הֵיימֶע זְשַׁארְנָאן -
חֲסִירִים - גִיט ,קיין אוֹיְגֶעטְרַאכְטֶע זאך וָאם הָאט נָאר,קיין מַמָשׁוֹת נִים , נָאר זיא
עֶקסִיסְטִירְט טאקי אוֹיפִין רֶעכְמֶען אמת , זִי בַּאלייט דֶעם יוּרֶען פוּנָים ויגֶעלֶ בי
צוּם יבר ; זיא אִיז אויף אֵיינֶע פוּן דִיא הִימְלִישֶׁע מָאכְטֶער וָאס זֶענִין ארָאבְּגֶעשִיקְט
גֶעוָארֶען צוּ פֶּערְִימֶען דָאס לֶעבֶּע פוּן אוּנוֶער פָאלְק ,,,, יא , זִי לֶעבְּט אוּנ אֵייבִיג ווע
זי לֶעבֶּען דִי יּרִישֶׁע מע , אוּג רִי בּלוּמֶען , וָואס זי בֶּעשִׁיט מִיט זֵיִי צוּ צייטֶענם דֶעם
ְשׁארְנָאן , וַאקְסֶען אוֹיךְ אוֹיף אַ הֵייליג על ,,,, דָאס טָארֶען נִיט פַארְנֶעסֶען די אַלֶע
וָואס קוּקֶען מִיט נִאֲוָה אויף אוּנזֶער עבָרֵי - מֵייטְשׁ אונ הַאלְמֶען גָאר פַּאר א אוּם-כָּבוֹד
צוּ רֶערִין אִיבֶּער דֶעם וי איבָּעׁ א לִימֶערַאטוּר, יי מוִּין שְׁמֶענ נָרִיג הָאבֶּען פַּאר דִיי אויגין
א ריין מַלְָבִים גֶעשְטַלְ נִיט אֵיין אֵיינְגֶעשְׁרִימ פֶּענֶע בְּרֵאֶה ‏ אַמִין פַארְוֶעהֶענִישׁ
| אִין אַצֶערִימֶענֶער יּפָּע. פֶערְקַאפֶּעט מִיט הַבְדֶלָח -- וַאקְם. אוּג מְשָׁאלֶענְט -- אוֹיך ,. אִין
זייעֶרֶע אויעֶרְן דַארְף הִילִיכֶען נִיט א א שׁרֶעקְלִיבֶער הוּסֶם , נָאר דִי פַייעֶרְרינע וָארְמֶער }
שֵׁל נְעָלִיף מְעַל ַנְִי כִּי אַרְמַת קוֹדֶשׁ היא 1 וַַארְף אַרָא דִי שׁוּךְ ‏ דֶענְן דו שְׂמֶעהְסְו
אויף אַ הֵייליג אָרֶם ייי.

לערנער .

-- 199 ײײ

גיק 5 |
כְּפַוֹר.
4 6, חע טא ר רעב רערעל טלעש רשי

מָיום כַּפָּרִים חָה . 72 יט
כִּפָרִים הַבָּאועלֵינוּ לְטוֹבָה

געווירְמֶעט מֵיינֶער טוּטְעו'. הָאֵשֶׂה הַיִשְׂרָהּייפּעמָא חי 6
אִין גרויסֶען בֵּית-הַמֶרְרֶשׁ אי שוין דֶער רב אומגענַאנְֶען שְׁמונָהיֲשׂרֵה פון שִָׁרִית

דֶער הון מִיט זֵיינֶע מְשׁוֹרֵרִים וֶענֶען שוֹין צוּגֶעגרַיים גֶעווֶעעֶן אוֹיסצוזִינְגֶען דֶעם סְקַארְבָּאוֶוען
גנ פוּן רִי עֶרשְׁטֶע בְּרְכוֹת צוּ חַוְרֵת הָשֵׁיץ . נוּר פוּן רֶער וַוייבֶּערשֶער שוהל הֶערְט זיך ;אף
רָאס נְרוֹימֶע גֶעוֵויין אוג חְלִיפֶּען פוּן רִי בֶּעטְרִיעבְּטֶע הָארְצֶער , וְאם גִימֶען אוים אִין היישי{עז
מָאג , די אִיבֶּערִיגֶע מָאס טְהוערְן . וָואס בֵּיי זֵיי אִיז גֶעבְּלִיעגֶּען נָאף וִייֶער אֶפֶט וויינְט 8

גַאנֶץ יָאהר + פ+
-זוֹם כִּפּוּר אִיז הַיינֶם י

אוב עם מֶרֶעפְט אַמָאל, עֶרגעץ. אַז אֵיין אֹשָה מְרָאנְט אַרִיבֶּער א וייטִיג , אַ זְאָרג י
אָדֶער צער אִין הֶערצֶען אַ נַאנְץ יאהר אֶהן מְהרֶערֶען . אִהן ווייגֶען, אִיז דָאס נִיט הֵייל זי
פַּיהלְט נִיט אָדֶער די וייסְט נִיט װִי שטַארְק דֶער וויימִיג, זָארג אוּג צער וֶענֶען, גיין י רָאם
ַוייבֶּער-הֶערְץ אִיז יי אוּג עֲמפְפִינְדלִיך גַענוּג יֶערֶע זַאךְ וָאם מַאכְט דֶעם מַאנְסִיפֶּערְשׁוין
יִמוּרים מַאכְט עס אִיהר נָאך מָעהר פַיין, נוּר עִם מְרֶעפְט דַאנן . אַז טַאקִי די אֵייגֶעגֶע יְסוּרִים.
ָארְג אוּג צֶער פַאללֶען וִוי שְׁמֵיינֶער שְׁוֶוערֶע אויף אִיהר הֶערצֶען אוג פֶערשְׁטֶעלֶען אוּג פֶּער-
פרֶעסֶען יֶעגֶע גֶעבֶּנְשְׁטֶע קְוֶועלֶע אִין אִיהר פוּן וַוַאנֶען רִי ערקװיקענדֶע מְחרֶערְן פְִּיססֶען .

זי ול וייגֶעירָאס הֶערְץ רייסְט זי אויםצוניסטֶען דָאם גֶעוַאלְצֶעגֶע ואפֶעריווָאס אִיז אין איתם
אֶנגֶעקְלִיבֶּען נור שְׁמיינֶערשְׁוֶערֶע ליגֶען אין וֶעג. אִיןרֶעם וועג וָאס פיט וי מהרֶעלן
פון הֶערְצֶען בִּיו דוּרֶך אִיהרֶע אוֹיגֶען אַרוֹים . |

דָאס וָוארְט ייום כַּפּורי אָבֶּער הָאט שוין גֶענוּ בּחַ ריעוֶע אַללֶע שְׁוֶערֶע שְׁמיינֶער פון
וֶועג אָבּצוּקויקְלֶען . דִי מויערְן פון רֶער אִשָׁהים הֶערְצֶען אָפֶענֶען זִיךְּ אַזױי פְּרֵיי ,וי דִי טוקעכן
פּוּן הִימֶעל ,וָואס שְׁטֶעהן שְׁמָאנְדִיג אפּפֶען אַללָע פְרוּמֶע מִּהרֶערְן אויפּצוּנֶעמֶען .

זִי הַייבְּט אָן צוּ וַויינֶען פוּן די עֶרשְׁמָע מְלִיחוֹת. זִי ייט רֹאשׁיהַשֶׁנָה צוּ ילָאֵל עוּרֵ

ןיי צוּ וּנְחֵנָה תּוְקף, נוּר דָאם אַלֶץ אִי ערשְׁט אַ הַקָדְמָה צוּ ֶעם גְרוימֶען אוּג גַאנְצֶען גֶענויין
פון יום כִּפּוֹר . ראש הַשָׁנָה קאנן דָאם גַאנצֶע וַוייגֶּערְשֶׁע הֶערְץ אִין שוהל מִיט אִיהר נִיט זַיין.
עס אִיו יום-מוב + דֶער מַאנן אוּנ קִינדֶער וֶועלֶען קומֶען הינגֶערִיגֶע נָאךְ אֵַא גְרוֹיקֶען דַאווְנֶען,
עָם ְרַאכְט זִיף נִי וֶעלֶנרִג וועגֶען קיך. וֶענֶען מָאפּ. וֶענֶען איין ערשְׁט אי קֶעמְצט
גֶערִיכְט , אזּנ וִוי אָפט מְרֶעפְּט. אַז אִיבֶּער דֶעם זִינְרִיגֶען צִימֶעם פֶערשְׁפֶּעטִיגְט זֶעלבְּסְט אַ פְּרוּמֶע

| אשָּׁה דִי הַיילִיגֶע קְרוּשֶׁה , נִיט אַזוֹי אִיז יום-ּפּוּר , נִימָא ‏ געסֶען . נִיטָא טְרִינָקען . רי מַאנֶען
אוג קינדער זֶענֶען אוֹיך דָא מָיט אֵיהר אִין מָקום קְרוֹשׁ, אויסגעטתוּן פוּן דֶער וֶועלְט אוּנ פוּן
זיגְרִיגֶע תַּאֲוֹת . הַיינְט קענן זי וַוייגֶען אֶהנֶע אויפהֶער , זִי קאנן דַאווגֶען זַאנֶען אוג לִייֶענֶען דֶעם

פאמטאפט 44 בוטו

גַאנְצֶען מַחֲווֹר , אַללֶע תַּחֵינוֹת אונ פִּיוּמִים פוּן מָאוֶיעל בִּיו מָאוֶועל אוג פַּאר וָואם זָאל נִי נָימו
וויינֶען, אַז עָם וויינְט זי מְמֵילָא ? |

אַזױ וויינְט די יוּדִישֶׁע פְרוֹי פון רֶעם ערשְׁמֶען עלִיחַמָא צוּ עֶרֶב יּם-כְפורױִיגֶע מִנְחָה,
זי וויינְט צוּם בֶּענְשֶׁען נָאף דֶער סְעוּדָה הַמַפְּמָקֹת . זִ וויינְט, אַז זי בֶּענשְׁט אירע קינדער .
אִין דֶעם הֵיילִיגֶען טָאג + מִיט גֶעזוּנְד אוּנ לַאנְגֶע יָאהר, זִיוֵויינְט . בַּעת זִי לֵיינֶם צוזַאמֶען אֵיהרֶע
הַּחֵנוֹת אין איָהר נִרְבֶּן מנחה אונ פֶערבֵּינט רֶאם בְּלַאט וָואס זִי גְרֵייט זִיךְ יֶערֹשְׁט אָהן דָארְט
אִין שוהל. וואוּ עס גִיסמֶען זִיךְ אַללֶעמֶענס מְהרֶערְן וייטֶער אויף רָאס בְּלָאמֶעל צו וַויינֶען,
ִיוויינְט בַּיי דער מִיהר , אַז זִי קוּשְט די מְוּוָה אוג גֶעוֶעגֶענְט זִיךְ מִיט אִיהר שְׁמוּבּ. מִיט אִיהר
גַאנֶץ וָאדרִיגֶען הָיים. אֵיירֶער זִי פֶּערלאוְט עס אוּנ גֶעהְט צוּ וֶענֶעם הֵייליגֶען הַיים װאוּ זִי וֶועט
ֵויינֶען אונ בֶּעטֶען מיט אַללֶע יודֶען צוַאמֶען ! אַ גוּמֶען גורִידִין אויף רָאס קנְפְטִיגֶע גַאנְצֶע
יְאחר אוג בַּאלְד וי זִי קוּמְט אִין שיהל אַרַיין אֶפֶּענְט זִיךְ אַ קוַאל מְהרֶערְן פון רָאס"נַיי אוּג
זִי הֶערְט ניט אוֹיף צוּ וַיינֶען בִיו נָאךְ דֶעם לֶעמִצְמֶען אֲבִינוּמַלְכָּנּ. נָאךְ געילה .

צו וֵויינֶען הָאט דִי יוּרִישֶׁע פְּרוֹי פִיעל. אוג וֶוער קענן אֵיהר רָאם אֵיינְצִיגֶע פֶערנִיגֶען
פֶּערבָּמֶען בָּעת עם גִיסֶען זי אִיהרע מִהרֶערְן אוּג עעם חְלִיפֶּעט רָאס גֶעפֵיינִיגְט הֶערְץ אִין
אִיהר אִין דֶער שְׁטִילֶער יוֹם-כְּפּוּררִיגֶער שְׁמוֹנָהעשְׂרָה ? 0

נור פְּלוּצְלֶיךְ הָאט דֶער שֵׁמֶשׁ אַ פַּאְשׁ אַרָאפּ-גֶעלָאזֶען דֶעם סָדוּר , וָואם לִיענְט אוֹיף
רֶעם שׁוּלְחֶן פון דֶער בִּיהמֶע . אִין מָאנֶערְשֶׁער שוהל אִיז רָאס גֶערוֹישׁ מִיט אֵיינְמָאל וו אבּגָע-
האקט גֶעוָארֶען, נור פוּן וַייבֶּערְשֶׁער שׁוהל הָאט זִיךְ נָא גֶעהָארְט דָאם העפְטִיג גֶעויין אוג
הְלִיפֶּערֵיי -- דֶער חִון . וָואם הָאט גֶעוִים גֶעהָאפְּט אוֹיסצוּנֶעהמֶען מִיט זַיין שָׁאנֶעם נגוּן פוּן
אָבוֹת הָאט זִיךְ. אִין אֵינְגֶעויקֶעלְטֶען מלֵית , אַקעהר גֶעמְהוּן צום עוֹלֶם ‏ אונ הָאט מִיט דֶער
הַאנֶר אַ וַייו גֶענֶעבֶּען אֹיף דֶער וַייבֶּער-שׁוּחְל . אַ חַיַימִיל וָואס אִיז נָאהֶענְט פוּן מערְב-וַאנְד
גֶעשְׁטַאנֶען, הָאט רֶעם וֹאוּנְק אָנגֶעחַאפְּט אוּנ הָאט מִיט זַיין קילאק דְרֵיי קלעפ רֶערְלַאנגט אִין
וַאנְדְט , אוג אויס-גֶעשְרַיֶען מיט זיין מחזור אין הַאנְד +

שָׁטִיל וייבֶּער ! ואס האט איהר אייך פַאנַאנְדֶער געיוּשֶעט?ּ,גענוג אייך פּיעשמשֶׁען זיך ו
עֶס הָאט אָנגֶעהֵייבֶּען שְׁמִילער וֶערֶען נוּר גַאנְץ שׁמיל וי אין מאנערשֶׂער שׁוהל אִיז מיט אַמָאל
נִיט גֶעוָארֶעןי פוּן אַללֶע וִוינְקֶעלֶעךְ הָאט זִיך נָאף גֶעהָארְט אֵיין אֵיינְגֶעהַאלְמֶען גֶעווֵיין אונ אַ
גֶעפְּרֶעסְטֶע קְרֶאמפְּפָהַאפְטֶע חְלִיפֶערֵיי דָארְט אִין מִזְרַח"ַוַאנְדְט שְׁמֶעהְט אַ השׁוּבֶע אַשָׁה אוּנ
אִיהרֶע מִהרֶערְן גִיסמֶען זיך . זִי הָאט פַאר-יָאהרֶען אִין דֶער צֵייט נָאךְ אִיהר יוּנגֶע מָאכְטֶּער. א
ווייבֶּעלֶע אַ בְרִילִיאַנְט גֶעבֶּען זי גֶעהַאט. מִיט אִיהר אִין איין מחֲזוֹר גֶעדַאוֶוענְט. זִי אִיוערְשְט
רֶעם עֶרְשְׁטֶען יום-כַּפּור מִיט אִיהר אִין שוהל גֶעוֶועזֶען. זִי וַאר נָאךְ אִין די תִּפְלוֹת נִיט אי
גֶענֵיהְט אוּנ רִי מַאמֶע הָאט אִיהר צוּ"גֶעוִיוֶען . גֶעלֶערְנְט, יֶערְקלֶערְט אוג דֵי מָאכְטֶער הָאט
אִיהרֶע יוּנְגֶע מִהּרֶערְן מִיט דֶער מוּמֶערְם אַלְמֶע מִהרֶערְן צוּמִישְט . הַיינְט אִיז שׁוין דֶאם ווייי
7 בֶּעלֶע דָארְט, אוֹיף דֶעם פֶּעלְד , אוּנטֶער אַ בַּארְגֶעל ֶערְד, אִיהר אָרט אִין שוהל הָאט א אלְמֶע
וְרֶעגֶע פֶערנוּמֶען, אבֶּער אֵיהר אָרֶם אִין מוּמֶערְס הֶערְצֶען אִיז נָאךְ לערר אוּג לֵיירִיג, ידֵי אַלְמֶע
מַאמֶע לֶעבְּט נָאךְ אוּנ קאנן נָאף לֶעבֶּען, בָּעת אִיהר פֶּערְל . אִיהר בְּלִיהֶענְד קֵינְד לִיענְט שין
אִין עִנְגֶען פִינְסְטֶערֶען קַבֶר זי דֶער גֶערַאנְק גֶעהְט אִיהר אֵיין מינוּט פוּן ִינֶען נִים אַרױם אוג
דָאס טְרֵיי מוּטֶער חֶערֶץ צשׁמֶעלְצ אֵין מְהרֶערְן .

-- נַשֵעַּ ==

וײשער א בּיסֶעל שמעקט נָאךְ א מיטעלע פרוי אונ חֶלִיפֶּעט + קעגן זי ניט שְׁמִיללֶען,
פַאוי יָאחרֶען הָאט זִי דורך רָאס פֶּערהַאנְגֶעגֶע פֶענְסְמֶעמָל אִיהכע קִינְרֶער גֶעבֶּען ויֶער טַאטֶע}
גֶעזֶעהְן. זי הָאבֶּען גֶעדַאוֶוענְט. אִיצָט. ואוּ אִין דֶער מַאמֶע ? וואוּ דַאוְונֶען איצְט אִיהרֶען

א 30

קִינְדֶער ? דֶער טַאמֶע אִיז אִין דֶער עֶרֶר : דִי קִינְרֶער הָאבֶּען שוין וייֶער מִשְִׁיחַ נִיט. וָואם וָאל.
יי לֶערְנֶען גָאט דִינֶען אוג נויזֶען װִי אַ יד צו זַיין אוג שְׁמִיפֶּען איצְט מִיט אלע צולאזע,ש
יּנְגְלֶעךְ אוג פֶערלָאוֶענֶע יְתומִים אוֹיפָין שוהל-הויף. אוּג זֶעלִבְּמְט יום כִּפּר, וַייס נָאם אִין
הִימֶעל אוב זי זָאנֶען אַ יּדִישׁ ואר פון סדור אַרױם ? דֶערפַּאר וַַיינָם זִי. דֶערפַּאר הֶערְט
וינִיש רא סיקען פון דִיאַרוּמִיגֶע וַייבֶּער, ואס וִוילֶען א ווָארְט חַאפֶּען פוּן דֶעם חון אָרֶער
פון רער זָאנֶערְקֶע רָא בַּיי יי |

נָאךְ אֵיינֶע אונ נָאך אַנְרֶערֶע וַיינֶען שָטִיל איצט אוג מְהרֶערֶען גרוֹיסֶע פַאלֶען אַרָאב
אִיבֶּער דִי אויסגעווייקְטֶע בְּלָאטֶער פון וייֶערֶע תְּחינוֹת . נוּר אֵיין יּרֶענֶע. כִּמֶעט רִי אֶלְטֶעסְטֶע
אונ פַארנֶעהמְסְטֶע דָא, זִיצְט אִיצְט וִוי אַ רער הַרְגֶעמֶע . שְׁטוּם וִוי די מַאנְד . פֶּערטְרַאכֶט אוג
פערלומט אוּנ . אֶיהרֶע לִיפּפֶען ַיינֶען פֶערשְׁלָאמֶען, נָאר די אוינֶען אִיהרְע זֶעגֶען וי צו
גֶעשְׁמִידְט צוּ דֶעם אָפֶענֶעם סָדוּר וָואם לִיעגְט פַּאר אֵיהר אוֹיף רֶעם שְׁמֶענְדֶער רִי וָארְטֶּער
פוּן דֶעם בְּלַאט שְׁווימֶען, פְלִיהֶען , זי זֶעהְט זיי אוג;קאנן זֵיי יט אֵיינהַאלְטֶען .

פַאר ווָאם וַויינְט זִי נִים?

הָאט זי נִים פַאר-וזָאם אנ וֶועגֶען וָואס צוּ וייגֶען פוּן דָאס וָואס אִיהר הָאט רָאם פָארִינֶע
יָאהר גֶעמְרָאפֶען. קאנן זִיגָאךְ אוי גֶענוּג מְהרֶערְן פֶערנִיסמֶען אויף דָעַם ואס קאנן נָאךְ אִיצְט
יין, איצְט, אִין דֶער מִינוּם פוּן רִין אוּג רַחֲמִים. גַּעת דֶעם מֶענְשֶׁענְ גוֹרֶל לִיענְט אויף אַוואג"

שָאל אוג זַיין גָזר דֵין צוּ גוּמֶען אָדֶער צוּ בֵּיֶען , חָלֵילָה . אִיו שׁוין גְרֵיים אוּנְטֶערגֶעשְׁרִיענֶּען
צוּווֶערֶען אוֹיף דָאס גאנצַע קוּמֶענְדִיג יָאהר !יי |

אִיז זִינִים פָּרוּם גֶענוּג אוג גְלויבְּט אֶפְשׁר נִיט אִין דִי וויכטוגקייט פוּן הַיינְטיגֶען טָאג ?
אֶרָעו נִיש קלוג רִיעזֶע וִיבְטִגְקֵייט אִין נַאנְצֶען צוּ בֶּעגְרִיפֶען ז

ניין 1 גִיטֶעלֶע רֵי פְרוּמֶע אִיו אִיהר נָאמֶען , רי גֶעלֶע אבּ"גֶעבְּלַאקִיוֶעטֶע בְּלָאטֶער פון
אִיהר קִרְְַימִנְחָה וֶענֶען נָאךְ נִיט גָענוּג אױס"נעמרוּקענְט פוּן דִי הייסֶע מהרֶערְן אִיהרֶע ווָאס
זי הָאט זי ערְשְׁט גֶעבְטֶען אָנגֶעמְריינקְט . |

פַאר-ווָאס-וְשֶׁע וַיינְט זי נים ?

וָואם אִיו הֵייגְט דֶער מָעהֶר מִיט גִיֶעלֶען ? פְרֶעגֶען דִי ווייבֶּעדשֶׁע אויגֶען וָואס קוקען
מִינוּמֶענְייס אויף אִיהר פֶערמְרַאכְטַקִייט , אויף אִיהר ‏ שְׁטוּמְקֵייט אוג מִרנּקֶענְקֵייםּ , אוּג
גִיטֶעלֶע זִיצט וי זִי אִיז גֶעוֶעמֶען. דֶער חֵון זָאנְט שׁוין ימסוד חֲבָמִים וּנָבוֹנִים.. אוּנ זִי אַלין
שׁיינְט עִם . וַיים רֶעם מוֹד נִיט וָואס אִיחר דַאוֶענְט זִיך הַיינְטינֶען ים כִּפּוּר נִיט וי אַלֶע
יום כַּּוּרֶם פון אִיחר גַאנְצֶען לֶעבֶּען ? |

אִיהר סָדוּר אִיז פוּן אִין דֶער פָּרִיה אָן אויפגֶעמִישְׁט דִי פַּרָשֶׁה פון רֶער, ערה הָאמְשׁ
מֶען הַאלְט שׁוֹין חֲוָרַת הַשַׂץ. זי הֶיְהִי אחַר חַרְבָרִים הִגּקח" אִין גַאנְצֶען גאך אָבּגֶעוָאנְט .
זִי הָאט אי אָנגֶעהֵייֶּען צוּ זָאנֶען דֶעם ירבּונו שֶל עוֹלָ' וָואס אִיז בַּאלֶר נָאךְ דֶער פּרשֶׁה

-- 09 --

אֶנֶּער קוים הָאט זִי צוָּאגֶען אָנגֶעהַייבֶּען רִי וָארְטֶער : כְּמו שָכּכֵשׁ אַבְרָהֶם אָבִינוּ ‏ וי עִם
הָאט גֶעמְהוּן אַינהַאלְטֶען אּנוֶער פָאטֶער אִבְרֶחֶם . אֶת רַחֲמָיו : ניין רֶערבּארֶעמקֵייט . מבְּן
יחִידוּ פוּן זיין אֵיינְצֶינ יד . ורָצֶה לִשְׁהוֹט אוֹתו , אוּג ;ער הָאט אֵיהם גֶעוָואלְט קֵיילֶען . כְּרִי
לַעֲשׂות רְצוּנֶף.. צּ מְחּן דַי ווילֶען . גָאט . הָאט זִיך ִי צּנָ בי אִיהר אִין מויל אָבנֶעשְטֶעלְט.
זי הָאט אִיהר קינְד דֶערטָאנְט. חָאטְשׁ נִיט אֵיינְצִיג אֶבֶּער טְהַייֶער קֵינֶר וֶועלְבֶעם אִין אִיצְט אִין
דֶער הֵיים נֶעבֶּען רָאס נֵיי גֶעבָּארֶען אַיינִיקֶעל אִיהרים גֶעבְּלִיבֶּען אוּנ אִיז נָאךְ שְוַאךְ פוּן
קינְפֶּעט אוג הָאט קיין כֹּחַ נִיט אִין מקים קְרוֹשׁ אִין דֶעם הֵיילִיגֶען, פִירְבְטֶערְלִיכֶען מָאג צו
קוּמֶען, זי וָואלְט אויך ניט גֶעקוּמֶען זֶעלְבּסְט וֶענן זִי וָואלְט גִיקֶענְט. צוּ שְׁוֶער הָאט זִי
דָאס קינד גֶעהַאט. צוּ לֵיעבּ אוּנ צוּ מְהייֶער אִיז דָאס קֵינְד אֵיהר אִיצֶט , זִי וָאל עם לָאזֶען

6

אוֹיף רִי הָאנְרְט פוץ אַ פְּרֶעמֶר מֵיירֶעל א שְׁמִיפֶּעהְקַע.-- |
דֵי ַלְטָּע קָאכִין אִיהרֶע דַארְף אַליין הַיינְט דֶעם גַאנְצֶען מָאג אין שוהל זיין

;אַגְרוֹיסֶער נָסִיון אִיז רָאט גֶעוֶועוֶען. האט גִיטֶעלֶע אָנגֶעהייגֶּען צוּ אִיגֶעיקְלֶערְן רי
וָארְטֶער וָואס אִירֶע לִיפְּפֶען הָאבֶּעןערְסְט אַרױם גֶערֶערְט. ;שְׁוֶער הָאט אַבְרָהֶם אָבינוֹ
גֶעמוְּט יין בַר צוּ זי ֵיינֶע יֶערְבַּארֶעמוּנג אויף ַיין ליעב קיר . בִּיו אוסצוּשְׁטְרֶעקִין רָאס
מֶעסְסֶער יִצְחָקן צוּ קיילען . שְׁוֶער אִיז מִיר גֶעווענֶען אָפִיוּ נָאר אָנצוזָאגֶען מֵיין שְׁוַאכֶער
מַאכְמֶער . ִי זָאל: לְמֶען הַשֵׁם. פַאסְמֶען הַיינְט. אַקליניגְקייט יום כִּפּּר נִיט פאסְטֶען! הָאטְשׁ
זִי קָאנן נִיט 1 אֶהן אַ עין הֶרֶע . אַ גֶעוּנֶד קֵינֶר. ;עס דַארְף הָאבֶּען צוּ וִיינֶען אוג צִיהְט אִיהר
אִיהרֶע כּחֹת אַרוֹיס אֲפִילוּ אין רֶעם מָאג וֶוענן זִי הָאט אִיהרֶע וָואִלְטִג ‏ ווְעה צו מֵינֶע
יָאהרֶען . וָואס וֶעט ִי גֶעבֶּעך מְהוּן אזא טָאג אַיָאהר + זי וֶועט מֲלילָה קְרַאנק וְוֶערֶען ; גָאט.
דו פיסט אַנוֹתֵן ליעף כּמ. דוּ נִיסְט דִי קעלמ גָאךְ דִי קְליירֶער נָאךְ. דו גִיסְט אויך דֶעם
הוּנגֶער גָאך אוּנוֶערֶע שְׁלַכֶע כּוחות ‏ שִׁיק מיין קֵינְד נַייַע כּחות הַיינְטיגֶען תִַּית אִיבּערצוּ
קומען ְּשָלוֹם. נָעהם צוּ אִיהר בְּלוּט, וָאס זִי פֶערגִיסְט הַיינְט צוּ ליעב רֶעם הֵיילְגֶען טָאג.
אִין פַאסְמֶען, פַאר אַ קַרְבֶּן פַאר אִיהכֶע זִינְד. אוג שְׁרֵיינּ איהר אן א גוּמֶע כְּתִיבֶה מִיט
אַ גוּטֶער חָתִימָה, אוֹיף גֶעוּנְד אוּג לֶעבֶּען . אֶהן יְסוּרִים אוּנ אֶהן צעַר. רַבֹּנו שָׁל עולֶם !

הֵיים פץ גַאנְצֶען הֶערצֶען הָאט זִי דִי תְּפלָח אִיגֶערְליךְ גֶעבֶּעטֶען אוג גֶעואלְט אָנהֵייבֶען
זַאנֶען ווייטֶער , נור אין רֶער מינוט הָאבֶּען אִיהרֶע אוֹינֶען דֶערזָעהן די אוּננְליקְלִיכֶע מוּמֶער ‏

= * { + + +
: .

וָואם איז פאר-יאהרען מִיט אֵיהר יוּנג מָאבְטֶערְל דָא נִיט וַוַייט פוּן אִיהר גֶעשְׁטַאנֶען . אונ אִיצְט
שְׁמֶעהט די מַאמֶע אַללֵיין. וי אַ ּוים ואס מֶען הָאט אִיחם וַיין שָׁאנסְמֶען צוייג אָגֶעהָאקט
גִיטֶעלֶע הָאט זִיךְ רֶערמָאנְט : וִוי רָאס יוּנג וייבֶּעלֶע הָאט פַארייָאהרֶען אַֹי פְרוּם גֶערַאוֶענְט
נוֹר מִנְחֶה צֵייט הָאט יֶעס צוּ חַלְשׁן אֶנגֶעהֵייגֶּען . מֶען הָאט עֶס אָבּגֶעמִינְטֶערְט ‏ אױף רֶעם
מְרָעם אַוָעק גֶעוֶעצְט - אוּג רָא אִיו רָאם וּנגֶע ווייגֶּעל אַ בְּלַאסֶע. אַ פֶערחַלְשטָע גָע-
וֶעסמֶען . קיין כּ גֶעהַאט אֲפֵילוּ אוֹיפצוּשׁטָעהן צוּ קרוּשָׁה , נוּר זִי הָאט פָארְט דֶעם טָאג נִוי
אַ בֶּשָׂרֶע ײּרִישֶׁע מָאכְטֶער אוֹיסגֶעפַּאסְט . מֶען הָאט גְעֵילָה אָבּגֶערַאוֶוענְט . אויף מַעֲרִיב. אוּג
דִי טוּמֶער אִיהרֶע הָאט זי אוּנְטֶער רִי הָאנְרְט אַהֵיים גָעפִּיהרְט , זִי הָאט מאקי צוּגֶעקְרַיינְקט
נָאךְ דֶעם תַּעֲנִיתּ . אָבֶּער כִכּוֹת הָאבּ אִיך זִי וִוירֶערגֶעזְעהן אִין שׁוהל, עס הָאט נָאךְ גֶעשֵׁיינְט
דָאם פַארְבּ אין איחר שָׁאגֶעם פָּנִים . אָבֶּער רִי שָׁאנֶע בְּלוּמֶען פוּן אַמָאל זֶענֶען שׁוין דַאנן נִים
גֶעוֶעוֶען די ֶעלבֶעוָאס אַמָאל... אוג ער יי . פוןוָאם הֶ זף אָנגעהייבּען איהר שְׁרעק

אט יוט

לִיבֶע קרַאנְקְהַייט : נֵיין! זִינְדִיג צֶענֶען מייג נֶע מַחִשָׁבוֹת : גָאט וִוילל י ער הָאט אַלליין. אִין יין,
יינ תּוֹרָה ה גֶעֶּאמֶע מֶען נָאלל ינינע אוּנְוֶערֶע זִינְדִיגֶע לֵייבֶּער א ער ייג 4 מָאג
ייקַאנֶען עִם נִיט ||

גיין, נֵיין זי הָאט זִי צוּ זי װיימֶער גֶעזָאגְט . נִיט רֶער תַּעֲנִית הָאט רֶער יּגֶענֹר א
שַאדְט . נִיט דֶער יֹם-כּפּוּר איז אִיהר מלאף-תַמות גֶעוֶוֶעוֶען , וי ער דֶעד דָאקְמָאר הָאט שְׁפָּע"
מֶּער גֶעזָאגְט, אַ לִיגֶען . נַאררֶעשְׁקֵייט . װָאס וַויים ער ? רֶער מלְאַד-חַמְוֶת הָאט שְׁמֶענְדי
איין אויסרייד , אִיהר נְנַר"רִין אִיו שׁוין אַזֹ גֶעֶנע זי הָאט מָּעריף מָעֵהֹר 2 י : אי
גֶעהַאט, הָאט זִי יוּננֶערְחֵייט גֶעמווְט אִין קַבָר ארי יי

זִי הָאט וֵויימֶער אָנגֶעהֵייבֶּען דַאוְונֶען . זי הָאט זִיךְ גֶעואלְט פֶערמֶיעפֶען אונ זִיף צוּי
הָארֶען צוּ דִי וָארְטֶער וָואט אִיהר מויל רֶעדְט אַרוֹים , אֶבֶּער זִי הָאט נִיט גֶעקֶענְט . בֵּיי דֶער
מֵיהֹר אִיז אֵיין אְרֶעמֶע יוּרֶענֶע גֶעשְׁטַאנֶען אוג הָאמ שְׁרֶעקְלִיך גֶעוויינְט, גִיטֶעלֶען הָאט גָעײ
רַאכְט זי הָארְט אִין דֶעם גֶעוויין רָאס שְִׁייֶען פון אִיהר עֶרשְׁט גֶעבָּארֶען אֵיינִיִֶעל. וָואס
זייגְט אוּנ צִיהט אִיצְט רֶער הוּנְגֶערִיגֶער מוּמֶערִם בְּרוּסְט אוג שְרִינֶעט מִיט אַ פֶּערצְװַיפּלוּנג
פוּן חּנְנֶער אַ עִם גֶעפִיגְט גִימיי

שְׂרֶעקְלִיך הָאט דִיעזֶע ואמֶער-שְׁטִימֶע איחר הֶערֶץ גֶעלָאכֶערְט אנ אִיהרֶע גֶעדַאנְקְן צויי'
מִישְט . דֶער עוֹלֶם אין מַאגֶערשֶׁער שוהל הָאט שוֹין גֶעפַאלְמֶען בָרְוּ ,זי הָאנ זִיךְ אויך אוֹים-
גֶעהֵייבֶּען , ניּ פיחלענריג האט זי זי צוּ רֶער וַאנרְמ צוּגֶעקֶעהרְט אוּג נִיט וִויססֶענְִיג וי
אַזוֹי הָאט יי נָאךְ שְׁמוֹנָהיֶעשְׂרָה זיך צוּריק אַוֶעקיגֶעוֶעמְצְט ‏ וָאם מָעֲחר רָאם גֶעוויין אוג
גָעשְרֵיי הָאט זִיךְ פוּן דֶעם נַאנְצֶען עוֹלֶם מָאנֶער אוּג וַייגֶּעער גֶעהָארְט דָאס מָעֹהר דֵייטְליך
הָאט זי אַלץ גֶעמֵיינְט זי הארמ יָאס עלֶענר גֶעשְׁרֵיי פון דֶעם אוּנְשׁוּלְדִיג קִינֶר ,

ונ אַזױי וֶועט דָאס יע אַ גַאנְצֶען טָאג בִּיוֹ נָא מֶערַיב זי הָאט זִי צו זִיך גֶעזָאגְט.
וָואם איז דָאס אָרֶעם קֵינְד שׁוּלְדִיג ? דאס עלענר פוּן רֶעם עוֹפֶיעלֶע לָאמֶערְט מיר מיין הערץ :
אַבֶּער נָאךְ שְׁרֶעקְלִיבֶער מוּז דָאס עלֶענֶר אִיצְט זַיין פון זיין הַאלְבּ קדאנקער מוּמֶער, וֶועלְכֶע
גֶעם וָאלְט אֵיהם איהר בְלוּם אִיצְט ניט שַאלַאוֶען נוּר עס נָאלל זַא זַיין, נוּר עס וָאלל
שְׁווייגֶען יי |
אַגְרוֹיסֶער נסיון פאר א זייגֶענְדֶער מוּטֶער אִיז דֶער יוֹם כָּפוּר. גָאט אִין הִימֶעל
שְׁטְרָאף מִיך נִיט פאר מיין זִנְדִיגֶע מַחֲשָׁבָה. מיין מַאכְמֶער וָואלְט אַזֹי אויך גֶעפַאסְט אָפִּילו
ווענן אִיך וָואלְט אַיהר נִיט אַזוֹי שְׁטְריינְג אָנגֶעזָאגְט + דו וֵוייסְט.עס גֶערֶענְטֶער פָאמֶער. הָאבּ
בַחֲמָנוֹת . נִיבּ אִיהר כּחוֹת דֵיין הֵיילִיג גֶעבַּאט צוּ מְהוּן וי -

= זִי הָאט וִוידֶער דִי אוֹיגֶען אַַיינגֶעמוּהן אִין ִרְבּ"מִנְחָה דָאס בְּלָאטֶעל פוּן רֶער עקרת
אִיז נָאךְ אַלץ נִיט גֶעוֶענֶען אִיבּערגֶעקֶעהרְט, זִי הָאט נִיט וֶועלֶענְרִיג זי וויערֶער צוּגֶעקיקט
צוּ דִי וָוארְמֶער ייא . הָאט זי זיך גֶעמְרַאכְט ‏ נִיט נור אבְרָהֶם אָבִינוּ איו מִים צֶעהן נִסְיֹנוֹת
גֶעפְּרוּבְט גֶעוָוארֶען . אָבֶּער אויך מיר זינְרִינֶע ., ואס מִיר גֶענֶען ניט ווֶערְט װין גֶעבֶענְשְׁמֶען
נָאמֶען צוּ דֶערְמָאנֶען וֶוערֶען מִיט נִטְיונוֹת אַללֶע מָאג גֶעפְרוּכְט . אי בּין אוֹיךְ אַמָאל אַוָא
זֵיינְנרֶע מוּמֶער גֶעווֶעוֶען אוּג אִיף וֵייס דעם מעם וי שְׁוֶער אוּג בִּיטֶער דֶער מַאמֶען קומט אַוא
תַּעֲנִית אָן . אִיך הָאבּ מָעהר גֶעהַאט צו זַיינֶען מיין קִינד, אַל ם מֵיין טָאכְטֶער. וֶעגֶע וָאהרֶען

-- 204 --

גֶענֶען אַנְדֶערֶע גֶעוֶענֶען, וואוּ הָאבֶּען הֵיינְטִינֶע קִינְדֶער די כּחות פון פֶערצֵיימִינֶע דורות ?
פוּן דֶעטמווֶעגֶען האבּ איך שִׁיער מיט דער נשטח געפּאכעט אונ קוים דֶערהַארְט בִּיו רֶער מָאג
אִיו אַרִיעבֶּער . הַיינְט וי מוּו שוין זיין מיין חַנֶה לען. אַז זי אִיז אַזי אויך קוים וָואס זִי האלט
זִיף ! אַ נִסִיֹן . אַ שְׁוֶערֶער נִסָיין ! פאריווָאס הָאט נָאט בְּרוּךְ הוּא נִים גֶעוָאלט אוּנְזֶער מוּמֶער
שָׂרְה'ֹן פְּרוּבֶען ? פַאריוָואס דֶערצעהלי. אוּנְזֶערֶע היילינע מְפָּרִים , אַז שָׂרֶה איז פוּן דֶער בְּשׂורֶת
אלו | גֶעשְׁטַארְבֶּען, אַז דֶער שָׂמֶן הָאט איהר דִי בְּשֹׁרָה אָנגֶעזָאגְט אז אַבְרָהֶם הָאט אִיהר בֶּן-
יָחִיר יִצְחָקן גֶעקֵוילֶעט ?

עֶר לָאס זַיין רַחֲָמִים אִיז גְרָאסֶער וי זַיין דִין. נַיים אַז דִי זִינְרִיגֶע אִשָׁה קענן אוא נסיון
נִיט בֶּעשְׁמֶעהן. יא . עֶר וִוייס דָאס שְׁוַואךְ הֶערְץ פוּן דֶער אֶשֶׁה, ער װַיים וי ליעבּ אוג אַיינ-
גֶעבַּאקֶען אֵין אֵינְצִיג קֵיגֶר איז בַּיי יֶערֶער מוּטֶער אִין הֶערְצֶען .ער שְׁטֶעלְט רֶעם נמיון נָאף
די כֹּחוֹת נָאךְ . עס אִיז נִיט דֶער כֹּחַ פון אַ מַאמֶען קֶענֶען אִיהר קינד אַ ליד טוּהן . אי בִּין אַ
מַאמֶע , מיין קִינד אִיו מִיר לִיעבֶּער וי מיין לֶעבֶּען , מִיר אִיז דֶער יוֹםכּפּור לִיעבּ אוּנ מְתִייֶער.
מִיר אִיז ֶער מַּעֲנִית א פֶּערנְגִיגֶען אָבֶּער מַיין שְׁוַאךְ קינד חַלְשְׁט אִיצְט גֶעבִּיךְ מִיט דֶעם
עוֹפֶעלֶע בַּיי דֶער בְרוּסְט איך {קענן דֶעם צער נִיט אַרִיעבֶּער מְרֶאנֶען פון אִיהר , אַזֵא מָאג
אַזָאר !יי

צו קרוּשה הָאט זִי זִיך רֶערמָאנְט. אַז זי הָאט נָאףְ דערעייל כִּמעם ניט גֶעלַאוֶוענְט, זִי
הָאם זִיךְ וֶערשְׁרָאקֶען אוג כִּמֶעט וי פאר"ויך אלליין פֶערשֶׁעמְט. ווא גְרָאד אין אזא הייליגען
טָאג לָאזֶען זי אִירֶע גֶערַאנְקֶען נִיט דַאוֶוגֶען װִי עֶס דַארְף צוּויין י זי הָאט זִיךְ גֶענוּמֶען פֶעסְט
צוּם סָדוּר אוּג גֶעדַאווֶענְט מִיט שְׁמוּרֶעם מיט בַּונָה . מיט אַללֶע ֹּחוֹת דֵי גֶעבַאנָקֶען פּער-
טְרִיעבֶען בּיז דער עוֹלֶם האט אָנגֶעהֵייבֶען זָאנֶען די סְלִיהוֹת, זִי הָאטישְׁמַע קולנוי מִיט איה
גַאנְצֶען כֹּ גֶעשְׁרַיֶען. נוראין איהר אֵייגֶען גֶעשְׁרֵיי חָאט זִי ויערֶער רֶערהָארְט רָאט שְרייֶען פון
אִיהר נִייֶען אַיינִיקֶעל וָואם צֵיהֶט דֶער מוּמֶערְם לֵייריגֶע גְּרוּסֶט, אויך אִיהר הַנְה'לֶע הָאט זִיף
אֵיהר פַאר דִי אויגֶען גֶעשְׁטֶעלְט אַ ְלַאסָע. א שְׁוַאכָע. אָט אָם זי פַאלְט אין חֲלְשׁות אין
שָמוּב אִיז קֵיינֶער נִימָא, דָאס קֵינֶד פַאלְט איהר אַרָאפּ פוּן בְּרוּסְט אונ קוֹיקעלְט זף אַצוּ
ְּלוּמִינְט אויף דֶער,ערְד, זִי הָאט שִׁיער נִיט אַנֶעשְׂרֵיי גֶעמְהוּן : גֶעוַאלְד רַאמֶעוֶעם! מיין
קִינְד אִיו פַארבַּיי , גָאר רָא הָאט דֶער חון אָנְגֶעהֵייבֶּען מִיט זַיין פְקארְבַּאווֶען נגו ז אִשׁמְנוּ ‏ !ייי.
אוּג גִימֶעלֶע הָאט זי דֶערמאנְט װאו זי איז, זִי הָארְט נִישְׁט. זי זֶעהְט נִישְׁט . ינָאר אַיֵצָר
הֶרֶע הֶם זִיךְ הַיינְט צוּנשֶׁעפֶעם צוּ מִיר, מִיר צוּ פֶערשְׁמֶערְן מַיין יום-כּפּוּר אונ נִיט צו לָאוֶען
מֵיין זִנְדִי הַארץ צוּ תְּשּׁבָה אוג תְּפִלָה . צוּ גוּטֶען זאל, עס זַיין רִבּוֹנוֹ שָׁל עולֶם . אִיך וויים
אֵלֵיין נִיט וָואס מְהוּם זִיךְ דָא הַיינְט מִים מִיר! רִיענֶע וָארְטֶער הָאם זִי כִּמֶעט אוֹיפָן ס
אוֹיסגֶערֶעדְט . אנ גֶענוּמֶען מִיט אֵיהר גַאנְצֶען כֹּחַ זִיךְ שְׁלַאגֶען אוג פּוֹיְקֶען אין הַארְצֶען +
אִשׁמְנוּ. בְּנרְנּ אוּנ אַזוֹי כִּיו דֶעם לֶעצְטֶען למ צו 'דֶעם רִבּוֹנו שָל על פון אוים-

פרנמָה וללה ְלְחם לאָבול הָאט איהר הֶערץ וַיימֶער יע קלמע זען. ז הָאט וויבֶער
אֵיהר הוּנגרִיגֶע מָאכְמֶער רֶערמָאנְט. צוי וָואלְט זִי אִיצְט ערקוויקען חָאטְשׁ אי שְטיִקֶעל
מְרוְקֶען בְּרוֹיט זי הָאט דָאס הֶערְץ אִין אִיהר גֶעשְַׁיֶען. גִיט קיין ויין . נִיט קיין עוף . נָאר
מְרוּקען בְּרויט אַשׁמיֶֶעל. דִי הֲלְשׁוֹת צוּ תֶּערטְרֵייבֶּען. די נְשָׁמֶה חָאטְשׁ בִּיו נַאכְם צו

יש רְהַאלְמֶען ! 5

אֵיהר הֶערְץ הָאט זיך גֶעגְפֶענְט אוג זִי הָאט שְׁטַארְק שְׁטַארְק צו וויינֶען אָנגֶעהֵייבֶּען .

פּלוּצְלִינְג הָאט זי אִיהרֶע מִהרֶערְן אָבּגֶעוישְט אוּג הָאט פֶערבִּיגֶען דָאס פָארהַאנְגֶעל
אוּג אַרָאפּ געקוּקט אִין מָאנֶערְשֶׁער שׁוֹהל . זִי הָאט מִיט די אויגֶען דָא וֶועמֶען גֶעזוכְט , גי
אוּנ מִיט מוּמָה הָאט זִי פִּלוּצְלִינְג אִיהר מדוּר צוּגֶעמַאכְט אוּג אִיז ארוֹים פון שוחל. בַּיי דֶער
מְחִיר פון דֶער מָאנֶערְשֶׁער שוהל הָאט זִי דֶעם רֶב בֶּעגֶעגֶענְט.

-ִבִּי, הָאט זִי אוֹיסגֶערֶעדְט, וָעחֶר שְׁוֶער מיט אַפֶערשְׁטִיקְטֶער שְׁמִימֶע. אִיהר װעט.
מֵיר מוחל זַיין , אִי הָאב אַ שַׁאֵלָה צוּ פְּרֶענֶען, יי

--וָואס אִיז ? פְרֶעגְט , וָואס הָאט אִיהר צוּפְרָאנֶען ? הָאט דֶער רָב מִיט אֵיילֶענֶעם גָעי
אָנטְפֶערְט , וי אִיהם וָואלְט ליד גֶעמוּהן וָואס מֶען הָאט אִיחם אָבֹּגֶעחַאלְטֶען פון רֶעם גֶעמי
הִיגֶען גַאנְג הָאהִין עֶר הָאט אֵיצְט בֶּערַארפְּט גָעהן . |

--מיין טָאכְטֶער אִיז אַ וֹלֶהֶת. הָאט גִימֶעלֶע גֶעזָאנְט. איחר קָאנְט זָא רַאכְט זִיך *
א שְׁוַאךְ קִינְד פוּן אִיהר גֶעבָּארְן מָאג אָן, דָאם הָארֶץ זָאנְט מִיר, רֶער תַּענִית וֶֶעט איתר
קיין גוּמְט נִיט טְחוּן. אַל תִּפְתַּח פָּה לִשָׂטְן, איך וויל אייך פְּרָאגֶען צוּ מָאג זִי אָנבֵייטהֶען.
חָאטְּשׁפִים נֶעהמֶען אִין מויל אַריין . דִיא נְשָׁמָה ואטְשׁ אִין זי רֶערהַאלְטֶען ?

--אייָער חַנְה'לֶען מֵיינְט אִיהר , בַּיי דֶער וָאם איה בי דַאכְט וִיףְ צום גְרַלְיָה צום
ְּרִית גֶעוֶעזֶען ? הָאט דֶער רֶב גֶעפְּרָאגְט . נָאמט אִיו מִיט אייך . גִיטֶעלֶע. אִיהר וֶענְט
הַיינְט עֶרשְׁט אַ יודִישֶע מוּטשֶער גֶעוָארֶן ? וִויא אַזױי פרָאנֶם איהר אזא זָאף וָואם אי אָפִילו
אַ קֵינְד יְרוּע אַז מֶע מָּאהר נִיט ? ייכִּּוּר איז הַיינְט, אונ אַ ילֶרֶת מָאג נוּר אִין ריא
עֶרשׁטֶע רְרֵיי טעג עפִּים . צוּ הָאלְבַּע לֶעפֶעל-ווייו גֶענִיסֶען, מועם זַיין . אָבֶּער חַנְה'לֶע איער
מָאכְטֶער אִיז שׁוין צוויי ואכֶען נָאךְ אִיהר הָאבֶּען, װי אַזױי גֶעלוּסְט זִיך אִייך אַזֹינֶס?

-זי אִיז אָבֶּער נָעהר שְׁוַאךְ ‏ הָאט גִיטֶעלֶע אוימגֶערֶערְט אַ בּיסֶעל הֶעפְּמִיגֶער ויא
פְרִיהֶער . י

=== -אָבֶּער קרַאנְק אִיז נִי חֲלִילָח נִיט +‏ הָאט יער אִיבֶּער גֶעפְרָאגְט, אַ רָאקְטָאר קוּמְט
צוּ אֵיהר ? |

-גֵיין. דָאס קִינְד צִיהט אִיהר דִי כֿחוֹת אַרוֹים. הָאטְשׁ זִי גֶעהט שׁוֹין אַרָאפּ בִּיסְלֶעב-
וַוייו פוּן בֶּעם. הָאט זי גֶעאָנטְפֶּערְט. אִיך בֶּעט אַייך רִבִּי. בֶּעקְלֶערְט מָאמִיר אִיו דָא אַ
הֵיתָּר אַז אַ זַייגֶענְדִינֶע מוּטמֶער, וָואס הָאט אִיחר קֵינְד נִים מִיט וָואם דִי לִיפֶעלֶעף אֲפִילוּ
אָנ צוּנֶעמְצֶען אז זִי פַאסְט. מְוּמִיר מָאג אַזֵא מומטער עֲפִּיס נֶעהמֶען אִין מויל אַרַיין?

-נִיטָא אַזֵא דֵין ! האט דֶער רָב קוּרְץ אוֹיסגֶערֶעדְט. נור אַז דֶער חוֹלָה אַללַיין זָאנְט,
אַז ער פֵיהלְט אַז דֶער תַּענִית וֶועט אֵיהֶם גֶעוִוים מוִיק זַיין. גְלוֹיבְּט מֶען אִיהם . הָאטְשׁ דע ,
דָאקְטָאר זָאגְט פֶערְקֶעהְרְט ווייל לֵב יוֹדַע מֶרַת גִפְּשׂוֹ, דֶער מֶענְשׁ פִיהלְט זיין אֵיינֶען ווייטִיצ!
בֶּעסֶער ויא רֶער דאקטאר /קאן ;עם פִּיקלֶען . וֶועט אִייֶער טָאכְטֶער פִיהלֶען אַז זי מוּו,עסֶען
וָאלל זִי מועם זַיין עָפִים - בַּיי דִי בֵייד הָאט דֶער רב זִיךְ אֶבְּגֶעקֶעהרְט אַחין וָואהִין ער הא
גֶּעלַארְפְּט י | |
א יור אַ בעל הַעֲנלז וָואס האט דֶעם שְׁמוֶעס געַתְיורִם הָאם נִיף אואג גַעמְהוּן:

4 5 ,
8 רש

--אָט וָאס רִי נְגִידִים זַיינֶען, איין מָאג אִין יְאהר אֲפִילוּ יום כִּפּּר אִיו זֵיי אוֹי צו

שׁוֶער, אֵיהֶר חַנְה'לֶע הָאט בֶּערַארְפְט נַיין בַּיי מִיר אַ מָאכְמֶער . וָואלְט זי זִיךְ אוֹיסגֶעלֶע-
רֶענְט פַאסְמֶען וי אַ נַאשׁיבְּרַאט פַאסְט אוג וָואלְט גֶעזּנְדמֶער אוֹיך גֶעוֶועוֶען בְּנָאֶמְנוֹת ,

ט
2

גִיטֶעלֶע הָאט דִי וָָארְמֶער גֶעהָארְט אוּנ אִין דער מִינוּט הָאבֶּען זֵיי אויף איהר מָעתר
- גֶעוִוירקט וי דֶעם רְבים דִין , ' |

יעֶר אִיו גֶערֶעכְט זי הָאט זִי אִיבֶּערְגֶערֶערְט פאר זִיך . נוּ בְּאָמָת וָואם מְהוּט א טָענְשׁ
אַו עִם אִיו אִין שְׁמוּבּקיין בְּרוֹים נִיט דָא ? קיין בִייז. זָאלל זִי פאסְטֶען . זי וֶועט געוְּר ניין!.+

זִי אִיז צוּרִיק אַרַיין אִין שׁוהֶל, אוּג גֶענוּמֶען דֶעם מַחֲווֹר אוג הָאט אָנְגֶעהֵייגֶּען לֵייענֶען
אוֹיף עבְרייטֵייטְשׁ דִי פַּרְשֶׁה פוּן יאַחְריימוֹתי נוּר דָא הָאט זִי וִוירֶער רֶערוֶעהן דִי אוּנְגְלִיקְלִיבֶע
מוּממֶער. אוּג זִי הָאט זיף וִוירֶער דֶערמָאנְט אֵיהֶר וּנגֶע שַאנֶע מָאבְטֶער וָואם אִיז אַזױ
פרִיהְצֵיימִיג פון דֶער וֶועלְט אַוֶעק: זִי הָאט אויך גֶעוֵיינְט אוֹיף אַהָרןס צְוֵיי זיהן וָואס
ֵיינֶען אִין אֹהֶל מוֹעָד פערְבְרֶענְט גֶעוָוארְן. אִיהרֶע אוֹיגֶען זיינֶען פָּאלל מִיט מְהרֶערְן גֶוֶועֶען
אַללעם דָא הָאט איהו גֶעדַאכְט שְׁוימְט אִין אַ מַייךְ מִּהרֶערְן אַרוּם אוּג דָארְט דוּרְך דֶער
אפֶענֶער מְהִיר אוֹיפְץ טְרֶעפּ וואוּ פאר יָאהְרְן איז דָאס בְּלַאס וייבֶּעל גֶעזֶעסֶען אֶהן כּחות ,
זִיצְט אִיצְט. דַאכְט אִיחר ‏ הַנָהלֶע אִיהֶרֶע פונקט אַזֹי טוט װִי יֶענֶע, דֶעם קאפ צוּם
פָּארֶענץ אָנְֶעשְׁפַארְט. אוג אֵיהֶרֶע שָׁאנֶע אוינֶען גיינֶען אויסגֶעלָאשֶׁען, מִיט אַטוּמָאן פֶער-
צֵייגֶען , - זִי הָאם זִיך אַהָייבּ גֶעמְהוּן אונ אִיו צוּ צוּ דֶער מָהִיר, דָא ‏ אין ווירְקלִיךְ אֵיינֶע
גֶעוֶעסֶען. אֶבֶּער גיט אִיהר הַגְלָע.

יגֵיין, עִם אִיז נִיט גְלייךְ זי הָאט אִיחר הֶערְץ ווידֶער אָנגֶעהִיגֶּען רֵייכֶען. דֶער וָאס
הָאם קיין בְּרוֹיט נִיט. הָאט שוין גֶעבְמֶען אוּנ פָארִינֶעכְטֶען אויך פֶּערזכְט דֶעם מֵעִם פון
הוּנְגֶער , די נוימה מַאכְט רֶעט מֶענְשֶׁען שְׁטַארְקֶער פוּן אֵינֶען . דֶער אָבֶּער װָאס הָאטי
בְּרוּךְ הַשֵּם, פוּן כָּל מוב אין רֶע"ַיים . זֵיינֶע אוינען זעק רָאס עֶסמֶען . ווילְט זיךְ מַּאקִ
אוג דֶער גִסיֹן איז גְרָאמֶער. נור אִיצְט אִיו נָאךְ א בְּלייז רה . ֶערשט אלב אינס אַזיגֶער
אִיךְ וֶעל נָאךְ צַייט הָאבֶּען לויפֶען אַהִיים אַ קוק טוהן שְׁפֶּעטֶער נָאךְ מוּסַף. וֶעט לֵא
וֶעלְן, זאלל זיא עסֶען גֶעוּנְרְמֶערהֵייט ! אִיךְ וֶעל פַאר אִיהר צָעהן תַּעַנָתִים אָנּפַאסְמֶעןו
אַז נָאמט בְּרוּךְ הוא ווֶעט מִיךְ לֶעבֶּען לָאזֶען אונ מיין גֶעוּנְד מִיר אויף וייטֶער שִינְקֶען !ייי

זִי האט די פַּרִשָׁה אֶבּגֶעלִייֶענְט אוג אָנגֶעהֵייבֶּען לייָענען די עבְרִיימֵיימְשׁ פון רער
הַפָּטָרֶה }
= פְּלוּצְלִינְג הָאט זי ִיך אָבּגֶעשְׁטֶעלְט בַּיי דֶעם פְּטוּק: הלא זִה צוֹם אֶבְחָרֵהוּ , זאל אִיף -
אַזא פַאסְטוּנג גיט טוהן אויסװַיילֶען + אָפֶעגֶען די בִּעְט פון ִי שַׁאלקְהַאפְטִיגָקִייט - אָב-בִינְהֶען
די שְׁטַארְקֶע פֶערבִּינְוְּגֶען פוּן דֶעם יָאךְ. אַריס-שַיְקֶען די צּבְּרָאהֶענֶע גָעבּיך אין פרייקיים.
אוג אַלְלֶע יַאכֶען צוּרֵיימֶען ?

אָדֶער נִים אַזֵא תֲּענִית זָאלל מִיר גֶעפֶּעהלֶען ? אָבּ"בְּרֶעכֶען פאר דֶעם רוּנגרִיגֶען פוּן
דַיין בָּרוֹים אוּג אָרֶעמֶע נוֹימֶה בֶערִירְפְטִיגֶע צוּ דֵיר אִין שְׁטוּב אַרַיינבְּרֵיינְגֶען אַז דוֹ גֶעהסְט
אַ גַאקֶעמֶען, אֵיין אָבּגֶערִיטֶענֶעם גֶעבִּיךְ. זָאללסְטוּ אִיהם מִיט דיין קלייד צוּ דֶעקֶען אוּג
פון דַיין אֵיינֶען תַּלֵיישׁ זאללסמוּ זִיך נִיט מוּהן פֶערהֵיילֶען !* *

4
:

= לעצ ==

דונגעריגע בּרוֹיט גֶעבֶּען , נוימְה-בֶעדִירְפְמִינֶע אִין שְׁמוֹב אַרַייננֶעהמֶען. א נאקעמֶען
ליין ְלֵייקיט צוּרֶעקֶען אונ פון אֵייגֶענֶעם פְלֵיישׁ ש נִיט מִיגֶערֶען ואס פַאר-אַיטְתַייֶערֶע וָָארְמֶער
זֶענֶען דָאס! הָאט גִימֶעלֶע אוֹיסגֶעשְׁפְּרָאבֶען גַאנְץ לוים , עטליבע אוג פונפציג יְאהר, בַּרוֹךָ
הַשֵּׁם אִיז שוין אַז אִיף בִּין א יודִישֶׁע מָאכְטֶער אוג עֶמְלִיכֶע אונ פַיֶערְצִיג יָאחר אַז אִיךְ לייען
דֶעם מִפְּטִיר יְאהר פַאר יָאחר, אוג נוּר מַיינְט דַאכְט מִיר וָעה אִיך זי צוּם עערְשְׁמֶען מָאל,
צום.ערשְׁמֶען מָאל הָארֶען יי יערְשְׁט הַיינְט מַיינֶע אויהערן, אוּג אִיז דֶענן אִין אָמָת'ן נִים
בֶּעסֶער דֶעם אַנְדֶערְן גוּטֶס--אִייִרֶער זִיךְ חָלֵילָה שְׁלֶעכְשם צוּ מָהוּן ? פַאר וָואסטְשֶׁע {אלל
מיין אָרֶעם קֵינְד חַלְשִׁין הַיינְט, אַז זִי קאנן נִיט? אַז גָאמט אִין הִימֶעל וַיים דֶעם אֶמָּת אס
זי קאנן נִיט ? יֹ

אנָּער וָואס רֵייד אִי ? הָאט זִי אִין אַ מִינוּם אָרוּם צוּ זי וִויִרֶער גֶענְאנְט , לייט יוהָען
זֶענֶען יּדֶען לייט מֶען נֶעוִויס רֶעם מַפְּטִּיר . אוְנזֶער רב וַיים גְעוִים דֶעם טֵייטְשׁ פוּן די
וָוארְמֶער וי איך . פאר וָאם-זְשֶׁע פַּאסְטֶען אַלֶע, אַלֶע אֲפֵילוּ אַ קִינְפֶּעמַארֶען וָואס קאנן נִיט
פַאסְמֶען ? פָאר וָואס הָאט דֶער רַב גֶעזָאנְט אַז זי מָּאהר נִים אָנבֵּיימֶען , אֲפִילוּ אִין מױיל אַ
זוּפ וַואסֶער ניט נֶעהמֶען ? מְהוּעְן יּדֶען קיין צְדָקֹה נִיט ? הָאט מֶען קיין רַהֲמָנוֹת אוֹיף
אָרֶעמֶע אוּג נוימהבֶעדִירְפְטִיגֶע נִיט ? פַאר וָואס פֶּערֹהֵיילֶען זֵיי אוּג מִינֶערְן פּון זייֶער פַלִיישׁ?
אֲלָא , צְדָקָה אִיז אַמִצְוָה אַ חיץ אוג פַאסְמֶען יום כָּפּּר אִיז וִוירֶער אַ חוץ . אוג בָּאֶמָת פוּן
ַואנֶען טייס אִיך אַז רִי וארְטֶּער וֶעגֶען גֶעואנְט גֶעוָארֶען גֶענְטְגֶעגֶען יים בִּפּּר ? מָּאמֶער
מֵיינְט מֶען גְלַאט אַ תַּעֲנִית וָואס אַ מֶענְשׁ נָעהמְט אוֹיף זִיךְ ? יָא. גָעווים אַזֹי, יֹם כְּפוֹר
מוו מֶען פַאסְמֶען. אַ קְלייִינקייט יוֹם כָּפּוּר! זָאל זִ פַאסְטֶען. גִישָׁקשֶׁה , נַאע וְעֹת
חֶסֶד מְהוּן !

פון רֶעסטְוֶענֶען הָאט זִי מוּרָא גֶעהַאט א הַיים נֶעהְן אַ קוק קְהוּן וָואס טְהוּט רָארְט
אִיהר מְהֵייֶער,קִינְד -- גוָאם וֶועל אִיךְ אִיהר הֶעלְפֶען , אַז איך וֶעל קוּמֶען אוּנ זֶעהְן אִיהױ
צער מִיט דִי אויגֶען זי הָאט זי צוּ וי גֶערֶערְט. ‏ קאנן אִיךְ דֶענן מִים מיין קוּמֶען ‏ ערקוויקען
אִיהר פֶּערחַלְשְׁט הַארְץ ? נֵיין . אִיךְ וֶעל נִיט גֶעהְן . אִיך וֶועל רָא בֶּעסֶער גָאט בֶּעמֶען פַאר
אָיהר, הָנֶר הֶט אוֹיךְ איהר פַּרשְׁמַאכְט קֵינד אַוֶועק גֶעווָארְפֶען . אִין דֶער מִרְבֶּר אוּנ זי גֶעזֶעמְצְט
פוּן ווייטֶען. אִיהרֶע אויגֶען זָאלֶען דֶעם ער נִיט צוֶעהְן, וי רֶאם קראנקע קינד גֶעהְט אוים
פוּן דָארְשְׁט, גָאט הָאם אִיהר צער צוּגֶעוֶעהְן, ,ער וֶֶעם מיין צעד אוֹיך צוּ זֶעהְן. אונ מַיין

הֵינְד מיט כּחוֹת שְׁטַארְקֶען. זי וֶועט אִיבֶּערקוּמֶען . אוּג אֶפְּשֵׁר איז אֵיהר דֶער תַּעֲנִית גָאר

נִיט אַזוֹי שְׁרֶעקְלִיךְ וי אִיךְ מֵיין לייי

אַז רֶער חִוְן. דֶער כּעלימוּמף הָאט מִיט זַיינֶע אַלֶע מְשֹׁרָרִים מִיט א פְרִישֶׁע שְׁמִימֶע אָ:
גֶעהֵייבֶּען שְׁרִייֶען ‏ יהִנְנֵייי הָאט ִיטֶעלֶע זִיף גֶעפִיהלְט צוּבְּראכֶען . אִיהר הֶערְץ אִיזו שיין
גֶענוּג ווייך גֶעוֶועוֶען אִין אִיהר פוּן דֶעם פינְלִיבֶען קאמְפּף וָואם הָאט עם גֶעפִּיינִיגְט דִי גאנְצֶע
שַׁחֲרִית צַיים. זִי הָאט אִיצְט גֶעוָאלְט זי אויסוַיינֶען. דַאוִונֶען מִים כַּוְנָה וי אַלַעואח". ‏ /

;אִיצְט וֶועל אִין? שׁוֹין דַאוְוגֶען : הָאט זִי אוֹימגֶערֶערְט , אֵיין אָנשיִקֶענֶעם, אַ שָׂמֶן רַהֲמְנָא

לִיצְלָן. איז אִין טיין נַארֶעשׁ חַארְץ אַדֵיין, וָֹעה צוּ מִייְנֶע יָאהרֶען, אַזא יום הרין ‏ יום כַּפּוּר אוג

אִיך ַיים גי צוּ הָאבּ אִיךְ א וָארְט פון נַאנְצֶען ֲַׁרִית גֶעראוֶענְט וי

-- 908 --

אוֹג זִי הָאט גֶערַאוֶוענְט . דֶעם הניס אוּמֶעמִגֶע נְגוֹנִים , זַיין בחֲמים דיג - שְׁרַייֶען הָאט
אֵיהר הֶערץ אַזױ צוּ נוּמֶען אַז זִי הָאט וִוי אִין גַאנְצֶען פֶערגֶעסֶען ואס מִיט אִיהר אִיז בִּיו אַהֶער
גֶעוֶועוֶען. אַלֶע וַוייגֶּער הָאבֶּען אויך גֶעשְׁטַארְקט אִיצְט זִייֶער גֶעוַויין. אונ דָאם הָאט ִיטֶעלֶען
אַוועק גֶעמְרַאגֶען אִין אַיין אַנְדֶער עוֹלֶם. חָאכֶער אַ הִינצוּ דָארְט װוּ דֵי נִשְׁמוֹת אָהן דֶעם זִוּנְרִיגֶען
גוֹף שְׁמֶעהְן פַאר דֶעם כְּסָא הַכְּבוֹד. וואו עם וֶערְט גֶעואנֶען אויף אַ וָואנשָאל דִי,עבָרוֹת אוּנ
מִצוֹת פוּן יֶערֶען, עִם שְׁטֶעהְן מִקִטְרֵגִים שְׁוַוארְצֶע נִיט שָאנֶע מַלְָכִים מְקמְרָג צוּ זַיין. אראפ
צוּ צִיהֶען די שָׁאל פון עֲבַרוֹת. עעם שְׁמֶעהְן אִבֶּער מְלִיצִים טוֹבִים אין א גֶעשְׁטַאלְט פון שָׁאנֶע
מַלְאָכ כִים אוּג זֶענֶען ממי מוב , זֵיי וַייוֶען צוּ די גֶעמִשְפָּטֶע נִשָׁמוֹת . זֵיי זָאלֶען באונען
תְּשׁוּבָה מהוּן , וּתְשׁוּבָח וּתְפּלָה וּצְיָקֹה מֶעבִירִין אֶת רוַע הַנזרָה' הָארְט זִי אוג דַאוזָגט . אוג
מָחוּט תְּשׁוּבָה אוֹיף אִירֶע פְרְיֶערְרִינֶע זינְדִיגֶע גֶערַאנְקֶען אוּנ נֶעהמְט זִיךְ פָאר צְדָקֹה צו
מָּהוּן . צוּ גֶעבֶּען א הוּנגְרִינֶען פוּן אִיהר בְּרוֹים, אונ נוֹימְהבֶּערִירְפְמִיגֶע לָאזֶען צוּ אִיהר אִין
שְמוּבּ אַרַיין , אַנאקעמֶען אוזי וֶועט וְעהְן װועט ני זיין נאָקעמקייט צוּ דַעֶקִין , ניט זשאלאווען
נָאר נָאט זָאל איהר ַקֹשָׁה צוּ הָארֶען. נִיט פַאר זִיךְ. בֶּעם זִי. נָאר פֿאר אֵיהר קִינְד. פַאר
אִיהר ליעב אוג שְׁוַואךְ קֵינְד . אוּג וִוידֶער דֶערְמָאנְט זִיך אִיהד אַז וֶענֶע לִיגְט גֶעבִּיך א שְׁוַאכֶע
אַ קְבַאנְקֶע אִין דֶער חַיים , דָאס קֵינְד צִיהט אונ זֵיינְט רִי ליירִיגֶע גְּרוּסְט. די מַאמַע האם
שׁוין -קיין כּחַ, זִי חַלְשְׁט , א קעלט אִיז גִיטֶעלֶען אִיבֶּערְן גַאנְצֶען לֵייב אַרִיבֶּער . זִי צִיטֶערְט
עֶס וֶוערְט אִיהר אַלליין נִיט גוּט אוג מוו זי אָן שְׁמֶענְדֶער אָנהַאלְמֶען זִי זָאלל נִים פַאלְלֶען ,
זִי וויל אַרוֹים געהן , נוּר מֶען הָאט שוין דֶעם ארוֹן חַקֹרֶשׁ גֶעאְפֶעגְט אוג מֶע הֵייבְּט שׂוין אָן
צוּ זָאנֶען דֶעם שְׁרֶעקְלִיכֶען ִנְתֲנָה תּוֹקף' אוג וי גֶעהט מֶען אַרױֹם פַּאר דֶעם ?

פֶּעיקְלֶעמְט אִיז אִיהר הֶערְץ צוּרִיק . אַזוֹי מְרוּקֶען אונ קאלְט הָאט זִי אוג אֶפְשַׁר נָאךְ
קיין פְרוֹי אִין דֶער וֶועלְט דֶעם יּנְהֵנָה תּנףיי נִיט גֶעזָנגְט קיינמָאל גִימֶעלֶע ייס ניט וואם
מִיט אִיהר מְהוּט זיך יי.

ְּלוצְלִינְג אִיז גֶעוָארְן א מוּמֶעל אִין וַוייבֶּערְשֶׁער שיהל, רִי בֶּעמְרִיבְּטֶע פְּרוֹי. וָאס
האט נָאך פַאר-יוָאהרְן דֶעם זֶעלְבֶען ּנְתֵנָה תּוקף' מִיט אֵיהר יּנְגָע מַאכְמֶער גֶעוָאנְט, הָאט
פוּן וַויינֶען אִיצְט אַ קְרַאמפְּף בֶּעקוּמֶען . דָאס מוֹיל הָאט זִיף אִיהר אָן אַ זַייט פֶעררְרָעה
אוּג זִי הָאט זי שָׁמִיל אוּג וי פֶערשְׁמִיינֶערְט אויף דֶער גערְד אַרָאפּגֶעלָאוֶען. עס זֶעגען ר
גֶעפַאלֶען נן אַלֶע יבער צוּ איהר זִי מִינְטערְן. ; גִימֶעלֶע אִיז אויך צוּגֶעלָאפֶּען . גִיטֶעלֶע הָאט
זיף געה הַאלְטֶען פַּאר א שְּׁקֶעל מוּמְחָאימֶע אִין אועלְבֶע זַאכֶען, אוג הָאם זי בַּאלְר צוּ וִף -
גֶעבְּרַאכְם, מִיט אִיהר פון שוהל אַרוֹים אוּג זִי אופָן מְרֶעפּ אַוֶועק גֶעזֶעמְצְט. דִי פרוי הָאט
פָרֵיי דֶעם אָטּהֶעם אבּגֶעצֵיינֶען, ,מי בְּרֶעב וּמִי בַצָמָא זי הָאט דִי פְּרוֹי שָׁאקְלֶענְדִיג מִיטָין קאפ
גֶעמַענָהט . אוי. אַזֵא גְזַר. אַזֵא פִינְסְטֶערֶע גִיכֶע גרָה! נָאך פַאר יָאהרֶען הָאט מַיין ליעב
קֵינְד מִיט אִיהר מַאמֶען רֶעם וּנְתֵנָה תּוקֹף גֶעזָאגְט. וָועה צו מייֶע ואחרֶען . או איך ווָאלְט
גֶעוואוּסְט אז אִיהר גְזַר דִין אִיו שוֹין אִין דֶעט וּנְתֵנָה תּקף אָנְגֶעמַתְמֶעט, וָואלְט אִיף בֶּעמֶער
אוֹיף זִיך אַ מוים אוֹיסגֶעבֶּעמֶען נָאר זי מַיין פיגֶעלֶע זָאל לֶעבֶען . וָואס וֵוייסְט אִיהר גִיטֶעלְ
נִיט ווימֶען זָאלְט אִיהר פוּן דֶעם צער וָואם איף מְרָאג אִין הַארְצֶען ! |

גִימֶעלֶע הָאט גֶעוָואלְט זִי מְרֵיימְטֶען, אִבֶּער זִי הָאט נִיט גֶעקֶענְט, נוּר גְוֹימֶע
טְרֶאפֶענְט מִהרֶערְן הָאגֶּען זיך אֵייגֶער נָאךְ דֶעם אַנְדֶערְן גֶעקויקֶעלט אִיבֶער אִיחרֶע אַייגי ,
גֶעפַאלְבְּטֶע בַּאקֶען .

= 0555 אט
/:56 * אי

-

-פַאר ואחרֶען, ‏ אַז אִיחר אִיו פון תֲנִית נִים נוט גֶעוארֶען . הָאט דִי פְּרוי ויימֶער
די הֶענֶר בְּרֶעבֶענְדִיג אוֹימגֶערֶערְט, אִיו זי דָא אויף גֶעוֶעמֶען אוֹיפָן טְרֶעפֶעל - נַאררֶעשֶׁע
אֶשָׂה וָואס אִיךְ בֵּין ! צו וָואס הָאבּ אִיך זִי גֶּערַארְתְּט דא הַאלְמֶען ? וִויל דֶענן דֶער רַכּוֹנו
שָל עוֹלֶם בָּאֲמֶת מֶען זאלל אִיגֶּער דִי כּחוֹת מְהוּן ‏ אִיךְ הָאבּ עם נִיט פֶערשְטַאנֶען . הַיינְט
ייס אִיךְ ווא אִיך הָאבּ אויסגֶעפיקרט . אִיךְ אַלֶמָע מַאמֶע לעב . אוג זִי מיין וּנג בְּלִימֶעלֶע
אִיז ‏ אב" גֶערִיסֶען גֶעוארֶען אִין מִימֶען בְּלִיחֶען. א גוּמֶע בֶּעמֶערִין אִיז שוין דָארְט אִיצְט
פַאר אֵיהר וִינְדִיגֶע מוּמֶער . |

- אֵיהר וֶענְט גִיטֶּעלֶע. וֶעחֶר גֶערֶעכְט , וָואס אִיהר הָאט איער חַנְהלֶען, צוּ לֵיינְגֶער
יָאחר . נִים מִיט גֶענוּמֶען אִין שוהל אַרַיין. אֵיין אַלְטֶער בּוֹים קאנן אַוִיבֶּער מְרָאנֶען הֵיטְץ
אוּג קֶעלט מָעֵהר װִי א יוּנָג בּוֹימֶעלֶע . שֵׁינְט רִי זּנן זּמֶער צוּ הֵיים אוג קיין רֶעגֶען אוּג
קין טוי עֶרְקוִיקְט זיי נִים ווערֶען נָאר די גְִינָע בְּלֶאטֶעלֶעך גֶעל אוּנ פֶערטְרִיקֶענְט אויף
רֶעם אַלְמֶען בּוים . וַיינֶע צְוַייגֶען אגֶּער מְריקֶענֶען נִי אַזױי װי עֶר אַללין. א יונָג בּוֹימֶעלֶע
אָבֶּער אִיז נִיש אַזױ. אַ יונֶג בּוימֶעלָע ווערְט אִין נַאנְצֶען אוֹיסגֶעטְריְֶעגְט אַז עִם בֶּעקוּמְט
מיין דֶענֶען נִיט אִין דֶער צֵייט . דִי וָארְצְלֶען ניינֶע זֶעגֶען נָאךְ מִיף אִין רֶער רד נִיט
אינְגֶענַאקְמֶען. אוג קענן קיין אִיבְּריגֶע הִימְץ נִיט אַרִיבֶּער מְרֶאנֶען . וָעה צוּ מֵיינֶע יָאחרֶען:
מיין וּנְג בּוימֶעלֶע אִיז אִין מַיינֶע אוֹיגֶען איימגֶעמָאכְגֶעט גֶעוָארֶען . פון יום כִּפּור אָן. הָאט
זִי צוּימְריְקֶענֶען אָנגֶעהֵיינֶּען, ‏ אוג אִיך אַלְטֶער דָארִין לֶעבּ נָאךְ. מִיר שַׁארְט נִים קיין
קֶעלְט . קיין הֵימְץ . וָואם הָאבּ אִיךְ זִי גֶעצְוואּנְגֶען גֶעבֶּען מיר אַנַאנְצֶען מָאג אַ פּער-
שְׁמַאכְמֶע צו זִיטְצֶען ז קליגֶער ייט אִיהר פַאר מִיר , גִימֶעלֶע. איער חַנָהֹלֶע וֶעט נָאךְ,
| צֵייט הָאבֶּען נָאטט צוּ דִינֶען אוּג אִין שוֹהל יום כִּפור צוּ פִּינגֶען אִיהר ליב אִין ויינֶען אוג
פַאסְטֶען. זָאלל זי אִיצְט נָאמט רַאנְקֶען וָאס ער לָאנְט זִי בְּלִיהֶען . זָאלל זי גֶענִיסֶען רי
וֶועלט וִוי לַאנְג זִי אִיו נָאךְ יוּנָג אוג נָאממִם זונן שֵיינְט נָאךְ אין איחרֶע אוינֶען - ווענִיג
זֶענֶען נָאךְ אִיהרֶע זּנֶר . גֶעם וֶועט קוּמֶען א צַייט אַז אִיחר וֶועם צו-פַּאסְטֶען אונ וַייגֶען
א גַאנְצֶען מָאג אִין שוחל - א פֶערנְניגֶען זַיין. נִי לֵיינְט רֶעם שְׁוֶערֶען וָאךְ פוּן וּרִישְקיט
צו פְּרָיה אַרויף אוֹיף אִיהר יוּנְגֶען הֵאלְו!. י.

ִיטֶעלֶען אִיז יֶערֶעם וָארְט וי אַ שְׁוֶענֶער שְמֵין גֶעפַּאלֶען אויף אֵיהר הֶערְץ + זי חָא
נוּר וַויינֶען גֶעקֶענְט אָבער נִיט ענְמְוְוַארָן, זִי הָאם וי פָּארוִוירְפָע גֶעהָארְט אִין דֶער פרויים
רֵייד, יאוג מִיךְ הַאלְט מֶען דָאם פַאר אַ קלוּגֶע אִשֶׁה. פַּאר א גֶעמְרִייֶץ מוּמֶער וי הָאט
גִיטֶעלֶע גֶעקלֶערְט . וָואס פֶּערשְׁמָעֵה אִיךְ אַללֵיין אַז מֶע זָאגְט מִיר נִיט 3 אִיך מוּז גור יֶענֶעם
ְלוֹיבֶּען . יֶענֶעם הָארְן ‏ ואס מֵיין אֵיינֶען הֶערְץ זָאגְט מיר גְלֵיבּ אִיך נִים, וָאס מַיין
אֵייגֶענֶער שֵׂכָל רֶערְט צוּ מִיר הָאר אִיך נִים . פַאר וָואס? צוּ וָואם הָאט נָאמט אַ הֶערץ
אַבֵיין גֶעוֶעמְצְט אִין רֶעם מֶענְשֶׁען ‏ אָ הֶערְץ אִין אַ מוּטטֶער וָואס פֵיהלְט מְרֵייהַיים אוּג
יַחֲמִים צוּ אִיהר קינד, אַז עֶר וִויל נִיט מֶע זָאלל דָאס הֶערְץ נְלוֹיבֶּען ? צו וָאם הָאט
עֶר א שֵׂבֶל אוְּ גֶענֶענֶּען . אַז מֶע טָאהר גִיט הָארְן וָאס רֶער שֵׂכֶל רֶערְט צוּ אוּנולי.,
הָא ?, אַ יונג בּוימֶעלֶע אַז הָאט ניט זיין רֶעגֶען אִין רֶער רֶעכְמֶער צייט מוּו ְרַיקֶעגֶען. נָאר
אֵיין אַלְמֶּער בֹּים קאנן חִיטץ אונ, קֶעלט פֶערטְרַאנֶען יי זָאגְט רִי אינגְליקְלִיכֶע מַאמֶע. גֶעכִיף.
אוג וואס לויף אִיךְ נִיט אַ הֵיים צו מַיין יוּנָג בּוֹימֶעלֶּע , עס בֶּענֶעטְצֶען . ערקוויקען אִיהרֶע
מְרוְקֶעגֶע בְּלֶאטֶעלֶעךּ כָּל זְמֵן עס אִיז נָאךְ צַייט דָא? דַארְף אִיף בָּאֲמֶת וַארְטֶען רָאס

-- 840 -- +

אוּנגְלִיק זָאלל חָלִילָה פְּרִיהֶער גֶעשֶׁעהְן אוג דְעוּי נָאךְ זָאלל איף אַזֹי קלוג וֶוערֶען מִי ר
עלֶענְרֶע. מַאמֶע דָא פַאר מֵיינֶע אוֹינֶען. בֶּעת עֶס וֶועט שוין קיין צייט נִיט זַיין 7 גֵיין .
אֵיירֶער שְׁפֶּעמֶער צוּ פֶּערגִיסֶען מֵיינֶע טִהרֶערְן פַּאר רֶער אוֹיסגֶעלֵיימֶערְמֶער נִשָׁמָה. בֶּעסָעי
אִיצֶט וִוינֶען אוּג בֶּעמֶען ער זאלל גֶעוּנֹד אוּג שְׁמַארְקֵייט איהר נוף צו שקט , י ול
קַאנֶען אַ מַאמֶע זיין אִיהר קֵינֶר יי. | 7 ;

אנ נִים הַארְמֶנְדִיג אֵיין מִינוּט איז גִימֶעלֶע פון די טְרֶעפּ אַרָאפֿ, זי חָאמ װירְע
דֶעם רָב בֶּעגֶעגֶענְט אוּנ אִיהר הָאט זִיך אין הֶערְצֶען אָבּגֶערִיסֶען או זִי הָאט אִיהם רער"
נֶעהְן. זָאל אִיך איהם נָאף אַ מָאַל אָפָשֵׁר א פְרֶעג מְהוּן ' הָאם זי זיך גֶעפְרָאגְט, גֵיין!
גֶענוּג, אִיךְ הָאבּ גֶעפְרָאגְט. ער הָאט מִיר גֶעוָאגְט, אָבֶּער עֶר אִיו אַ טאַנסבּיל . עֶר ווייס
נִיש דָאס שְׁנַאךְ הֶערְץ פון דֶער וִינְדִיגֶער אִשָּׁה . ;ער ווייס גִים די פּיין וָואם אַ מוּמֶערְס
הֶערְץ פִיהלְט אִיבֶּער אִיהר קינ . עֶר אִיז איין אַלְטֶער אִיינְגֶעווַאקְמֶענֶער בּוֹים, עֶר קוקט
| אויף זִיך אוּנ וויים נִיט ואס כִיהלְטו אַ יוּנְג בּוֹימֶעלֶע אַז דִי הִיטְץ בְּרֶענְט אוּנ עֶס וערְט
אֵיינגֶעמַאכְנֶעט אֶהן ורֶעגֶען ! נָאר אין דער מִינוּש הָאט דֶער רָב אַרַיינְגֶעשְׁמֶעקְט זַיינֶע
גֵּיידֶע האנדט אִין דֶער כְּלי וואסֶער וָָאס ואיז דָא אוֹיף רֶעם שוהל-הויף גֶעשְׁטַאנֶען וי
הַאנְדְט צוּ וַַאשֶׁען אוּג הָאט גֶעזָאנְטו אֲשֶׁר. יָצֶר אֶת הָאֶדֶם בִּחָכְמָה . אִיהר הָאט גֶערַאכְט
עֶר רֶערְט צוּ אִיהר עִפָּעם . זי הָארְט קְלָאר וי עֶר זָאנִם : גֵיין 1 גֵיין! מֶען מָאהר נִיט!
הַיינְט אִיז יום כּפּּר 1, ..! -אבֶּער זי הָאט זִיףְ אַקעהר גֶעטְהוּן אונ אִי לויפֶענריג אַרויס פון
שוהל-הויף .

לויפֶענְדִיג אִיו זִי אַללֶע שְׁמִילֶע יום כִּפּּר'דִיגֶע גַאסמֶען דוּרְֶ -- זִי הָאט זִיך גֶעפִילְט.
זִי אִיז שׁוּלְרִיג, זִי לויפט פוּן גָאט אוג הָאט מוֹרָא גֶעהַאט זִיך אומצוקוקען . {עם אִיו אִיהױ
צוּם מוּמָה גֶעוֶועוֶען וי מֶען יָאנְט זִיךְ נָאךְ אִיהר .

אֶהן אֵיין אָטהֶעם אִיז זִי אִין שְׁטוּבּ אַרַיין , נָאךְ אין פָּאריהויז הֶט זִי דָאס שְרַייֶען פון
קינ רֶער-הָארְט , אַז זִי אִיז צוּ דֶער ‏ קינפֶּעטָארִין אִין צִיממֶער אַרַיין . הָאט זִי אֵיהר הַנְה'לֶען
גֶעפוּנֶען בּלאס װִי דער טויט:אונ איה י מִהרֶערְן נִיסֶען זיך אִיבֶּער אִיהר הוּנְגֶערִיג קיר ווֶעלְכֶס
זי טוהלעט צוּצוּאָיהר בְּרוּמְט, דָאם קינד צוּרַייסְט זִיךְּ שְׁרַיעֲנְדִיג. די ערע מוּמטֶער
קאנן ‏ עס נִיט אֵינשׁטִילֶען,

-וָואם שְׁרַיימו רָאס ר אַװי? הָאט גִימֶעלֶע גֶעפְרָאגְט. אֶך . אִיך וַייים ‏ הוּנְגֶערִיצ
אִיו רָאס עוֹפֵילֶע גֶעבֶּעךּ. עס ווייס נִי אַז הֵיינְט אִיז יֹם כִּפּר אוֹיף רֶער וֶועלְט .עס וִויל
נִים וִוימֶען אוּג דארף מאקע נִיט וִיִמֶען. וֶעלְכֶע זִנֶר הָאט עס שוין אַזעם {ָאלל הַיינְט
אּנְגֶערֶען צוּ ליעב זֵיי + בַּיים אָן: מֵיין מָאכְטֶער , צו ליעב דַיין קֵינד וָואס נָאךְ נִיט פַאר
אָיֹהם אִיו רֶער ייֹם כּפּור גֶענֶעבֶּען גֶעוארֶען - | י
+ - -מַאמֶע, הָאט דָאס בְּלַאם וַייבָעל אוֹיסנֶערֶערְט. איך קענן עס נִיט מְהוּן. פון
דְַייצֶעהן יְאהר אָן פַאסְט אִיך אללע תַּענְתִי. וָואס וֶועט דֶער רַבּוֹנ שָׁל עולֶם וָאגֶען ? :
4 -אָבֶּער דָאס קֵינֶד. . רָאס רֶע קיר . וָואס אִיז מחויב צוּ ירע ? הָאט די
/פומטער גֶעפְרָאנְט,

--דָאם עלֶענְר וַיינָם. אִיו מִיר, אֶמֶת , שְׁווֶערֶער װִי רָאס פַאסְמֶען. הָאט זִי גֶעאָנְמְווֶערְם

שאט 06 .2

א ;
פנלפענהי!ס : ֿ וט :עס

אונ נַייע מְהרֶערֶען הָאבֶּען זיך צו גִימֶען אָנגעהײבּען פון אִיהרֶע אוֹיגֶען . מֵאמִיר. קאנְסם;
מִיר שִיִקֶען אַ זֵייגֶענְדֶע אִיֶדנֶע וְאם זָאלל דָאם קינד אנזייגען ‏ אַבִימֶעללעם. הָאט מִיר שוין
דָאם גַאנְצֶע בָּלוּט אוֹיסגֶעצֵייגֶען פון אוּנְטֶער מיין הֶערְצֶען .

בּיים אָן זָאג אִיךְ דִיר ‏ הָאט גִימֶעלֶע שַׁארְף אונ בֶּעהֶערְצְט אוֹימגֶערֶערְט צו לִיעבּ
דיין מַאמֶען. וָואס הֵייסְט דָאס דִיר אוג צוּ לִיעבּ דֵיין קִינְד . וָאס הָאט דָאם רֶעכְט צוּ
פֶערלַאנְגֶען דָאס פון דִיר 1,,. אוג נִיט וַוארְמֶענְרִיג מָעחר אִיז גִיטֶעלֶע אין קיך אַרַיינְגֶעלַאפֶּען
דָארְט הָאם זי אַ גְלְאו מִילף אָנגֶענָאסֶען אוג דער יאנג איהר מָאכְמֶער חַנהלֶע 1 ראט
נים נָעונַאגְט זִיךְ צוּ צוּרִיהרֶען+ -

-טְרִינק. האבּ קיין מוֹדָא נִיט. הָאט גִימֶעלֶע גֶעהֵיימֶען. אוֹיף מיין קאפ דִי עֲברת
מִיךְ זָאלל נָאמט שְׁטְרָאפֶען פַּאר דִיר , אִיך בִּין אֵיין אַלמֶער ּוֹיִם, שְׁטַארק אוּג טְּרוקֶען
אִיו דִי קָארֶע ואס דעקט-צוּ מַיינֶע בֵּיינֶער, אִיך הָאבּ קיין מוֹרָא פַאר הִיטְץ אוּנ קעלנ. רוּ
מיין קֵינֶר ביְט א יונג בֹּימֶעלֶע. אַבִימֶעל צוּ הַיים. קאן דִיר אוֹיךְ שָׁאדֶען. דו רַארְפְְט
אִיצְט כּחוֹת זָאללֶען דִיר צוּ קוּמֶען, נִיט עֶס זָאלל דִיר חֲלִילָה אָבּגֶענוּמֶען וֶוערִין. זויף
מֵיין קאפ די עעבָרֶה . גנָאטט אִיז מיין עדות , אִיך בִּין ‏ מְרוּצָה !

--שְבֶּער . מוּטטֶער מְחִייֶערֶע . הָאט דָאס וַוייבֶּעל מִיט אַ גֶעוֵויין אויסגֶערֶערְט. 1
יל נִים גָאמְט זָאלל דִיף שְׁמְרָאפֶּען חְלְלָה אִיבֶּער מִיר . אָ. לָאז מִיךְ , לָאז מִיך !יי,

-אַז דוּ וִוילְמְט נִיט מָהוּן וָואם אִיך ראמָה דִיר. הָאט גִיטֶעלֶע ענְטְשִׁירֶען טאג
גֶעמְהוּן . טְחוּ"וְשֶׁע וָואס אִיך הֵייס דִיר ,. אִיך בִּין גאר אוֹיף. דִיר דו זָללְסְט שוין אָנַיימֶען,
הָארְסְטוּ וָאס אִיך זָאג דִיר ?

רִי קִינְפֶּעמָארִין הָאט דִי נִלְאו גֶענוּמֶען , אָבֶּער אִיהר הַאנְד הָאט גֶעצִימֶערְט א
אִיז נִים אִין שׁמאָנר גְוֶועען צוּם מויל צוּ צוּטרָאגֶען . זִי הָאט צוריק אַוֶועק גֶעשְׁטֶעלְט.

8 6

--וִוילְטְטוּ מִיר מַיין יוֹם כִּפּּר פֶערשְׁמֶערִין 1 הָאט גִימֶעלֶע וי מִיט כַּעם גֶעפָּרָאנְט . ;ער

אִיז מָיר שוין אַװי אויך גֶענוּג שְׁוֶוער אוג בִּיִמֶער. אִיךְ הָאבּ נָאךְ אַווָארְט נִיט גֶערַאמֶענְט

4
= = 8
ר

וי עס דַארְף צוּ וַיין , דָאס הֶערְץ אִין מיר אִיז מיר וִוי אוּנְטֶער דֶעם אַייו . {עס רוּהְט נָימו,
צוּם גוּמֶען זָאלל עֶס זַיין רבּונוֹ שֶל עולֶם ! ועסְטוּ פאר מיר אִין די אוֹמֶען גִים אָנבֵייְ בּיז רו
זָאללְמְט הָאבֶען מִיט וָואס דיין קינְד דִי נִשָׁמָה צוּ דֶערהַאלְמֶען. וֶעל אִיךְ פון שְׁמוּב נים
אַרוֹיסגֶעהְן אוג רוּ וֶועסְט אַ גְרָאסֶערֶעעֲבֵרָה הָאבֶּען, אַז אִיבֶּער דִיר וֶועל איך נִיט ארינען
קַאנֶען. אֵלָם רִייעבֵרָה . וָואס דו וֶועסְט רַיין מַאמֶעם אוג רַיין קינדים רָצוֹן טְהון אוג רֶער-
הָאלְמֶען ריין נְשָׁמָה אִין זִיך זי.

גִיטֶעלֶע הָאט אִיהר דִי גְלָאו מִים מִילך צוּ אִיהרֶע לִיפּפֶען צו+יגֶעטְרָאגֶען. חַנָהלֶע הָאט
א בְּרָכָה גֶעמַאכֶם. זִי הָאט אַ זפ גֶעמְהוּן אנ איהרע הֵייסֶע מְהרֶערִין וֶענֶען אִין נְלָאוּ אֵיינִם
נָאף רִי אַנְרֶערֶע גֶעפַּאלְלֶען . גִימֶעלֶע הָאט רי ָא נִיט צוּ"גֶענוּמֶען בִּיו זִי הָאט בִּוֶען רֶעק
אויסגעטרונקען ,

אַז זִי הָאט די גְלָאז אוועק גֶעשְׁמֶעלְט הָאט זִי פְּרִייֶער רֶעם אֶטהֶעם ינע
אַ פּוֹר בְּלֵיי אִיו איהר פּוּן הֶערְצֶען אַרָאם גֶעפַאלֶען ,

-- 52 --

| --זאלל דִיר ואוהל גֶעשְמֶען ‏ מיין ליעב מֵישָי ז הָאט זִי אוֹיסגֶערֶערְט אוּג אִיהר
טָאכְמֶער אַ היימֶען קוש גֶעמְחוּן . דו הָאסְט מִיךְ עֶרְקְוויקְט . דו הָאפְט מיך גֶעזָאטִיגְט אג
אִיצְט וֶועט דיין מַאמֶען נִיט שְוֶער זַיין נָאז דְרֵיי טָאג צו פַאסְמֶען. אִיך וָואלְט עִם נָיֹם
אַרִיבֶּער גֶעטְרָאנֶען. נָאטט וֶעט אוּנְזֶער בֵּיירֶענְם צער צוּ זעהן . פֵּיינִיגֶען אוּגזֶעלֶע לֵייבֶּער
הֵייסְט ער אִין דֶעם הֵיילִגֶען מָאג , אוג גער נַֹיים וִויפיעל פיין מיר הָאבֶּען בֵּיידֶע פון רֶעם
נים פַאסְמֶען וָואם אִיז אָפְּשַׁר גְרָאסֶער נִי דֶער פַּיין אַז מֶע קָאנן פַאסְטֶען אוג מֶע פאסְט
וי אַללֶע יּדִישֶׁע קִינְדֶער וי.. הי

| + אִין אַ פֶיערטְהֵייל שָעֹה אַרוּם הָאט איחר די מוּטטֶער צוינֶעמְרְווגֶען אויף עפִּיט צוּ
פֶעבַּיימֶען . אונ אַז זִי הָאט גֶעוֶעהְן אַז דָאס קֵינְד בַּיי ‏ אִיהר מָאכְטֶערֶם בְּרוֹמֶם הָאט
צו זייגֶען אָנגֶעהיבֶּען אוג אִיו מיט דֶער בְרוּסְט צְוִישֶׁען נִינֶע לִיפּפֶעלֶעך דָא אויף
שיחר שוים עענְטְלֶאפֶען געווָארֶען. הָאט גִימֶעלֶע צוּ גֶעטְרָאנֶען-אַ מָדוּר בֶּעוויוֶען דֶער מָאכְטֶער.
וָואם זִי זָאלל זָאגֶען צוּ מִּנְחָה אונ צוּ נְעֵילָה :קונ אִיז בַּאלְד צורִיק אִין שוהל אַ וֶועק.

דֶער עוֹלֶם הָאט שָׁאן מִנְחָה אָנגֶעהייבֶּען . נִיטֶעלֶע הָאט זִיךְ צוּגֶעקֶעהרְט צוּ רֶער
וַאנדְט אונ אַזי אִיז זִי אַבּגֶעשְטַאנֶען אוג גֶעזַאנְט מִיט כַּוְנָה אוּנ גֶעוֵויינְט. פון אֶרִם זִיךְ נִים
אבּגָעֶקעהרְט בִּיו נָאךְ גְעילָה'} בִּיו נָאךְ עֲלֵינוּ. בִּז זי אִיז 8 צוּפְרִירֶעגֶע אַ גֶעשְׁטַארְקְטֶע
יש אַ ליינְטֶען הֶערְצֶען די לֶעצְטַע פון שוהל אַרוֹים. .,

פיעל מָאג אִין דֶעם יִאהוּי הָאט גִיטֶעלֶע נַאבהֶער אִין פַאסְטֶען אוג אִין בֶּעמֶען פָעףי
-ְרַאכְט קֵיינֶער אוֹימֶער אִיהר חַנְה'לֶען הָאט נִיט גֶעוואוּסְט אִיבֶּער וָואס זִי פַאסְט. נור
אַללֶע הָאבֶּען געוואומט. אַז זי טְחַיילְט אֵיהר בִּימֶען מִיט דֶעם הונְגְריגֶען. א אַללָע עלֶענְרֶע
אוּג נוימְה-בֶּערִירְפְטִיגֶע גֶעפִינֶען שְׁטֶענְדִיג אַ וַארֶעמֶען וִינְקעלָע בֵּיי אִיהר אִין שְׁטוּג. אוג
. קיין גאקֶעטֶער אוּג אבּגֶערִיסֶענֶער איז נִים מעחר נַאָקֶעט אוּג אבּגֶערִימֶען גֶעוֶעוֶען אַו
גִימֶעלֶעם אויג הוט נור זיין נאקעמקייט גֶעוֶעהְן.

אֵיהר מָאכְטֶער הִנְהֹלֶע הָאט זִיךְ פון אִיהר מוּטמֶער גֶעלֶערִינְט אוּנ דָארְט וו רֶער
מוּטֶערֶם הָאנְדְט זֶעגֶען צוּ שְוַאךְ גֶעוֶעוֶען הָאבֶּען אִיהרֶע הָאנְרְט מִיט גֶעהָאלְפֶּען אוג
נָאף אִין דֶעם זֶעלְבֶּען וְאחר הָאט נְחילע מֶעהרְרֶע מָאל גֶעהָארְט דִי וָוארְטֶּער + יאִיהר
האט לֶענֶּען זאללט אֵיהֹר . אזא מִצְוָה גֶעמְחוּן אַז אִיהר. וֶעם נִים דַארְפען יום בָּפו
פַאסְמֶען וי |

ש"שר שש שר"/שי"שר ר י"שר א ל"ש" "ער "ר "שר. ר ישר "ר שש ר"ר טשרע 45

עס אִיז ווירֶער יוּם כִּפוּר - נור דְרֵייסִיג וָאחר זֶענֶען פוּן יֶענֶער צַייט אַרִיבֶּער. -

וִידֶער אִיו רֵי שוחל פָּאל מִיש טֵלֵית אונ קִיטֶעל אֵיינגֶעוויקֶעלְטֶע ידֶען, בֶער פָּאל
אט מָיט הֵיי אוֹיסגֶעבֶּעט אִיצם זִי דַאמָאלֶם.. אִין צְוֵיי גְרוֹיסֶע קאסְמֶענִם פָאלל מִיט וֵאמֶר
פוּן בֵּיירֶע וַייטֶען בִּיחמֶע בְּרֶעגֶעוְזֵיינְט דִי וֶעקְמֶענֶע ננִשְׁמָה לִיבְט' וִוי מִים דְבַייסָיג יאחר
! צוּרִיק הָאטְשׁ נָאךְ אַנְדֶערֶע פְרִישֶׁע נִשְׁטוֹת וָאס נֶענֶען ערְשְׁט אין דִי דְרַייסִיג וָאהו נְשָׁמוֹת
! גֶעוַארֶען. אוג גי בְּרֶענֶען מַאנְכֶע שְׁמִיל אוג רוחיג אוג מַאנְמֶע פלַאקערְגְרִיג אוּנ שִׁמעלי
| צֶענְדִיג. אוּג ‏ וּנגְלֶעף קוּנדָמִים הַאפֶען רִי שׁטִיִקְלֶעף אָנּגֶעשְׁמַאלְצֶענֶע וַאקם אויף הֵינְט
! וי אַ מָאל.

-- 48 --

הָאְּשׁ דֵי שׁטִיִמֶע פון דֶעם מון אִיז אִצְט אַנְרֶערְשׁ. אָכּער דִי וָארְמֶער ואס עֶר
זָאגְט אוג דֶער נִגוּן ווָאס עֶר וִינְגְט וֶעגֶען דִי וֶעלְבֶּע . גאר דִי זֶעלְבֶּע נִים גֶעאָנְרֶערְט אוֹיף
אֵיין הָאאר . |

רִי וֶעלְבָּע גֶענֶען אוֹיף די מְּהרֶערִין וָואס גִימֶען זִיך הַיינְט מֵייכֶנְנַייו. דָארְט הִינְטֶער ‏
די פֶּערהַאנְגֶענֶע פֶענְסְטֶערְלֶע אִין דֶער וַייבֶּערְשֶער שוהל ‏ הָאטְשׁ פון אַנְדֶערֶע אויגֶען,.
פץ אַנְרֶערֶע גֶעפִּינִצמֶע הֶערְצֶער פְליסֶעןזײ... | / 4

אויף דֶעם אָרֶט וא מִיט ייג וָאהר פרִיהעֶר. אִיז די אינגליקְלִיבֶע מּטֶער גֶעשְׁמֵא-
גֶען אוג בֶּעוויינְט אִיהר לִיעבֶּע מָאכְמֶער , וָואס אִיז אַזוֹי יוּנָג פון דֶער וועלְט אַווֶעק. שְׁמָעהמי
הַיינְט אוֹיךְ אַ מוּמֶער אוג צוּגִיסְט אִיהר שְׁוֶוער הָארְץ אִין הֵייסֶע טהרֶערְן. זי ויינְט אונ קלַאנט
אִיגֶּער אֵיהר שָאנֶע מַאכְטֶער . וָואס זי הָאט. וי גבֶּענשְׁט אַמָאל מִיט אִיר, אַ מֵיירֶעל שָׁאן וי
גָאלֶר . וָאס אִיז פַּלוּצְלִינְג וי פון אַכְּשׁוף פֶּערפיהרְט גֶעוָוארְן , אונ וָאס מִיט אִיהר מְהוּט זיףָ
איצט, אִיז שְוֶער אוּנ בִּיטֶער זֶעלבְּסְט אויסצוּרֵיידֶען אונ רֵי שׁמֶענְדִיג גֶעמְרִייֶע מוּטמֶער בֶּעמ
אִיצְט מִיט מֶהרֶערְן הֵיימֶע וִוי פייֶער . נִיט גֶעווּנֶר, נִיט לַאנְגֶע יָאהר פַאר אֵיהר קינְד . אָבֶּער

אַ טוט אַנִיכֶען . ואס ווֶעט גְלֵייבֶער זי פַאר דֶעם קֵינְד נָאךְ מָעֵהר וִוי פַאר דֶער מוּטֶער +

זִי הָאט נָאךְ אֵיק מוּטֶערלִיבֶע טְרֵייהֵייט אִין אִיהו הַארְצֶען וִוי נָאךְ אֵיידֶער דָאס אוּנ-
גָלֵיק אִיז גֶעשׁעהן... נור טַאקִי דֶערפַאר כַּעם זי בַּיי גאמט אַזוֹי הייס אָט רֶעם מוֹיט אויף אִיהר
: קינ י קין בּעפֶעכֶע זא זְעהש זִי נִיט אין דֶער ועלְט אונ קיין אַנְרֶער זָא קאנן זי בַיי גָאט
ֶעם לֶעבֶערִיגֶען חַיינְט נִיט בּעמֶען. איג,עס גִיסמֶען וִךְ אִיהרֶע מִהרֶערְן שְׁטִילֹל אונ פַאלְלֶען
| אִיבֶּער דִי וָוארְטֶער פון אִיהרֶע תִּחָנוֹת , זִי האלט רֶעם קאפ אין סִידוּר אֵיינגֶעגְרָאבֶּען אוג שָׁעמְט
יך אִיהכָע אויגֶען אַרוסצוּנֶעמֶען מָאמֶער בֶּעגֶעגֶעגֶען זי זִיך מִיט אוינֶען וָאס װֶעלֶען איה-
שַׁאנְד דֶערוֶעהן וָואס אִיו וִוי אַ פְלֶעק אוֹיף אִיהר פָּנִים גֶעוָוארֶעןייי ' יע

ָ
4

א

אוג פוּנקט דָארְט וואו דִי אָרֶעמֶע אַלִמנָה איז גֶעשְׁטַאנֶען טיש דְכַיימיג יאר צורִיק אוּ;.
הָאט מִינוּמַענוַייו גֶעקוּקְשׁ איהרֶע יְתוֹמִים אִין שוהל צוּוֶעהן אוֹיבּ לִי דַאוְנֶען . אויב זֵיי נֶעמֶען
אַ יּדִישׁ וָארְט אין מויל אַרַיין , אוג הָאט גֶעהְלִיפֶּעט ַוייגֶענְדִיג צו אִיהרֶע אוֹיגֶען הָאבֶּען נִים
גֶעפּנֶען וָאם זֵיי הָאבֶּען גֶעוּכְט. שְׁמעהט הַיינְט א ידִישֶׁע מָאכְמֶער אוּג קוקט דוּרֶך דָאס
פָארהַאנְגֶעל אוּנ זִי וַייס אַללין נִים אויף וֶועהמֶען זי קוּקט מָעֵהֹר. צִי אויף אִיחר מַאנן ווָאם.
מַאכְט וִילֶרֶע בֶּעוֶענּנְגֶען מיט בֵּיירֶע הָאנְרֶם אוג מִים זַיין גַאנְצֶען קַארְפֶּער אָרֶער אויף.
דֶעם זּנְגֶען מֶענְשֶען וָואס וִימְצְט אוֹיף אִין מִזְרַח ווַאנְדֶט נִיט ייט פון אִיהם אוג דַאוֶענְט
וי א יור אוּג זִימְצֶט רוחיג וי אַ מֶענְשׁ? |

וֶועלְכֶע גֶעבַאנְקען לויפֶען אִיחר רוּרֶך אִיחר קאפ אִיצּעֶר ! וויפִיעל מִהרֶערֶען הָאם.
זִי פֶערגָאסֶען פון יֶענֶעם מָּאג אָן אַז דֶער ינגֶער-מַאנן אִיז גֶעוָארְן אוים חֶתֶן אִיהײָער .
אוּג דֶער וִוילְדֶער חָמִיר אִיז איהר מַאנְן . אִיהר בְּרוֹיט גֶעכֶּער גֶעוָוארֶען ! וִויפיעל ואונרֶען
פְּרָאנְט זִי זַייט דֶעם שְׁמִיל אוג מִּיף פֶערשְׁלָאסֶען אִין אִיחר יוּרִישֶען הֶערְצֶען אונ פֵּיינִיגְט
זִיף פון אֵיהרֶע אִיגֶענֶע גֶערַאנְקען, וָואס טְרַאנְט זִיף אִיחר נִיט וֶועלֶענְדִיג . גוּר זי הָאט
קיין ?חנ נִיט צוּמְרַאבְמֶען . אוּג וי בֶּעם זי אִיצְט גָאמט, ער זָאלל אוֹיסלֶעשֶׁען רָאם זינדִיגֶע
פַייֶער פון אִיהר וִנְדִיג הֶערְץ. אויסלֶעשֶען אַלְץ ואס בְּרֶענְט אונ הָאבְט אִין אִיהר. זִי זָאלל
פֶערגֶעסֶען וָואם אִיז גֶעוֶועוֶען . נִיט וִויסֶען וי עִם בַארְף צוּ זיין. נור אִיין זא {אלל וא

ה- 914 =

וִויסמֶען ליעב צוּ האבֶּען איהר מאנן , וֶועלְכֶער וֶועט אוג מוז איהר מַאנן בְּלֵייבֶּע בִּיו אִיהר
מיט! ײ זָאלל איהם לִיעבּ הָאבֶּען בי אַללֶע וַיינֶע אוּנמֶענְשְׁלִיבְקייט , בַּיי זיין וִוילרקייט אוב
וֶעלבֵּמְט ווענן ער שְׁלָאגְט זִי זָאלל זִי נוּר אַללײין ויסֶען , שׂנאִים זָאללֶען נִיט דֶערפֵייהט
וֶוערִין אוּג זי זָאלל אַללֶע איהרע פַּיין פאר גוט, קאָנען אָנָנעהמען.װי {ער, דֶר וס מְהֵיילְט
דֶעם גוֹרֶל אֵיין וֶערֶער אֶשָׁה הָאט א יּרִישֶער פְרוֹי גֶעבֶּאטֶען י.. :

| אוג עִם פְלִימֶען אִיהרֶע מֶהרֶערן אוֹיף דֶעם אֵייגֶענֶעם אָרֶט ואוּ עִם הָאבֶּען אעלְבֶע
מִהרֶערן ‏ גֶענָאסֶען מִיט דְרֵייסִג יְאחר צוּרִיק פוּן אַגַאנְץ אַנְרֶערן גְרוּנֶד אוּג ְוֶעלֶע.

אוּג זַיִי פַאללֶען אויף דִי וֶעלְבֶּע וָארְטֶער פון מַחוֹר. וָואס יֶערֶע יוּרִישֶׁע פְרוי פֶּערשְׁטֶעהְט.
זי אַנְרֶערְשׁ אַלֶם דִי אַנְדֶערֶע , |

נוֹר דָארְט אִין מְעֵרִיב זַייט נִיט װַייט פון פְּחִיר הֵיינֶען רִי אָרֶעמֶע יּרִישֶע פּריָען
אוין הַיינְט מִיט דֶעט אִייְגֶענֶעם נָגוּן, מִיט דֶּעם אֵייגֶענֶעם גֶּעטְרִיבְּטֶען הֶערצֶען וי מִיט דְרֵייסִָיו
יָאהר צוּרִיק י

אָרֶעמְקֵייט, . הוּנגֶער, נוֹימָה אוג מַאנְנֶעל הָאבֶּען אַלְלֶע מָאל אֵיין פָּנִים. אֵיין טעם
אוּג. אֵיין אָרֶט בַּיי דֶער מְהִיר , אַזֹי זֹיֶער אנ בִּיטֶער דָאס גֶעוֵיין ‏ ואס קוּמְט פון נִירֶער
גֶעשְׁלַאגֶנֶע, אִיז אַ מָאל גֶעוֶועוֶען. וֶועם אויף אֵייבִיגזיין ‏ אַללַע וינע אוג גֶעלִיסְטֶע פון
מֶענְשֶׁען װֶעלִין זִיך אִיבֶּער בֵּיימֶען אונ בֵּייטֶען זִיךְ. נור דֶער וואונְשׁ פון ֶעם הוּנגייגֶען
װ עט אֵיבִּיג בְלֵייבֶּען רָאם שְׁטַיְֶעלֶע בְּרוֹיט . דִי גֶעלִיסְטֶע פוּן דעם נויטה-בֶּערִירפְטיגֶען ועם
אוֹיךְ אֵייבִּיג היימֶען + פון רֶער נוימה בַּעפְרֵייט צוּ ווערִין אוג נִיט ! מָעֹהר ויסֶען פון רָעם
מָעָם וָואס דָאם הָאט ! ייי

אוּג דָארְם בַּיי דֶער מְּהִיר שְטֶעהְן אִיצְט אוֹיִים וֶוענִיגֶער פנְְֶעֶ אוֹיסגֶעמְריִקֶענְטֶע
אונ שְׁפּלֶע נעבֶעך. הארען אדער הָארֶען ניט רִי זְאגֶערְקע , אוּג וֵויינֶען וי זֵיי צוּם הֶערְצֶען
אִיוּ. עם אִיז יוֹם כַּפּוֹר ,
: נָאר אִין רֶעבְמֶען מימֶען מִוְרַח וַואנְדְט אויף דֶעם אֵייגֶענֶם אָרט ואוּ די פְרוּמֶע גשֶׁעלֶע
הָאט מִיט דְרַייסִיג יָאהר צורִיק גֶערַאוֶענְט , זֶעהְט מֶען אִיצט אוֹיך א חְשּׁנָה פְרוֹי קרוֹב צוּ
פונפצִיג יְאהר, זִישֶעְט שְׁמִיל אוג מְרועֲרִיג, וי אַרֶער הַרְגֶעטָּע. אִיהרֶע ליפּפֶן פֶערלַאמֶען
די אויגען קוקען אִין אָפֶּעֶעם רְבְּן מַנְחָה . נָאר זיי זֶעהְן די וָוארְטֶער נִיט,
פַּאר וָואס וֵַייגְט זִי נִיט ?
אִיז אִיהר אַזױ נוּט צום מוּטָה , אַז זֶעלְבֶּסְט יום כַּפּּר (קאנן זִי איהר הֶערְץ נִים צוּמְהוּן
צוּ רֶערמָאנֶען אַז קיין גוּטֶם אִיז נִיט אֵייבִּיג אוּנ דֶער לֶעבֶּרִיֶער מֶענְשׁוויים נִים ווָאם מָארְגֶען
קאנן זַיין?
! אָרֶער אִיז ִי נִיט אַיִּישֶׁע פְרוּי , אַ פְּרוֹי פון אַ מַאנְן אוג קִינְדֶער . אינ וֶועלְבֶע יוּרישֶׁע
פרוֹי הָאט נִיט ערְגֶעץ אֵיינֶע אָרֶער מֶעהרֶערֶע אוּרוַאכֶען וֶעגֶען ואם יום כּפּּר צו בֶּעטֶען אוּג
א הֵיימֶען מִחרֶער לָאזֶען פאלען ?
(י. אִיז זִי אָפְשֵׁר אַזױי הַארְט אוג אַזױ שְׁלֶעכְט, אַזוי שְׁמָאלְץ אוּנ פָּארנָעהם בַּיי זִיךְ אַז אִיהר
פַּאסְט נִיט צוּ ִיינֶען, לייט זָאלֶען אִיהרֶע טְהרֶערֶען ‏ נִיט וָעהְן אוג נִיט ערע זי אִי נְלֵייף
+ צִו אַללֶעמֶען? | | |

--- 2418 --

נײַן ! ,חנה'לץ די גוּמֵע די קלוגע" אִיז אִיהר נאָמעָן אִיהרעָ אִיצט טרוקענע
אוינעָן ואָגעֶן נאָך עָרוּת, אַז וײַ האָבּעֶן אִין זײַעֶר צײַט פיעל, פּיעל געװײַנט, זי אִיז
יט שטאָלץ אוג שׁעָמט זיך ניט צו װײַנעֶן, בּפּרט יום כּפּוֹר װאָס װײַנט זיך ממילא }

פֿאַד װאָסיזשע װײַגם זי נים 2

עַם קוּקעְן אוֹיף אִיהר פּיעל אויגעֶן און ואונדעֶרוְן זיִך : װאָס אִיז הײַנט מיט
אֵיהר דֹעֶר מעָהר אַלם אַללעָ יאָהר ? נאָר ז! קוקט טרוּקֶעֶן, װי פּעָרשטײַנעָרט אִין
איחר סדור , ניִט זי װײַנט , ניִט ז; דאַװועָנט . אַ פּאָאר מאָל האָט זי דאָם פאָרהאַנגעל
פֿערבּיַגעֶן אַקוק געֶטהון אִין טאָנעֶשעֶר שׁוּהל ויף בּאַלד צוריק אַװעָק געַזעֶטצט אוּנ
יַעָדעֶס מאָל אַלץ טרויעֶריְגעֶר אוּג בּעֶקלעֶמטעֶר וי פריְהעֶר ,

אַז דעָר חון האָט אָנגעֶהיִיבּעֶן דאַװונעְן מוסף האָט וו נאָך אַמאָל א קוק געָמהוּן
דורף דאָס פעֶנסְטעְריל די אוֹיגעֶן זעָנעֶן אונרוהיג אומגעלאָפּען אִיבּעֶר דעֶר גאַנצער
שוהל . זי האָט זיף צוריק אַװועָק געֶעֶטצט ,

עֶר אִיו נאָך אַלץ ניטאָ !' האָט. אִיהר העֶרץ געֶרעֶדט אִיננעֶרליִ , צוּ מוסף
אַפיְלו האָט עֶר ניִם גיקענט קוּמען + אָך, אוּג דאָס אִיז מײַן קינד, מײַן בּכור , פון
אֵיהם האָג אִיך דאָס אַזֹי פיעל ימוּריִם און שמעֶרצעֶן אַרוְבּעֶר געֶטראָגעֶן בּוָו אִיך
האָבּ אִיהם אוֹיף די פּיִם געֶשטעלט? .
' יאָ, מײַן קינד, מײַן וואונד ! אֵיין אַנדעֶר מוטטעָר װאָלט אִיהם זײַן געָבּ!
פַּעֶרשאָלטעֶן , זי װאָלט געָזאָגט : ניִט דוּ ביוט מײַן זוהן ניִם אִיך בּיִן דײַן מוטטעָח,
אִיךְ קאָגן עִם אֶבֹּעֶר ניִט. זײַ מיַר מוֹחל נאָמט אִין היִמעָל. װאָס אִיך רוף אִיהם
נאָך ‏ מײַן קיִנר , מײַן זהן י... אַ . אִיך קעֶן בּײַ דיַר אוֹיף זף בֹּעֶטעֶן אַ מוֹיט,
אָכֹּער ניִם אויף מײַן קינד ! --- שטראָף מיך , רבּוֹנו של עולם, מיף זײַן זיִנריגע
מוּמטעֶר , אָפּשר בּיִן אִיךְ שולדוג אִין דעָם װאָס עֶר אִיז פון רעֶכטעֶן וועָג אַראָפּ אוּנ
האָט ריַך לעֶבּעֶריְגעֶר גאָטט פַעֲרנעֶסעֶן און האָט דײַן תּוֹרה פּעָרלאָזעָן אוּן טהוט
דײַן געבּאָט ניִם ? יאָ . אִיךְ בּיַן שׁולדוְג, אִיךְ האָבּ אִיהם צוּפיעל ליָעבּ געָהאַט ,
װאָס עֶר האָט געֶבּעֶטעֶן האָכּ אִיךְ געֶטחון, אִיךְ האָבּ זיַך מיִט זײַן פּרוּמען פאָמעַר
שמעֶנדיָג אַרומגעֶקריְגט, אַז עֶר פּלענט אִיהם בּעֶשטראָפעָן וועָלין , אִיך האָבּ אִיהם
אוֹיסגעָהאָדיוועֶט װ! עֶר אִיו, אונג מיך שטראָף פאַר אִיהֶם !..,

ז; האָט אִיחרעָ אויגעֶן פון סרור אַרוֹיסגענוּמען, אַרוּם געֶקִיקְט אַללע װײַבּעָר '
אֵיהר האָט געֶדאַכט זײַ קקעֶן אוף אוף אִיהר, זײַ װײַסעָן װאָס בּײַ אִיחר אִין.
העֶרצעָן טהוט זי אִיצט, זי האָט דאָ אַ גליקלוכע מומטעֶר געָזעָהן , װי שײַנט אִיהר
פּנים , מעֶן האָט אִיהר זוּהן עֶרשט ניִם לאַנג מפּטיר אויפּגעֶרוּפעֶן מוט דעָם מיטוּל
הרב' װ! שאָן האָט עֶר דעָם מפטיר געֶליַיעֶנט, פַּעֶריִל האָגעָן זיִך פוּן זײַן מויל
געֶשאָטעֶן , אונ אִיצט שטעָהם עֶר אוג דאַװועָנט אִין אַ מלות אוּן קיִטעֶל, אוּן אַגרוֹיסע
זיִלבּעֶרנץָ עטרה דעָקְט צו זײַן קאָפּ. זי האָט דעָם ינגעָן מאַן מעֶהרעֶרעָ מאָל
געָזעָהן דוּרף דֹעָם פעָנסטעָריל, עֶר האָט מיִט דעָם רב זיך געָאַמפּעֶרט אִיבּעֶר אַ דין
אַ שווועֶריָן מטתּמא, אַללעַ װײַבּעֶר האָבּעֶן געֶקיקט אוּן ד! מוטער האָט נחת געֶקליִבּעָן

: עִ
מעָן האָט זי געֶבּעֶנשט צו ליעב אִיה מהײַעָרעֶן זוהן װאָס ז! האָט אויסגעָהאָדיָוועָט ,

-- 810 יי-

אוּן די מוטעֶר אִיז אָרעֶמעֶר אוּן ניַרעריְגעֶר געוועָועֶן פֿאַר מיַר . ראַמאָלס , בּעת.
מיַר בּײַדֹע האָכּעֶן אִין אֵיין צײַט אוּנזעָרעָ קיָנדעֶר געֶהאַט' האָט חנת'לע צוּ זיך געֶרעָרם
געֶוויָס האָט זי מיַר מקנא געֲוועֶעֶן ראַמאָלם . גלײַבע קיִנדעֶר וענעֶן זײַ געְוועֶועְן, נאָךּ
בּעֶסעֶרעָ מלמרים װיַ עֶר האָט נעָהאַט האָבּ אִיךְ פאַר מײַן קינד אויסגעזוּכט, אוּן
בּעֶת יעֶנעֶר פּלעָנט אַ הוּנגעֶריְנעֶר , אַ נאַקעטעֶר נעֶבֿיִך אִין חדר מיט בּאָרפּיִסעָ פיסעָ
לֹעֶףָ לױפען פּלעָגט מעֶן מײַנעָם אוֹיף די האָנדט טראָנעָן אַ זאַטעָן, אַ אָנגעְטהוּעָנעָם
אוּג אַ אַיינגעְװויִקעֶלְטעֶן יעֶנעֶם פּלענט זײַן רבּי שלאָגעֶן , בּעת זײַנעָ מאָגעֶרעָ אױיסגעָמר!:
קעֶנֹטעָ יונגע בּײנדעְלעֶך בּרעֶכעֶן, האָבּ אִיך מײַנעָם װי מײַן אוֹיג פון קאָפּ געָהיִט אוּג
מויזענד מאָל זײַן רבּין אָנגעָזאָגט עֶר זאָל אַפוְלוּ אַפנגעֶר אויף אִיהם ניָם אַרױף לײַגעָן:

אוּג וי שטאָלץ בּיִן אִיך געָוועֶועָן, אַז מען פלענט קומעָן שׁבּת אֶדעֶר יום טוֹב מײַן קינדן
פּערהאָרעֶן אּן דעָר פעֶרהאָרעֶר פלענט אִיהם אַקוּשׁ געֶבַּעֶן אִין זײַן שאָגעֶם קאָפּעֶלעָ, אָרעָר
אַ קניִם טהון אִין זײַנע פולע רוּנדץ בּעֶקְעֶלעֶך אוּג זאָגעֶן : עֶר אִיז אַװאָילעֶר יונגעֶל אוּן וועָם
זײַן אַלײַט! װעֶר אִיז דאַמאָלס צוּ מיר גלײַף געֶוועָזעֶן + פאַר אַ קלוּגעָ מוּטעֶר האָט מעֶן מיף
געְלויבּט . ,זעָהט אִיהר רבּי , פּלעֶג אִיךְ זאָגעֶן, יט מיט קלעָפּ קאָנן מעֶן די תּורה אִין קאָפ
אַרײַנשלאָגעֶן, מײַן קינ װײַס ניט װאָס אַ קלאַפּ אִיז אוּג קאָנן אויך לעֶרנעֶן ז' אוג אִיךְ פּלעָט
בּרוּנז זײַן אוֹיף אַנדעֶרעָ מלמדיִם װאָס שלאָגעֶן זײַעְֶעָ יונגע תּלמידיִם'לעֶך אֶהן רחמנות ,
אונ אִיך נאַריִשעַ אֲשה האָבּ ניַט געֶוואוּסט, אַז אִיך דאַרף ניט קליגעֶר זײַן פאַס ר גאַנצע
ועָלט טעֶנשעֶן אוג מײַן קינ דאַרף ניִט בּעֶסעֶר זײַן אַל אַללעָ יוּריִשעָ קיִנדעֶר . אָט װאָם
אִיךְ האָבּ מיִר אוֹיטנעֶגלעט, אויפגעקישט אוּנ אוֹיסגעֶהאָדיְוועֶט, אַפיְלוּ יום כּפֿוּר, װיל עֶם
אִין אַמקום-קדוּש ניִט אַרײַן !. . , װאָס פאַר אַ װײַשיג אִיו דאָס אַ מאַמעָן!יי.

מעֶן האָט אִין דער צײַט אָנגעהייבּעֶן זאָגעֶן עונתנה תּוקף', חנה'לע האָט נאָף.
אַמאָל אַ קוק געטהוּן, טאָמעֶר האָט אִיהר װהן זיך פאָרט דעֶרמאָנט צוּ קומען,
אֶנֹּעֶר נײַן . אוֹיף זײַן אָרט אִין מזרח װאַנט, װאָס זי האָט בײַ דעֶם גבֹּאַי פאַר
אֵיהם בּעֶשמעֶלְט, אִיז אֵיין אַלטעֶר יוּד געֶשטאַנעֶן, זי האָט אוֹיךְ אַנדעֶרעָ ,שײַטשעָן"
אִין שוּהל געֲזעָהן , זעֶלבּסט געָנאָלטע בּאָר, מיט מחזוריִם אִין די האָנרט', וועֶלהעָ
זאָגעָן דעָם ונתנה תּוקף מיִט כּונה װי אַללֹע יוּדעֶן, אֶבּעֶר אִיהר זוהן אִיו ניִטאָ+

, צוּ װאָס האָכּ אִיך פאַר אִיהם אַ שטאָט בּעֶשטעָלם אוּנ נאָך אִין מזרח װאַנרט 1
האָט זי געֶפראָגט ,

נײַן, עֶרנעֶר פּאַד אִיהם בּוִן אִיך אַז אִיך טראַכט נאָך אוּן קעֶנן ניִט דאַוונעָן
הײַנט אִיבּעֶר אִיהם ! אַללץָ, אַפיָלוּ אַ סאָלדאַט קומט פוּן פּאָלק , פוּן סלוּזשבאַ הײַנט
פּאַסטעָן אוּנ נאָסט בֹּעֶטעֶן עֶר זאָל אִיהם מוחל (ײַן די גאַנץ יאָהרוְגעָ זינד . עֶם זאָי
געֶן ונהנה תּוֹקף אַזאַ מהײַעֶרעָ אָמת'עָ תּפלה אַפיְלוּ די ניִם פרומץ, גאָסט האָרט
זײַעֶר געֶבּעֶט. קײַנעֶר זיִנריגט ניט אוֹיף להכעים, נאָר עֶר , מײַן קיִנד אִיו להבעים
צוּ טהון , מיַר אוּן אַללע יוּדעֶן אִין דעֶר הײַם געֶכּליִבּעֶן, - אוּן װאָס טחוט עֶר דאָרט +
עֶר שׁפיֵלט אַודאַי אִין קאָרטעֶן מיט די ניִם יודיִשע דאָקטוריִם, אוּן פלײַסט זיך, אַז
עֶר האָט קײַן מוֹרא ניט אוּם יום כּפור אַ הוּלטײַ צוּ זײַן . אונ דוּ שװײַגסט אִיהט גאָטט 4*

זי האָט דֹעָם ונתנה תּוֹקף אָנגעֶהיבּעֶן זאָגעָן, אִיהרעָ אויגען האָבּעֶן ויך געָאָפּענט

אוג מֶהוֶערְן הָאכֶּען זיף גֶענָאמֶען אֶהן אֵיין אויפהָאר , זִי הָאט אוֹיף זִיךְ א מוֹיט גֶעבֶּעמֶען,
רָאם לֶעבֶּען אִיו אֵיהר אִין דֶער מֵינּט נִמְאָם גֶעוָארִין אַזי פִינְטֶער אִיז אִיהר אִין דִי אוֹיגֶען
גֶעוֶעוֶען ,‏ אַז זִי הָאט אִיהר װהן הַיינְט אין שוהל נִיט גֶעוֶעהְן . אַז זִי הָאט וֵוייטֶער רִי
עִבְרִי מייטשׁ פוּן דִי וָוארְמֶער גֶעלִייֶענְט + כִּי לֹא הַחְפּוֹץ בְּמוֹת הֲמַת. דוּ וִוילְסְט נִיט עם
זָאלל שְׁטַארְבֶּען דֶער רֶשָׁע וָואס;ער וֶוערְט אָנגֶערוּפֶּען מַת אֲפִּילוּ ווענן ער לֶעבְּט. כִּי אִם,
נִייֶערְט בְּשׁוּכוֹ אִין זיין מְהוּן אוּמְקֶעהרִין זי מְרַרְכּוֹ פון זַיין שְׁלֶעכְט וֶועג וְהְיֶה אוּנ זָאל
לֶעבֶּען. עד יֹם מוֹתוֹ אוג בָּיו דֶעם מָאג וָואס ער דַארְף שׁוֹין שְׁמַארְבֶּען תְַּכָּ לו וַוארְמְסְטוּ
אוֹיף אִיהם. אִם יָשׁוּב אוֹיבּ ער מְהוּט נָאר תְּשׁוּנֶה מִיַד תּקִנְּלו. נֶעהמְסְטוּ אִיהם תֵּיכָּה צוּ, -

נֵיין, רִבּוֹנוֹ שָל עוֹלֶם הָאבֶּען אִיהרֶע לִיפּפֶּען אוֹיסגֶערֶערְט , לָאז אֵיהט נָאךְ לֶעבֶּען.
וארְט אוֹיף זַיין תְּשׁוּבָה. אָ. נִיט גֶעהֶם צוּ.מֵיין גֶעגֶּעט וָואס אִיך הָאבּ רִיךְ פְרִיהֶער גֶעבֶּעטֶען,
מיינ 6 לִיפִפֶּע נן הָאבֶּען עס נָאר גֶערֶעדְט, מיין הֶערֵץ אִיז דֶערבַּיי נִיט גֶעווֶעוֶען. דו וֵוייסְט
גֶערֶענְטֶער פָּאטֶער. אַז אֲפֵילוּ וֶוענן אַ מַאמֶע על איהר קֵינְד מֵיינְט זיא נִיט די קל?
זָאלל אִיהם אָנקוּמֶען . זָאלל עֹר לֶעבֶּען גֶעוּנֶר זיין. שמַארְק זיין הֶערְץ ער זָאלל תשׁיב;

ֿ

מְחוּן . אדֶער וְכוּת פוּן זיין פְּרומֶער בָּאבֶּען פון זַיין טְהִייֶערְן פָאמֶער זָאל אוּנְ ֵּירֶען
בֵּיי שׁטֶעהְן אין הַיינְטִיגֶען יים חַדִין . ,ער זָאלל זִיךְ אָן דִיר נָאמט, דֶערמָאנֶען אוג זָאלל זַיין
זִינְדִיג הַארְץ בְּרֶענֶען דִיךְ צוּ ִיענֶען וי ;עס הָאבֶּען דִיף גַיינֶע אֶלְטֶערֶען פון אֵייבִּיג מן

גֶעדִינְט 1

זי הָאט וַויימֶער גֶעדַאוֶוענְט,. וֵיימֶער גֶעוַיינְט. נָאר וָואס זִי הָאט גֶערַאווענְש חס
ִי זֶעלבֶסֶט נִיט גֶעהָארְט . זִי הָאט אִיהר פְּרוּמֶען פַאמֶער אֵיצָט. דֶערמָאנְט ‏ אוֹיך איזי
גֶעטְרִייֶע פְּרוּמַע מוּטמֶער הָאט זִי אִיצְט װי פאר אֵיהרֶע אוֹינֶען גֶעוֶעהְן, זי הָאט איהר
פְּרוּמֶען מאנן דֶערמָאנְט, אוּג הָאט זי ְּלוצְלִיךְ דֶעררמָאנְט אַז זִיא האט צו ליעב אי
צַער פוּן איהר אוֹיסגֶעשְׁטוּדירְמֶען זוהן פֶערגֶעמֶען הַיינְט זִי ,מַוְכִּיר נִשְׁמוֹת" צוּ זַיין, זי אִיז
| פֶערצִימֶערְט גֶעוָוארִין . אִיהר הָאט גֶערַאכְט זִי זֶעהְט רי גֶעשְׁמַארְבֶּענֶע מיטמֶער , אוּג זי
קוקט אוֹיף איהר וִוי מִיט בַּעס .

יאָ. זיי מיר מוֹחֵל, מַאמוּניא זי האט איהף הֶערֶץ גֶעשְׁריֶען י איף הָאבּ אִיבָּ ער מיין
זִינְדִיג קֵינְד . דַיין הִיילִינֶע אוֹיסגֶעלֵיימֶערְמֶע גשָׁמָה פֶּערגֶעפֶען צו דער מַאנֶען הַיינְט . א,
מַיין צער זְעֹה צוּ אוּג זֵיי א גוֹבָע בֶּעטֶערִין פַאר מִיר . אף . גִים קיין גוטָם אנ גְליִקֶען
וִויל אִיך שׁוֹין אין מיין ֶעכֶען הָאבֶּען י נָאר פאר מֵיין קֵינְד בֶּעט. נאטט זָאלֶל אֵיהם זַייגֶע

אוֹיגֶען אָפֶענֶען . ער זָאלל ו וֶעהְן וִוי פֶּערפִּיהרְט ער אִיז. אוּג שְׁטַארְקֶען גיין הֶערְץ תְּשׁוּבָה
צוּ מְהוּן אוּנ אַ יוד צו זַיין. אַ יוד מִיט אִפְּרוּט יוּרִישׁ הֶערֶץ. הָאטְשׁ עֶר אִיז א גֶעשְטודִירטער
דָאקְמָאר זי

זִי האט גֶעוֵויינְט תִּיז מֶען הָאט דֶעם מוסף אִין גַאנְצֶען גַיֶענְדִינִם | דָאס אויסװַיינֶען
זִיף האט אֵיהר הָלרץ אַבִּיטֶעל גְרִינְגֶער גֶעמַאכְט. אונ זִי הָאט אָנגֶעהֵייבֶּען איה קינד פַאר
זיךְ אַללײין פֶעראָנְמְווערִין , |

ייוֶער איו נָאךְ יוּנְג. ער הָאט נָאךְ אַ כַד יאהרֶען צוּ לֶעבֶּען, ער ;קאנן נָאךְ פַּיעל גוּטְס
מֶדוֹן, אַללֶע טָאג ג קאגן בֵּיי דֶעם וִנְַעֶען מֶעגְשֶען יום כִּפּוֹר זיין . אַז ;ער וִויל נָאר תִּשׁוְבה

-- 918 --

מָהוֹן. אָ, אִיף וֶועל אִיהםּ בֶּעטֶען. פייט האט ער מִיף גִיט , צָ ליעב מִיר זָאלל ער א ף
יין אִיךְ בִּין אִיהם מחויב צוּ בֶּעמֶען. אֶפְשׁר וֶעלִין מֵיינֶע טְהרֶערִין זיין חַארְט הֶערֶץ װייך
מַאכֶען ; אוּג וָאס דֶענן ויל איף פוּן אִיהם 17ײ

אִיך פֶערלַאנְג גָאר נִיט עֶר זאלל פְּרוּם זַיין וי זיין פאמֶער וִוי אִיך זַיין מוּטמער,
עֶר קאנן עם אֶפְשַׁר נִיט , ניין גֶעלֶערְנְמְקֵייט לָאוְט עֶס אִיחם נִים , אָבֶּער אַ יוד אִי הֶערְצֶען
זייט הָאמְשׁ. אַ אַ יד וָואם גְליִיט אץ אַיינִיגֶען נָאטט . אִין שֶׁעמְט זִיךְ נִים מִיט דֶעם נָאמֶען
יור 1 יום כַּפּוּר . אֵיין מָאג אִין יְאהר ‏ מָאג עֶר אוֹיך פָרוּם זיין א גַאנְצֶער יד מִיט אַלל
יוּדֶען צוּ גְלֵייךְ אִין שוהל דַאוונֶען, פאר וָואט נִים? וָואס קאנן דָאס אָיהם נֶעגן שָׁאוֶען?

פַאר מַנְחָח הָאט דֶער וֹלָם. א בִּימֶעל אֶגֶערוּהְט, פּיעל נֶענֶען א הַיים גֶענאנען
אַ קוק מְדוּן אויף רָאס הוֹיז אוג קינ אוּג פִיעל הָאבֶּען זִיךְ אוֹיף דִי מְרֶעפְקֶעך צו נֶעמְצָט.
נָאר הַנְהלֶע איז גֶעבְּליבֶּען ִמְצֶען אויף אֵיהר אֶרֶט, אויף וֶענָע פְּרוֹי וָואס הָאט בער
גֶעוויינְט אוֹיף איהר מָאכְטֶער , וָואס איז פָּערֹפִיהרְט גֶעווָארֶען אִיז אין שוּ חל 3 נֶען .

הַנְהילֶע הָאט איהר מְלִיפֶּען דֶערהָארְט. זיא הָאט גֶעוואסְט וָואם דִיא גֶעטרִיבְּטֶע
מּוּממֶער וֵויינָט ,

זי מָאג ויינֶען 1 הָאט זִי גֶעקְלֶערְט, נָאר נִיט גְליִקְלִיכֶער פַאר אִיחר בֵּין אִיךְ אויף

זִי ווייסניט װוּ אִיהר פּעיפַאללֶענֶע מַאכְטֶער אִיז אִיצְט. אוג מֶע קֶענן זִיכֶער זאגֶען . או גְבַאר
אִין דֶער מִינוּם וַיינְט זִי דָארְט וואוּ זִי אִיו אוב זִי וֵיים נָאר אַז הֵיינְט אִיז יום בור בי
ידֶען , אוּנ נָאטטגַעהמָט צו אִיהר צוּבְּרָאכֶען הֶערְץ פון וַאנֶען גָאר אִיחר גֶעבֶּעט קימם
צוּ אִיהם , דִי יוּרִישֶׁע מָאכְמֶער . קאנן ניט לַאנְג פֶּערפִיהרְט יי ווָאם מָעהר שֵׂכֶל אוּנ

וָואם מעחר גֶעלֶערִינְטְקֵייט זִי הָאט . דָאם גִיכֶער הַאפְּט זי זִיך אויף פון דֶעם ימע

עלא וָואס מֶען הָאט אויף אִיהר אָנגֶעוַארְפֶּען איהר הֶערְץ ערְוַאכְט זיך . וי הֵייבֶּט אָן
טוּ הֵיינקֶען נָאךְ אִיהר גֶעבַּארֶענֶעם הַיים . אנ זי קעהרם זִיךְ צוּרִיק צוּ גָאט אוג צו זי
גֶעבָּאט,. אוג מִיר וִיגרינֶע מֶענְשֶׁען הַארְפֶען נָאר. רַחֲמָנוֹת הָאבֶּען אויף אַזֶעלְכֶע אוְְּלִיק-
לִיבֶע גֶעבִּיךְ. נִיט אזוי אֶבֶּער אִיו דֶער מַאנְסְבִל וֶעלְטֶען קוּמְמבַּיי אִיהם דִי חֲרָמָה צוּ דֶער
רֶעכְטֶער צַייט ‏ אוּנ וָואס מעהר שֵׂכֶל ער הָאט , ואס מָעֵהר גֶעבִּילְדֶעט ער אִז. דָאס.
מָעהר פֶערּקרִיבְט ;ער אַלֶץ מִיפֶער אוג וַוייטֶער אִין דֶער מוּמְאָה , ניט צוּגֶעקוּמֶען זָאלל
עֶס וֶערֶען . |

אוּג דָאס וֶוענִיגֶער בֶערמָאנְט ער דִי לֵייד אוּג פַּיין וָאס;ער מַאכְט דֶערמִיט ניינֶע טְּריָע
עֶלְמֶערִין - וָאם וִוילֶען גֶערִין דָאס לֶעבֶּען אַוועק גֶעבֶּען, ער זָאלל נָאר צוריק זייר פְרוּמֶער
זוהן וֶוֶערִין . אוּנ אַז דִי מושטֶער ויינְט אִיצְט אַװױי פיעל, וָאס זִי תַיִים נים צוּ אִיהר
מָאכְטֶער פַאסְט הֵיינְט אָרֶער נִיט, וִויפיעל דַארְף אִיך שוין וֵויינֶען אַז אִיךְ זָעח מיין צֶרֶת
פַאר מַיינֶע אויגֶען, אוּנ וַויים גֶעוִוים אז ער פַאסט נִיט אוּנ לאכט זיך אֶפְּשַׁר נָאר אִין נַאנְצֶען
אוֹים פוּן יוֹם כָּפוּר ?ייי שֶׁעָ ען דארף איף מִיךְ פַאר אִיהר , אוּנ אִיךְ זך נָאך אַ וָכוּת
אויף אִיהֶם ?. . +י |

1
1

! ! = זי הָאט אִיהר ‏ קאפ אוֹיפגֶעהֵייבֶּען אוּנ אֵיהרֶע אוֹינֶען הָאבֶּען רִי פֶערוַויינְמֶע אוינֶען
בֶּעגֶענֶענְט פון דֶער בֶּעמרִיבּטֶער פְּרֹי. אַ פַּאר מינום הָאבֶּען זי זִיך אָנֹגְ גֶעקיקט ערע

אויגֶען הָאבֶּען אֵייגֶע די אַנְדֶערֶע גוט פֶערשְׁטַאגֶען, חִנְחילֶען איז דָאס הֶערְץ צוּגַאננֶען אויף
דָאם גְרָאמֶען זִיךְ פון דֶער געלֶענְקֶער ‏ זִי הָאט זִי מְרייסְטֶען גֶעוָואלט, נָאר אִיהר אִייגֶען הֶערְץ
ָאט איצט ַלין טְדֵיימְט גֶעזיכְט. אוּג אִיחרֶע לִיפֶּען וֶענֶען פון קלֶעמונג וי פֶּערפְרָארֶען גֶעוארְן
פון דֶעס בְּרָאסְט וָָאס הָאט אִיצְט אִין איהר גֶעהֶערְשְט,

--קינְדֶער בֶּעם וֶעדֶע אִישֶׁח! , + . הָאט דִי פְּרוֹי חְלִיפֶענְדִצ אויסגֶערֶעדְט , אִיו נים
גְֵייכֶער שְׁטֵיינֶער הָאבֶּען? ואל נִיט בֶעסֶער גֶעווֶעהֶען או אִיך וָָאלְט אִין וֶענֶער יו
גֶעשְׁמָאיבֶּען וָואס אִיך הָאבּ מֵיין קינְד גֶעהַאם ? אָ , צוּ וָואם הָאֶּען מַייגֶע אֶלְטֶערֶעןי ר
וֶועלְט אֵיינְגֶערִימֶען. צְרָקח גי היל דָאקטויָרִים גֶעבְּרַאכָּט. מִיך לֶעֶּען צוּ לָאוֶען ‏ ת
אִיך בֵּין פון יֶענֶעם אוּננְליקליבֶען מִינְמֶּעט ט חְרובֶיע גֶעלִיגֶען . וָאלְט גִיט בֶּעסֶער גֶעווֶעוֶען
אַז מֶען וָאלְם מִי שְׁמַארְבֶּען גֶעלַאנְט אוג אִיך ווָאלְט די בַּדְונוֹת ניט דערלעכּט ? צוּוָאס
הָאב איף מִיט מִהרֶערֶען אַזױ אָָּם אוג אזֹי חַיים גֶעבֶּעמֶען. אַ רְפוּאָה פַאר טַיין קיגר בָּעת
עִם אִיז קְרַאנָק גֶעווֶעוֶען, אוג הָאבּ זִי אוֹיסגֶעקַידִיוֶועט צוּ אַוא בִּימֶערֶען פִינְסְטֶערֶען טוֹף ?

וַיים רֶער זינריגֶער מֶענְשׁ וָואס ער מְּחוּט ? טָיים ער וָואס ער בֶּעט ? והָאבֶּען מֵיינֶע
אָלְטֶערֶען מִיר דֶענן אַ מוֹבֶה גֶעמְחוּן ז הָאבּ אִיך אִיחר דֶערְמִיט גוּמְס נֶעמְהוּן ? וָואלְט נִי
בֶּעמֶער פַאר אוּנובִירֶען גֶעמֶענֶע אַז מִיר וָאלְמֶען הַיינְט שוין לַאנג אין קבָר גֶעוֶעזֶען
דָארְם צווַאמֶען מִיט דִי אוֹינעלֵיימָו ערְטֶע נִשׁמוֹת פוּן אוּננֶערע אָבוֹת ?. איצט ווֶעם זי אִין
בֵּף הקלע זַיין אוג צוּלֶיעבּ אִיהוּ וֶועל אִיך אוֹיף צוּ.קיין הִילִיגֶער רוה נִים קאנען קוּמֶען.
וָארוּם וָועה אונ וִוינֶר אִיו צוּ דֶער מוטמער וָואס הָאט אַזֵא קֵיֹנְד אוֹיף דֶער וֶועלְט גֶעבְּרַאבְט
אוג קִינְרֶער בֶּעט בַּיי נָאטט יֶערֶע אֵָ ָׁה? אך . זי פְשישְׁמֶערְט וֶערְט דֶער נַחַת . אַו מֶען
קאנן עס נִיט אויסהָארִיוֶוען אִין דִי רֶעכְמָע וֶועגֶען צוּפִיהרֶען וי נָאמט הָאט גֶעבָאמֶען וו

חַנְהלֶע הָאט נָאר מִיט אַ מִיפֶען זֵיפֶץ אונ מִיט א פַּאר מְהרֶערֶען נִיֶקֶענְט עֶנְטְוֶערֶען
אוג אִיו שָׁמִיל אוג ִירֶערגֶעשְׁלַאנֶען גֶעבְּלִיבֶע ען זִיטְצֶּען , אַלֶמֶע, לא נְג פֶערגֶעסֶענֶע גֶעשִׁיבְמֶען
הַאבֶּען זִיך אֵיהר אִיצְט דֶערמָאנְט. זִי הָאט דֶערְמָאנְט וי מִיט דְרֵיימִיג יָאהר צוֹרִיק הָאם
פּוּנָקם אי דֶער שְׁמוּנְדֶע , הָאם זי איהר עֶרְשְׁט גֶעבָּארֶען ערְשְׁט הִינְד בַּיי אִיהר בְּרוּסְט
גֶעהַאלְמֶען.. װִי שְׁוַאףְ אִיז זִי דַאמָאלֶם גֶעוֶועוֶען. וי שְׁטַארְק הָאט זי דֶער צער גֶעפַּיינִינְט,
אַז דָאס קינד הָאט זיף צוּרִיסֶען שְׁרִייֶענְדִיג ‏ אַז עס הָאט נִינ גֶעפִינֶען צוּ זייגֶען . אונ אֵיהר
פְּרוּמֶע מוּטטֶער גִיטֶעלֶע עָלֶיה הַשּׁלוֹם, אִיז מִים רוים אָנגֶעוַויינְטֶע אוֹיגֶען גֶעקוּמֶען אונ
הָאט גונַר גֶעווֶעזֶען אויף איהר אָנצוֵּיימֶען, צוּ ליעבּ רֶעם קֵינד . אוּנ וִוישְׁוֶוער אוג שְׁרעקְלִיף
אִיז אִיהר גֶעווֶעוֶען יום כִּפּוֹר נִיט צוּ פַאסְמֶען. וִי הָאט דָאס בִּיסֶען אִיהר הֵאלָו גֶעוַארְגֶען,
זִי וָאלְט דַאמָאלְם אַ הֵיימֶען שְׁטֵיין גְרִינְגֶער אַז רָאפּגֶעשׁלּנְגֶען אֵיידֶער א בִּיסֶען בְּרוֹיט אונ
גֶעהמֶען אַזֵא שְֶׁערֶ ִינֶד. אויף זיף נִיט צוּ פַאסְמֶען וי לע יּדִישָׁע מָאכְטֶער אִין דֶעם
הֵיילִיגֶען מָא נָאר צוּ ליעבּ אֵיהר טְּמַיֶער קֵינְד הָאט זִי עִם גֶעמְהוּן. .דָאס קֵינְד אִיו נִי
מְחוּיִב נאה צוּ פַאמְטֶען חָאטְשׁ עִם אִיז אַ יוּדִישׁ קִינְדיי הָאט דִי מוטמער רַאמָאלֶם נָ עוָאגְט ,

יעֶר וייסְט לי הָאט זִי גֶעקְלֶערְט . אוֹיבּ אִיך הָאבּ. שׁוֹין אִין וֶענֶער מִינוּט אִיהם נִיט
אֵיינגֶעזייגֶען די מוּמְאָח אִין וֶועלְכֶער ער אִיז חַיינְט פֶּערפִּירְט ? פַאר וואס בִּין אִיך מִיט
יֶענֶעם בִּימֶערֶען בִּיסֶען ניט דֶערוָוארגֶען גֶעוָארֶען בֶּעסֶער , אֵיידֶער אַיינצטֵייגֶען מיין הֵינָד
אֲיֵא בֵּיינֶע זִינֶר וִוי יום כִּפּוֹר נִיט פַאסְמֶען. וִוי יוֹם כְּפּוּר נִיט וועלִין אַפִילוּ אין אַ מָקוֹםיְקְרוֹשׁ

== 990 =

אַרַיינקוּמֶען ! וָאס פַאר אַ טוֹבָה הָאבּ אִיךְ זי דֶערמִיט גֶעמְהוּן ז אִיז מִיר אִיצְט נִיט גְלֵייכֶער
צֶעהְן תַּענְתִים צוּ פַּאסְטֶען נָאר מיין קֵיֹנֶד זָאלל חָאטְשׁ אֵיין מָאג אִין יְאחר , . אֵיין יום כָּפוּ
פַאסְמֶען וִוי אַ יוד? אַ צִירוּנְג אַ שָׁאנֶע הָאבּ איך מיר אוִיסגֶעהָאדִיוֶעט. אֲפִּילוּ קריש וֶועם
עֶר דָאךְ נָאךּ מיר נִיט זָאגֶען . אפיל זיין גֶעשׁטַארבֶּענֶעם מַאטֶען ביר נָָׁמוּת זיין אִיז עֶר

נִיט גֶעקוּמֶען . אָנְטְוֶער מיר רִבּוֹנוֹ שָׁל עוֹלֶם . פַאר וָואס קוּמְט עָם מִיר לי

אִין דער מִינוּט הָאט זִי דֶער הָארְט אַ קְלַאפּ אוֹיף דֶעם בִּימָה סֵדוּר , זִי הָאט א קוק
גֶעטְחוּן : אוֹיף דֶער בִּימָה אִיז אַרוֹיף. דֶער יּנְגֶער-מַאנְן וָאס הָאט זִיף פְרִיהֶער גֶעאַמְפֶּערְט
מִיט דֶעם ָב . אוּג הָאט אָנגֶעהַייגֶּען זָאנֶען אַ שָאנֶע רְרֶשֶׁה וֶוענֶען יום כִּפּוֹר, וֶועגֶען דֶעם
תָּענִית אוּג הָאט אוֹיסגֶעפִיהרְט, אַז אַ יוד. וָאס,ער אִיוּ אַ בעל צְרָקה אוּג עֶר טְהוּט אִין
ֶעט טָאג קֵיין תְּשׁוּבָה נִיט וִוי;עם דַארְף צוּ זיין. איז נָאךְ זיין שְלֶעכְטֶם נִיט אַזֹי גְרוֹים ,
יינֶע גוּמֶע מָעֹשִׁים רֵיירֶען פַאר אִיחם . די צְדָקֹה הַאלְט אִיהם-אָבּ;ער זָאל אִין שְׁלֶעכְטְס.
אִין זִנְרִיגֶע מּאָוֹת נִיט אַרַיינְפַאללֶען אֶבֶּער אַז אַ גַאנְץ יְאהר מהוט,ער קיין צְדָקֹה נִיט אונ
אַז עס קוּמְט יוֹם כַּפּּר אוּנ זיין הֶערְץ קעהרט זִיךְ נִים צוּ נָאמט אוג נֶעהנְש זי פַאר צוּ
בֶּעסֶערֶען נַיינֶע מַעֲשִׂים אִיז עֶר אַ רֶשֶׁע א פּוֹשַׁע יִשׂרָאֵל ‏ אונ אויף אַוֶעלְבֶע יּרֶען זָאנְט די
גְמָרָא. רשְעִים אֲפִּילוּ בִּפִּתְהֵי שָׁל גֵיחֵנֶם אֵינָם חווְרִין אוג דָאס מֵיינְט רִי גְמָרָא. אַוֹי װײ
עִם וֶענֶען בֶעם מֶענְשֶׁען גֶעגֶענֶּען גֶעוארֶען , יום כִּפּוּר תְּשׁנָה מְהוּן אונ אַז ער מְהוּט
וֹם ִּפּוּרקיין תְּשׁובֶה נִי קאנן גער נָאךְ אִין דֶעם טָאג פון זַיין שְׁטַארְבֶּען תְּשוּבָה מְחוּן ‏
אונ מַאקִי דַארִיבֶּער מְהוּט ,ער.קיין תְּשׂובָה נִיט אום יוֹם כַּפּוּר, וַוייל ער זָאגְט זיך .ער הָאט
נָאךְ צֵייט . גֶער קאנן נָאך וְדוּי נָאגֶען פַאר נַיין טוֹירְט, אִיז דָאס אַ גְרוֹימֶער מְעוֹת רַבּוֹתִי.
אֲפִילוּ פַאר דֶער טְהִיר פון גִיְחֵנֶם מְהוֶען וי תְּשוּבֶה נִיט . וִייֶערֶע עבֵרות פֶערשְטֶעלֶען בי
שֶׁערֵיתְשׁוּנָה אּנ פַאללֶען אִין גִיָנֶם אַכיין אהן הְשׁוּכֶה אוג דָארְט בְלייבֶּען יי + דֶער גִיהְים
וֶועט פָאללֶענְרְט וֶוערֶען אוּג זַייֶער פיֶער וֶועט נִיט אוֹיסנֶעלאשֶׁען וֶערֶען . אָבֶּער אַ זד,
הָאטְשׁ ער מְוּט אַ נַאנְץ יאהר שְׁלֶענְטְס נָאר קוים קוּמְט יוֹם כְּפוּר קוּמְט ער אִין שוהל
אוּג רַאוֶענְט אוּנ הָאט אַ הִרְהוּר תְּשׁוּבָה ניר , וֶערְט ער אָנגֶערוּפֶּען פֹּשׁע יִשְׂרָאֵל , אנ דָאס
פַיֶער פון גִיהְנֶם אִיו אָן אִיהם נִיט שׁוֹלְט . אוֹיף אִוֵא יוּדֶען זָאנֶען מִיר וְנַסְלֹח לְבֶל עֹרַת
יִשְׂרָאֵל, אָפִילו אוֹיף רֶעם פּושַע יִשְׂרָאֵל. וָוארוּם יֶער טְהֵיילְט זִיךְ נָאךְ נִיש"אָבּ פון רֶער
יוּרִישֶׁער עדָה אוּנ מִיר זֶענֶען מְלִמַד. זְכוּת אויף אִיחזם אוּג וָאגֶען + כִּי לָכֶל הֶעם בְּשְנְנָה,
אַללֶע דֶען נְִרִיגֶען נָאר בְּשֹׂגֵג . אוּנְגֶערֶען נִיט לְהַבֵעיט, דֶער יור אבֶּער וָואס קוּמְט אֲפִילוּ
יום כָּפּוֹר אויף גִיט אִין שוהל אַרַיין איז פון דֶער ידישֶער עֹרָה אויסגֶעשְׁלָאסֶען אוג נִיט פַאר
אָיהם בֶּעמֶּען מִיר מְחִילָה וּסְלִיחָהוי - | |

- ער הָאט נָאך גִמָרָאם אֶנגֶעפְלַאבְטֶען אנ אָנגֶעטְשֶׁעפֶּעט. אָבֶּער חַנְהלֶע הָאט שיין
נִיש גֶעקָאלְט. דִי נַאנְצֶע דָרָשֶׁה וָואס זִי הָאט בִּיז אִיעט גֶעהָארְט הָאט זִי. גֶעמֵיינְט דָאס אִיז
נָאר גֶעמיינְט אויף אִיהר זוהן , דֶענן וי גֶעפִינְט זיך דֶעגן נָאף אֵיינֶער אַ ייד אִין גַאנְצֶער.
וֶועלְט. וָואס קאגן קוּמֶען יום כִּפּוֹר אִין שוהל אוּנ קוּמְט נִים? אִיחר אִיז ‏ אִין דִי אוגֶען.
פִינְסְטֶער גֶעוָוארֶען. זִי הָאט וָארְטֶער שְרֶעקְלִיכֶע גֶעהָארְט. זִי הָאט אָבֶּער אִין יֶערֶעם וָוארְט
נָאר אַ קֹלָלָה גֶעהָארְט אוֹיף אִיהֹר װּהן. אֶלֶץ וָואס דֶער רַרְשְׁן זָאגְט. אַלְץ וָואס דִי וַוייבֶּער
הָאבֶּען צְווישֶען זיך גֶערֶערְט. הָאט זִי גֶעמֵיינְט אַז נָאר קלָלות שִׁימֶען זֵיי אוֹיף אִיהר הֵינְרֶם
קאפ , הָאמְשׁ נִיט רֶער דַרְשְׁן אוּנ נִים דִי וייגֶּער הָאבֶּען אִיהם אִין זיגֶען גֶעהַאט , וֶעלבְּסְט

24 64 צַ

די וארְטֶער פוּן נְעֵילָה האבֶּען אִיהר לוֹימֶער קְלָלוֹת אויסגֶעויוֶען. אונ אַו מֶען הָאט שין
מערִיב אָבּגֶערַאוֶוענְט אונ אַללע זֶעגֶען שין פון שוהל אַרוֹיסגֶענַאנְגֶען אִיז זי נָאךְ אַלליין
גֶעבְִּיבֶּען אוּנ נִיט גֶעואוּסְט וָואם מִיט אִיהר אִיו גֶעשֶׁעהְן : א קָאלְמֶער שְׁוים אִיו אוֹיף אִיהר
שְׁמֶערֶען אַרױם אִיהרֶע אוֹיגֶען הָאבֶּען נָאךְ צֵיימֶענְוֵייו גֶעקוּקְט דוּרך רָאם פֶענְסְטֶערֶעל
אָגֶער זי הָאט שׁוין אַלײן נִיט גֶעוואוּסְט וָואס רִינֶע אויגֶען זּבֶען נָאך - |

אַז דֶער שַׁמֶשׁ פּן שוהל אִיז אַרֹף גֶעקוּמֶען די לִיכְט אוֹיסלֶעשֶען הָאט ער זי דָא
גֶעפוּנֶען .

-אִיתר זַייט קְרַאנְק חַנְהלֶע. הָאט ער אוֹיסנֶערֶעדְט, דֶער-לֶעבְּט אִיבֶּער אַ יְאהר !
נָאמְט בְּרוּךְ הוּא מָאג זִיף פְרִייֶען מִיט יוּדֶען. מֶען היט-אָבּ זיין גֶעבָּאט מִיט מְסִירֵף נָכָּשׁ
מֵמֶשׁ. עֶר זָאלל אַייֶער צער. צוּ זֶעהְן אונ אִיי שְטַארְקֶען אִיחר זָאללְט נָאךְ קָאנֶען א סך
יוֹם כַּפּוּר'ם פַאסְמֶען ! |

-אִיך דַאנְק אִייך + רָבִּי זִימֶעל, הָאט זִי גֶעאָנְטְוֶערְט . גָאט זָאלל מאקע מֵיין צַעו
צוּ זֶעהְן. דֶעם צַעַר וָואס ער אַללֵיין ויים !...

זִי הָאט זִיךְ ערְמוּנְטֶערְט אַבִּיסֶעל אוּנ אִיז אַ הַיים גֶעגַאנְגֶען. אין וֶעג הָאט זִי אִיה-
קָאכֶען בֶּעגֶעגֶענט. וֶעלְבֶע אִיז גֶעלָאפֶען זי זיכֶען. מייל מֶען וַארְט אוֹיף אִיהר מִיט רֶעֶר
הַבְדְלָה אוּנ אִין שׁטוּב קאנן ,קֵיינֶער נִיט אֶנבֵייסֶען ,

זִי אִיז אַ הַיים גֶעקוּמֶען. הַבְרָלָה גֶעהָארְט אוּג זִיך בַּאלֶר אִין בֶּעט אַוֶעק גֶעליינְט,

אויף מָארְגֶען הָאט זי נאךְ גֶעוָאלְט אויפשׁמֶעהְן נאנץ פריה יצו נָאמִם נָאמֶען: אִבֶּער.
זִי הָאט שׁוֹין נִיט גֶעקָאנְט,

איהר זוּהן דֶער אוֹיסגֶעשְׁטוּדירְמֶער רָאקְמָאר אִיו גֶעקוּמֶען אונ הָאט אַ רֶעצֶעפְּט פָער"
שׁרִיבֶּען. נָאר זִי הָאט בֶעם רֶעצֶעפְּט נִיט גֶענוּמֶען . אוֹיף אַללֶע זיינֶע פְרַאנֶען הָאט זי גִיט
גֶעאָנְטְוֶערְט. ער חָאט פון איהר בֶּעט נִיט אבּנֶעטְרֶעמֶען.

| אַז זי ָאט זִיךְ אֵינמָאל פון שְׁלָאף אויפגֶעמַאפְט אונ אִיהר אֵיינְצִיג קֵינֶר נֶעבִּין זיח
מים פִהרֶערֶען אִין זיינֶע אויגֶען רֶערזֶעהְן . הָאט זִיךְ אוֹיפגֶעחַאפְּט אין אִיהר הֶערְצֶען אִיהר
גַאנְצֶער פְלֵאם מוּמטֶערְלִיבֶע לִיעבֶּץ צוּ אִיהם. -

-אָף מַיין קינְד . מיין לִיעבּ אוּנ טְהַייֶער קינד! חָאט זי מִיט א שְׁוֶערֶען וֵֹתֶץ אוים"
גֶערֶערְט, דו קַאנְסְט דִיר גָאר נִיט פָארשְׁטֶעלֶען וִויפיעל לִיבְּשַׁאפְט דָא אין מיין קראנקען
הֶערְצֶען אִיז נָאף דָא פַאר דִיר! לִיעבְּשַׁאפְט ִינְדיגֶע , וָואס װועט מִיר נָאר א בּזיון מַאבֶען
דָארְט וָאהִין אִיך נָעה בַּאלְד. וי זִינְדִיג בִּין אִיך זיי מִיר מוֹחֵל, גָאט גֶערֶעכְמֶער וָאס
אִיך לִיעבּ נָאךְ מיין קינְד . דאטְשׁ דָאס קינד הָאט זַיינֶע אֶלְטֶערֶען. זיין פָאטֶער פּערלייקענט!..

--מוּמטער טְהֵינֶענֶע ! הָאט ער וֶעהֶר גֶערִיהרְט אוֹיסגֶעשְריֶען . וֶוענן הָאבּ אִיך מיין
פַאטֶער פֶערלִינקענְט ? איאִיךְ ;עַהרָע יי אָנדִינְקֶען איג ליעבּ דַי מֵיין קלֹנֶע גֶעמְרַיִע
פוּטמֶער וִוי מֵיין לֶעבֶּען ‏ |

וֶענֶעם פָאמֶער . וָואס לֶעבְּט אֵייבִּיג הָאסְמוּ פֶערְלֵייִקֶענְט ! הָאט נִי מִים מֶהרֶערֶען

--- שעע‎ --

ֶּעשׁאפֶּען אוג דו ווילְסְט קיין יוד נִים יי . אִיז רָאם נִים אִין פַאטֶער גֶעלֵיקענט?

= =/-ָכֶער, אִיך בִּין אַ יד! אַ יד בִּין אִיךְ מוּטֶער . וָאס גְלוֹיְְּטוּ וָָאס שְׁלֶעכְמֶע
מֶענְשֶׁען רֵיירֶען אוֹיף מִיר ?

אויסגְטרֶעדְט. דוּ בִּיוְט מָעֵהר זַיין קִינְד נִים . ער הָאט דִיה פון יורִישֶׁע מַאטֶץ אוג מַאמֶע.

-אבֶּער זָאלל אִיך מִינֶע איינֶענֶע אוֹיגֶען נִי גְלויגֶּען ? הָאט זִי גֶעפְרָאנְט, הָאבּ אי
מַיינֶע אויגֶען נִיט אוֹיסגעקוּקט זּכֶענְדִיג דיך יוֹם כַּפּור אַ גאַנצען טָאג אִין שוחל? אי מיין קֵינְד,
אַזֵא יום כָּפּוּר , ול אִיך שׁוֹין נִיט דֶער-לֶעבֶּען, אוּג .ואס פַּאר אַ יוד בִּיְטוּ אַן וֶעלְבְּסְט
יוֹם ַּפּוֹר הָאסְטוּ ִיךְ נִיט דֶערמָאנְט אִין שוהל אַרַיינצוּקוּמֶען ? ניין, נָאךְ אַזָא יום כָּפור
זָאלל מִיך נאמט אָבֹּ-הימֶען צוּ רֶערלֶעבֶען!. י, |

ער הָאט גֶעשְוִיגֶען. נָאר נֵיינֶע מְהרֶערֶען זֶענֶען אויף רֶער קכַאנְקער מוּמטער
גֶעפַּאללֶען,

--מֵיין ליעב קִינְד, הָאם זי וויימֶער גֶעזָאנְט, מַיין צער. מַיין פַיין וָואס אִיךָ הָאבּ
פוּן דִיר, פון דֵיין גֶעגָּארֶען טָאג גֶעהַאט הָאבּ אִיךְ דיר שׁוֹין לאנג מוֹחֵל גֶעוֶעוֶען , דֶעם
צער וָואם אִיךְ הָאבּ יום כּפוֹר פוּן דִיר גֶעהַאט בִּין אִיךְ דִיר אִיצְט מוֹחֵל אוג נָאמט זָאלל
דִיר אוֹיךְ מוֹחֵל נין . דָאם אִיז דָאם איינְצֶיגֶע וָואס אִיךְ בֶּעט גָאךְ פוּן איהם . אִיין בָּלשָה
בֶּעט אִיך פוּן דִיר , דָאס אִיו דִי לֶעצְטֶע בּקשָׁה י מֵיין קֵיֹנֶד ! זיי זךְ דו וי דוּ ווילמט,
מָהוּא וִוי דוּ פֶערְשְׁטֶעהכְט. אִיך בִּין דִיר מוֹחֵל רַיין קריש וָואס דוּ בִּוְט מְחוּיב נָאף מיין
טוט צוּ זָאנֶען . מוֹחֵל בַּמְחִילֶת נְמוּרָה . נָאר אֵיין מָאג אִין וָאר, יוֹם כַּפּור, דֶעם הֵיילִיגֶען
אוּג שְׁרֶעקְלִיכֶען מְּאג זָאללְסְמוּ אַ יד זיין גל מִיט אַללֶע יּדֶען . אוג מִיט אַללֶע יע '
דֶעם מָאג זאללְמְטוּ אִין שוהל אין רַאוְגֶען אוג פאסְמֶען פֶערבְּיינְגֶען. דַאגְן וֶעל אִיף אִי
בָר רוהיג. לִיגֶען אוג אַז צוּ הְַכָּרֵת נְשָׁמוֹת. אַז דו וֶוֶעסְט פַאר מיין נְשֶׁמָח בֶּעמֶען. וֶועל
אִיךְ דָארְט אױיבֶּען פאר דִיר בֶּעטֶּען אַלץ וָאס פַאר דִיר זָאלל אָמָת גוט זַיין. וָאג עס
מִיֹר צו, דָאם אֵיינְצִיגֶע קוּמְט מִיר פון דיר . אַו רו בִּיום אַ קינֶר גֶעוֶעזֶען. מיין בְרוּסְט
גֶעִיגֶען. הָאבּ אִיך צוּ ליעבּ רִיר. דו זָאללְסְט זַאט ניין אָנְגעבִיסֶען אונ איך שׁוֶער דיר,
מִיר אִיז דַאמָאלְם דָאם געסֶען עֶרְגֶער גֶעוֶוענֶען וי דיר וֶועט דַיין פַאסְמֶען זיין ! מיין חוב
גֶּעצָאהל מִיר מֵדָה כְּנָגֶר מְרָה!..,

אין עֶטְלִיכֶע טעג אַרום אִיז רֵי גּטַע תַנְילֶע גֶעשְמָארְבֶען . נָאר פון דֶעם יום כּמֹּ
אָן נעהט מֶען א יוּרִישֶען דָאקְטָאר אִין עָפַּאלֶעמֶען, מִיט אַ קוקארדע אוֹיפִין הִיטֶעל דַאוְגֶענְדִיג
יום כַּפור אַ גַאנְצֶען טָאג אִין שוהל גְלֵיי מִיט אַללֶע ידען ,

י"שלש"שישיש. שלשרשלשלשרשלעלשלער שלש ש"שלעיט. "=+

יעקב דינעסזאהן,

אִין דֶער פְּרָעמ..

ישר ש"שר שר ערע לשר" שלש טע טשרע שרשלשטע טשרש דער "אה 6

1

דֶער דְרִימֶער זְוָאגָאק--רי זְרַח לִיליענְטְהַאל הָאט צום לֶעצְטֶען מָאל צום הֶערְצֶען גע-
דְרִיקְט אוּג גֶעקוֹשְט זֵייגֶע לִיעבֶּע פַאמִילְיֶע אוג אִיז אִין וַאנָאן אריין . ער אִיו נִיט אִימשְׁמַאנְד
גֶעווֶעוֶען זֵיי נָאף אַמָאל זַייט גֶעוּנְרי צוּ זָאנֶען . עם הָאט אִיהם אַזֹי גֶעקְלֶעמְט אוּג גֶעשְׁטִיקְט
אִין הֵאלְו אַ ער הָאט קיין וָארְט גִיקֶענְט אויטרֶערֶען עֶר הָאט זי נִיךְ אָפּגֶעקְעהרְט: ור
אַ מַאנְסְֶערְזָאן פַאסְט נִים צו וַייגֶען . נָאר וי דֶער צוּג הָאט זי גֶענוּמען רִיתרֶען הָאבֶּען וי
אִיחם גְרוֹיסֶע. הֵיימֶע טהרֶערְן צוּנָאמֶען אִיבֶּער דִי בַּאקען . אִיגֶּעְן בֶּארֶר -- וִיי א גָעי
דיכמער רֶענֶען יי |

דוּרְכָן פֶענְטְטֶער פון וַואנאן הָאט ער נָאף גִיקֶענְט זֶעקן וי זיין ַייב פְרֵיירֶע אי
גֶעפַאלֶען אוֹיף די הֶענְד פון זַייֶע עלְטֶערֶע קִינְדֶער אוּג וויֶעם הָאבֶּען איחר אַרום גֶערִיְגעלְט
דִי יּנְגֶערֶע ,

ַיין הֶערְץ הֶט : אִים צו רִימֶען נָאךְ אֵיין מִינוּם ! נָאף אַיין בְּלִיק אויף זַיין אונ
גְלִיקְלִיכָע. דֶערשלאגֶענֶע פַאמִיליִע נָאף אֵיין וָוארְט פון טְרֵייסְט זֵיי זָאנֶען ! אָבֶּער גֵיין-
א מִין כּח מְרָאנְט איחם וַויימֶער אוג וֵויימֶער פון אלעס וָואס איהם טְהַייֶער איז, רָארְט
שְׁמֶעהְן זֵיי נָאךְ וי רֶערהַרְגֶעטֶע מִיט צוּבְּרָאכֶענֶע. צוּרִיסֶענֶע . הֶערְצֶער אִין בַּעווַאשֶׁען זיך
מִיט בִּישטֶערֶע מְהרֶערְן- אוּנ אִיהם טְרָאגְט עס אִין דֶער פִינְסְטֶערְנִישׁ פון דֶער נַאכְט וַוייטֶער
אוּג וַוייטֶער .י,

עָם זֶעהְט אֵיהם אוֹים: עפֶּעס אַ חַיֶה רָעֹה הָאט אֵיהם אֵיינְגֶעשְׁלוּנְגֶען אונ אֵיילְט מִים
איהם וֵויימֶער פוּן דִי וָואס שְׁטְרֶעקֶען צוּ אֵיהם זִייֶערֶע אַרְמֶען אוֹיס, אִיהֹם אַרוֹים צוּ
רַאמֶעוֶען ; פון הֶערְצֶער וָואס קלַאפֶּען זי אִיצְט נָאר פַּאר אִיהֶם, פַּאר אִיהם אֵיינֶעם מִיט
הֵייסֶע ֶיעבֶע אוּנ מְרַייהַיים . ואוֹחִין ? וואוּהִין אֵיילְט ער?!

הַאלְט! שְׁטָעהוּ-- הָאט ער גִיוָואלְט רֶע עס אִיז דָאף נָאךְ נִיט שְׁפֶּעט, אִיךָ
- קען נאף לוֹיפֶען צוּרִיק . + .

בַּאלְד הָאט דֶער צוּג אָנגֶעהויבֶּען לַאנְנזאמֶער אוג לַאנמַאמֶער צוּ קָלַאפֶּען אוג מִיט
א לַאנְגֶען פַייף הָאט גֶער אָנגֶעוֶאנְט אַז עִם אִיז אַ פְמַאצְיֶע, רָא הָאט אוּנוֶער ה' ליביענמאל
די מַאנְלִיכְקֵייט גֶעהַאט נִים צו פַאהרֶען וַויימֶער אונ אִין אַ פָּאאר שָׁעה צוּיק אַ הָיים זִיה
אּמקֶערֶען מיט דֶעם אַנְרֶערְן. צוג -- נָאר ער הָאט עָם נִים גֶעמְהוּן

(, פון רֶער צְוֵיימֶער סְמַאצְיֶע הָאט איחם אנְגֶעהוֹיבֶּען צו וֶערֶען דֶער קאפף קיהלע-
אוּג רוּהִיגֶער, נָאר מְרוֹיֶערִיגֶער אוּג שְׁוֶוערֶער אוֹיפָין הֶערְצֶען . דוּרֶךְ רי הֶערְצְליבֶע ואוּנדֶען
הָאבֶּען זיך רורך גֶערִיסֶען די אַלְמֶע רֶענְנוּנְגֶען - די רֶעכְנוּנגֶען וָואס הָאבֶּען אִיהם אַ צַייט
הֵיין שְׁלָאף אוֹיף די אוֹיגֶען גֶעלַאוֶען. וָואס הָאבֶּען איזט אִיצָט פון דֶער חַיים אַרוֹים-

גֶעשְׁטוֹימֶען אוּנ וָאס פִּיהרֶען איהם אִיצָם נָאמְט וַייס ואוהין +..

4 עס

ארי * ,א
64 144

עבַיין , נֵיין, אַ מֶענְשׁ דַארְף מֶען זַיין '. זבט מיר דֶער גליקק נִיט , מוּו אִיךְ איהם
ּכֶען, אַוֶעק רִ נַאררֶעשֶׁע גֶעפִיקלֶע. דָאס בֵּיינקֶען- רי מִּהרֶערֶען . מִיט רֶעם וֶעל אִיף
מיין טְהייֶערֶע פאמִילְיֶע נִיט הֶעלְפֶען. אֶמֶת ;עם אִיו מיר שְׁוֶער זי אָפּצוּרייסֶען פוּן ניי
אויף אֵיין אוּנבֶּעשְׁמִימְמֶע צַייט. אוּג ;עם אִיז קיין וואוּנְדֶער: זֶעקֶם אוּנ צְוַאנְצִיג יָאהר וויא.
אֵיין מָאג בִּין אִיך אִין דֶער-הַיים גֶעוֶעפֶען. אויף קיין מָאחל אֲפִיוּ אויף אִין מָאג נִים אפ
גֶעפַאהרֶען. אוּג רָאם אִיּ אֶפְּשֵׁר מַאַקֶע מֵיין גְרוֹיסֶע שִׁלר גֶעגֶען זי אוג בִּין דֶער פַאר
אַזױ הַארְט בֶּעשְׁטְרָאפְט פון נָאמט. דָאס אִיך מוּו אִיצְט , בַּיי מַייִנֶע נְרוֹיעָה הָאאר וַאךָ
דְרֶעוֶוען. נָע וד זײַן . װייל איך האבּ עֶס ניִם נעמהוּן אִין בֶער יוּגֶענְד יי .

אזיגֶע גֶערַאנְקֶען הָאבֶּען אִיצְט לִילֶענְטְהַאלֶען בֶּעהֶעררְשְׁט אוּנ עֶר הָאט זִיף אִין זי
פַערמִיפְט ‏ זיין גַאנְצֶען לֶעבֶּען איז ער גִיוֶען אַ בּּנְהַאלְטֶער בַּיי רֶעם גבִיר פון שְׁטָארְט,
עֶר הָאט שְׁמֶענְדִיג צוּ דֶער צֵייט בֶּעקוּמֶען זֵיינֶע אַכְמְצִיג רוב אַ מָאנַאט ְשַׁאלָאוַואניע אוֹבֿ /
הָאט זי גַאנְץ רוּהיג אֶהן זָארְגֶען גֶעלֶעמּט מִיט וַיין פַאמִילָנֶע. ווָאס הָאט זִיךְ גֶעמָעהרט
אִין דִי יוּננֶע יַאהרֶען מִיט דֶער בְּרָכֶָה פוּן נאטם ,

אִין זיין שְטָארְט הָאט מֶען אִיהם דֶעם גַאנְצֶען לֶעבֶּען גִיְקענְט פַאר אַ שְׁטִיללֶען
רוּהִיגֶען מֶענְשֶׁען. עֶר אונ ַיין פֹאמִילְיִע פְלֶעגֶען זִיף גַאנְץ רֵיינְליף = אנ אָרְרֶענְטְִיךְ קלֵיירֶען ‏
צוּ הוֹיז אַ שָׁאנֶעם בַּעל הַבַּיתּישֶען לֶעבֶּען גֶעפִיהרְט . די קִינְדֶער נֶערְצוֶּען וי נָאמט הָאט
גֶעבָּאטֶען אונ זַיין וַייבּ פּךְ ייךָ ע אִיז נָאךְ אין די וַאכֶען אַזי אַ בָּרְיֶה גֶעוֶוען. אַו זִי הָאם

פֶערשְׁטַאנֶען פון וייֶער הוֹצָאָה עֶעטְלִיבֶע גְרֶאשֶׁען אָפּשְׁפֶּארֶען פַאר אַ מָאכְטֶער אוֹיף גרן .

לִילֶיענְטְהַאל. אִיו גֶעוֶועוֶען צוּפְרִירֶען אוּג הָאט זִיךְ בִּיו זין מֹירְט ‏ קיין בֶּעפֶערֶען
לֶעבֶּען גֶעואוּנשֶען. גאר פּלוצלינג הָאט זיך דִי רֶערִיל אַ רעה גֶעפְהו בַיי ייןפְרִיְצִיפַאל!
זִיכֶע רבַייףהָאבֶּען דִי בִּיכֶער אוֹיפגֶעהֶערְט ִיךְ שְׁטִיממֶען.. די אויסקינְפְטָע וֶענֶען גֶעוָוארֶען
ְרֶעמֶער וי די אִינְקִינְפְטֶע, זְשַאלַאוַאננֶע האט אנגֶעהֵייגֶּען צו וֶוערֶען שְׁוֶערֶער צו
בֶּעקוּממֶען . | |

לִילְיֶענְטְהַאלהָאט פֶּערשְׁטַאנֶען אוג גֶעוואוּסְט צוּ ואס דִי וַאבֶען פִּיהרֶען .

ער הָאט לַאנְג גֶעקְלָארְט. זיף מִישֵׁב גֶעוֶוען מִיט זיין וַייבּ . ואס זָאללֶען זֵיי מְחוּן+ .

עֲנְדְלִי זֶענֶען זֵיי גֶעקויממֶען צוּ אַ פֶעסְטֶען בֶּעשְׁלוּטם , אַז פְּרֵיירֶע מו ֶעפֶּעגֶען אַ
פַּרְנְסְהיקְרֶאמִיל אוּג פוּן רֶעם צִיהֶען דִי חֲיּנָה בִּיז נָאמט וֶועט הֶעלְפִין זַיין פְּרִיְצִיפַּאלם
גֶעשֶׁעפְמֶען וֶועלִין זי בֶּעמֶערֶען. אָרֶער ;ער וֶועט זיך אֵיין אַנְרֶער שְׁטֶעללֶע גֶעפִינֶען + !

עס איז אַזױי גֶעשָׁעהן. פְרֵיירֶע הָאט גְיֶעפֶענְט אַ קְרְאמִיל פון הֶערִינְג אוּג הָאט פְלֵייסִי
אַריין- גֶעלֶעגְט די גֶעמְלִיכֶע הוּנדֶּערְט רוּגָּעל וָאם זִי הָאט דַי נַאנְצֶע דְֵיי אוג צְוַאנְצִוג יָאהר
נָאךְ אִיהר חֲתוּנָה א גְרֶאשֶׁען צוּ א גְרֶאשֶׁען גֶעְלִבֶּעןּ אוג דֶער גֶעשֶׁעפְט מִיט רי פֶערשִׁימֶעלְטֶע
צֶענֶערִים הָאט אָנגֶעהֵייבֶּען צוּ גֶעהְן. |

אַװי זֶענֶען שין פָארִיבֶּער צְוֵיי יָאהר . ה' זיכערלייף האט אוּנְמֶער דֶער צַייט בַּאנ
קְרָאטִירְט ‏ לִילְיענְטְהַאל אִיז גֶעבְּלִיבֶּען בֵיי רֶער הָאפּפֶענוּנְג א שְׁטֶעלֶע צוּ בֶּעקימֶען . נָאר
אִין רֶעם שְׁטָארְטֶעל גַאלַאדָאוְקֶע איז נִיט גֶעוֶוען גָאךְ אַ זִיגֶעררַייךְ ווָאס זָאלל אַרױים צָאהלֶען
אַ בּוּכמַאלְטֶער גַאנצֶע אַבטצִיג רוב אַ מָאנַאם, ווען,עס אִיז יא עֶרְגֶעץ גִיוֶוען אַגַאנְטָאר /

זֶענֶען דָארְמֶען וי מורַאשְקעס בֶּעפַּאללֶען די יוצֶע בּוּנהַאלְטֶערְלֶעךְ אויף אַ מֶערְמִין. אוּמזיסט,
אוּנ הָאבֶּען צו דֶער זאך גֶעמוֹיגְט נִיט אָרְגֶער אוג אֶפְּשַׁר וֶעגֶען זֵיי נָאך. פּלִינְקער גֶעוֶוען
פוּן א אַלְטֶען אוֹיסגֶערִיענְטֶען בּּנהַאלְטֶער פון רֶער פֶערְצֵייטיגֶער מֶעמהָאָרע ,

דִי פַּאמִילְיֶע ליליֶענְטְהַאל זֶענֶען גענָאטְהִינְט גֶעווֶען שׂין זַייט צְוֵיי יָאהר זַיֶער גַאנְצֶע

עֶקסִיסְטֶענץ צוּ צִיהֶען פון דִי הֶערִינְג .

בִיסְלֶיףְ-וַויים וֶענֶען יי אויף גֶענָאטהִיגְט גֶעוֶוען אֶפּצוּדֵייסֶען רִי הִינְדֶער פון לֶערְגֶען
אוג יי אֵינצִיגַיים אַרַינצוציהֶען אן גֶעשֶעפְט. -

בִּימלִיךָ"וַויים הָאט פְרֵיידֶע אוֹיסנֶעבִּיטֶען אִיהר שְׁמֶענְדִיג רֵיינֶעם מַאנְטֶעל אויף אַ
קָאפְטֶע שְׁמַארְק פַארשְׁמִירְט אין לְיָאק. די קינְדֶער הָאגֶּען זיך אָנגֶעטְהוּן אין פַארשְׁמָאלְצֶענֶע
פַארְטוּכֶער אוּג הָאבֶּען דִי פוּן פְרָאסְט צוּשְׁפָּאלְטֶענֶע הֶענְד גֶעטוּנְקְט אִין רִי פֶעסְלֶעך מִיט
הֶערִינְג,

ליליֶענְטְהאל אַלֵיין הָאט זִיך נָאךְ אָנְפַאנְגֶם גֶעהַאלְמֶען אין דֶער-חַיים אוּנ הָאט אוֹיף
ַיין טְהֵייל גֶענוּמֶען רִי קַאררֶעסְפָּאנְרֶענְץ בֶּעזָארְגֶען. דורבְרֶעדֶען זי מִיט סוֹחֲרִים. דִי
רֶעבְנוּנְגֶען פִּיההֶען ‏ אוּנְטֶער שְׁרֵייבֶּען וֶועקְסֶעלִיך ואַ גֶעשֶׁעפְט פִיהרְט מֶען ניט אֶהן פְרֶעמְרֶע
גַעלָה אוּג אָפּהִימֶען דִי צָאהלוּנְגֶען . טִיטְלֶען מאבען פון די פַארשִׁימֶעלְטֶע קיפּפֶער אוּג
נָאךְ אַזֶעלְבֶע אַרבייט בַּיי וֶועלְבֶע זיין ראק וינע קְליידֶער הָאבֶּען זי נָאךְ רַיין אויפגעהאלְמען.
נָאר איהם הָאט אָנגֶעהֵייבֶּען אוֹםצוזֶעהְן. אַז עֶר לֶעבְּט אוֹיף זַיין וייבּ אוּג קִינְרֶערִם
רֶעכְנוּנְג. עס הָאט אִיהם אָנגֶעהֵיינֶּען צוּ וַוארגֶען דֶער בִּימֶען אִין מױיל אנ נִים אֵיין צו-
גֶעהן דִי וַוארִימְקייט אִין שטובּיוֶען ;ער פְלֶענְט בַּיים מִימטָּאג וֶעחְן רִי פֶּערפְרוֹירֶענֶע הֶענֶר
אוּג גֶעוִיכְמֶער פוּן זיין וַוייבּ אוּג הִינְרֶער +

גיין . אִיךְ קען דָאם גיט פוֹעלֶען בַּיי זיהו--פְלֶעגְט ער מוּרְמֶעלֶען אונ הָאט אָנגֶע-
הֵייבֶּען אָפְטֶערֶער אַריינצוּקוקען. אִין קְרָאמֶעל. |

ער פְלֶענְט אֶבֶּער הָארְט נָאר אֵיין אָרֶם פַארְנֶעהמֶען אוג שְׁמָארֶען זיין וַייבּ אונ

קִינְדֶער אִין וייער אַרְבַּייט, וַוייל זֵיי הָאבֶּען זִיף שְׁטֶענְדִיג גֶעדַארְתְט הִיטֶען אִיהם נִיט אוים"
צוּשְמִירֶען אוּנ דָאס הָאט אִיהם נָאף מָעֵהֶר גֶעדְריקט . א
3 : ב 9 : 86 1 : =

;ער הָאט זֵיי גֶעבֶּעמֶען אֵיין מָאהל פַאר אַללָע זֵיי זָאלֶען אויפּהֶערֶען זִיךְ צוּ הִימֶען
פַאר אִיהם. ;ער וִויל גְלֵייךְ מִים זי ארבַּייטֶען אין גֶעשֶעפְט. ער וִויל נִיט זיין אַ יִסן אוג
הָאט אָנגֶעהֵייבֶּען זיינֶע ווייסֶע צַארְמֶע הָענְד צו שְׁנָאקְקֶען אִין רִי פֶּעסְלֶעף פַאר יֶעדֶער
נעקְסֶער, פַּאר יֶערֶער קאפּיקע לַייונְג י ,ער הָאט נִיט גֶערוּהְט בִּי ער הָאט אויף גְלייך
מִיט וַיין פַּאמִילָוֶע אָפּגֶעמונקט זיין נֹשָׁמָח אין לְאק, 2

פְּרֵיידֶע אִיז אָבָּער גֶענֶוען נִים צוּפְרִיעדֶען דָערפוּן אונ הָאם נִיט אויפניעהרט צוּ
שְׁרייֶען. אז ער אִיז אַ צוּ מְהַייֶערֶער מֶשְׂרַת פַאר אִיהר . זִי פְלֶענְט אִיהם אָפַּט דֶער-
מָאנֶען, אַז א שְׁמֶעללֶע אוֹיף פִיערְצִיג אוּג אֲפִילוּ אוֹיף רְרֵייסִיג רוּבֶּעל א מָאנַאט אִיו אוֹיף
אַלֶץ גֶעסֶער וי דִינוּצֶען וָואם ער בְרֵייְגְם אֵין גֶעשֶׁעפְט. וא עֶר פֶעררִיענְט נִיט מָעתר
וי אַ מֵיירֶעל. א קרֶעמֶערְן . וָואם גָעהמְם אַ רוּבֶעל א וָואךְ. אונ ואס מֶען {קען זי

מִיט אִיחר שַׁאפפֶען .אִין פַייֶער אונ אִין נַאסערי ,

לִיליענְטְהַאל האט גוט גֶעואוּסְט. דָאם זַיין ייב אִיז גֶערֶעכְט אָבֶּער וא גֶעהכְט
מֶען אִין נַאלַאדָאוְקֶע א יוּרֶען . וואם זַיין גֶעשֶׁעפְּט זָאל זַיין ‏ אִים-שְטַאנְד אוּג ער זאלל
וֶועלֶען צָאהלֶען אַ בּוּנְהַאלְמֶער אֲפִילוּ דְרייִיג רוּבֶּעל אַ מַאנַאט?

אוּנ דָא זֶענֶען פַאר אִיהם דִי רֶעכְנוּנְגֶען אֲפֶּען גֶעשְׁטַאנֶען. אַז דֶאם גֶעשֶעפְּט קען
נִיט אוּג אִיז נִים אים-שְׁטַאנְד זייערֶע אללע הוֹצָאוֹת אוֹיס-צוּיהַאלְטֶען. אוּג דִי הוֹצָאוֹת וי.
יי וֶוערֶען אַלֹלֶע מאהל גְרֶעסֶער . אִין דֶער הַאנֶר וֶערְט עִם אַללֶע מָאהל גֶענְגֶער אונ
אויפָ'ן הֶערְצֶען שְׁוֶוערֶער אוג שְׁוֶערֶער . . . זַיין וֶעלְטֶערֶע טָאכְטֶער אִיז שוין דְרֵיי אוּג
צְווַאנְצִיג יאהר אַלֶט , אוּג וֶוער גויים, עס נִישְׁט וָואס הֵייסְט אִין אַ שְׁמָארְטִיל וי גַאלָארָאוְוקֶע
אַ מֵיידִיל פוּן דְרֵיי אוּג צְוַאנְצִיג יָאהר !

יין זוהן דַארְף שוֹין דֶעם יאר צוּם לֶיאאָם שִׁמָעהן. די יונגערע מאכטער איז שוין אויך
ִיבַענְצֶעהן יאהר אַלְט אוג זָאגְט, אַז זי וִויל שַׁבֶּת אַרוֹיסגֶעהֶען {ווי לייטֶען גְלידִיי אונ
וַויימֶער זֶענֶען רָא נָאךְ קִינְרֶער אֵיינְם קליינער פוּן דֶעם אַנְדֶערֶען +

טרַאכְמֶעניג אַװױ וֶוענֶען יי ני פְרָאחלִיכֶע לַאגֶע פְלֶענְט לִילְיֶעְטְהַאל גַאנְצע גֶעכְט
נִיש שָלָאפֶען אוב שוין פְרֵיה פְלֶענְט אִיהם וֶויערֶער טְרֶעפֶּען דִי אוֶּענְרְליכֶע פְרַאנֶע: וום
וֶועטזייןדֶר סוף' בְּלֶעטְלֶענרִיג דִי נֶעשיכמע פוּן זיין לֶעבֶּע; צרִיק הָאט אִים רִי פֶערגַאנְגענְהייט
אוֹימנעזֶעְן וי א גּמֶער גְלקְלִיכֶער חם. וי +--פְלֶענְט ער זי פְרֶענֶען -בִּין א יך הָאס
גֶעוען . וָאס הָאבּ אַזֹי אַ צַייט רוּהִיג גֶעלֶעבְּט. הָאבּ זִיךְ גֶעלֶעגְט מִיט אַ פְּרַייֶען ;קאפַּף
אוּנ פוּן פָרִיה הָאבֶּען מִיר נִיט גֶעוֶעקְט דִי זָארְגֶען ‏ בִּין איך דָאם גֶעוֶוען רער אֵיינְצִיגֶער
שְׁפייזֶער פוּן מֵיין פַּאמִילְיִע אוּנ הָאבּ בְּכְבוֹר חוֹרֶשׁ אִין חוּרֶשׁ אַכְטְצִיג רוּבָּעל פַארדִיענְט ?
זֵיי הָאבֶּען דַאנן נִיט גֶעוואוּםְט דָאס הוּנְרִישֶׁע לֶעבֶּען פון אַ קרֶעמֶער ! נִיט גֶעבַּאקְט זי
ווּממֶער פוּן הִימְֶץ אוג ניט גֶעפְּרוֹירֶען דֶעם גַאנְצֶען וִוינְטֶערְרִיגֶען טָאג אויף קֶעלְט. אוּג
וָואם אַז גֶעוָוארֶען פוּן זֵיי אִין דִי דרֵיי יְאהר ? אוֹיף מֵיין וַייבּ איז פַּאר דֶער צַייש רִי,ֶעלְטֶער
אַרוֹיף. אִיךְ זֶעה אִיהר שְׁטֶענְרִיג פַארְוָארְגְט . פַּארשְמָאדֶערְט . פַארפְּרוֹירֶען . מֵיינֶע טֶעכְטֶּער
הָאבֶּען בֶּעקוממֶען בְּלָאח-אוֹיסגֶעפרוירֶענֶע גֶעויְטֶּער אוג גְרָאכָּע. גְהויסֶע רױפָע הָאנֶר .
וָואס פַּאר אַ שִׁידוּךְ קען אִיך אִיצְט מִיט מַיין מּאכְטֶער טְחוֹן * דִי בִּיסֶעלֶע גערְצִיהוּנְג פון
פְּריהָרֶער. וואם אִיךְ הָאבּ אִיחר גֶעגֶעבֶּען וֶועט אִיהר נִישׁ רֶער-לָאזֶען א ַּלֶה צווֶוערֶען פַאר
אוּנְזֶער שְׁבֵים דֶעם זַאלְצְהַאנְדְלֶערְס משָׁרַת, אוג יֶעפֶּעם אַ יּנגֶער בּוּכְהַאלְטֶער + א לֶעהרֶער
אָרֶער דֶעגְלֵייכֶען וֶעט אִיצְט אִיהר נִיט וֶעלֶען .

ואס הָאבּ אִיך נָעמְהוּן ? וָאם הָאבּ אִיך נֶעמַאכְט פֿוּן וֵיי ?, , ,* אט אַזוֹינֶע מְרוֹיֶערִינֶע
גֶערַאנְקֶען פְלֶענֶען אִיהם וי א וָארֶעם מָאטְשֶׁען רָאס הֶערְץ איג מְרייֶען דֶעם שְלָאף פו
ַייגֶע אויגֶען . |

פוּן יי פֶיעלֶען מְרַאכְטֶען איער אֶבֶּער ונרלי גֶעקוממֶען צוּ א פֶעְטֶען בֶעשְלוט!
פארלאוֶען נָאלָאדָאוְנְקע. ידי וועלט עֶגְרִגְט זִיך נָאךְ נִי מִיט אוּנֶער שׁפַּארְפִיל--
הָאט עֶר אֵיין מָאחל פוּן פָרִיה גֶעזָאגְט צו פְריירֶען-אוּג אַװֹי אַ מֶענְשׁ װִי אִיךְ, ווָאם וִויל
עַהרְליך. מְרֵיי אוּג פְלַייסִיג אַרְבּייטֶען קֶען נָאף אַ שְׁמֶעללֶע גֶעפִּינֶען . דוּא ווֶעסְט נָאך נֶעהְןי

פְּלֵירֶע. וִוי מִיר וֶועלֶען נָאךְ א מָאהל. וויערֶער א זי קֶעבֶּעןוי מיר הָאבֶען גֶעלֶעבְּט גָאט וָאל
מִיד גאר צו הֵילֶף זֵין וֶועל אִיך אייך נָאךְ. איה צוריק אַרֹיס-צַיהֶען פון רי לֹאקִי.

: פְּרֵיירֶע הָאט אִים מַסְכִּים גֶעווען אַז דִי בִּימֶערֶע פַּרְנְסָה שְׁמֶעהְט אִיהר שוֹין אִין
האלו אוג הָאט זִיךְ שְׁטַארְק אָנגֶעתַאפֶּט אָן דֶער הָאפְפֶענונְג ‏ אִיהר מַאנן זָאלל וִירֶער ניין
דֶער מִפַּרְנָם. רֶער שְפּיֶער פון -ֵין פַּאמִלְיֶץ.

= ללֶענְטְהַאל טָא פוּן דֶעם טָאג אָן א מאף גֶעמְהוּן מִיִמְן הַאנֶר אוֹיפן הֶערְנָג-
גֶעשֶעפְּט .ער אִיזגֶענַאנְגֶען צוּ רִי גָבֵירִים פון שמָארְטִיל אוג הָאט גֶעקְליבֶּען רֶעקָאמְענ-
דַאצְעעס צוּ גִייֶערֶע רֶע פְריינֶ און דֶער גְרויסֶער שְׁטָארְט גֶערִיחַאנְא' , חּאוּ ער האמ
זיד גֶעקְלִינֶּען צוּ פָאהרֶען ,

| ז
שוין בַּאלֶר אַכְט טָאג װִי לִילְֶענְטְהַאל אִיז פון דֶער-הִיים.

עֶר הָאט שוֹין אוֹיפּנֶעוּגְט רִי אַללע. צוּ וֶעלְכֶע עֶר הָאט רֶעקֶאמֶענְראצְיֶעס גֶעהַאט
אוּג הָאט וי שין מִים אַ הֶעלְפְט פון זיינֶע הָאפְנוּנְגֶען אָפֶּעוֶעגֶענְט.

עִם אִיז גֶעווען פְרַיימָאנצוּ-נַאבְט. דֶערערְשְׁטֶער פְרֵייטָאג צוּ נַאכְט אין
דעו פְרֶעמְד. עֶר אִיז גֶענֶעפֶען אִין נַיין צִיממֶערֶעל גֶענֶּען איהם אױפן מִישׁ אִיו
גֶעשְטַאנֶען א גרויסֶער וַייפֶער פְשַׁינִק. אויף רֶעם נָאך אֵיינֶער, אַ קְליינֶערֶער. א גלאז
מִיט אַ שָׁאלִיכֶעל מִיט אַ בְּלֶעבֶענֶע לֶעפֶעלֶע הינְטֶערֶען וַאנֶר ָאט גֶעסְקְרִיפֶּעט אַגַארְמָאנִיע
אוּג אַ חְרִיפְלע שְמִיממּעץ הָאט גֶעוּנְגֶען א ליערֶעלֶע פון רֶעם פָארְט. וָאס מֶען קען זי
גִיט רְרוּקֶען . | |

לִילְיֶענְטְהַאל הָאם זיך אַרוּם געקוקט . אִין זַיין הַאלב-בֶּעלויכְטֶענֶעם צִיממֶער אוּנ
א הֶעפְטִיגֶעם. שְרֶעקְלִינֶעם י שַׁארְפֶּעסבַּנְגֶען הָאט אִיהם וִי מִיט א מֶעסֶער יין הֶערְץ דורֶך
גֶעשְׁנִימֶען וְיוּרֶעשֶׁער פְרֵייםָאג צו נַאכְטווָאס פַאר אַ אוגֶענְרְלִיבֶע ‏ קוֶעלֶע מיט
הֵיילִיגֶען פֶערגעניגֶען טְרָאגְט אִין זיך רֶער אָבֶּענֶר פַאר יֶערֶער יורֶען ָואס פַאר-בְּרֵייננְט אִיהם
ִין זיין פַאמִיִיַע !וי פָעהלְט אִיחם אִיצְט זי פַאמִילע אונ וו פעהלְט עֶר אִיצְט זֵײוו!

עֶס הָאט זִיךְ אִיהם פָּארְגֶעשְׁטֶעלְט וי זיין פְרֵיירֶע איז אִיצְט , וִויי גֶעוְאהנְלִיךְ. מִיט רִי
קִינְרֶער פון גֶעשֶׁעפְט גֶעקוּמֶען . זֵיי הָאבֶּען ארַאבְּגֶעוָוארפֶען פון זיך די פֶעהַאלְצֶעגֶע נָשָׁמָה
פוּן הֶערִינְג . הָאבֶּען זיך אַללֶע לְכָבוֹר שַׁבֶּת אַרוּמגֶעוַאשֶׁען- אוים גֶעקָאמְט אוּג אַרַיין אִין
זִייֶערֶע רֵיינֶע שִׁבֶּת'רִיגֶע קְלֵיירֶער . אָט זַאמְלֶען זֵיי זי אַללֶע צקַאמֶען אִין עסס-ציממֶער
ווא אויפן מִישׁ שְׁמֶעהְט וויין אוֹיף קירוש רִי חֲלֶה צויגֶערֶעקְט מִיט אַ גֶעשְׁטְרִיקְמֶען
פֶערוֶועסִיל. רִי לֵיכֶט זֶענֶען שיין אָנגֶעצוּנְדֶען ; פריירע קָאנְצֶעט דֶעם לֶעצְטֶען קינ דָאם
קֶעפֶּעל אוֹיסעווָאנֶען אונ אָט גֶעהְט זִי שׁוֹין, לִיבְט בֶּענְשֶעןיי זִי מַאנְט דְרֵיי מָאהל מִיט
דִי הֶענֶר אִיבֶּער רִי לֵיכְט אוּג לֶענְט זֵיי צו דִי אויגֶען- אוּג מַהרֶערֶען קַאפֶּען פון אוּנְטֶער
רִי הֶענְד אויפָין ויימֶען מִישְטוֹך +‏ + רָאם יוּנְגֶערֶע קִינֶד . זַיין מטיניקעל ואס אִיז גֶעשְׁטַאנֶע
דִי גַאנְצֶע צֵייט אָנגֶעשְׁפַּארְט אָן מִישׁ מִיט אַ פִינְגֶערֶעל אִין מויל . האט קוקענְרִיג אוֹיף דֶער
מאמֶען. אוֹיסגֶעבְּראנֶען מים אַ גֶעוויין אונ גֶעפְרֶעגְט: מַאמִינְקֶע וָואס וַיינְסְטוּ ... ף
עלטערֶע קנהער יגֶען ןוילע שִׁינגֶעןשׁמִיל רִי מהערען אונ וַואנֶען גי אֵייָע אויף

-- 398 --

די אַנְדֶערֶע אַ קוק צוּ טְהוּן , נָאר רֶע פא זִיךְ אַ הַארְץ , זי פַארבַייסְט דָאס אוּנְטֶערְשְׁטֶע
לִיפּ, נֶעמְט דֶם יּנְגָרֶע קֵינְד אויפ'ן הַאנְד ‏ ויסט טא יהם אפ דִי מַהרֶערֶען אוג זָאנְט; קִינְרֶערְלֶעףי
הַיינְט אִיו שַבֶּת . מֶען טָאר נִיט ינע

ֵיינֶער הָאט קיין לוּסְט צוּם מִישׁ צוּ גֶעהְן ואו דֶעם בּעל הַבַּיְתם . הֶעם פָּאטֶערִיס
דֶעם קירוּשימַאכֶערִיט אָרֶם אִיו פּוּסְט . לֵיידִיג .

יאוּ עֶסֶט הַיינְט רֶער מַאטֶע ל' מְרַאכְטֶען זִיך רִי.קעדֶער י יבַּיי וֶועמֶענְם מִישׁ מאכְט
עֶר הַיינְט קירוּש ל' טְרַאכְט פְרֵיירֶע, נָאר קֵיינֶער וַואנְם אִין דֶער הוֹיךְ נִיט צוּ רֶערֶען .
שָׁטִיל אֹיף הֶעלְפְט מיט מְהרֶערֶען ְׁלִנְֶען זֵיי דֶעם מָאהלצייט אוג. צוגֶעהֶען זי פְרִיהֶער
הי אַללע מאל פון טִישׁ ,

ִילְיִענְטְהַאלֶען אִיו בֵּיי רִי גֶערַאנְקֶען אַזױי מְרויֶעריג גֶעוארֶען אַז ער הָאט גֶעחַאפְט
ַיין הִיטֶעל אנ זִיְ גֶעלאזְט לויפֶען אִין אס .אי מוו גֶעפִיגֶען אַ יּרישׁ הויו וא געם הֶערְט
זי צוּיגֶעבְּרֶענְטֶע צִימֶעם אונ עֶס שְׁמֶעקְט רֶער רִיח פוּן רִי שִׁבֶּת"דִיגֶע פִּישׁ! אִיף מח .
הָאטְשׁ פוּן דְרוֹיסֶעיְדוּרֶך א פֶענְסְטֶער ירישע קִינְדֶער זֶעהֶען. ווָאס וֶעלֶען מִיר רֶערמָאנֶען
אִין . היים , מיין טְהייֶערֶען הֵיים!.. =

{ז לאנג אִיז לִילֶיֶענְמְהַאל רֶעם אָבֶּענְד אַרוּמגֶענַאנְגֶען אִיבֶּער רִי נַאפֶען פון דֶער
יש ָאט ט גֶערִיחַאנְאוּ,. פַארבַּיי רֵי גְרוֹיסֶע לִיכְטינֶע פּענְסְטֶער. אוּנְטֶער רֶר גֶּעליבְטוּנְג
וּן נָאן אוגעלֶעקְמְרִי. צוּהָעלל, צוּ װַיים אִיו פַאר אִיהם גֶעוֶוען רער פֵייעֶר. צוּ קאלְט
ערעטד די ווייטע בטיי ,ער הָאט מִיט אַ דוּרשְׁטיגֶען קוק גֶעזוּכט דעם רוימליבע

שי פון שַׁבּתִיִיגֶע חַלְבינֶע לֵיבְט אוג פון אַ לֶעמְפֶּעל ואס בְּרֶעגְט אויף קֶערָאפִין .יי

קוו

כּיו ליליֶענְטְהַאל הָאט זִיךְ מִיט רער לֶעצְטֶער הָאפּפֶענוּנְג אוֹיף דִי רֶעקַאמֶענְרַאציִעס

גֶעועגֶענט וֶענֶען שׁוֹין רֶער יל וֶעקְס וָואבֶען פָּארִיבֶּער אין רֶער פְּרֶעמְד, אוג אִין זַיין
קעשֶע: האט עס אָנגֶעהַייבֶּען שְׁטַארְק צוּ מָאנֶען. .וָואס זָאל וַייטֶער זַיין זי הָאט עֶר זִיך
עצוין צוּט הינְרֶערְטֶען מאהל גֶעפְּרֶעגְט . נָאךְּ דֶעם וי רי פֶּערֶערְגֶיעם פון י גֶערִיחַאנָאוֶער
גְבִירִים וֶענֶען אִיהם שוין גוּם אִין האלו גֶעשְׁטַאנֶען, ואס שְׁרַייבְּט מֶען זי ? וי זָאנְט מען
זֵיי דֶעם אָמֶת ? זֵיי, וָואס זיר גַאנְצֶע הָאפּפֶענּנְג אִיזּ אויף מִיר .. . גֵיין. אי מָאר נִים,
אִיך ‏ קען נִיט אַ ז ו י צוּרִיק פַאהרֶען אִיך הָאבּ נָאךְ אֶפְשַׁר נִיט אַללֶעם גֶעפְּרוּבְט ! אִיךְ
געט בַּיי זֵיי אַ שְׁמֶעללֶע אוּנ זֵיי קוקֶען מִיר וִילֶר אָן. אִיךְ פיהל מיר זֶעפֶּעם אַלֵיין דַאנן
פַארשָׁאמְט, וי וליג דֶער פַאר , וָואס מֵיין נָאו איז שְׁטַארְק יּרֶעשְׁליךְ .. - מיין קַאפָאטֶע
צוּ לַאנְג אוּג אויף נָאלָארָאוּקֶער פַּאסָאן גֶענָאהְט, נִיט אַוֶעלְבֶע סְלווּשַׁאשְׁצֶעם רַארְפֶען
יי , גֵיין. נִיט קיין שְׁטֶעללֶע פון אַ ּוּהַאלְמֶער וֶועל איף בַּיי זֵיי בֶּעמֶען. אַ מִ שְׁרֵת
וֶועל אִיך נַיין . אֹיף נַאנְגֶען, שְׁטִזֶועל פּוּצֶען. ואסֶער טְרָאנֶען ! נָאר אַבִּי אַ פֶּעררִינְמטֶשׁ
רוּבּעל מיין וַייבּ אוג קִינְרֶער אַ חַיים שִיקֶען '

24

: עֶר אִיו נָאךְ לַאנְג אַזוֹי מִיט אָפֶּענֶע אויגֶען גֶעלֶענֶען רִי נַאכְט אוג הָאט גֶענְרֵייט
אַ רֶערֶע פַאר אֵיינֶעם פון רֵי גְבִירִים, צו וֶֶעלְבֶע עֶר הָאט א רֶעקאמֶענְרַאצי גֶעהַאט ,

== 999 טי

גַאנְץ פְּרָיה אִיו עֶר אַוֶעק אַ הֵין אונ הָאט עֶרְשְׁט מַאנְטאג רָאט גְלִיק גֶעהַאט א
ישְׁרֶעפֶען דֶעם נְבִיר צוּ הוזָע בֵּיי טְהֶעע מִיט אַ צִינַארֶע אִין מױיל אוג גוט גֶעשְׁטִיממְט.

-- יווָאס וֶועט אִיחר וָאגֶען+ רי קרוֹב ? מִיר שֵׁייגְט אִיהר זֶענְט שׁוֹין בֵּיי מִיר א
מָאהל גֶעווֶען ז | ' :

-יָא. אִיךְ הָאבּ. צוּ אַייך א רֶעקָאמֶענְרַאזיע נֶעתַאט. נָאר נִיט וֶעגֶען דֶעם בִּין אִיך
אִיצְט צוּ איך גֶעקמֶען-- אוּנ לִליֶענְטְהַאל הָאט מִיט פִייֶער זיין הֶערְץ אַרויס-גֶעשְׁאטֶען
פאר דֶעם גָבִיר אוג גֶעבֶּעטֶען אִיהם רִי מָאנְליבָקִיש גֶעבֶּען חָאמְשׁ אויף וִיפִיעל עס איז
צוּ פֶּערדֶיענֶען . | :
דֶער גָבִיר הָאט מִיט אַ שְׁמֵייכֶעל אִיהם גִיֶענְְווֶערְט. אַז דִי אַרְבּייט צוּ וֶוֶעלְבָע ער
יל זי אוְּטֶערגֶעהמֶען . טְהוּט בַּיי אִיהם זיין מַאלְצִיק, אָבֶּער דָאס. קאממֶערמָאדְבֶען,

אִיךְ רַאטָּה אַייך . לִיעכֶּער ר' נקרוֹב-הָאם עֶר ‏ צוּיגֶענֶעת.. י 4 - גִיבט אַייך נִיט מִיט
פַאלְשֶׁע הָאפְנוְּגֶען רָא אַ שְׁמֶעללֶע צוּ בֶּעקוּנביען ! פָאהרְט אַ הש אוג זּכֶט אִייך בֶּעסְמֶער
לָארְט וָאס צוּ מְהוּן . אַ יד אִין יי . שְׁטָאדְט וֶוֶערְט נִיט פֶערפַאלֶען. .עס פֶּעהלְט אֵייף
אפָשַׁר גֶעלֶר צוּרִיק צוּ פָאהרֶען ? שָׁאסְט אַייך ניט . זָאנְט . אִיך קען אֵיין גֶעבֶּען אַ צֶעטֶעלְע
נֶועט אִיהר. בֶּעקימֶען אַיין אוּמוִיסְמֶּען בִּיללֶעט .' בי

--קיין נְדָכָה דַארְף אִיך גיטו-הָאט אוֹיסגְלייבֶענרִיג דִי פְלֵייצֶע לִילֶענְטְהַאל מִיט שְׁמָאלְץ
אַעֶנְטְטֶערְט. הָאט זִיךְ טִיעף מִיט וִוירְרֶע פֶערבֵּייגְט אוג אִין אַרוים ,

וֶען ער אִיז אַרױם צוּרִיק אויפַן נַאטם, הָאט נער נִיט ערקענְט דֶעם אֶרֶם וא
עַר גֶעפִינְט ִיך ‏ | :

עס אִיו נָאךְ גַאנְץ פָרָיה גֶעוֶוען אוּנ מְשׁינָאוְניִקֶע. פְּרַיַַאוצַיָקֶעס. אַרְבֵייטֶערִם הָאבֶּען
גַעיילְט אַללֶע אויף וִיעֶרֶע שְׁטֶעללֶען אוג צו ויֶערֶע אַרְבִּיש . אויסֶעשְׁלַאפֶענֶע. איים=
גַעוואשֶׁענֶע. פִיעלֶע פון זי מִיט צוּבֶרֶיערֶענֶע גֶעויכְטֶער - .אָ גְליקְלִיבֶע. מֶענְשַׁעוי , האט
קִילָיֶענְטְהַאל מִים אַ טִיעפֶען זֵיפְץ אוֹיכְ; ערופען אַרוּמְקיקֶענְדיג זִיףְ אויף נֵיי. אִיהר הָאט
מָאם צוּ מְרוּן, אִיהר הָאט זִיךְ צו ווָאם צו אֵיילֶען-אונ אִיך?+ * |

נִיט שוֹין-וְשֶׂע טוֹיג אִיךְ צוּ גָאר גִיט אוֹיף דֶער וֶועלְט ? אִיז עִם מָאנְלִיךְ אִו אִיף
הָאבּ זִיךְ שין אויף אֵיבִּיג אַרָאפּ- גֶענְלִיצְט פון רֶעם וֶועג וָואס אַללֶע מֶענְשֶׁען גֶעהֶען אוג
וֶועל שוין אַזֹי בְּלַייבֶּען לִיענֶען אָן 8 נַייט דֶעם גַאנְצֶען לֶעבֶּען? לֶיענֶען אָן אַ זַייט אוג
- קוקֶען נִוי פַארבַּיי דיר פָּאקרט. לויפְט אוג גֶעהט רִי גָאנְצֶע וֶעלְט. יֶערֶער טֶענְשׁ הָאשׁ-
אַ צְדֶעק. יֶערֶעם וֶועזֶען הָאט זיין אָרם, נָאר איך . אִיך אִייעֶער הָאבּ קיין צְוֶועק אִין לֶעבֶען,
אוג נָאר קיין אָרט אויף דֶער וֶעלְטוּ ‏ --: | 2

| אִיךְ בִּין נִים מקנא. נָאטְט אִיז מיין ערות . נִיט דֶעם וָאס פָּאהרְט צוּלֶעגְט אוג
בְֵּייטְלִ אִין דֶער קַארֶעמֶע, אוג נִיט דֶעס ווָאס טְרָאנְט אַזֹי הויךף אוּג שְטָאלְץ דעם
קָאפֶּף מִיט דֶעם פָארְטפֶּעל אוּנְטֶערֶען אָרֶעם + הָארֶעוֶען ווילל אִיך . דֶעס.קאָרג אֵייְגעבִּיגֶען
אָּ טי נֶענֶער וָאס בִייגְט זיךְ אִין דְריעֶן אונמֶער זַיין מַשָׂא . וי דֶער דָא . ווָאם שְׁטָעהש
דָעם גַאנְצֶען טָאג אוֹיף קֶעלְט אוג פֶערקוֹיפְט שְוֶעגֶעלֶע. פָּאפִירָאפֶען. נָאר וי גֶעמְט
פָּען זִיך לֶערצוּ ? װִי. הַייבְּט מֶען עֶס אָן 3 יי

פַארְמֶיעפְט אִין די גֶערַאנְקֶען אִיז לִליענְמְהַאל גֶענַאנגֶען אִבֶּער די בְרימֶע מְרָאמוּאַרֶען
פוּן גֶעדיהַאנָאוו אוג הָאט זי יֶערֶער וַויילֶע כְפָאטִיקֶעם מִיט דִי פָארבַּייגֶעהֶענְרֶע. מִיט
אַ מאהל הָאט עֶר אויפיגֶעַייכֶּען דֶעם קָאפְף. זיין גֶעויכט אִיז גֶעוָרְן הייטֶערֶער.אִין די
אויגֶען הָאט אַנַיּע הָאפפענוּנְג גֶעבְּלִיצְט. מֶען הָאט גֶענֶעהן אַז עֶר הָאט אוֹימְגֶעאַרְבּיט
עפֶּעס א פְּלאן ,. אַז עֶר אִיו צוּ אַבֶּעשׁלוּסם גֶעקוּממֶען ,

0605555565655525 57

עֶס זֶענֶען ויערֶער צְוַיי וָואבֶען פּערנַאנגֶען אִין וֶעלְכֶע לילגענְטְהַאל הָאט גֶעפְוּגְט
גֶעפִינֶען עִפֶּעם אַ בֶּעשָאפּמִינוּנְג. איין אַרְבַּייט. אַ מִסְהֶר יו מִיט רֶער לֶעצְטֶער קָאפִּיקֶע
הָאט זִיךְ בַּיי איהם רִי לֶעצְטֶע הָאפּפָּנונְג גֶעעֶנְדִיגְט . ואס זָאל אִיצְט זַיין ?* הָאט.ער זיף
ויערֶער גֶעפְרֶענְט. עֶר הָאט שין אִיצְט גֶעואּסְט רֶעם מעם פון הוגֶער. פון קַעלָטּ
פֿין נוימה : ,

זיין הֶערֶץי זַיין קאפף. זַיין גַאנְצֶעם וֶעוֶען הָאט אִיהם אויף דֶעם גֶעעֶנְטווֶערְם +
אַ הֵיים !' אַ הַיים! זִיךְ אוֹים רוּהֶען אויף זײַן בֶּעט זִיְ אָנַארְמֶען בַיי זַיין אויבֶען ‏ צו זַאמט
יֶעסֶען בַּיי זַיין טיש יאוּג זַיין מְרוֹיערִיגֶם הֶערץ זאוֹיס-רֶערֶען פַאר זיין פַּאמִילֶנֶע . אָבֶּער וי
וט מֶען אִיצְט אַהיסז אַז אִין קֶעשֶׁענֶע אִיז קיין קאפִיקע ניִמָאי יש נָאר אוֹיף אַבִּילֶעם ‏
נָאר אֲפֵילוּ אוֹיף אֵיין פוּנְט בְּרֹיט , עֶר הָאט זִיךְ דֶער-מָאנְט אָן דֶעם גְכִיר וָואס הָאט אִיהם
פַארגֶעלֶעגְט אַ אומוִיסְטֶען בִּילֶעט: בי

מִיט אַ טִיעפֶען קְרֶעבְץ הָאט ער גֶעבֶּעך אַרַאפּגֶערוְקְט דִי הִיטֶעל אִיבֶּער רִי אונֶען
אוג אִיז גֶענַאנְגֶען צוּ דֶעם נָבִיר יי. | |
שׁוֶער, שְׁוֶוער--הָאט ער גֶעפְּרַאכְט זִיצֶענידִיג אִין וַאנָאן אויִפן וֶועג צוריק--שְוער.
אִיז אַ יירֶען, וֶוען ער שְׁמֶעקְט שיין אִין לְיָאק, זי אַרוים-צוְּקָארָאבְּקֶען פון האלָםי.

איואבעללא,

מֵיינֶע זִילְבֶּערְנֶע לָאפֶעל.

צווי ויִלבּעֶרֹנעָ לאָפּעֶל האָבּ אִיך געָהאַט ,
דרשה-געשאַנק פון מײַן אַלטע בּאָבּץָ,
-מאַסיִונץ לאָפעָל , אוֹיסגעקלאַפּט גלאַט ,
רינ זילבּער, = אַכצוַג פורטץ פּראָבּץ ,

מײַגע זילבּעֶרנעָ לאָפּעָל , אִיךְ זאָג אַייף געֲוויִם,
זעֶנעֶן געְוועֶן געֶמאַכט קונצוג אוּג שאָן,

קוֹים זעֶנעֶן זײַ שֹבּת געֶלעָגעֶן בּײַם טישׁ,

האָט ‏ מײַן טייַל בּעָקוממעֶן גאָר אַנאַנדעֶר חן --

דֹעֶר הענוּג פוּן זײַ אִיז געֲוועֶן אִֶהן אַ שיעור ,
זײַט אִיף בּיִן אַראָפּ פוּן מײַן טאַטענס קעֶסט
עָפִּיס ,‏ וי זאָנט מעֶן , פּאָרט מעשׂה גביר,
וועֶן עֶם טרעָפּט אוֹרחים , אָרֹעֶר פייַנץ געָסט,

אַזוֹי האָט געֲרוֹיעֶרט אַ יאָהר זיבּעֶן, אַכט,

טרעָנט זיך אַ מעשֹׂה ניִט לאַנג נאָך יוֹם כּּור,
אַ גאָלד:שמיד האָט מײַנע לאָפּעָל, די שׁאָנעָ בּעֶטראַכט, '
:בּעֶטראַכט אוג זאָגט זײַ זעֶנעֶן פון קופּפּעָר ,

-- 282 דיי

-- קופער"--ז זאָג אִיךְ, נאָר בּאַלר די מינוט

אִיז מיָר אוֹיפעֶן העֶרצעֶן געָװאָרעֶן שטאַרק שלעָכט ,
עֶר האָט מיט אַ מעֶסְסעֶר געֶמאַכט טיעף אַ שיט
אִין רי לאָפּיִל, . אוּנ אִיז געֶבּלבּעֶן געֶרעֶכט ,

נליִקליך בּיַן אִיך געָוועֶן די אַללץ אַכט יאֶהרעֶן .
נליִקליף זײַט דֹעֶר חתונה , בּיִו ניִט לאַנג אַצינר ,
עֶרשט בּיַן אִיךְ אֶרעָם וי די טוּטעֶר האָט געֶבּאֶהרעֶן ,
פעָרפּלוינעֶן טײַן רײַכקײַט, טיט רוֹיךְ, טיט וט !

4 אי
עג

טײַנע אָריִמע בּרירעֶר , אוֹיךְ אִיחר רײַבֹע לײַט!--
אִיך מוז אַייך זאָגעֶן, חאָטש פוּן טיָר טריפט בּלוט;
מיר האָבּעֶן געלעֶכּט אוֹיךְ אַזוֹי אִין טשת אַ צַט.י,

נאָר אונז האָט עֶרוועֶקְט, אָ דעֶר לעֶצטעֶר שניִם.וויייש
ישואל דוב ריובערג-

ייא 2 22 אט
דִי ועלְט װִוי זִי לַאכְט אוּנ וויינֶם.

12

עָר מעֲנשׁ קעֶן לאַכעֶן וועָן זײַן העָרץ

אִין פיל פון אִיננעָרליִכעָ פרײרעֶן,

אוג װײַנט װעֶנן אֵיין בּיִטעֶרעֶר שמעֶר'ץ

פּעֶראוּרזאַכט אֵיהם נאַנץ שׁוועֶרעָ לײַרעֶן :

עָר האָט זיף אֶבּעֶר נעֶלעָרעֶנט אַנרעָרם טאַכעֶן,

אוּנ פאַר רער װעָלט אַנרעָרם שײַנעֶן !

עֶר װײַנט בּיטעֶרע טרעָרין ‏ דאַנן וועָן עֶר װיַלל לאַבֹעָן +
אוּג לאַכט דאַן -- וועָנן עֶר װיִל װײַנעֶן ,

2

;ײַ צוּ אונעָרע מִינרעֶר אַ טאַטע אַ גוּמשָר ,
היט זײַ , פײַן מאַן , װי דאָס אוֹיג אִין דײַן קאָפּ!
אִיך שטאַרבּ ,אוג זי בליַבעָן נעָכיִך אֶהן אַ טוטעָר ,

595

א 2" אש

הִים זֵיי כוּן אבַייזֶע שטיעפמוּטְמֶער אָפ,
--- זָאנְט שָׂרֶה אִין אִיהֶר לֶעטצטע לֶעבֶּענְט-שנֶע ---
אונ יֶענְקֶעלֶע רייסט זִיךְ דִי הָאר פון זיין קאפ
אוג וֵַיינְט בִּיטְמֶער +, אָ, וי גְרוֹיס אִיז מַיין וואונדע--י
אוּג זַיין הָעָ רצֶעלֶע פוּן" פְרֵייר טַאנֶעט אַנַאלְרָאפּ,

גב
8

אַכֶט קִינְדֶער קאט פוּן אונעָר שול בֶער בעליקריאָה.

ווּרבָאוֹיס מיירלוף, אֵיינֶע ְרֶעמֶער פאר רִי צוֵויימֶע,

אוג יקֵיינֶער וכל אֵיינֶע גיט נֶעהמֶען פאר אַמְצִיאָה ,

וַייל ;עס פֶּעהְלט נְהֵן, אַבִּיסֶעל גֶעלְד גְרֵיימֶע.

פְּצְּנְג הָאבֶּען אֵיהֶם גֶעשׁיקְט רֵי עָֹמוֹת עֲלינִים

אַ נִייעָם צְוִויללִינְג !, זײַן חֶערְץ וויינְט, עֶר פֶערְלִיערְט גַיין שְׂבֶל --
--"מול טוב! מול טֹב , גְבַאִּירֶען אֵיהֶם זַיינֶע שׁכנִים,

אוג "מַזֶל וב !,--מוּן ער ד אףענְפָע ערֶען מִיט אַיִימייכֶעל,

4
אויף דֶער רד אוֹיסגֶעצוֹיגֶען לִיעגְט דֶער מוֹידטער נָבָיר ,
--- ער האט אִיבֶּער גֶעלָאוֶען אַגְרויסֶע ען פֶערְמֶעג גֶען

יעם שׁטֶעהֶען אַרוּם אֵיהֶם ייגֶע אֵיירֶעמְס אונ ער , =
אוּג פון גֶעוִיין טְִיְקֶענְט זיִי נִיט זִיערֶע אוֹיגֶען,.

"מיר הָאגֶען שוין אֶנְגעווארֶען אוֶּוער לֶיעבֶּען מַאמֶען--
ער הָאט נֶעבּיך גֶעלִיטֶען פון זַיַינֶע קראנקע לוּננען |.
שריַען זי אוג צַיוהקָע אִין זִינְנֶען זֵיינֶע דוקאטען

ונ זֶייערֶע הערצער וֶֶערִין פון פְרָייר שִׁיעֶר צוּשפְּרוּנְגֶען )

יצ
לוּסְטִיגֶע קוּפְּלֶעטֶען זִינגט מַאנְכֶּער אַנְמוָאר,
ער קַאכְט , עֶר טַאנְצְט אָהנֶע רַאסְט אוּנ רות:
ער מַאכְט אִין טְהֶעאַמֶער אַגְרוֹיסֶען פּדָאר
אוּנ מֶען אַפְּפּלְאַרִירְט אֵיהֶם אִימְמֶער צו ,
אָבָּער וי אָפֶט וויינְט זיין פֶערְוואּגְרֶעמֶעס הֶערִיץ,
וֶוֶעהרֶענְד ער זִינְגט אַזוֹי קוסטיג , אַזוֹי מּנְטֶער
;ער מוּז בֶענְרָאבֶּען יי אינְגֶערְלבֶ שְׁמֶערֶץ
אוג קַאכֶען וֶעגְן ניין הֶערְץ אִיו פֶערְבְּרעננט וִוי שנְפֶער

8. זייפפערד

3 = 4/ף אפ /

נִיט אוּמְזִיסְט רוּפט מֶען אַ אמ תוִירואנייל פון רִי רֶע האָט לִי וֶעלט הנאה
ערשׁט נָאךְ זייר מוֹים . . .

, 4 דש אס

פַאלְשֶׁע גֶעלְד ‏ מַאבֶען מֶענְשֶׁען --- אונ פַאלְשֶׁע מֶענְשֶען מַאבְט בָאס גֶעלֶר ‏ + .

רִי הַיינְטִיגֶע וּדֶעשֶע פּנָסוֹת זֶענֶען וי אַ.קליינֶע קָאלְְרֶע (צוּדֶעק) אוים עֶטְלִיכֶע
מֶענְשֶׁעןי. וֶועלְֶע וֶערֶערֶער לע עפֶּט אוף דֶףְ הָאטְשִׁי דֶער צְויִיטֶער װֶעם בְּלֵיבֶּען
נַאקֶעש י..

רי 'לֶיעבֶּע, אז ‏ 8 מִין עָפִּירֶעמִישֶׁע קְרֵיינְק אזוי וי פַּאקֶען ; בִּמֶעט אַלֶע מֶענְשֶען
מוזען אויף זִיך אִיבֶּעייטרַאנֶען רִינֶע קְרֵיינְק { אַנְדֶערֶע טְרָאגֶען אִיבֶּער רזע קְרֵיינְק גְריְג ,
הָאבֶּען אַבִּיסֶעל הֵיטֶץ . רֶעדֶען א א בִּימֶעל פון פַייֶער אוג רֶער נָאךְ וֶערֶען זי יי פאללקאמֶען
גֶעווּנֶר. אוּג אַנְדֶערֶע מּטְשֶׁען זי קאנג אויף רִינֶער "קיעבּע קרײַנק ' אוג גֵייעֶן אֶפְּט אַרױם
מִיט אַ וֶעשטשיּפֶעלְטֶען פָנִים . . . ;עס קֶען זיין אַז מִיט דֶער צַיִיט ווע מטו רערקִֶעֶֶע |
וי אַװי צוּ שְׁטֶעלֶען "ליעבָּע, אזוי וי קֶען שְׁטֶעלְט צוּ פָּאָקען + + + '

מ. װו. זאטוכא-ץי --| פראכאראגל

בֶּערֶעלֶע שְׁלִימְמנְל.

(וואס טוט איהם פאססירט פון פריהטארגען ביז שפּעט אין דער נאכט).

: טֵיין פְרַיינֶר בָּע רֶעלֶע שְׁלִיִמְּטוָל אִיו אִין אַבּידֶע ‏ שָׁעָה גֶעבֶּארֶען גֶעטָארֶען.
פוןפְרִהמָארגֶע ן בִּיו שְׁפָּעוּ אִין דֶער נַאכְט פֶערְפָאנְגש. אִיהֶם רֶער שליכמול מרִיט פֿאר

מרִיט. 'לְמָשָל +

גי וי ער עֶפֶענְט אויף זֵיינֶע אויגֶען אִין דֶער פרִי:ז . פְלִיהְט אֵיהֶם אריין אקְלֵיינֶע
פלֵינ אִין אֵיין אוֹיג , 8
5 גייט ;ער אַרוֹיס פון בָּעֹשׁםּ, מֶדֶעט .ער זיף מִיט אַבָּארְפִיהֶע פוכי אױף גין
שַׁארְפֶען צְוָואק "' = יו יה

= וִיל עֶר מֵייהשְׁטִיִקֶען , גֶעפִנְט ער צו דִי, קֵאפֶּץ אי קאלְט, אֶרער די סִעָר אִי

זוער, אדֶער עס שְׁוִוימְמֶען אַרוּם אַ פַּאאר פֶערְלִיעבְּטֶע פְלִינֶען אִין בֶער' קאפַע : 5
פֶערְוִויקְלם זִיךְ אֵיהֶם 3 3 מָאל בַאנונֶען -- אֵיינְמָאל. אִין אַשְׁמִיטָה -- גֶעפִינְט עָר, נִימ

צום ונל {; ינע תְפִילִין . |

יכ עֶר א צַעַאר-נֶעהְמט ער {דעם שׁפּימִיץ מיט דָאס מײער אִין מויל אַלַילְשַׁ. --
| וֶוענן {ער זִיטְצט בַּייס עסְסֶען אוּנ ;ער זָאגְט צוּ אֵיין גֶעקוּמֶענֶעם קַאלַמְבָּאאר : "קוּמָמם
אֶעסְטֶען--נַאר אויס הַעפְלִיתְקֵייט, וֶעטְצט זִיךְ יֶענֶער צוּם שִישׁ אוּנ עֶסֶסט װִי אַפֶערְר ,

בַיססט עֶר אֵיין אֵיין עפּעל --מְרֶעפְט עֶר גְוַאדֶע דֶעם וָוארֶעם מִיט דִי גֵיין; קְנאקְט
עֶט גיסס,--זֶענֶען אַלֶע פּוּסְטֶע אוג אַו ער עססט פִיש, בְּלֵייבֶּען אִיהֶם דִי בֵּיינֶער אין הָאלְז

וִויל ער אויף דֶער. שְְַאסְמֶע אַוויבְטִנֶע פֶּעָאן גְרִיסְסֶען ‏ פֶערְעֶסְסט ער נין
נָאמֶען. | יי
וִויכ עֶר זִיך הַאסְטִיג אָנקְלֵיירֶען , רֵייסְט זִיד אָּ בֶער אוֶערִיל פון שְטִוֶעל, אָרֶער
ער שְטֶעקְט אַריין די רֶעכטֶע הַאנֶר אין לינקען אַרְבָּעל .

שְׁרֵייבְּט ;ער נוֹיטִינֶע בְּרִיעם, מַאכְט עֶר אִימְמֶער אַ פֶעהְלֶער בַּייא רִי כֶעמְצטֶע שׁוּרֶה
אוער מוז די בְּרִיעף נָאדיאַמָאל איבֶּער-שׁרייבֶּען , אוּנ אַז{עס איז שׁוֹין, ריין אונ רִיכְטיג
אִיבֶּער-גֶעשְׁרִיבֶּען-- פֶערשִׁיטְט ער די נעֶשְׁרִיבֶּענֶע בְּרִיף מִיט דֶעם שִינְטֶער אַנְשׁטַאט מִים
דמר, על פי רוב טְרֶעפְט יד בָאס מִיט אֵיהֶם. וֶוענן, ער שְֵׁייבְּט אויף הֶערְבֶּאוֶוע פַּאפִיער.

עֶס הָאֿ זִיךף ‏ מִיט אֵיהֶם אַמָאל גֶעמְרַאפֶען אואַ קאזוס:;ער הָאט אמָאל אִין אַיין
מָאג. בֶּעקּמֶען צֵיי בּרִיעף. אֵיינשֶר אִיז גֶעוֶעוֶען פון אַשְׁנֵיירֶער, וֶועלְכֶער הָאט- בַּיי
אֵיהֶם גֶעבֶּעשֶען ור זָאל אֵיהֶם ואס צוּם גִיבסְטֶען אָפשִׁיקֶע רִי הוּנרֶערְט רוּבֶּעל וֶועלְכֶע ער
אִיז אֶיהֶם שּׁלְרִיג פאר קְלֵיירֶער , וענְן גִיט נֶועט עֶר אִיהֶם אָקְלַאנֶען, אוג דֶער צווייטֶער
בְּרִיעף--פוּןיינֶעם א ויימֶען קרוב , אַשְׁנָארֶער. מִיט רֶער ִּיטֶטָּעץ, אֵיהֶם מִיט עֶטליבֶע רוּבָעל
אוטֶער צוּ. שְׁטִימְצֶען , בֶּערֶעלֶע שְׁלִימְמֵתָ? הָאט זיף בַּאלֶר אַנירֶער גֶעוֶעטְצט, האט אוים=
גֶעשְִׁיבֶּען צְוֵיי ‏ בּרֶיעף - צום שְׁניידֶער מִיט הנְדֶערְט רוּבעל אונ. צו ניין רוב א בְּריעף.
אִין וֶעלְכֶען ער הָאט אַלְלֶע בּייע חקומות אוימְנֶעבַמֶלֶט צו זַיין מָאפּ--אָבֶער עָר האט דֵי
א דרֶעסְפֶען פֶערְבִיטֶע ‏ לִי הוּנְרֶערְט רוּבֶּעל זֵיינֶען אָנגֶעקימֶען צוּ ַיין קרב אונ : ִיקֶע
הֲלוֹמוֹת צוּם שְׁנֵיירֶער +

גֵייט ער זִיךְ בָּארֶען- דֶעהֶט עֶר וי גג ב גֶעהְסט צוּ זיינֶע הויוֶען בּשַׁעת עָר זיטצָט
אין ווַאכְסֶער ,

שְׁפיעלְט עֶר אין הָארמֶען -- בֶּעקמְם יֶער אִינְמֶער ‏ שְׁלֶעכְטֶע : בַּעקומְם עֶר שון
אַמָאל אַגנטע, קָארְט זֶעהֶט זיך דֶער "טַאשְׁטר, אַרוּם אַז ער הָאט אַטָעוּת געְתָאט אין גִעבֶּען.

גייעט ער איף א בַּאל-קֶערנֶעססט ער אִימְמֶער זיין פַאשֶענְטוך, גְראדֶע וֶוען עָר
הָאט דֶעם קאטארר, וי 2

טַאנְצְט עֶר מִיט א פְרִילֵיין, וועלבע ;ער דַיינְקט זִיף אִין ליעב צ מֶערְקְלֶערִין , מְרֶעט
;ער זי אִימְמֶער אויף אִיהְרֶע הִיהגֶער-אויגֶען (נאגנאמקעם). |

ְרִיטִיזִירְט ;ער אַפְּרֵייקִין פַאר אַהֶערָרן , אִין אגעועלשאפט--שְׁמֶעלְלט זִיךְ אימְמֶער
ארויםו, דאס דֶער הָעור אִיז דֶער פָּאטֶער אָדֶער רֶער בְּרוּרֶער פון יֶענֶע פְֵיילִין. |

זִיטְצט, ער אי רֶערקַאטאז בַּיים נֶעפְפֶענְטִישׁ, שֶׁעפְּט עֶר אִיבְמֶּער מִים גיין גֶעפִי? פון
8 פְרֶעמְדֶען טֶעלְלֶער, די יי

דַארְף עֶר פַּאר זֵיי | מַאהלְצַייט בֶּעגָאהְנֶען . עפיט עֶר אַז ער הָאט. ניין פַארְמטַאנֶע
מִש גָעלֶד צוּ חויז פֶערְגֶעסְסֶען .

: 9
-- 840 =

- נֶעהֶט עֶר. פון רֶעכְטַארַאן צוּ הויז , נֶעהמְט עֶר אִימְסֶער אַ פְרֶעמְרֶען הוט אונ מוז
דֶעם הוט רֶעם אֵייגֶענְטהִימֶער גְרַארֶע אויף רֶער שְׁמרַאסְפֶע צורִיק גֶעבֶען ‏

קוסְט, ער שְׁפֶּעט בַּיי נַאכְט צוּ הוז, גֶעפִינְט;ער אַז {עֶר הָאט דֶעם נַאכְטשְׁלִיסְֶעל
פון רֶער גַסְסְטְהִיר פֶערְלֶארֶען. פַאנְט ער אָן צּ קלִנְגֶען ; בייסְט עָר אָפ דֶעם הָרָאט פון
בֶער גְלָאקֶע .

פָאהְרט ער אויף דֶער אִייוֶענְבַּאהן , שְׁלָאפְט ער אִימְמֶער איין צֶעהְן מינוט פאר רער
כטַאצְיָאן, וָואוי{ער דַארְף אויסשְׁמֵייגֶען . אוג דֶער קַאנְדוּקְטָאר ווֶעקְט אֵיהֶם אוֹיף וֶענָן .ער
אִיז שוין אַ מֵייל רְרֵייסִיג פון יֶענֶע קטאצְוָאן אָפּגֶעפָאהְרֶען . | |

ְגייבְּט עֶר זי אויס צו גָעהן צוֵיינֶעם א בְּעַקאָנטֶען אַגְטסת ‏ הָמֶד ‏ כֵייהֶען. קומט-
אִיהְט אִימְמֶער רֶער בֶעמַאנְטֶער מִיט רִי וֶעלְבִּגֶע בִּימּטֶע אַנְטֶעגין ,

זּכְט אֵיינֶער אַ צֶעהְנְטֶען צוּ אמנִין -- מְדאָגְט איהֶם גְרַארֶע רֶער רוּת א..
נָאך שׁלֶעכעֶער געהט;עס אֵיהֶם אִין בֶער לִיעבָּע:

פֶערְלִיעבְּט עֶר ‏ זיך אִין א מֶערְכֶען אוג עֶר מַאכְט איתר שוין עֲנְליךְ ניין ליעבּעסײ
עלעג עֶנְפֶערְט זי אִיתֶם מִט אַגֶעלֶנְמֶער: אס וי א שׂן אַה" -

יל {ער אַבַאמֶע אַ פַיינֶעם (קַאמְפלִימֶענְט זָאגֶען, פאנגט ער אָן צוּ נִיעסְמֶען אויף .
אַנַאנְצֶע הַאלְבַּעץ שׁטונְרֶע ‏

בֶּענְלייטֶעט ער אַדַאמֶע פוּן מהעאמער אַ הַיִים , בּעט זי איהם אין טומען ווָעג עֶר
אל אֵיהֶר אַרַיינְפִיהְרֶען אין אקאפע-הויו אונ זִי. מְרַאקְטירֶען מִיט אַמַאשׁ שָאקַאלא.
גרַאדֶע דאגן ! וֶוענְן ער הָאט קֵיין צוּבְּראגֶענֶעם גְרָאשֶען נִיט אִין מֶעשֶׁענֶע. :

4 עֶר אִיז אַמָאל פאר אֵיינֶע דַאמֶע גֶעפַאלְלֶען אויף דִי הָנִיעָ אום זִיךְ אין לִיעבֶּע אי
ערְקלֶערן . אוג אִין רֶעמְוֶלְבִּיגֶען. מָאמֶענְט הָאבֶּען בֵּי איהם רִי תַּחְתּנִיטאִין רִי מִיץָ
גֶעפְַאטְצט,* ‏ -

= אַוֶעלְכֶע צָרוֹת כֵיירֶעט ער אלע טאג פוּן פְיְהמָארְגֶען בִּיו שֶפֶּעט אין רֶער נאַכ אוג
אַז ער קֵיינְט זִיךְ שְׁלָאפֶען חַחוֹמְן זיך אֵיהֶם דִי בֶעסְטֶע חֲקומוֹת, אָבָּער נְכייך וִויגער שִׁטֶעהְמ
אוֹיף, פַאנְגט אֶיָתם ;אן, דער שליממול װויעֶרֶער צוּ פֶערְפָאלְגֶען מִיט מֶעחֶר פְרִישקֵייט .

טפ זייםע ר ט
ר 20
אַגְרוֹיסֶער אָמָת

אִין אַעזויסֶער שְׁמָּאט ר. אִיז אַפָאחל גֶעוֶעחְן אַנְרוֹיפֶע שֲרִיפּה. פִיעל יּדֶען זֶענען -
געכִיך אימְלימָלִי גֶעהָאהְרֶען. צְוִישֶׁץ יי אִיז אויך אָפגֶעבְרֶענְט געוָאהְרֶען אדָארפְטנְן
וֶעקְבֶער איז יט גַאנְג. אַרין אִין שְׂטָארְט אוג הָאט מִיט זי גֶעבְּרַאכְט שִׁיגֶע עֶטְלִיבֶע רּביל.

927

אַלֶלֶע יוריין הָאבֶּען מִסְתָקָא גֶענוּג גֶעיינְט אוב גֶעקְרֶעְצְט , הָאר הר סעחר פוץ אַלנֶע הָאט.
גֶעוֵיינְט דֶער הָארפְס-מַאנְן --

וָאס וֵויינְט אֵיהֶר אַזוֹי,? פּרֶענְט אֵיהֶם אֵיינֶער נִים .קיין מְדָה שְׁהוֹרֶה'גִיק, ד' נָתָן
וו' גָקַח , נָאמט הָאט אַייף גֶענֶעבֶּען דָאס גֶעלֶר אוּנ גָאטט הָאט רָאס בַּיי אַייך צוּגֶענוּמֶען..

אֶל אִיך--הריינְקֶען עֶנְפֶערְט אֵיהֶם דֶער דָארפט-מַאנן מִיט פַייֶער-- זאָל אייך אַמִיתָה
מְשָׁהאֵינְֶעהמֶען, אויבּ דָא איז גֶעוֶועהן אֵיין אַנְדֶערִינם אַפיקּ איין גהאשִׁין, דָאם הָאבּ אִיךְ נָאךְ
אַלֶץ גֶעבְרַאכְט פון דֶעם הָארְף. .

אִין וַאנַאן
9 = +
"מיין העחרץ שֵרייעט אַדַאמֶע אִין וַאנָאן שֶעהְט וי אַזױֹי איָהר לֶעגְט איעָר גְלָאן עַארג
אויף דֶער פָּאלִיצֶע , עס וֶועט מִיר נָאך פַאלְלֶען אִין קאבְּף .

גִישְׁקַאשֶׁע מַאדַאם , בֶּענְפַאקאיֶעט זִיךְ נִיט, דאָרט איו, קיין גְלאז ננשָא , עס וועט זִיךְ
גָאר נִיט צו בְּרֶעכֶען.

7 11
אִין גַאס

פַאר וָואס פַארְקֶעסְט אֵיהֶר ניט איעֶרֶע קאאר ? וֶעהְט נִי וי ;מע פֿולל מים
פֶּעדֶעהֶען אוג צוקאסטרעט ?

"פַארְשְׁטֶעהְט אֵיהֶר מִיךְ אִיךָ בִּין לא . עלֵיכָם אזא בעל חוב, או דִי האאר אִין קאפ
דֶענֶען נִיט מֵייגֶע ; הַיינְט צוּ וָואס זָאל אִיךְ זֵיי פּוצֶען

אִין ויֶערֶיענֶעץ
זָאג מִיר, אִיךְ בִּיט דִיךְ, וָואס אִיז רָאס פַאר אַמִין פּיגֶעל?,
אַסְבָרָה רוּ וֵוייסְט נִיט? /דאס אִיז ‏ דאף אַינְאָרְלֶער ?
אינָראָדלֶער? שׁוּמָה. א-ץ-אָרְלֶער איז רָאךְ מיט ,צווי{קאפען--?

אַקלוּג וָארְט

מֶען דֶערְצֶעהְלְט פֿון אַגְרוֹיסֶען גוּמֶען יגרען, אַו ;ער האט געָואגְט ' עדאס ואש

מֶע מינקְט מֵיי מים צוקער ,. אונדָאס טָאם. אַכְּליזְמֶד מַאכְט מִיט רִי פִיננֶער אָז רָאס

1זן
אַקְלוּגֶע טָאכְטֶער

'מַאכֶע! מַאמֶע !,

וָאס איז דָארְט--מיין טָאכְטֶער !

"אַמױז אִיז אַרַיינְגְפַאלֶע אִין קרוּגֶעל מִילֶך!
"נוּ--הָאכְטוּ זִי אַחי גֶענוּמֶען ?

צֵיין! אִיךְ הָאבּ אַהין אַכיין-- גֶעוָארְפֶען די קאיןי

נײייגיערדינקייט

'פאמע ו פֿאַרווָאם איז בּאם מאַמֶען נימאָ ‏ קֵיין האאר אין קָאם 3
= דאס איו איבּעֶר דֶעם, וָואס ער ְלֶעהְרט אַסף,
יט אוּג וָואם אִיז בַּיי דיר' אַזוֹי פּיעל הָאאר אִין קאפ
אַךְ - טְשֶׁעפֶּ זִיךְ אפ פון מִיר | ואס פַאר אזקאווננע ְגֶעמֶענֶעו' דו בִּיכְש)

ייר .יביי יו טואס טאהס

ג {.
ג

דִי פְרוֹיֶען זֵיינֶען וִוי דֶער שָאמְטֶען , יאגסטו זִיך נָאךְ זֵיי , אָנָט? די :עי זי קוים , קעהיסם
זיר אָם פּון זֵיי , אגֶען זי זִיך נאך דִיר .
אַפארְטשְִׁטִי צוּם טוירְט , הָאבֶּען דִי רִיכְמֶּער פאַרְגֶעלֶענְט א עֶר מעג זיך אויס=
קלייבֶּען וָאס פַאר אַ מִין טוֹירְט עֶר וִוילל,
מיינע-ליעבֶּע הֶערְמֶען! =- הָאט ער גַעֶנְפֶערְט -- פַאר מִיר אִיז נִיהָהֹר דֶער טירט יי.
פון געלְֶער + + * -'
ש. ראבינאוויטש
פוּן הַיינְיגֶע אַפִּיקורְמִים אִיו נָאר נִיט אויס--צוַאלְמֶען. קלָאגְט זִיךְ אנרויסֶער עַם--
הָאֶרֶץ--אַמָאהל ויים אִיך פְלֶענְט מֶען זָאנֶען יבּואַי קלָה בּוֹאִי קֹלָת. אַלֶס מִיט קיפִין אוּנ
הַיינְטִיגֶע צִפּיקורסיס מַאבֶען דָאט פַארקעהָרט,,זֵיי זָאָגֶען גָאהֶר "בּוֹאי הֵלָה' בּוֹאִי הָלָה, אֵלס
שיט (חִית'ן ! |
אליעזו שלמת ראבינאוויטש

-- 89 2
עקספּרָאמְט.

גי פְלֶענְסְט מִיך מְבִינוֹת אויף ביין חֶתָן
דו וִוילֶָלסְט ווימֶען זיינֶע מעלות אַלֶלֶע ף
ער הָאם גֶעקויפְט שָׁאנֶע שְִׁיוֶועל מיט קַאלָאשָׁען
אוג אויה-א שֵׁיינֶע כַּכֶה , ג . { 1 עב יה
| (/54601068 זר זן
פֿ
8
איין בֵייכֶער אַלמֶער פַאגְן הָאט תַחינָה געהַאט מִיט א יונג אָרֶעם סיירעל. צו
כֶער הֹפָה הָאט דֶעם מִיידֶעלְס פַאטֶער זי בּיירֶען גֶעבֶּענְשט: רֶעם מַיירֶעל הָאט, ער געוָאנְט
"ָּרוּ ורבוּ, וֶוענְן ;ער האט גֶעהַאלְמֶען די הָעגֶר אױף אִיְר קָאפּ, אוּנ רֶעם הָתֶן הָאט ער
גֶעבֶּענְשט? יוּמַלְאוּ אֶת הָאֶרֶץ, ; | | -
א ינגֶעל פון 8 וָאחֶר הָאט גֶעווינֶען אין 8 גֶעוֶעלְשאפְט װי שֹׁארֶם פין שִׂכֶל אִי,

-- וי אַלֶע גע ינגלן--הָאט זִיך אי עֶרְטֶעדער מע
הערֶען אוֹיף דֶער ֶעלְטֶער גַארֶעשׁ .
= אֵיהֶר דֶענְט אָי יּנְגֶעל-עַיים גֶענוטן נֶעהֶר אַקְלוּגֶער. הָאט אֵיהֶם דאס ינגֶעל גִיֶענְטפֶערְט,

ש אָן גֶערּפֶען פון רֶער גֶעֶעלְשַאפְט--

אַ שׁכּוּר האט זִיך אָן געשְפַּארְט אין א הויז ז- אי געשטאנען בִּיו שְׁפּעט אִין רֶער
גאכט. דֶער אָכְּמָאר אִיו צוּ אֵיהֶם צו גענַאננען אונ אֵיהֶם גֶעפְרֶענְט וָואס שׁמהְט עֶר,

ו

-- לִי גַאנְצֶע שְׁטַארְט הְרֶעהְט זִיף אַרוּם מיר , הָאט רֶער שָּׁו- ?יי גֶיעֶנשְפֶערֶם , ווארף
איך בּיז וואנען מיין הויז וֶועט גֶעבֶּען מִיר פָארבּיי גָעהן וֶועל אִיך אליין גֶעהְן אִין ‏ מיין
שָׁטוֹבּ אַבֵיין , |
אוֹיף אלִיסיטַאציָע האט אַ סוּרֶעבְּנִי פְּרִימְטַאוו פַארְקוֹיפְט בִּיכֶער ., צווישֶָׁען דָי איז איין
בוף גֶעמֶען אַ יּדִישֶעס, הָאט, ער נִיט גֶעוָואסְטדֶעם ;נאָמעו פון דֶעם בּוֹך .

3

+- וָאס גִיט מֶען פַאר דֶעם בּוּך - הָאט ;ער אוֹיסְגֶערוּפֶען -- וָאס דֶער אֶנָהוֹיבּ אִיז צוּם סוֹתו
אַבֵּלָה הָאט פַאר דֶער חוּפָּה זָעֵהֶר קָעוןייגְש . ואס האקט דוּ צו ויִינעֶן ?ָ "אט זִף

דִי מוּנְטֶער צוּ אֵיהר אָן גֶערוּפֶען -- אַמַאן אִיז נִיטקֵיין גֶּער . וָואס פֶעהְלט מִיר אַז איף
הָאבּ. חַתוּנָה געקאט מיט דעם פַאמֶעןי עס אִיז מִיר גַאנְץ גוּט,
--- הָאסְט דוּדָאך חַתוּנָה גֶעמַאט מִיט דֶעם טַאטּש--הָאט דָאס מֵיירֶעל גִיעֶנְטפּערְט--אוּנ אִיְ
טאב חֲתוּנָה גאר מיט אַפְּרֶעמְדֶען מאנסבִּיל ; |
אִיקֶער הָאט גֶעשְׁיִיבֶּען אַ בִּיע מִיט וָעהר גְרווֶע אוְתיות. --מֶעקָאט אֵיהם גֶעפְרֶעגְשׁי ‏
פַאר וָואס, ער שְׁרַייבְּ מִיט אַזֶעלְכֶע גְרוֹיסֶע אוֹתְיוֹת ; הָאט ער גִיעֶנְטפֶערְט, דֶער - וָאס צוּ
אֵיהֶס ששרֵייבּ איף ,דעם הייעף , אִיז אַ טוֹיבֶּער,
4 *

8

-{

טי מַאקרֶעפְקָאנְדֶענְט: ואָגְט ביר ,דעם אטוז חי גערַאקְטָאר, וָאס פֶעהְלט מִיר +ו
לֶעֶען אַ מְחִבָּרו /
בֶער + עב אקטאֹר; אגִּיטֶעלֶע אוימבְּלרונְג , אִיינְבִילְרונג הָאט אִיהֶר שוין גֶענוּג,

-- +=

נַייִע עֶרְפִינרוּנְבֿ, פַּ ילינע הייצוננסטאטעריאלם נאִין תֲּיַיהלִינָגּ
ערַייכֶּען בָאמַאנֶען אוני גֶעדוְטֶע , אִים זָאמְמֶער שׁקען אין רִי רֶעבאקאעס + אִיו הֶערבְּםט
עקומען צורים אוּג נִוינְטֶער רֶער מיט הֵייצְעו דִי אויהֶען ,

2 ר א עג
יש צל

אַרָב אִין א קליין שְטַארְטִיל קאט זָעהר פנ געְהַאט דָרָשׁוֹת אוג מָידִים: עֶר הָאט
דִי מֵיירִים פֶערְבֶּאטֶען צוּ דַרְשָׁנָץ בֵּיי אִיֶם אִין שְׁטָאדְטִיל . וַיהֵי חַיום אִיז גֶעקימֶען אין ניין
שטָאדְם. נַיינֶער אַ ְֶּיעמַיאנִיק, אַ בֶּערִיהמְטֶער מֵנִיד. דֶער רֶב הָאט גֶעמיְט עִיְקיבֶּץ צו
אפנע' דִי שול פַאר זַיין פְנִיעמַיאנִיק אונ הָאט נָאךְ אלַיין אויך גֶעמוְט אִין שול קּמֶען הָארֶען
די דרֹשֶׁה, דֶער מנִיר האט גֶעזָאגְט א דרָשֶה וָואס קען בֶּעסֶער נִיט ניין. װיער הָאט געמָנהי
הָאט, ער גֶעפְּרֶענְט דֶעם רבו אנא פֶעטֶער, וָואס זָאגְט אֵיהֶר אויף פֵיין רְיִשָׁה ! הָאבּ אִיך

גוט גֶעוַאנְט?
--- יָא, הָאט רֶער רב נֶיעֶנטְפֶערְט+ די זָאנְסְט זָעהֶר גוש , נָאר צוּגיט וָאגֶען קומט
נאך נִיט,

האמעיוט

אֵיין זַאךְ פֶערלַאנְגֶען אַלְלֶע אוּג וי זֵיי קוּבמֶען דֶער צוּ זֶענֶען זי דֶער מִיט נָיט צוּפְרִיהֶען.
אוג דָאס אִיז-- אַ לְטֶע וָאהְרֶען. | ' |

אֵיינֶער הָאט מיעק אידֶעען אי זיין מאפ, אֵיינֶער הָאט צו וייניננקאם אין זע אירעעף

צ
אַזױי ִי עָם אִיז נָאפָהג צוּ קֶערְֶען. צזי. אִיז וימִיג רָאס עֶרְלֶענְטֶע נִיש ‏ ש
פאר גֶעסִן ,

הי 04 חסיף

:
1 | יי אע
ייַסע לֶעמֶּעטיֶענעל

1 יֶערֶער אֶנְפַאנְג אִיז שְׁוֶער
אוג גְרִינָג אִיו נַאכְהֶער
4 דאס לֵיירִיג הֶערוּמְגֶעהְן, מיין קינ+
אִיז בי טוּטֶ; ער פוּן אללע זֵנֶר.
,8 דִי לּסְט צוּ אַ מְלָאכָה ,
אָיו די טוּטְטֶער פון הַצְּלֶחָה ,
וֶוער ;עס װילל מִיט שְׁנַייט פֶערְִייקען זיין כָּרֹים
- דֶעם הֶעלְפְט גָאט אוּג עֶרְלֵיידֶעט ניט קיין נוים
פַאר צִמֶענְשֶׁען וָאס איז קְלוּג
אִיז אֵיין וָוארְט שוין גענוּב , |
6 מֶענְסט רֶעבִינֶען אויף גָאט אַז,ער וֶועט ריך יצע
נָאר דוּ זֶעלְבְּסט זָאלְסט אויך נִיט לֶערִיג נִנצֶען
4 דֶער מֶענְשׁ מיז אַרבֵּייטֶען. מְחוּן אמש -
אוג דֶער אויבֶּערשְׁטֶער שִיקְט רִי הַננֶחֶה ‏ *

== 241 --

8 לִקְנִיט אִין שְטוּבּ, גָעֹה צוּ דֶער אַרְבֵּייט הֶערוֹיס,
נֶעט, קיין הוָנְגֶער (ניט העביינְקוּמֶען אִין הַיין הו ,
,9 פון אַרְבֵּיימֶען טְהוּט ועה דִי הֶענְד אונ בִי פִּיס ,
אָבֶּער דֶער פַאר אִיז רָאס -כֶעבֶּען אַנְגֶענֶעהֶם אנ נִיס,
.10 ָבְּשִיְרֶע אַ נָבָכָה אִי גאס זאָלסטו רִיךְ גיִט שָאמע.
אוּנ דִי הַאנְד צִיה נִיטּ אויס, אַ נִרְבָה צוּ נַעָהְמֶען ,
11 דֶער וָאס גֶעהְט גֶעשְׁוִוינֶד אויף אַ הוֹיבֶען בַּארְג,
פַאלְט בַּאלְד ארֵאפּ. אוּג צוּבְּרֶעכְט זי דֶעם. קארג ,
.18 דֶער סוֹחָר וָואס זיין גֶעשֶׁפְט גֶעהְט אוֹיף בָּארְג,
פֶערְרֶיענְט. ְוִּים אוּנ מו טְרֶאנֶען זָארְג,
,13 בֶּעהַאנְט אַ גְרִאשֶׁען , קארג אָבּ אוג שִׁפָּאר
אוֹיף אֵיין אוּנְגלִיקְס צֵייט, אוֹיף אַ שְׁלֶעכְט יָאהֶר ‏
,14 הַאלְט דִיר בַּיים אֶמֶת פֶעסְט
נֶעט דיר גָאטט גֶעבֶּען אֵינִינֶע, קעסט
8 רֶערְט דָאס גֶעלְד , שׁנֹיינְט דִי ווֶעלְט,
16 צִיה ַיינֶע פִיס אִין בָּעמּט אוים
לוֹיט נִוי רִי ‏ דעק איז גְהויס
17 בְּשַׁעת דִיר גֶעהְט גוּט , זָאָלכט דו ניט שְׁטָאלְצֶירֶען
אוּג אִין אּנגְליק זָאלְסט י' הָאפְפֶענוּנְג ניט פֶּערְלורֶעֶן .
14 דֶעם צְוַיימֶענְם פֶעהְלֶער זֶעהְט מֶען גַאנְץ גֶעשׁוִיגֶר
נַאר אויף זִיךְ אַלַיין אִיו מֶען שְׁמֶענְדִיג בְּלִינֶר,
19' דער פיש זוּכט אֵין וואקער דעם טיעפסטען ארט.
אוּנ דֶער מֶענְשׁ די שְׁטֶעכֶע, וואו אֵיהֶם איז גומ רָארְט,
20 אַ קארן ער וָואס זַאטֶעלְט פּיעל גֶעלְ
אִיז גְלַייךְ צו אַ עָקֶר אִין דֶער וֶעלְט,
,91 קֶעמְצְטֶע צָרוֹת אוּנ קֵיירְעו
שְחוּן די עֶרְשְׁטֶע פֶערְהֵיירֶען *.
,99 די אַרְבַּייט פֶערְשַׁאפְט אינְז קְרַאפְט אוּנ פְּרֵייף
ר פוי לייט אָבֶּער שְוַואכַקֵייט אוּנ ייר ,
.23 דָאס בֶּעגְנִיגֶען זִיך מִיט וועניג גִיבְּט גֶעוְינֹד אונ כֹּח ,
דָאס פֶערְלַאנְגֶען אַ סַ מַאכְט קְבַאנְק אוּנ פֶערְדְרֶעהְט רֶעם מֹתַ
04 דֶער פוֹינֶעל וֶוערְט דעריקענְט אָן זיינע פֶערֶערְן בְּלוֹים. '
אוּנ דֶער מֶענְשׁ פוּן דִי רֵייר וָָאט גֶעהְט פוּן זַיין מוֹיל הֶערוֹים,
2 דֶער וָאס איז אָרֶעם אוּג שְׁטֶעכְט ִיךְ אָן רייך
אִיז וי אִחון אָהן אַקול נְלייךְ :
6 דֶער וָאס נֶעהֶמט געשׁוִינך אונ אוילט זִיך נִיט צו גֶעבֶּען,
ווֶערְר ני שְׁנֶעלל אָרֶעם אוּג לֶעבְּט זִיף אַריּהִיגֶען לֶעבֶּען,
27 וא לאַנָג רִי זגן פון גְלִיק אִין אוּנוֶער פֶּענְסְטֶער שֵׁיצְטּ. -
אי יֶעדֶער אוּנזֶער אוֹהָב נָאמָן, ‏ אוּנְזֶער גִוּטֶער פְרֵיינר.
28 דֶער נְרֶעסְטֶער. עם הָארְץ הָאט אויף חָכְמָה אוּ רָעָה
זָא בּאַלד אוקם פעתלט ניט דִי גאָלרֶעגֶע מַמְבְּעָה,

.8984' ---

! יי דִי צִבתמֶם מְחוּן אָן אַ מַאסְקֶע כְרֵי זֵייזָאלֶען גִיט וֶוערֶען דֶענְקענְט,
| = גָאר נֵיי פַארְגֶעמֶען בּשַׁעַת מָעֲשֶׂה צוּ פֶעררֶעקֶען דִי הָאנֶר .
44 זָא בַּאלְד דוּ הָאסְט נִיט בְּרוּרֶער , גָאמט אִין וִינְנֶען
הֶענְסְט דוּ אֵיהם שוין אִין אַללֶע עָקֶען וֶועלְט נִים גֶעפִיגֶען,
12 הָכְמָה אָהן פְרוּמְקֵייט מְהוּם אַזױ פִּיעל מוֹינֶען
{ = נִי בְּרֹיט אָהן צָאהְן אוג לִיכְמִנקֵייט אָהן אויגֶען .
32 אַ פַארְטֶענֶענְס וָואס וֶוערְר גֶעמַאכְט גֶעשְׁוִינֶר
הָאט נִיט קיין קיוּם אוּנ גֶעהְט אַ ועק מִים רֶעם וִינֶר,
:34 אומױיסט וֶוערְר קיין זאף אִין רֶער וֶועלְט גִים גֶעגֶעבֶּען ‏

. = אֲפֵּילוּ דֶער מוירט וֶוערְד אוֹיף בֶּעצָאהלְט מִיט רֶעם לֶעבֶּען .
4 יֶערֶען מֶענְשֶען וי אַ מַלְאָךְ פוּן הִימֶעל שָאמיץ אוּנ אֵבֶם ,

אָכֶּער הִיט זִיךְ פַאר אִיהם וִי פַאר אַתֵּנֶב בַּא נַאכֶט .
;א דֶער מֶענְשׁ וָואס קוּמְט פון אַנִיררינֶע פַאמִילְיֶע הֶערוֹים ,

| = עֶנְדֶערְט
גֶעסֶער

נִיט זַיין מִנהֶג עֶר זָאל אֲפִילוּ וֶוערֶען רַייךְ אוּג נְרוֹים ,
צוּ הָאבֶּען אַלין אַ גֶעשֶעפְט אֲפִילוּ אַ קלַיינֶעם .

אַיירֶער אַ גְרוֹיסֶען אוג בְּשוּתְּפּוֹת מִים נָאך אֵיינֶעם .

37 גאנְץ נִיךְ פְּלַאטְצט דֶער בּוֹינֶען
וָואס אִיז צוּ פִיעל אָנְגֶעצויגֶען .

וויבָּארֶעס. יי דִי הַיוֹת

די חַיות הָאבֶּען זיךְ צונויפְגֶעקְלִיבֶען |
פּון זִיךְ אויסיצווואהלען אַ צלֶנֶען י :
ואִין אַ פַּנקֹס אִיו פֶערְשִׁייבּען ‏ , :
וו דִי ויבֶארֶעס זֶענֶען גֶעוֶע).
אַ גֶעבִּילְרֶעטֶען רַאבִּנֶערי ‏ -

פון זִטָאמֶערֶער + פון בֶּערְליעֶער:
אִיגֶערהוֹיפְט. אִיו מֶען גֶעוֶוען בְֲּגִים.
אוים הְלייבֶּען רֶעם הֶעלְפַאנְט !
דֶען עֶר אִיז נִיט פוּן דִי נַארְנִים ,
עֶר האט שֵׂכֶל אוּנ פֶּערְשְׁטַּאנְד.
נָאר הִינְט הָאבֶּען אָנְגֶעהיבִין ואונֶען.
מֶען זָאל דֶעם פֶּערְד אויך בַּאללַאמִירוּיֶן
(לויט דֶעם גַאנְץ אַלְמִין אוּסְטַאוו
בַּיי די חַיוֹת . מוּום אֵיהר וִויסֶען
הָאבֶען הֵינט אֹיךְ פְרֵאי ‏ - -

זיך אִין וִבָּערֶעם צו מִישָׁען):
: ק 5 { אבר -: 8 .

| אוּג טַאקץ בַּאלְו

אָי דָארְט אִין וַאלר

! נָאכִי בְּרַייטֶען לָחַיִים --

גֶעוָארֶען אַגֶעשְֵׁיי

פוּן זי ; : |

;דֶעם הָערר פֶּערְד וְשֶׁעלַאיֶעם"!
דַאמָאלָם אִיז וֶערֶער חַיָה בַּאזּנְרֶער
גֶעבְּלִיבֶּען שְׁמוּם אויף אִיהר אֶרְט.

אִיא בַּײי אַיך אִָיועם אַ ואוּנְרֶער?

די גֶעשִׁיבְטָע אִיז אָבֶער אמָה פארט י
ֶועלְבֶע רֶעכְטֶע חַיָּה אִיז עם א בּעלְן

צוּ אַ הּנְט אִין מויל אַרַיין פַאלֶען ?
קורְץ, אַלֶע הָאבֶּען זי אוּנְטֶער גֶעשׁריבּן
אַו מֶען הָאט דֶעם פֶּערְר ‏ דָאר

אַלֶם בַאבִּינֶער אויסְגֶעקלִיבֶען ‏

ושואל דוב ריזכערג 1

8

46 --
פַּאר וֶוֶעמֶען אל אי חֲתוּנָה הָאבֶּען . הָאט דֶער טאנְן גֶעפְרֶענְט נַין האנקֶע--.
מִזי ווֶען רִי וֶועסְט שְׁמַארבֶּען ז
--- פאר די עם מִּילֶועלְס מַאכְטֶער - הָאט די קְרַאנְקֶע פְרוֹי גיֶענְטווערְט,

שַ זיין

= גיין { דָאס מָאר מֶען נִיט , איך הָאבּ אִוצט איה" מּטְפֶער,

ייט

-. פאר מָאם וַיינְסְט דו נִיט פאט דער פָאמֶער גֶעפְרֶענְט די פָאכְפֶּער אַלֶם רֶע-
ברך הן מָאט זי בַּאוֶעטְצט,

--- פאר וָואם זאל איף וֵוייגֶען יי הָאט גקנָט גערם == לאז הער װייגֶען ‏ ואס
הֶּעקִימְט מיר פאר א וֵייבּ , |

דיי
בָּע רִי? אִיךְ הָאבּ אַוֶועק-גֶעוָוארפֶען ְמִמְדוֹת אוג הָאבּ. אָנְגֶעהויגֶען צוּ הַאנְלְן *
שְׁׂמָערִיל: ואס פארְקויףסט דו ז

עב עריל: מֶעבִּיל,

שְׁמָערִיל פיעל הָאקְט דוּ שוין פַארְקוֹיסְט?

בָּעדִיל: דֶערְוַייל נָאר' רִי אֵייגֶענֶע .

דֵייטֶעל: וָאם פַאר א וואנְרְעְרִיכֶע 8 פַּאאַר.- דֶער מאנן אִיז א בְּלִנהֶער אוג די
טייב אַ שְׁמוּמְמֶע ,

טרייסִיל: רֶערִיגֶער,גֶעבֶען וי טאקע בֵּיירֶע גְל

לֶעף, |
5 קאנקוץ .

|הויז-פריינד| 1 0

גֶיעבֶע צו אִייך א
פְֵיילִין וֶענְדֶעט זיך אָב :,

עִפִּינְרַאמֶעו

מאװַאלָיער מִיט אִין רִינְג אִין רער הַאנְד צוּ אין פְּרֵיילי) : מין פיילן ! טיינֶע -

יז וי דִיענֶער רִינָג , ער איז רוּנד אוּנ ‏ האט קיין עֶנדֶע!
אוּנ' מיינָע כיעבֶּע צוּ אייך, מֵיין הער אִיז איך שי

רֶיענֶער רִינְג ! ;ער אִיז רוּנֶר אוג האט--קיון אָנפַאנְג :

: הָאקְטָאר (צוּ איין | קלַאנְקֶען ); ,וי אִיז איער אַכְ גֶעמִיט ?*

קרַאנְקֶער: אטאל :

דָאקְטָאר: יִוילָלְט זִיך אייך אויף טְרִיְקֶען *

קרַאנְקֶער:

אויסְגעצֵייג עֹנֶם וי

: א קטָאר 6 אקֶענְנט איה גום שְׁלָאמֶען '
קדָאנ נק ער : טי נאום יב-כּשר צוּ מִנְחָה !?

ד יָאקְ מָא ר (צֶערְשְׁמְרֵייט)

נָעֵה ; דָאט צֶענֶען נָאר קליין קֵייטֶּע ! אִיך ועל פיין? ָא

עֶפָּעס ט פֶערְשְׁייבֶּען--אוּג } דאט אַלְלֶעם ווע בּייא אֵייך פֶעהְלֶען :

שָׁמָערִיל { עָאג מִיר,

בַּעריל , וִוי הָאסְט דו דָאס, ;קיין חַרְפָּה אונ קיין בּוֹשָה נִיט

אִין אזֶעלְבֶע אֵינפַאכֶע קְליירֶער אצי ! בי וייבּ ְליירֶעם זי שְׁמֶעְדִג אַױ ר אנ

עַכֶענַאנְט 0

= אי מאף אַפְּלַאן

5

| בֶּערִיל: זֶעהְסט דוּ, שְׁמֶער יל, דָאס אִיז דֶער פַאר . וי מֵין וַייבּ קְינֶעף
זי אַלְלֶע מָאל ָאד אִיהְרֶע נְשׁוּרְגַאלֶען אונ אִיך נָאף מֵיין = הא בּוֹך 2

פֶּער דאנהי םֹ

8 זט עראל

דִי זָארְג, -

פֶערְמְדַאכְט. פון ישׁוּב וַייט,

אִיוֹ וָיו זָארְג גֶעוֶעסֶען א גַאנץ כַאנְגֶע צַיים ,

דִי מֶענְשׁען,

דִי תַיוֹת , בֶער שָׁד אוּנ דער הוה

הָאבֶּען ניט גֶעלָאזְט זי וואונען בי זִיל , -
ניין, } זָאנְט רִי זָארג , ,אַזױױ אִיז קֵיין לֶעבֶּען .
איף מוד' אָהן שׂו ום הירויץ אַרנ עֵצָה זיך גֶעבֶּען..

יף

נָאהֶל ניט אפ לֶעבֶּען מיין וֶועלְטִיל אלליין 8

א א מָאל קוּמט זִי צום מֶענְשָען צוּ גֶעהְן .
כֶעמֶער פון אַלְלֶע ואר ;ער איָהר גֶעפֶעלֶעס.

א הױיבְּט אָן מִיט איהם אַזי אריין קְגֶעקען.

יעַרְלויבּ מִיר אִיךְ זָאל עֶמְלִיכָע וָוארְטֶער ֶערִין 1 :

, ואס זָאל טויגֶען פָאר אנְנו יל ,

אִיף געשׁוּלְדִיג מיך דיך פַארְוָארְגִי אויף דֶער וֶעקְט '
מִיט הַייזֶער , מִיט מֶעבִּיל , מִיט קְכיידֶער אוּג גֶעלְט ,
דוּ פוּן זייין צך , בֶּערַארְפסט מִיר גֶעבֶּען קָוַאטִיר
אִין דיין מוֹחַ. נִיט אַגווֹיסֶע, וי עָם פַארֶערְט אַ גִהָ +
אַרְרָּה . גִוי גֶעפֶעלְט דיר מֵיין פּראעקט ?

בע

, זָאגְט דער מֶענֶשׁ. . אוב הַאבֶּען גֶעעְקְט א .

-- סָאָפ‎ --

זײַט דענְסְטמָאל זִיצְט זִי דָארְט װִי אַ פְּרִינְצֶעמָעי,
פֶערְשָׁאסְמֶען מיט צֶעהֶען אִיזֶרְנֶע שְׁלָאְטֶעי ,

ְאֵיחֶר פֶעלְט נִיט אין מוח, .קיין מרינמען .קיין:עסטען).--
אוּנ קוים אִיז דֶער מוֹחַ עֶטְנָאס ‏ א קְלֵיינֶער ,

עֶרלויבּט זִיה דִי וָאיג פְלַאמְץ אִין די בֵּיינֶער .

אוג זִי אֵיחֶם. . + פֶעהֲרַאנָהט תָּמִיר מִיט פֶּעקְלִיךְ גֶעלְט +
אֶיךְ וַיים נִים . + + גֶעהְט פְרֶעגְט בַּי דֶער ועלִם . . . }

י. ש. ריובער + '
טלֵיינֶע. חִילוּקִי

אָדֶם תאש הָאט גֶעגֶעסְמֶען פון דֶעם בּוֹים , ;ער וָאהְל בֶּעקיּמְמֶען בַעַת , אצ מָר
בֶּעמִיהֶען זִיך דורך דעת גֶּעקוּבְמֶען וָואס צוּ עֶסְסֶען .

ָא

קַיִן הָאט דֶערְשְלָאגֶען צוּ טוירְט וַיֵין בְּרוּדֶער הָבֶל, נָאךְ ואס ער הָאט זִיך אויסגע"
פַיינְט קֶענֶען גָאמט בֶּעסְמֶער פוּן אֵיהֶם , אַצינְד הנ ט אֵיין מֶענֵשׁ דֶעם צוֵיימֶען --- יענט"
הָאט זִיךְ נִיט אוֹיט גֶעפִיינְט קֶעגֶען גָאסט אַזוי' וי עֶר . |

נֹח'ן חָאט דִי טויבּ גֶעבְּרַאנְט אַלֵיירִיגֶען בְּלֵאשט פוּן אַ בֹּים. הָאט נֹחַ גֶעוואותְט דֶעם
אֲמָת ואס עס טְהוּט זִיךְ אוֹים דֶער וֶועכְט ; אַצִינֶד בְּרֶענְגט אַ פַּאמשמַאקְא וְ א בֶּעשׁיִיבֶּע ונעט
בּלאמט. יונ פץ אַללֶע וַייטֶען-אונ מע געפינט אִין זי קיין קויט אֶמֶת גִיט,

אַבְרָהָם ם אַבְינוּ הָאט גֶעפְירט זיין זָאהְן צו דֶער עעַקִיֲדָה , אוב הָאט איהט ניט גֶעקוילֶעט
בֶערְמַאנֶען מִיר עִם מָאגְִיך אוּנ פֶערגִיסְקֶען טֵייכֶען טרֶעהרֶען אַצִנֶר קוֹילֶען אַוֶעק עלְטֶערֶען
יעתע קִינְדֶער מיט נַאוְדִישֶע עֶרְצִיהוֹנְג , אוּג חֶמְצֶער ואתֶל נָאר א טְרֶעהֶר לָאזֶען . :

אַז אֲבִימְלָדָּם קְנֶעכְט הָאבֶּען מִיט יִצְחָקֶן : גֶעמַאבְּט שָׁלום, אוֹיף גֶעהֶערְט 'ֵֶ קרִיעגֶען,
הָאט יֵצֶחֶק דֶעם בְּרוֹנֶען אַנָאמֶען גֶעגֶעבֶּען ,עשְׂק' ; אונ אַז א יור גֶעפִינְט זִיף 8 יִינֶר עפִּיס
אַמֶסְחָר, אַ נִיעֵסֶק , אִיז ער שׁוֹין אַ עִקִספֿלָאַמַאטֶער , אוּג עֶרְשְׁט דַאמָאקְט וֶערְט א קרִיעג,

יעקב'ן דעם אלְמען מאנן האבּען גֶעלִיעבְּט ער יוּנְגֶע ייבֶער , אונ זעֶנִין מיט איהם

גֶעוֶוען צוּפְרִידֶען ; אִצִינד וֶענְדֶעט אָן אַלְלֶע כּחוֹת אֵיין אַריסְטָאקְרַאמוְקע . הא נִיט,קיין יּנְנֶע,
לאס נָאךְ אִיחֶר זָאלֶען אוּתַאוְשֶׁעוֶוען פִיער יּנְגֶע מָאנְגֶע . |

משה רַבָּנוּ הָאט זִיך אויף גֶעהעדֶעוועט בַּיי דֶעס רָשֶׁע ,פַּרְעהי אוג הָאט מַפְּקִיר גֶעוֶוֶען
ליין גַאנְצֶען לֶעבֶּען פַאר זיין פָאלְק, אוג אַצִינָד בִּילְדֶעט זִיךְ מַאנְבֶע מָאל אי יוּר אִין אַ אַ יְשִׁיבָה.
אוג אוו צוּם סוף מַפָּקִיר וַיין פאלק פאר עַטְלִיכֶע רוּבָּל , אָדֶער פאנמאַוישֶׁען { כָּבוֹר ?

שָאוֹל הֹמֶלֶ אִיז 'גֶעוֶען הֶעגֶער פוּן גָאר וַיין פָאלְק יט אַמָאפְּף , אנ האט זיף
- בַּ הארְמֶען אִין דִי כַּלִים מֶע זאָהל איהם נים אנַייס זֶעקֶען ! אוג אוּנְעֶעדֶע קְלֵיינֶע -- מֶענְשֶעלִף
קְלֶעמֶערן אוית הוֹיבֶע מויערֶען זֵיי זְאֶהְלֶען זַיין וָאס מֶעהֶר קֶענְטִיג .

שַׁמְשֹׁן הַנִבּוֹר אִיו גֶעוֶען אַ סֶעמִילַאטָאר אִיז עֶר גֶעבְּלִיבֶּען אֶהן אוינֶען . אונ הַיינְטִינֶע
גֶעְמַאנִישֶׁע וּרֶען וִוילְקֶען עֶעְגינְטֶען אּנגֶעכֶע אוּצֶען דוד אַמִמִיכַאצָיִע :

ו. ר, ריונגערג. /

-- 246 --

וְׁשֶח‎

חָשִׁבּוֹן, אָדֶער נִוי הַיינטוגֶע הופען ִם יאַיפְמֶעטִיק' , אִיו אֵיינֶע פון די גְכֶעכְטֶע תנמות

אִין דֶער וֶעלְט! א חָכְמָה וֶועלְכֶע כֶעהְרט אוּנָו שְׁמֶערְבִּיכֶע פֶערְשְׁמֶעהְן אַז וי מָאל. צי
אִיז-- פִיער , אַז מֶע ריט אִפּ פוּן דֶעם פַּריקָאזְשצָיק'ם זַאלַאוַואניֶע גִיטקיין טד, לָכ הפחות.
פִינֶם רוּבָּל פון יֶרֶער חרשׁ לוט די גֶעהַאלְט וָואס מֶע הָאמ אֵיהֶם ְרֶעםנפְּרינ מַאושציק

גֶעצָאהְלט, קָכַייבֶּט זִיך צוּנויף אַ פִינְפֶערִיל צוּ אַ ִינְפֶערִיל אַ צֶעהֶעגֶערִיל צוּ אַ צֶעהֶענֶערִיל, בִּיו
יס וֶוערְט אִין דֶעם פּערְלוֹיף פוּן א יָאהְי א סוּנֶמֶע פון 60 רוּבָּל ? פוּן רֵרֵיי פְּריגַאוְשצִיקֶעס,
אי 190 רוּבְּל , נָא, אוּנ ואו אִיז דֶער פְּרָאסְטֶער. מְשָׁרֶת , דֵי רִינְסט, דִי קָאבִין,. דֶער מְלָמֵד +
וָואס ? ,זי זֶענֶען נָאר קיין מֶענְשָׁען נט, אַדֶער זייעֶרֶע נִשָמוֹת זֶענְעְן,. וי זָאגְט מֶען , פון
קלָאמְשֶע {; פִיעל וינצִיג ָאן מֶען אָפּ שְָּׁארֶען פוּן יי אַלְלֶע ‏ נָאךְ אַמָאל פִינֶף רּבְּל פון יֶערֶער
ה, ש--אוג דָאס אַלֶץ קאן שׁוֹין כִּמֶעם גֶענוּג זַיין אוֹיף מְהֶעצטֶער אוּנ לייכְט אוֹיסְצוּרֶעכֶענֶען א
פַּאר הוּנְדֶערְט רוּבָּל אוֹיף פִיער פְרָאצֶענְט ווע מֶען פוּן אוּנָז פַארדֶערן אי איאָהֶר ארום ,0ג
רוּבָּל, א. ז, װ,
| בֵּיי הַיינְטִינֶע צִיוִיכוירטֶע צֵייט, פונְדֶע אִיךְ פיר א דוּמְהֵייט אוֹיס בְּרִייֶן מִיט אותות.
וּמוֹפָתִים דִי גְרוֹיסֶע נוּנצֶען פון אַרִיפְמֶעמִיק, דֶער אריפמעמיק, צו דאנק וֵוייסֶען מִיר אַו די
גָבְנָה ! הְרֶעהט זִיךְ אַרוּם דֶער,ערֶר , אַז דִיגֶערְד מִיט דֶער לָבְנָה דְרֶעהן זִיף אַרום דֶער זוּגן,

אַז אַלֶץ אויף דֶער עֶרֶד רְרֶעהט זִיך וִיי אַ מיל , אוג , וי מִיר דוּכְט , וֶענֶען מיר מִיט דֶער הֵילֶף
פון דְרִיעֶנְרֶע פּרַאוִויל אִין ְׁמַאנר צועֶנְטדֶעקֶען, נֶוער דְרֶעהט. זִיךְ אַרוּם אוּנְוֶערֶע כַּלֹת . . י
ווֶער עֶס דְרֶעהט זִיךְ אַרוּם אוּנְזֶער בֵּייטֶעל גֶעלְם , . , , א. ז. וו. א. ז. װ,

+ - הַָּלֵל, אַלֶס קָאן מֶען וִיסְסֶען מִיט דֶער חֵילֶף פוּן אריפּמעטִיק , מֶען מוּז ו.
פּוילֶען רֶעבֶענֶען .

מֶען הָ הָאט אוֹיס נֶעֶךְ רֶעכִינְט , אַז דִי עֶרֶד לויפט אֵיין אִין דֶעם פֶערְלוֹיף פון א שׁטוּנָדי
בי 1000 וָוארְסט ; : דאס' אִין 200 וויארסט אִין אֵיין מִינוּט , הַייפְט עָס 4 ווָיארְסט אָי ן איין
זֶעוּנְרֶע, דוּכָּם זיך ניט שלגכט געפאהרען? צוּם סוף גֶעֶפינֶע ן ִיְ אוֹיף דער וֶעלְט אַזונֶע
פִילזָאפֶען וֶעלְכֶע בְּרִינְגֶען אוֹיס מִיט אוֹתות וּמוֹפָתִים, אַז מִיר יוּדֶען רִיהְרֶען זִיך ניט פוּן אָרֶט}.

4 מע הָאט אויס געַרֶעכִינְט , אַז וֶעדֶער טאג וֶוֶערְרט גֶעבָּאהְרֶען אוּנ גס שְׁטַארְגֶּען אויף
'דֶער וֶועלְט 00ס 0 מֶענְשֶׁען : יֶערֶע שָׁעָה ---9800, . יֶעדֶער מִינוּט -- 40 מֶענְשֶען, נִמְצֵא , אוב
עֶס שְׁמַארְבּט אַ שומה. מֶעגְט אֵיהֶר יין גַאנְץ רוהיג, דטן שפּעטער מיט ַנְדֶערְתאַלבעז זעקונף
וֶֶעט גֶענִים גֶעבָּארְרֶען וועכען אַנשטמָאט יֶענעֶם אֵיין אַנְדֶערֶער שׁוּמָה. וועגֶען קְלוֶּע , געלעהרטע-
מֶענְׁ ען קָאן מֶען נָאך קיין רֵיינֶעם הֶשְׁבּן נים וִויטְסֶען , דען צְוֵיישֶע זי אִיז פארהאנדען-
עה פַיעל שַׁארְלַאטַאְנֶעם .
מֶען האט אוֹיסְגֶערֶעכֶענְט מיט אַריפְמֶעמיק , אַז יוּדֶעשֶׁע מלמדים בַּאנוּמְצֶען רָריי מָאהֶל
מֶעהֶָע צַייט אַלֶס דִי לֶעהרֶער פון אַלְלֶע פָאלְקֶער : בֶּעמִיהֶען זִיךּ צֶעהֶען מָאך? מֶעהְרֶער פוּן.
: בֶּעקוּמְמֶען צוּ ְדֹייסִיג וְאהֶר אַלונְג פֶעהְלֶער- לסוף מַאכֶען וְיִיערֶע שִׁילְכֶער אָכטצָן עהְן מְאִהְלִּי
ֶעמֶערֶע פארט -שְׁרִיטְטֶע אַלֶם דִי חַדְר"יוּנְגלִיךְ.
אַצינֶד אַז איהך ווייסט שוין, מַיינֶע לֶעזֶער , דִי גרויקע נוּטצֶען פון אַרִיפְמֶעטִיק , פינְרֶעי
אֶיך פִיר. נָאטְהִיג אִייךְ קֶעהרנֶען די רֶעֶענּנגיקוּנסָט , דַאמִיט אַז אִיהֶר אַלְלֵיין וָאללְט יי
אין שְׁטַאנְד אַללעם אוֹיסְצוּרֶעכֶענֶען , הערט אויס מיט קַאפּף וֶ
6ר, הֶשְׁבּוֹן בֶּעשְטֶעהְט פוּן ‏ הבּור, ,חסו", (כַּפֶל , חלוּק.

2 )
ואס
6

: 4, אט יט
56 .

לבור אִיז דֶער מֵיימְשׁ בַּאהֶעפְטֶען", דָאס וֶוערְדְט בֶּענוּצְט אין דֶער צייט ואס מֶען
שֶעדארף 9 צונויפרֶעבְענֶען עֶטְלִיבֶע נִיט גְלַיֵיכֶע מוּמְמֶען , די אַרְמֵייט אִיז גַאנְץ כינבט: מֶען בּעי
בארף נאר רֶעבֶענָעו אֵיינְצִיגֶע מיט אֵיינְצִיגֶע, צֶעהֶענְדלינְג עו מִיט צֶעהֶענדלינְגֶען. די אֵיינְציגֶע
שבייבּט מֶען, אונ זי 0 עהענדְלִינגֶען האלט מען , גערענקט ושע א { צֶעקֶענְדלינגֶען קאלט
מָּען . . . דֶער כְּכֵל איז דֶער עיקר . . .‏ אזי מהוען פיעל קכפירער, גבַּאים פון בֹּהי
מַדרשִׁים ; גמִיקוּת ת ?די א, ‏ ה, די אֵינץ צִינֶע שרייגֶען װיי, את די צעקענדכיג גֶען
א ר הי יו 25

ַׁאֶלָה : אַז מֶען נֶעקְְט צונויף .155 רוּצָּל גֶעמְט ותומה שׁע , 1080 רוּבָּל, גב -נֶעכְט
פון עִמְלִיבֶע צֶעהֶענְדלינְג אָרִימֶע מֶעמְט מִינְרֶער, 50גז רוּּל, -- פון ‏ ארָיִמע דינסטרמײידליך,
5 רוּבָ? , הוהי אוֹיף ,עמליבע טאג , אוֹיף 0200 הָוֹבֹּל-- מְחוֹדָה אוֹיף קרעדיט פון
מָאסְקווער, הַארְקַאוֶוער נוארשאנוער , כאָדזֶער מוְֲרִים אדֶער פאצריקאנטען ; דָאם אַלֶץ או מען
לֶענְט אַליי/ זי מיעף טִיֶעם אין בֵּיימטֶעל אונ מֶע שְׁמֶעגְט אַרֹים אַלֶעמֶען צֶעהֶען פייגֶען , פוּן
װויפיעל. בַּאשְׁמֶעסְט די סוּמְמֶע, אונ וָוָאט וֶֶערְדט פון דֶעם {

תְּשׁוּבָה : דִי סוּמְמֶע אִיז --- 100 רובל. פון דֶעם וֶערְרְט 1 אַ צְוֵיי ‏ דיי הישע
ימויערען אין צויי הָרֵיי עָמַאוְשען ;א וו יי פָאר מארע א ער וַוַארָאנֶע גוּטָע פֶערְד צו אַ מייערֶען
קאר 8 מייערֶען פַאוֶעמָאן א צְוֵיי דָרֵי בִיְלִיך פְִישֶׁע פֶּערִיל דֶער ַייב , יֶעדֶער פֶּערִיל וי
אַ נִאַדְבִּים דִי גְרוֹים, אַ צְווֵיי דְבַיי' פְרִישָׁע וערְטֶער אִין מִזרַח וואנְט אִין נאך א צְוֵוֵי דיי בי

משִׁם, א צָוויי דָרֵיי פְרִישֶׁע גֶעשֶׁעפְטֶען יוא גִיט מיין' שְׁלֶעכְטֶע, אויך ווֶערְרט דֶער פוּן?
יסֶער בָּטוּח, אַ א שׁולנַבַּאָי, א נִבֹּאִי אין חָבָרָה קרוּשָׂה, א מְיוּהָם , אַ שָׁאנֶער אָי , אַגרויסֶער
בר רְעָה : :
לִסוּר. אִיז דֶער טֵייטְשׁ וינְצִינֶע". דָאס װֶערְדט גֶעבְּרויבְט אִין דֶער צייט וָואִם מֶען
בֶּעדַארְף אַרָאפ נֶעמֶען אַ קְלֶענֶערֶע סוּמְמֶע פון א גרֶעסְמֶערֶע. דִי אַרְבֶּע אִיז גאנץ לֵיֵיכֶט 4
בָען די הֶעיסווא פַאדֶערְט אַז אֵיין צִיפרֶע זָאהְל כִיגֶען בּיי דֶער צְווייטֶער וָואס נָאף אֵיהֶר =
אוג דֶערוֹיף זֶענֶען מִיר יוְרֶען , גֶעלוֹיבְּט אִיז השֵּם יִתְבָּרֵך , דִי לֶעצְטֶע צוימֶען זייר פֶעהִיג :
צו דאנק | דֶעם עלייען" אוג ,בּאָרגען" מרַאגֶען גַאנֶץ אָרִיבֶע מָאכְטֶער זייר מיט הַאמֶעט , אָפּ

גֶעאווינְמֶ נְירִים מְמְהָאוֶען גְיוֹיטֶע דירות אוּנ שְׁרַייִבֶּען אוים מֶעבִּיל דוקא פון אוֹיסְכַאנְד
פוחדיט וֶוערֶען גְרוֹיסֶע בַּאנְקְרָאמֶען אוּג ‏ אַנוֶעצֶער, פּרָאצֶענְטניקֶעם עם וַאקְמֶען װִי אויף הִיוען.

אוג. ידֶען לע וי נָאטט אִין אַרֶעסס , | |

אלה ; פון 5006 רוּבָּל אַרץיישראָל פּּקעיגֶעכְט אַז דִי הָאס זֶענֶען זי רֶערְכִיט
ובתעסס נעמֶען זִיךְ אַרָאםּ תּיר זֵייעֶר מִּרְהָה ס"ה 1400 רוּבָּל , וָואס פֶערְְּלַייבְּט 3 -

תְּשּׁבָה! אז דִי אָרִץ-ישְׂרָאַלילייט זָאהְלֶען אָנְטְהוּן מָארְבֶּעם אוג גֶעהְן אין די הייועד..

צווייטֶע שַעֲלָה : פון 00? רוּבָּל אַקרַאבְּקֶע גֶעלְט אַז דִי שְׁטָאדְט בנ מובית רער-
שכּורין 5,506 רוּבָּל, וִויפִיעל בְּלֵייבְּםּ גֶעלְט אִין דֶער קַארָאבְּקֶע לָ

תְּשׁוּבָה ! נָאך אֹיף וִגֶּען אָרֶער אַכְט חֲרָשִׁים אוֹיף צו ור

כַפָל" אִיו דֶער. טֵייבְשׁ ידָאפְּלֶען' דָאס וֶערְדט גֶעבְּרוֹיכְט אִין דֶער צייט ואס מֶען
בֶּעדַארְף דָאפְּלֶען אֵין סוּמְמֶע עֶמְלִיבֶע מָאתְל. דִי אַרְבּיטּ אָז אוֹיךְ גַאנְץ לֵייבְט , דֶען דָאם
װֶערְרְט גֶערֶעכֶענְט . . , , אֶצְבָּעוֹת, - |

שַׂאֶכָה : אִין רוּסְלַאנֹד גֶעפנֶען זִיך לִמְשָׁל 5 שְׁוַארְגָאנִיטֶע ראמאניסְטען, וֶוענְכֶע שבייבֶּען
שוין גֶענִויסֶע פונפצֶעהְן יָאחֶר יֶעט--וועֶדֶער רֶאמַאנִיסְט שְׁרֵיִבְּט אָן אללע חרֶש אַ א הֶעכסט איני
טֶערֶעפַאנְטֶען רַאמַאן אי רְרֵי טְהֵייל (נִיט אַװױי וי מְחִילָה דֶער הָערר רֶעדַאקְטָאר פוּנ ם
הויזְפְריינֶר מִיט זֵיינֶע יֶעמְלִיבֶע. צֶעהֶענְדלִיג ‏ מִיטְקֶעלְפֶער , וֶועלְבֶע גֶעבֶּען אַלְלֶע מִיט צָרוֹת
אַרוים אי בּוך אִין דֶעם פֶערְלויף פוּן א יָאהֶר), יֶערֶער טְהֵייל פוּן דִי הֶעכְסט אינמערֶעסַאנְטֶע |

* = .+'4 5

אוּנ אויף וָואס וָאכְט עס נֶע קָאנְט ַצִינָ רִיענֶען י

ְשׁוּבָה 08,0ם8ם21/8 בּוֹגֶען,

אָרֶער בִּמעט 20,000,000 פּור שְׁמַאטֶעם ג

אַז דִי אַלְלֶע הַאכְגֶעשֶׁעצְטֶע ראמאניסְטען זאַללען מִיט וַיִיערֶע הָאנְד פוּן זייעֶר הֶעכְסט-
אִינְטֶערֶעַאנְטֶע רָאמַאנֶען וועלֶען סְטְרוֹיעֶן א טהורם אַװי וירֶער דור תֹפְכָנָה, א פַאזְשְטן אִין
דֶער בּרֵייט אויף אַ סַאנְשֶׁען אץ דער נֶענְג , וָואלְט דֶער שְִֶּיטִיץ גֶעוִוים דֶערְלַאנְגט בִּין
הִימְמֶעל , אִיז אֵיינֶם פוּן בֵּיירֶע זַאכֶען וָאלְט געוֶוען; אָרֶער רֶער רִבּוֹנוּ שָׁל עוֹלֶם וָואלְט זי
אויף צוּשְׁפַרייט אוֹיף גָאר רֶעם עֶרְדיקוּגֶעל , אָדֶער זיי וָואלְטֶען טַאֶע אַרוֹיף אויפען" הִיְ מֶעס
אוּנ דָארְט גלייךְ אִין לִיבְטִיגֶען גן--ערְן אריין . דַאמָאלְס ווָאלְט אִי פַאר אוּנז אִי פאר זֵיי גֶעוֶוע
גוּט, אוג ממילא וָאלְט. אוּנזְעֶר פוּבְּלִיקֶע געוואוסט ליק אויך.

דָאס הֵייסְט זֵיִי וָאלְטֶען גֶעװאוּסְט דֶעם חָלוּק פוּן אַ ,בַּאנְדַאר", בִּיו א {מאַלאַנט
פָאלְלֶעך שְׁרֵייבֶּער" +. * -י
4 = ד, ריזבערג =

דִי גוּטֶע פַּאאר פָאלְק,

אִיךְ אַליין האבּ געקַאנְט א מַאנְן מִיט א פְרוֹי,

צווייטֶע צוּ : איז הַיינְט נאַר בּלא)

זוִי הָאבֶּען געלעבּט , מֶעגְט אֵיהֶר מִיר גְלוֹיבֶּען,

אַז וי מַלְאָכִים , ִי צוויי שְׁמִילְקֶע טויבֶּען ,

אִיינֶער דֶעם צווייטען ניט אַ א קָרוּם וָואָרט,

אוג וואוּ דער מַאנְן זִיצְט , זִיצֶם זי אויך דָארְט .

זִי הָאט נִיט גֶעפָארֶערְט אַזױ וִוי דער מֵהֶר ,

קיין בֵייבֶע פֶערְפּוּצוּנְג, קֵיין טייעֶרֶע קְליידֶער ,

נִיט גֶעשְניצטֶע ! מֶעבִּיל , ניט גֶעמָאלְטֶע דִירוֹת ,

עֶר נָאר דֶער מַאנָן , איז געֶוֶוען אִיהֶר עֲשִׁירוֹת ,

נִיט גֶעשְרִיבֶּען , וי דֶער שְׁטייגֶער געט גַעָהן פֶּערְרִינֶען.

(אַוֵא פְרוֹי מֶעג אוּט , חלעבּין, אַלם מוּסְטֶער רִינֶע )

אֵיהֶר נאָמְמֶען , איך גֶערֶענְק , איז גֶעווֶען תַנְהיצפָּה,

נָאר , אד * , . . זִי אִיו גֶעשְׁטַארבֶּען א טָאג נָאךְ דֶער רוּפָה ייין
6 די הויבערב 4

+ יק ר
שי אט

עו
יו

= (224 יש

געזאממעלט אונ ערקלארט פון א. ', בוכבינדעף .
{1) בֵּיי גַבְט מָאר מֶען נִישְׁט רֶערְמָאנֶען דָאם וָארְט יַבִּית הַקְכָרוֹת" : פֶּען באף נָאנֶען
יט אַקֶענֶען נַאכְט גֶעדַאכְט ? א)
ׂ {9) בַּיי נאנְט מָאר מֶען נִישְׁט רֶערֶען אָדֶער דֶערְצֶעהְקֶען מעָשָׂיות פון מתִים. ב)
/* ,ף) וֶוענְן מֶען רֶערְט אִין א געֶועלְשַאפְט פוּן מתים אוג אִיינֶער פון ִַי פפון דֶער גֶעֶעְשַׁאפְט)
מָחוּט רַאבֵּיי א גִיס מִיט דֶער נְאו, דַארְףֶער זִיךְּ בּאלְד אַ ציה טְהוּן בַּיי יין בֶעכְמֶען אוָֹעָר. ג}

{}) וֶענְן אֵינֶער הֵייבְּט פְּלוּצִים אָן צוּ שׁליקֶערְטצֶען איז אַ סִיפֶן אַז מֶען דֶערְמָאנְט אֵיהֶם.
עֶרְגַעץ , אוּג ונ עֶר הַייבְּט אָן אוֹים צוּרֶעבנֶען ַיינֶע אַללֶע בֶּעמַאנְטֶע מִיט דֵי נאָמען וע
ער זִיךְ עָנדְלִיךְ אָבְּשְׁטֶעלֶען אוֹיף דֶעם דָאוִיגֶען וָאס רֶערְמאנט איהם אוּ: וֶועט אויפְהֶערֶען
צו שְׁלִיקֶערְצֶען . ד)

.6 אַז עם פַאלְט אַרוֹיס בַּיי אַ בָּחוּר אָרֶער בַּיי א הָתֶן דֶער בִּימֶען בְּרוֹיט פונים מויל
אִיז אַ סִימְן, אַז זַיין כּלֶה אִיז הוּנְגֶערִיג. ה) יא

,;) אַז אֵינֶער פַארְהוּסְט זי בּייים עְֶסֶען אָרֶער בַּייים טִינמֶען אִיו א סימֶן אַז ער וֶועט
הַיינְט רֶערֶען מִיט אַנַאנֶם . () | 2

;ף) אֶַעס בֵּייסְט די רָאלָנְֶע פון רֶער רֶעְמֶּער הַאנֶר וֶעט מֶען צֶאהְנֶען גֶעלר + ו)

א) איבעד דעם טעם גאל הפתח פה לשטן", וארום בי נאכט, גלײיבט רער עולם, זענען

שולט די מויקים, איבער דעם דאזיגען טעם טאר מען אוך ניט שעלמען קיין קינדער בי נאכ. .

יי ב) איבער דעם זעלבען טעם ואס מיר האבען אױבען געשויבען . |
: ג) ענטוו עדער דערפאר, ווייל דאס ,לעפעל" פונ'ם אוער דיעגט צו פארמאכען זיך דערמיט דעם
אוער וען מען הערט שלעכטע ריד רעדען, טחוש מען עס אלזא א טאם, אום צודערמאגען זיך אן
דעס, װועט מען זיך דערמיט פארשטעלען דעם אױיער, כדי ניט מעהר צו העדען די טרויריגע ערצעהלונגען
פון די מתים ; אדער איבער דעם טעם ואס עס ועט זיין װייטער געשריבען אין אות ל"ה.

. ד) דעם סימן איז זעהר ליינט צו ערקלאוען, דען בט װאנען ער װעפ אוסרעכגען זייגע
אללע בעקאנטע װעט ער אין דער צייט שױן אויפהערן צו שליקעוצען.

- ה) דא פעהלט נאך די פאר ווארטער : {וייל זי האט קיין צייש גיט צו עפסען". דער סיטן,
*מיינען מיר, נעהמט זיך דער פון : אזוי װי דער ביסען קאנן גאר דעמעלט ארויממאלען פונים טױל
ווענן מען עסט פערטראכטערהייד אדער ווענן מען איילט זיך זעהר , אוג אזוי וי התן-כלה הייסען דאב
א זיווג (א פאאר) אלוא וואס עס פאסירש זיך דעם בחור אדער מיט דעם הּתן דארה אױף אין דעס

מאניענט פאסירען /מיט זיין זיווג . |

ו) אזוי װי, װענן מען דערועהם בי זיך א גאסט פ אר גע סט מען פאר פרייד אין אללע
אנדערע וועלכע געפינען זיך ארום איהם, אונ דאס פארהוסטען זיך ביים עססען אדער ביים שרינקען
קומט אויך דעופון וואס מען פארגעסט זוך אױף דער מינוט וואס מען טהוט, אלזא געהטש זיך רער
פון דער דאזיגער סימן . |
ז) דער סימן נעהמט זיך פון פאלגענדעם : ווענן מען װיל איינעם איבערלויפען? אויף זיין זוים

נאר מען קאנן /דאס איתם נישט זאגען אפען איבער אנדערע מענשען ועלכע געפיגען ויך מים איהם,
געהמט מען בי איהם די רעכטע האנד אונ מען קיטצעלט איהם אין דער שמיל, אין דער דאלאניע,
פּארשטעחט שוין יענער וואם ער מיינש. דערפון נעהמט זיך דער אבערגלויבען אין יערעם מענשען, אז

װענן עס בײסט איהם די דאלאניע פון דער רעכטער האגד, רעדט ער זין איין אן ער װעש
צעעהלען געלר .

== )הל -=

, ,8) אַז מֶּען שְלָאגְט צוּ אַפארְקָאוֶע פון א פֶּעדְד אויף דֶער שְׁדֶעל פון א פְִּנְסְה-יתוֹיז וט
פֶּען האבַּע אֶסך סֹנִים . ח) |
.9) אַז מֶען לֶערְזֶעהְט אוֹיף די נָאגֶעל. פוּן די פִינְגֶער נֵוייסֶע סִימְנִים (פִינְטֶעִיךּ) . ווע
מֶען זי דָאס יָאהֶר מִיט עֶפֶּעס בֶּענֵייעָן. ט) |
104) אז עס פְלִיהֶעט אַרַיין אִין אַ שְׁפוּבּ א פְלֶעדֶערְטוֹיז דארף מֶען זִי קוילֶען מִיט א גָאלְדֶען
בֶענְדֶעל אוג זִי מְקבֵּר ניין אונְטֶערִין אויבֶע; וֶעם הערל א שְטוּבּ מַזֶל אונ בְּרְבָה .
114) א צְוִוילִינְג פון אַ נִיסֶעל צְוויי וַאדֶערֶען צוזאנע אט מול דִיג אִין גֶעלְרבֵּיימֶעל, ו)
,12) מֶען טָאר נִישְׁט אָבְזֶאנֶען אַ מְעוּבָרֶתָ'ע פיזי איות עֶפֶּעס צוּ לֵייהֶען, זָאנְסט וֶועקְש
די מייו צֶעתְרֵיימֶ אַלנֶעס וָאט עָם גֶעפִינְט נִיף אִין רֶער שְׁטוּבּ, ווא מֶען הָאט אִיהָר נִיט
גֶעוָאקְט לייהֶען, יא) יו
18) וֶענְן אַ מְעוּבָּרָתָע פרוי טְרֶעט אָן אויף א נָאנֶעל פון אַ פוּם וֶוֶעט זִי מַפִּיל זַיין.
(44) וָועֶנן א מעוּברת'ע פָּרוֹי טרעקט פוּן דעם הַבְדְלֶה-בְּרָאנְפֶען. נֶֶעט זי גֶעהָן שְׁווֶער
צוּ קיד (נ'א : הֶענְן פרויען טְרִינְקֶען פון דֶעם הַבְרְנֶה-בְּרָאנְפֶען , טֶעש בי זֵיי אוֹיסְוַאנְּקע
אַ בַּארר) . :
5 1) טֶער פון די הֶתֶן"בֵּלָה עס טְרֶעט פֶיִיהֶער אָן אֵיינֶער הֶעם אַנְהֶענָן אויף דֶעם פום
ְּשַׁעַת זי שְׁמֶעמֶען נָאך אּנְטֶער דֶער חוּפָּה. וֶעט דֶער רָאְגֶער ווָאס הָאט אָנְגֶעטרָאטֶען)
גֶעועכְטִיגֶען אויף דֶעט אַנְדֶעתְן . |
{14) אז מֶען מדֶעט אוֹיף בְּרֶעקְלִיךְ פון בְּרויט ווֶעט מֶען אוּמנֶעהֶען אִיגֶּער דֵי הַייזער . יב)

: : א" פ
17) אז מֶען לֶעֶט אריין אין קַאסְטֶען שְׁטִיקְלִיךְ אפִיקימ", וֶועגֶען דִי מייז קיין שָׁאדֶען
| גַאנֶען אִין שְׁטוּבּ, יג) | :
18) אַז מֶען וֶעהֶט בַּיו נַאכְט אִין אקעלער א שֶׁיעטֶעלֶע (א קְלֵיִין רום'2) מיט ארויטת
אאטֶּעלָאשָׁעל, זָאל מֶען בַּאקֶר דֶערְפוּן ארַאפּיחַאפֶּען דָאם קאפֶּעלַאשָעל אוּנ דָאס פַארְבְּרֶענֶען

| ח) דער דאזיגער סיסן , וועלכער העררשט אויך אונטער די רוססישע מאססע, שיינט צו זין .
= :6 גאנץ אלטער סיטן , נאך פון די געסצענדינער אונ ער קאנן זיך נעמען דערפון . אזוי װוי די פאדקאווע
פין א פעוד. אי דער סימבאס (סמל) פון פעטטע טריש, שלאגט מען דאס אלזא אן צו דער שװעל פון
8 פרנסהרהויז, כױי די שװעל זאל וװערען געטרעטען פון הארטע טויט, ד. ה. פון אסך קתים
אדער אורחים . י :

ט) ווארום ווענן עם ווייזען זיך ווייסע פינטלען אויף די נאגעל פאלען מיט דער צייט די נאגעל
אראס אונג עס וואקסט אן אנדערע : אלזא, אזוי הי מען בענייעט זיך מיט אנדערע גאגעל, קאגן
-מען זין אויך בענייהען טיט גייע מלבושים .

י) דעד סימן וואקסט געוויס ארוים פון א לץ (קאטאװעסײמרייבער) , ער האט מסתמא אמאל
-א זאג געמחון אוית החלצה אז מען לעגט אריין א צווילינג. פון א ניסעל אין בייטעל װעט דער בייטעל
גישט זיין לעדיג, נאר אנדערע האבען איהם נישט פערשטאנען אוב האבען גערעכענט די וארטער
גנישט לעדיג" פאר מולדיג . |

יא) דא שטעקט איין איודלער געראנק: אזי װי דער מעוברת'ע פרוי גלוסט זיך פון אללע .
-מאכלים אונ משקאות ואס זי דערועהט נאר מיט די אױגען אוג װענן ז"י קאנן איהר השק ניט
יערפילען איז זי ניט װײט פון מפיל צו זיין, דאריבער האט מען איבערגעשראקען דעם עולם מיט די
טיז, כדי זי זאלען נִיט אבואגען איהר וואס עס װעט זיך איהר פארגלוסטען . |

יב) ברויט בכלט איז חשוב ביי אללע פאלקער, אונטער די קריסטליבע מאססע איז איינגעפיתרט,
-אז װענן איינער פון זי דערזעהט זיך וואלגערן א שטיקעל ברויט אין גאס הייבט ער דאס אױף, גים
-דעס א קוש אונ לעגט ראס אוועק אן אזייט. |

יג) דער סינץ וואקסט אויך פון +4'ץ, 40 האט אוודאי געזאגט. אויף הלצה אזי װי נאך דעם
אפיקוטן טאר מען שוין קיין מאכל נים עססען , אלוא װענן די מייז װעלען אוימעסען דעס אפיקומן ,
וועלען זיי שוין נאכדעם נישט טארען עסמען קיין אנדערע זאכען פון דער שטוב. |

יר) דער סימן נעהמט זיך פון פאלגענדע זאגע: א מוסטער האם געהאט א איינציגע טאכטער,,.
מיידעל פון 10 אדער 19 יאהר, אמאהל איז די מוטטער ערגעץ אוועק געגאַנגען אוג ראס מיירעל,

-- 281 --

קֶעט דָאס שֶׁרֶעמֶעלֶע בְּרֶענְגֶען גָעלְ וִיפִיעל מֶען וָוייל , הארג עס וֶועט אלֶץ גיינֶען צו
בֶּעקוּמֶען צוּדיק זַיין שָׁאדֶען . : ,

{19) אַז מֶען דֶערְוֶעהְט פְּקוצִים אוֹיפָן פְּרִיפֶּעמשִׁי: ואָדֶער אִין נֶועג) א בְּלוֹיֶען פְּלֵאם פַייעֶת
זָאל מֶען בַּאלְד. חַאפֶּען אַפאנְטָאפֶעל אוג אֵיהֶם אַרַיינועארְפֶען אִין דֶעם דָאזִיגֶען פייִע", וֶעש
זי בַּאלר ווייֶען אוֹיף דֶעם אָרְט אַ גַאנְצֶער אוצר מיט נָאלֶר : קוים אָבֶּער זאָנט מען נאָף
אֵיינֶעם פון דֶעם בָאויגֶען פָּלֵאם , וֶערְד ;ער בַּאלְד פֶערְשְׁוִינְרֶען איג ;עס הָארְט זִיךְ אַקְלַאנְג
אָין דֶער יֶערְד וי פון גָאלְד , | | |

==

:09) אַז מֶען לָאנְט אִיבֶּער אַלְלֵיין א קֵינְד אִין שְׁטוֹבּ (כִּיז 8 1 וָאהֶר אַלְט מָאר מֶען נִיט,
ווענְן מֶען קעהרט זיך אום צוריק , אנְרוּפֶען דָאס קינר בַּיי ניין נָאמֶען בְּשַׁעת מֶען הְכַאפּט אָן
אֵין טְהִיר ;עס זָאל עֶפִינֶען , וָארוּם עִָם קָאנְן ניין אַו עס הָאט דֶער זֶעהֶען אִין שְטוּבּ אַיין אוֹצָך
אוּג עס קלויבּט שוין גַעלְד אוּנ קוים רופָּט מֶען דֶעס אָן בּיים נָאמֶען וֶוערְד דעד אוֹצָר מִיט
דֶעם קינד צהַאמֶען תֶערְשְׁוואוּנְדֶען אין ‏ דער רד . יד)

1ס) אַז די קאץ ואשְט זִיךְ אוֹיף דֶער שְׁוֶועל פון דֶער טחיר, וװוֶעט קומען אַ גַאסְט, / |
{ף) אַז די קאץ לֶעגְט זִיך אויף דֶעם אויבֶען וא מֶען קאכט, וֶועט שׁוֹין וֶוערֶען קָאלְט,
פף) אַז עס פְלִיחֶען צַרוֹיס פּנקֶען פייעֶר פון דֶעם אויבֶען בְּשׁעַת מֶען הֵייצְט וֶעט
קּמֶען אַגַאכְט, צ
(8ס) אַו עַם מְנַאקְט שְׁטַארְק דָאס פייֶער בּיים קאכֶען. איז א סִימְן, אַז אשׂונָאִים בִּינְגֶען.
זאוּג וֶוענְן מֶען שִׁיט בארויף אָן זַאלְץ וֶועלֶען רִי שונְִים צוּנֶעצְט וֶערֶען בִּינְגֶענְדִיג. מו) ‏ /

= 4) וֶוענְן אַ מופְמֶער גֶעהְט אִין גָאס מִיט אִיהָר מִינְד אוג א בֶּעקַאנְטֶער מֶענְשׁ שׂמֶעלְט

*ט

אִיהֶר אָבּ אוג קוקט אָן דָאט הִינְד, הֵייסְט זִי דֶעם מֵינְד , בַּיים אַזֶעק גֶעהֶען ; עס וָאל
אוְנשֶען אַרוּם אַהֹים שְׁמֶעלֶען פַייגֶען דֶעם גֶּעמַאנְמֶען, בּדִי עס זָאל אויף דֶעם קיד נִש שיט
זין קיין עין הֶרֶע . טו)

:איז אליין. געבליבען אין שמוב, אוג האש פ:רמאכש די טהיר פין אינוועניג. פלוציט האט זי דערועהען
פאר זיך א אוצר מיט גאלד, נאר אזוי װי זי האש אנגעהויבען צו שעפען פון דעם אוצו איו אנגעקומען
די מומטער אוב האט זי אנגערופלן בי'ם נאמען זי זאל איהר אפנען די טחיר, דאגן האט זיף
אויגענבליקליך געאָפֿעגט דער האָל פֿון דער ערױ אוג דאס מיידעל מיט דעם אוצף איז איונגעזונקען
געווארען װוי קדוז מיט זיין עדה, אונ אויף אללע זייטען וואו די מוטטער האט זיך געקעהרט האט דאס
מיידעל אלץ ארויסגעשריגען פון אונשער דער ערדר {מאמע, אָט דא בין איך!". נאר קױם האט מען
דארש. גענומען גראבען האט זיך געהארט דאס זעלבע קול שוין פון א אנדער אָרט. ענדליך האט די
מוטטער אראפ, געבראכט א גרויסען בעל שם, אוג דיזער האט געפועלט ביי די ;נים גוטע" אז דאס
מיידעל זאל אויפהערען אבצונאררען די מוטטער, אוג דערמיש האט ויך געענדעגט די טרוריגע געשיכטע .

טו) וארום שונאים זענען געגליבֿענט צו פֿײער, אזו װי מען טאר זיך נישט שפ'עלען מים
פייער, אזוי טאר מען אויך נישט רייטצען קיין שונאים ! אדער אזוי וי פויער פארברענט אללעס, אזוף
וויללען אויך די שונאים פארברענען מיט זייערע באזע צונגען די אללע װעלכֿע זײַ פערהאסען, דאריבער.
ישי מען אריין זאלץ אין פייער ווענן עס הויבט אן שטאוק צו רוישען, כוי עס זאל אגהייבען צו טראס קען
{לאָפֿנען) וועלען אויך די שונאים לאָפּנען (צ זעצט ווערען) אין זײערן רעכטען ביללען . , :
=/פז) צו בעווייזען או דאס קינד לאכט זיך אויס פון זיין ,באז אויג" ,

:
שרד

8 װֶענן אַקינד שְׁרֶעקְט זִיךְ אִיבּער. שרדַייסְט מֶען דֶעם דִי זים פון דֶעם הָעמִ. י)
9 וֶענְן קליינֶע קינְדֶער שְׁלָאפֶּע: , זָאל די מוממער אדֶער דִי דִינְסְט, ניי אבקעקען רֵי
שְׁטֶערֶענְס אוּג אוֹיסְשְׁיֶען רְרֵיי מָאל, וֶעם פוּן זי ארָאפּגֶענוּמֶען וֶוערֶען דִי ,עין הָרָעִי.

אוֹיף דֶער ,פוּלְקֶער וָואךָּ" מָאר מֶּען נִישְׁט בַּאלר אַרָאפּ געהקטען דִי דֶעק פוּן דֶעט טִישׁ.
גטִישְׁמוךְ). בָּדִי {עם זאלֶען נִישְׁט אָנְקומט- דיי -מאנער'ס' נָאףְ גַעֲקָד. יה)

8 אוֹיף דֶער ,פוּלְלֶער וָואךְ" טָאר בִלְַעָפּי צלגם גִישְׁט קומען לײַהען אַדֶער מוורְנֶען . ימ)
9 אויף א נָאדֶעל דַארְף מֶען אִים מָאל עס{ ס זאנֶען : ניבטערגע" בֵּיי נַאכְט = שְלֶאפֶערִיגָע"
אונ אום מוצַאָי שַׁבֶּת --גנָאהֶענְרִיגֶע",

0 א מֶען גֶעקְט אום מָארְגֶענם איינֶעם אִיבֶּער מיט פפוללע", וֶעט גֶענֶער היקֶען
אַנוּמֶען טָאג ; |
1 א קְנֶעמֶער מָאר אִים מָארְגֶע., = אויף בֶעם ,פֶּאמְשְִׁ נִיְט פַארְיפֶען יי אע
אַדֶער שִׁפִּילֶק. עס .
9 דער שְׁוֶעהֶר מִיט דֶעם אֵיירֶעם, אָדֶער דִי שְׁוִיגֶער מִיט דֶער שָׁנוּר טָּארֶען ניטט
הייסֶען גְכייכֶע נָאמֶען, זָאנְסְט מוז אֵיינֶער פוּן זְיו פּרִיהֶער שְׁטַארְבֶּען פַאר דֶער ציש,

8 אַז עס הֵייבְּט זִיך אויף אִין גאס אַ וִויכֶער אוג ;עס דְרֶעהְט וי אַ דָאד, זָאל מֶען אִין
דֶער רָאר אַרֵיין שְׁטֶעקֶען אַמֶעמֶער אונ קיים וֶוֶעט מֶען דֶערְוֶעהֶען בְּלוּט איז אַ סִימ אַז כען
הָאט רֶערְשְׁמַאכֶע שָׁדִים, קוים אִבֶּער זֶעהְט מֶען נִישְׁט יקֵיין בְּלוּט בַאנְן אָו דֶער מֶענְשׁ אין
א מִכנָה, דֶען די שָׁדים וֶועלֶען זִיך אָן אֵיהֶם נוקם גיין רֶערְפַאר. -

4 צזעס דוּנְנֶערְט, מָאר מֶען זִיך נִישְׁט שְׁמֶעלֶען אּנְטֶער א דאך אָדֶער אונְמֶער אַרִינֶוֶע,
ארוּם רָארְט בֶּעמַאקְטֶען זִיךְ דֶעמֶעלְט די שָׁרִים;קֶענְנֶען זיי נָאף מיק נין נֶעם מֶענְשָען. כ)

יז) אזױי װי דאס העמר איז דאס נאהענסטע קלייר פון דרעם מענשענס גוף מיינש מען דערמיט
א איירער דאס קינר זאל ליירען פון דעם פחד זאל עס בעסער פרעפען דאס העסר,

יח) ווארום א טיש דעקט מען, אונטער די אועמע מאססע, נאר שבת , י"'ש אוג װעגן
מען עסט אנ אין די אללע דריי צייטען שטעלט זך דער מלוה נישט אונטער צו מאהנען זיין הום ,

יש) װייל פון מוצ"ש הייכט זיך אן אנייע ואך גלױבט די מאססע אז װו עס הױבם זך אן
שזוי געתט עס כסדר { דערפאר שרעקט זיך אויך דער קרעטער / אויפ'ן פאטשין" צו בארגען יעגעם סחורה *

כ) אפשר האט אמאהל געמראפען או איינער האט זיך בעהאלטען פאר דעם רענען אונפעף
| א דאָך = האט. אוהם גראדע = דארט ‏ געטראפען א דונגער,, האט זיך דערפון גענומען דער אבערגלויבען או
1 שדים וענגן דארט מױק דרי טענשען.

+

--- 288 --

58 אוֹּם אֶבעָנֹד, װעֶנן דעָר היִמעָל אִיז רוט אִין מערב זײַט, זאָגעֶן יּריִשעָ
קונדעֶר , אַז גאָט שטראָפט דעָמאָלט די רשעים, -

6 וװעָנן עִם אִיו דאָ אַ מת אִין הוֹיף, דאַרפעָן די שכנים אוֹיסגיְסעֶן די װאַסעָר ,
װאָרוּם דעֶר מלאך המות האָט אִין דעֶם װאַסעֶר אָּנעָוואַשעֶן זײַן חלף .

7 ועָנן מעָן געָהם פוּן אַ בֵּיתּ הקברות , טאָר מעֶן זיך ניישט אומקוקען צורוק. כא)

אום הושענאירבּה בּײַ נאַבט שפּאַלט זיף דֹעֶר היִמעֶל אוּנ וועֶן אֵיינעֶר האָט
צײַט אויסצוּשרײַען אִין דער רגע זײַן וואונש, װועָרר עָם בּאַלר. כב)

9 וװעֶנן אֵיינעֶר דעֲרועָהט אוּם הושענא רבּה בּײַנאַבט זײַן שאָטַעֶן אֶהן אַ קאָפּ,
וועֶש עֶר דאָס יאֶהר ניִט אויסלעֶבּעֶן.

0 אַציִטעֶרדיִג קינד טאָר מעֶן ניִט אָבּשעָרעֶן פאַר 13 יאָהר ,
1 אַז אַקיַנד לאַכט פון שלאָף אִיז אַ סימן אַן דעֶר מלאף שפּיִעלט זיך דעָרמיִט ,

49 אַז אַ מעוּבּרתעַ פרוֹי העֶרט אֵיהר קינד װײַנעֶן אִין בּוֹיךְ, אִיז אַ סימן אַן וי
ווע האָבּעֶן אַ מוירט קינ .

א

8 אַז עֶס שמעלצט זיף אַליכט אוּם פּרײַטאָג צוּ נאַכט, זאָל מעֶן אַניְדעֶר
לעֶנעֶן אַ קוֹילעטש אָן דעֶר זײַט װעָט דאָם ליכט דרף אָרץ האָבּעֶן פאַר דעֶר שבּת'י

צִ

דיִגעֶר חלה אוּם עָם װועָט זיִך בּאַלר אוֹיסנלײַכעָן . כג

44 װעָגן דעֶר מת ליִנט נאָך אוֹיף דֹעֶר עֶרר, זאָל מעֶן אִיבּעֶרקעֶהרעֶן אוֹיף רֹעֶר
שוועָל אַ מאָפּ. מיִט דֹעָם דנאָ נשֶק) אַרױף, אִין דֹעָם דנאָ זאָל זײַן אױיסגעֶבּוֹיעֶרט אַ
לאָך אוּנ וועָנן מען לעֶנט צוּ דעֶם אוֹיעֶר צוּם לאָך פוּן דעָם ראָזיגעֶן טאָפּ װעָט מעֶן

נ 0

האָרעָן װי דעֶר מת שרײַט נאָך װאָס עֶר אִיז געֶשטאָרבּעֶן אוּנ זײַן געָשריַ העָרט זיף
פון אֵיין עֶק װועָלט בּיַז אִין דעֶר אַנדעֶרעֶר ,

בּשעת הי מאָלאָטשעָם מראָגעֶן אַרוֹיס דאָס מת פון דֹעֶר שטובּ קוּמען בּאַלר
אוּנטעֶר מלאכים אוּנ חאַפּעָן אִיהס אַרוֹים פוּן דעֶר מטה אוּנ לעֶנעֶן אַהיִן אַרײַן אַ
בּינדטעָל שמרוי ) אוֹיבּ דעֶר מת אִיז געוועֶועֶן אַ צדיק טראָנעֶן זײַ אִיהם אַרוֹיף גלײַך
אוֹיפ'ץ הוִמעֶל אוּנ אוֹיבּ ניִט צעֶרײַטעֶן זײַ אִיהם בּאַלר אוֹיפ'ן אָרט,

46 אַז קיַנדעֶר צעֲווינעָן זיך אִין דֹעֶר פּרוה אִין אַ סימן אַז זײַ וועָלעֶן שׁוֹין אַ
פֿאַנצען טאָג װווינעֶן . |

כא) כדי ניכער צו פארגעמען דרעם טויטען .

2ב) דעַרצו ווערד נאך ערצעהלט, או איינער האט אין דער רגע פארגעסען אונ האָט,
אנשטאט כל טוב , אויסגעשריגען ,קאלטון" אין דעם אומגליקליבען בּאלד אויסגעואכמען א
פאנצער קאפף מיט קאלטענים,

נג) ווארום דער קוילעטש פארשטעלט גראדע די זייט פון ואנען עם בּלאוט אויף
דעם ליכט דער וינד אדער די פארע , הערט זיך דעדפון אויף דאם לובט אי שׁמעלצען.

--- 294 ---

41 אַז מעָן קריגט זיִך אִין אַ שמוב פּרײַטאָג צונאַכט װועָט מעֶן זיך שוין אַ גאַנצץ
ואָך קריגעֶן , װאָרוּם דער ,שלעָכטעֶר מלאף" װונשט אַזֹי צוּ בּעת עֶר קומט מיט
דֹעָם נוּטעֶן מלאף" דאָרט מאַכעֶן אַ וייִט די ,נשמה יתירה" כד) , |

8 אַז עֶם הײַבט פלוצים בּײַ אֵיינעֶם אָן צוּ קלונגעָן אִין רעָכטעָן אוֹיעֶר אִיז אַ
סימן אַז מעֶן רעָרט פוּן אִיהם . כה)

9 אַז עֶס װעָרד אוּם פֿרײַמאָג צונאַכט אֶרעֶר צוּ כּל נדרי, פון וף אלײן
פאַרלאָשעָן אַ ליבט , חאָטש עֶס אִין נאָך ראָ געֶניג חלב דעָרוֹיף אִיו דאָס אַ
שׁלעֶכְטעֶר סימן . עָם בּעֶווײַזט אַז אֵיינעֶר פון דעֶר שמובּ וועָט שטאַרבּעָן דאָס יאָהר , כו)

0 אום מאָנטיג טאָר מעֶן ניִשט אַרוֹיםפאָהרעֶן אִין ‏ ועָנ . אוּג נישט עֶפעֶנען
קײַן נײַ געֶשעֶפט, װאָרום עֶר אִיז אַ,שוועֶרעֶר טאָג", כו)

1 רינסטאָנ אִין אַ מזל'דוגעֶר (אֶדעֶר + אַ גריִנגעֶר) טאָג .

2 אַז מעָן געָהט אַרוֹים אִין װועָג אוּנ מעָן גליטשט זיך אוֹים אוֹיף דֹעֶר שועָל,
! זאָל מעָן דעֶם טאָג זיִטעֶן צוּ הויז אונ דעָם גאַנג זאָל מעָן אָבּלעָנעֶן אוֹיף מאָרגעֶן. כח)

8 וֶענן מֶען מָעקְט צו אַגְרוֹימֶען מאגן נָאך א בּקֵשֶׁ זָאל מֶען צוּ איהם נִישְׁט גֶעהן
דנ גֶערִיגֶערְהייף, דֶען זינפט וֶעט מֶען גאר נִישְׁט פּוֹעלְץ. בנ

4 או טָאהְקער קריימֶען אִין דער נִישְט גֶעשְׁגֶעלְטֶער צִיוט. וֶועט פָארְקומֶען 8 פֶערְענף
דֶערוּנְג אִין דֶעם ווֶעטְּטֶער ;

59 די לָכָָה שׁמֶּעהְט כִיט דִי ,הֶעְגֶערי אַרֹיף וֶועט מָארְנֶע זיין אַנְויִֶער פאסְט
אוב אוּם זּמְמֶער גֶענויתְט הָאס אויף א מִינֶעמִינֶען הֵיימֶען טָאו),

:
5 8 +

הייאי יק גינאה

כד) דערמיט מיינט מען צו פארהימץן עס ואס נישט פארקומיין קיין קייעג אין דעם יודישען
פאמיליענלעבען אין די שַבתִים וענן יודען רוהען זיך אס פון דער שוערער וואך אוג פאדגעסען אן
אללע צרות, כרי זי זאלען קאנען ועכם געניסען פון דעם זיסען הענוג ואסדער שבת פערשאמט
דעם ארומען וורען .

כו) דער סימן קומט געוווס נישט ארים פון יודען, דען ער איו זעהה ווילד אוב פיעם
אבערגלויביש . מען ווילט דערמיט ‏ מיינען, אז אזוי וי עס װערד פלוצים אויסנעלאשען דאס ליכט אזוי
לארה אױיך װערען אוועגערוימט דעם מענשענס נשמה וואס זי אין גאסטעס ליכט, אונ אזוי וי פאר די
;כענשליכט" טהוט די פרוי' תמלה אוג גיסט פאר זי אויס איה גאנץ ביטער הארץ אלוֹא הייסען
וי גאטטעס ליכֿט אוג די נשמת אליין איז דאך אויךן גאטטעס ליכט, דאריבער נעטט זיך אפשר דער
אבערגלויבען אז ווענן עס לעשט זיך פלוצים אויס א בענש"לוכט דארף איינ, :שששיגען פן דער שטוב, -

כז) ווארום ביי דעם טא שטעהט נישט ;כי טוב" אהת בײ דיגסשאג שטעתםט צחיי באט
34 מוב" ,

כח) איבער דעם זעלבען טעם וואס מיר האבען געשויבען אין אות י"ט , מחמת דער אנפאנב
פון יעדער זאך שפיעלט ביי דער מאססע א גרויסע ראללע .

כש) דאס איז גלאט אשכל וזאך, װעג דער מענש איז הונגעריג פארליהרט ער דעם מומף
עג קאנן נישט רעדען מיש א גראטערען פון זיך װי עס דארף צו זיין , .

- 935 דידי

: :
1

58 אַז מֶען דֶערמַאנְט א בת צוּם שְׁלֶעכְמֶע ן דַאלֹף כֶען צולעגען די וֶוערטֶער: : ענִישְט אֵיהֶם
מִיין אִיך , דִי וַאנְט מיין איף װִי דִ עֶרֶר שְַׁינְם אי זאל אלליראסיבּאז שוייען". |

וֶוענְן מֶען ול פֶערְנְלֵייכֶען אִין וָאמָדגן , אַדֶער אִין חאראקטער אַמִינֶד פון עֶלְטֶעלֶען.
צוּ אַ יתוֹם. כֶענְט מֶען נָאךְּ צוּ ידָאס ווָארְט 1 צניפְִּיטְשְׁקִים'. לְמֶשֶׁל ג גֶער (דָאס קֵינְד פון רִי
עלטֶערֶען) אִיו נִיפּריטְשְׁקִים' אין גַאנְצֶען גֶערַאטֶען אִין דֶעם יָתוֹם. ש .

8ס בַּיי נַאכְט מָאר מֶען נישט קוקען אין שְִּׁיגֶעל, אוג מֶען מָאר זִיך נִישְׁט נקַאמֶען ,
גֵישָׁט אוֹיסְקֶעהְרֶען ,קיין שְטובּ. לא)

59 עג מֶען איז אַלֵיין אין שׁמוּבּ מאר מֶען נִישְׁט כַאכֶען אין אַ שְׁתִּיגֶעל אַרַיין, ָארוּם
מֶען קאנן מַאפּען פון דֶעם שָׁטְן אַ פַּאכְשׁ הינְטֶען אַרום . לב)

0 נֶענְן די קאטץ שְׁלָאפְט הָלוֹם'ט זי אֵיהֶר וי זִי אִיז מויק די מֶענְשֶען, נָאר וֶוענְן זִ
שְׁמֶעהְט אוֹיף פַארְנֶעסְט זִי בַּאלֶה אָן דֶעם הָכוֹם- וָוארוּם זי הָאט גקאטְצֶען, מוה". |

1 עֶענְן א בָּחוֹד נְרֶער אַ בַּתוּקָה װִיל? װיפֶען ווֶער ניין וּג אִיז, זָאל {ר אוּם האלבע
נֵיכְט זִיךְ אלמי" פֶערְשְׁפַּארֶען אי א שוב , זָאל אַ א נִירֶער שְׁטֶעכֶען וי לִיבֶט אויף דֶעם
| נ שׁ אוּנ אִיבֶּער דֶעם טִישׁ זָאל הֶענְגֶען איין גְרוֹיסֶער שְׁפִּיגֶעל אוג פּוּנְקט אַ גֶעגֶען--רֶער צְוֵייטֶער
נְרוֹיסֶער שְּׁגֶעל,. באנן זָאל עֶר אָנְהֵייבּע צוּקוּקֶען אין דֶעם יֶערְשְׁמֶען שְׁ שְפִינֶעל אַזוֹ לַאנְג בִּיז
ער וֶועם דֶערְזֶעהֶען וועמֶען עָר גֶעלוְּ פרִיהֶער ווע ער זֶעהֶען פַארְבַּיי גֶעהֶען אַגַאנְצֶען פַּאלְק
מיט מָתִים אוּג גַאכְהֶער יּנְגֶע לייט (אַרֶער מֵיירְלֶעך) אוג דֶער כֶעצְמֶער וֶעלְגֶער וֶעט יךְ
צוּ אֵיהֶם אַגֵייג מְדוּן איז דֶער דָאזִיגֶער זיין זָווּג. נָאר בָּעַת מֶען קוּקט טָאר מֶען אָבֶּער זִך
נִיט רע קען אונ מֶען מָאר אי נִישְׁט אין מִיטְט טֶען אַוֶועקגֶעהְן , זַאנְכְט שְמַארְבְּט מֶען :

42 אַז מָעוּ קוֹיפט אַנַיַע וויעג פַאר א גינר, רארף מען אִין עדער וֶויעג פְרִיהֶער ‏ אויס"
וֶויעגֶען אַאנץ,

8 צז מֶען קוּקט אַרַיין אין אַ פַאס וַואְסעת בֶּעקוּמְט מֶען דִי ,געלבּזוכט".

4 אז א מֵייֶעל,קֶעהְרְט. אוֹים הֵיין אַ שְׁטוּבּ וֶועט זִי הָאבֶּען אשֵׁינֶעם חָפָן. כג)

אראפטט זא -אטדשא 2

6) אהאלנע טלוכה ואל איך אוועק געבען װענן מען זאל מיף ערקלארען דעס מקור פון
עס ווארט ,ניפריטשקים" }

לֹא) אין די אלטע צייט װענן דער עולם האט שטארק געגלױבט אין מוקים, שדים, רוחות
האט ער זך ביי נאכט פאר זי מעהר געשראקען װי בי טאג אזי אז ער האט זך נישט געגטיבט
צו ‏ דעדלעבען דעם מארגען, דאריבעד איז גנישט כדי בוי גאכט צו פּיגען זיך אוג די שטוב, ווארום וועף
וייסט אוב מען װעט דערלעבען דעט קינפטיגען מארגען !

לב) נאך אונזער .מיינונג קומט אויס אז דער פאר טאר מען, װענן מען איז אלליון אין שמוב
נום אריין קוקען אין א שפיגעל אוג לאכען, ווארום בעת דעם לאכען װערד פארקרומט דעם מע גשענס
-פנים ,. קאנן זיך א מאל מאנען אז דער מענש פארגעסט בעת מעשה אז ער לאכט אוג זאל מיינען או
ער האט טאקי בעקומען אזא צורה, קאנן ער פאר שרעק קראנק ווערען דאריבער האט מען אנגעשראקען
דעם. סענשען מיט דעם שטן , כדי ער זאל נישט אריין לאכען אין א שפיגעל ווענן ער איז אליון אין שטוב
וואס רעמאלט ארביים אין איחם שמארק דער כח המדמה (פֿאנטאזיע) .

/0) דען דערטיט בעווייוט ז אז זי איז א בריח , װעט זיך אויף איחו געפינען ארעכטער בעלן .

3 66 או אַ יּנְגֶעל לַאכְט וֶוענְן מֶען רֶערְט פון בַֹּת, אִיז אַ סִימָן אַו {ער װִינֶל שוֹין אכַּלֶה -
(אוּג אַזּוֹי פערקעתרְט בַּיי מֵיירְלִיף) . - | יי | חי

וו | 66 אַז עס מְרֶעפְט אַ נְנָבָ אִין שָמוּבּ צוג מֶען וִוילֶל נִויסֶען וֶוער דֶער גנָב אִיז , זָאל מֶען
אַריין שְׁטֶעקֶען בִּירֶע שְׁפִּיצֶען פון א שֶׁערֶעל אִין א זי אוג אָנְגֶעהְמֶען רָאם שֶׁערֶעל בַּיי בֵּיירֶע
אווֶעבֶען. אונ אַ צוַייטֶער זָאל אָנְהֵייבֶּען פְֶענֶען דֶער זִיּ װֶער עָם הָאט געֶגַנְבֶעטּ , רַאבַּי
אֶל עֶר אוֹיסְרֶעכְנֶען זַיינֶע אַלֶע בֶּעקַאֶנְטֶע, שְׁנָנִים אוּג שְׁבָנוֹת , אוג בַּיי וֶֶעלְכֶען נָאמֶען פון
8 מֶענְשֶׁען דִי זִיפּ נֶעט וִיף אֲֵרֵיהֶר טחוּן איז דֶער דָאנִיגֶער דֶער גנב. קר |

7 וֶעגְן אֵיינֶער נִיסְט בְּשׁעַת מֶען דֶערְצֶעהְלְט עִפֶּעם, אִיז אַ סִימְן או רִי עֶרְצֶעהְלוּנ
אִיו אִמָּת , |

3 +
יפ ::

8 וֶענְן אֵיינֶער נִיסְט בַארְף אִיהֶם דֶער צְוַוֵיימֶער צוּ וִוינְשֶׁען ,צוּ גֶעוּנְר כה)

9 וֶוענְן א פְרוי לִינְט אין קִינפֶּעט, דַארְף מֶען בֵּיייאִיקֶר אַביין לֶענֶען אִין בָּעמט אַ מֶעטְסֶער,
אַ קאק אוג נָאף אַנְדֶעכֶע אַייזֶענְוַארְג , מַחֲמַת דָאס אִיז אַ שְׁמִירָה פַאר רִי מויקִים.

0? וֶענְן א פְרוּי לֵינָט אִין קִנְפֶּעט. זָאל מֶען איבֶּער דִי גַאנְטֶע 8 מָאג בַּיי אִיהֶר אוים= -
הֶענְגֶען אין שְׁטוּבּ דִי גֶעווִיסֶע ,שִׁיר הַמַעֲלוֹתן" קו) ,

לד) דער סימן האט זיך געקענט געהמען פון פאלגענדעס : אין א חויז איז געשעהען א גנבה, דער
גנב איז געוועזען א חיימישער מענש , אללע האבען געװיסט אז עֶר האט דאס געגנבוט נאר מען האט
נישט געהאט קיין שטארקייט דאס איהם צוזאגען אין די אויגען , איז אייגעם איונגעפאלען דער דאזיגער
איינפאל מיט דער זיפ, אונ דער גנכ איז אוין געשטאנען דערביי , איונער האט אויסגעפרעגט ביי דער
|זים אויף אללע מעגשען וואס פלעגען אריין קומען אין שטוב { נאר אלס ער איז צוגעקומען צום גאטען .
פון דעם רעכטען גנב האט ער בכאן א שטופ געטהון דאס זיפּעל מיט אפינגער, ארער דאס א בלאָז /
געטהון מיט דעם מויל אוג װי דער גנב האט געזעהען אז דאס זיפעל האט זיך וו'רקליך אריחר נעטהון
וועגן מען האט אוימגערופען זיין נאמען, האט ער דאס בעטראכט פאר א איבערנאטירליבע זאך אוג
האט זיך כאלד מודה געועעען .

לה) דאס צו"ווינשען" יענעם וענן ער גיסט איז צו מעגעגנען אונטער פיעלע פאָלקער אוג
עס איז אגאנץ אלטער מנהג. ער האט זיך געקענט געהמען דערפון וואם אין די אלטע דורות, װענן /
די חכמת הרפואה איז נאך נישט געזועזען אזוי ברייט אונ פיין ענטוויקעלט זױי אין אונזערע צייטען,
האט זיך דער מענש שטארק געשראקען װעגן ער האם אניס געטהון , וארום אז מען ניסט אי
א סימן אז מען האט דעם קאטאר אין נאז , דער קאטאר ברענגט אמאל מיט זיך א לונגעגענטצינדונג, א אויס-
צאָהדונג א. ד: ג) , דאריבער האט מען יענעם צוגעווינשען. װענן ער האט א נים געטחון , כדי ער זאל
בעהיט ווערען פון די שרעקליכע קראנקהיוטען וואס דער {ניס" זאגט אן ,

לו) איבער די דאזיגע ,שיר המעלותן" איז כדי אז טיר זאלען זיך דא אביסעל צו רערען אוב -
אנוויזען דעם מקור פון וואנען זי קומען ארוים, אפֿשר װעט עס אױף אימיצען פון אונז װירקען .

דער נוסה פון די שיר המעלותן איז אללע בעקאנט אונ מיר דארפען עס דא נישט װידער
האלען ,‏ מיר ועלען דא נאר ארויסשטעלען די נעמען פון רי ווארטער וועלכע זענען ארויסגעשטעלט ארום
דעם שיר המעלות ,

פילית אבטי, אביז, מזרפו, הקדש, אוֹדם, אקפידא, אילו, סטוודיא אבגוקטי, שטרונת,
קליבושי, תליתי , פירטשה. דאם ווארט ,לילית" איז איין איבערזעטץ פון דעם מיטחעלאגישען נאטען 1
מץצ אדער שסצ (נאכט),. די דאזיגע גאפטין האט געהאט צו הערשען איבער דעם טױרט, איבער
רציחות אוג מלחמות , אויך איבער אללע בייזע קראנקהייטען , 2

וֶעגְן אֵינֶער גִיסְט עֶפֶּעם אוֹים בַּיי נַאכְט זָאל עֶר רְרֵיי מָאל זָאגֶען .הִיט אד" לו),

אבוטי אז דער פאסשך פט6:שם װעלנען מערקורוס האט, אוים קנאה , פערוואנדעלט אין
6 מארמאר-שטיין , | |

אביו איז דער געוויסער פויגעל 1018 , װועלכען די מצדיים האבען געמאכט פאר דעם גאטט
פון גערעכמיגקייט , אונ אפשר איז פערביטען געווארען די ב' אויף אפ' מאכט דאט פנץ8--דער היליגעױ
אָקס, וועלכער איז געוועזען ביי די אלטע מצריים דער עלצטער גאמט פון זייערע אללע גאטטער

מורפז , איז וואהרשיינליך דער אבגאסט מארפעאוס (די ז' איז א אוברונע) , װעלכער האט אי
הערשען איבער די חלומות פון די מענשען; ער אי לילית'עט װהן .

ה ק ש איז ענטוועדער דער שאנער פאסטוך 801 אין ועלכען גאַלאַטהעע האט זיך פערליעבט
אונ דורך איהר איז ער ערמאָרדעט געווארען פון דער העסליכער פאליפהען, אדער ער איו דער עאַקס
וועלכ ער אוז גאכין מוידט געווארען איינער פון די שופטים וועלכע זיסצען אין גיהנס אונ משפטץ די
זינדיגע נשמות , אדער אפשר אי דאס די גאמטין 1:0448 וועלכע האט צו הערשען ביי נאכט אויף
דעם כּשוף .

אודם איז 41408, א ביינאמען צום שר של גיהנם -- פלוטא .

א קופידא אז דער גאט פון ליעבע --- קופידאן,

אילא 8010 איז אינע פון די פעען (רוחות) וועלכע די היפט"גאטטער שיקען אראם אום
דער ערד צו בעשטראפען די רשעים.

אט רודיא 420010 איז איינער פון די פועלע נאמען וואס עס האם דער גאמט פון מלחמח .

א בג וקטי איז צוזאמען געזעצט פוּן צוויי גאמען, פון באָג אדער ב וג (אוֹיף דעס נאמען
לופם זיך רער געויסעף פויך ועלנען מען האט אמאל שטארק פערעהרט) אוב פון קע טוס דעם
שרעקליכע מראקאדיל ,
| קליבוטי זענען ענטװעדער די צװײ ברידער קלעאביעם אוב ביטען ועלכע זענען נאף
דעם מאלצייט אנשלאפען געווארען אויף אייביג , אדער סען דארף לעזען קאבאלדא , דאס זענען
די שטוב"לצים פון דער מיטהאלאגיע וועלכע דאקוטשען שטארק די טענשען.

שטוונת א ינא, וופימערם פרוי אונ שוועסטער, וועלנכע האט ביי איהם געהאט א שלעכט
לעבען , זי איז די גאטטין פון הימטעל אונ ערר, הערשט איבער עשירות אוג איבער די התגה
איהר אויגענשאפט איז קנאה אוב גאוז 0

תילתוי אז ענסשװעדער 1818808, דער גאמט פה די התונות, פאף וועלכען מען פלעגט
זינגען פויב-ליעדער אויף דער חופה װועטשערע אדער מען דאױף לעזען תלתא (דריי) אוג צוואמען מיט}

פירט שה 2802 זענען די דרי שװעסטער (פארצען , לילית' עס טאכטערס" , פון וועלכש
די ערשמטע צויי װעבען די פֿאדעם פון דעם מענשענגס לעבען אוג דו לעצטע. קוממט אונטער
אונ רייסט זיי איבער מיט פערמאכטע אויגען . : ' |

סיני 8106 איז די צוייטע גאסטין פון ליעבע, װעלכע װעקט אױף ליענשאפט בי דוּ
יונגע לייט , :
ס מגלוף, אז פון פװװמזסם סילית'עס װהן װעלכער האט צואגען אױה דעם שלאף פון
דעם מענשען. ער איז אוסגעמאלם מיט וויסע פֿליגעל אונ מיט קרומע פים, או אױיך פון
פטקנם) אזא סייך װעלכער איז פיעל מיט באוהייט.

אט דאס איז דער מקור פון די זאנדערבארע וארמער ואס זענען אױסגעשטעלש ארום דעס
הייליגען געדיכט שיר המעלות ! דאכמ זיך אז איצש וועס יעדער עהרליכער יור פארשטעהן צו מעג
מען אריין נעמען אזעלכע גשיר המעלותץ' אין א יורישע שטוב אוג צו קאנן דאס ריענען פאף
א שמירה 1 |
לו) די מאססע זאנט או ראס געהט פאר שרים ועלכע שפאצירען ביי גאכט אין די נאסען

== 958 ==

9 אַו מֶען טָהוּט אָן א זִיפֶּעל אויפְן קָאפֶּף וֶעט מֶען גֶּעקימֶען אפַּאֶרךְ לה) ,
פך מֶען טָאר וֶענֶעם נִישְׁט דֶערְלַאנְגֶען אַמֶעסֶער מִיטָּן שְׁפִיץ לט)

4 וֶענְןֶעם בְּגָאוְט א גאנצֶען מָאג א שְׁטרֶעם-ויגֶר איז אַסימן אַז א שְקֶכטֶער מֶענְט
אָט גֶעשְׁטרְבֶש- . / 5

5 וֶענְן א שְׁטַּארְקֶער וינֶד כָאוְט נִישְׁט גֶעהְן קיין רֶעגֶען אִיז א ִימֶן אַז די כּשְפִַם
צֶעטְֵייבֶּען די וָאלקֶען מִיט וִיעֶרֶע שְׁטֶעקֶענֶם .

6 אַז עס פַאלְט אֵיינֶעם אַרוֹיס דֶער בִּימֶען פוּנָם מויל בְּשַׁעַת דער צְוַייטֶּער וִיצֶט
אַ קעגֶען אֵיהֶם אז אַ סִימְן או דֶער לֶעצטֶער פַארְנִינְט אִיהֶם נִישְׁט ‏ װָאס עֶר עֶסט.

דס אַז מֶען נִיט יֶענֶעם אַוֶועק דֶעם כֶעצטֶען בִּימֶען , זָאגֶען יודִישֶׁע קינְדֶער , וֶועם
שְׁטַארְבֶּען אַ שׁלֶערְטֶער מֶענְשׁ מ) .

8 אַו ֶער מַאבַּאק קְלֶעבְּט זִיךְ צוּ צום דֶעמֶעל פון דֶער פּוֹעֶקֶע - זָאגֶען אלמְעָו יודֶען =
עֶס װעט זײַן בֶעגֶען .

9 וועגְן מֶען בֶענְשְׁט נָאבְץ עֶסְסֶען טָא .קיין מֶעסֶער נִיש כִיגֶען אופָן מִישׁ מ).

0 אַז מֶען צוּבְרֶעכְט אֵיינֶעם א מָאּ (פון קֶעהְט) בַארְם מֶען וִיךְ נִישְׁט לָאנֶען אָבְּקיפֶען
קֵיין אַנְרֶערֶען מָאפּ פוּן דֶעם וֶועלְכֶער הָאט אֵיהֶם צֶעבְּרָאכֶען .

אַז מֶען שְׁטֶעהְט מִיט רִי בְּלֹיגֶן קאפ וֶענְן אֶענֶען גֶעהְט . וּאגֶען ירִישׁע קינְבֶער .
וֶעט מֶען אוימְוואקְמֶען. | |
2 אז עֶס וֶוערְד צֶעבְּרָאכֶען אִין אַשְטוּבּ א כּלִי טָאר מֶען זיך גִישְׁט מִצַעֶר ניין רֶערויף.

5 אַז מֶען צֵיהְט זי אי אין אַנייעֶר דִינָה בארף מֶען אִזן פְריהֶער פַאר אַלְלֶעם *
ארַיין-טְרָאגֶען בְּרוֹיט מִיט זַאלְץ. : 1

4 אַז מֶען צֵיהְט זִיך אַרױס פוּן א רִירָה זָאל מֶען דָארְט עֶפּעִם אִיבֶּערְלֶאעְן פאר אַ ור. -
אַצְוָאק אָן וַאנְד אָרֶער עֶפֶּעם אַנְרֶערְשׁ , זָאנְסְט מָאר מֶען זִיךָ אַהִין גִישְׁט צורִיק צריין צִיהֶען

אין אמתי'ן אבעף אי דאם גאנץ אינפיך . מען זאגט ,היט אייך" כדי ער עס װעט פֿון די
מענשען) פארבוייגעהן אין דער פינסטער זאל זין וויסען צו הימטען { מען זאל איהם נישט באגינען -
אוג אזוי װי די מאססע איז דאך וי א קינד. וועלבען מען מוז ענמווערער צוזאגען גאלרענע בערג אדער
אבשרעקען מיט אבער, האט מען.זיי געמווט איבערשרעקען מים שוים אבי אנצופיהרען אונטער איחר
דעם קלוגען טנהג .

לח) מען מיינט דא אבצושרעקען דרי קינדער כדי עס זאל בי זי גישט מערקלעכט װערען
רי האאר פונ'ם מעל ואס עס קאנן זיך צומאל אבשטעלען אין דער זים * י

לט) כדי מען זאל איהם נישט מויק זיין אומגערען .

ט) כדי איינצופלאנצען אין די הערצער פון די ינגע קינדער די מרה פון רחמנות , דאס
זי זאלען יענעם אוועקגעבען אפילו דעם לעצטען ביסען פון דעם מױל אוב איהם נישט לאוען

פאלען .
מא) וארום דער טיש--בשעת טמען עסט אוג מען בענשט -- איז אמובח, אויף וועלנען עס

טאר גִים ליגען קיין איוש . -

= יו

בַּיילַאנֶע צוּם הוֹיזפְרֵיינְד צוייטֶעם בּוך,

ריר אלא לאר םי" א" יי אי בע 2 ,טע "ער

וּדִישֶׁע שְׁפְּרִיכְווָארְטֶער

אַ שְׁפָרִיכְוָוארְט אִיז לָהַבְדִיל אַ תּוֹרֶה (וד. שפרימװאָרש!'

6ט,

הערוים געגעבען פון 3 ספּעקטאָר,

22 , 116 008 ?ק1עספטומהזעת 6100 8טם ,110001461ען 00616068

= רערעג

צל"ש ר שרשישישלשיל

פָאררֶערֶע.

שיין אַיָאהר צֶעהן אַז אִיךְ הָאבּ בַּרָעה גֶעהַאט צוזאממענ-קלייבָּען אַללַע ייוְרישֶׁע
שֶׁפּרִיכוָארְמֶער' . גָאר וַוייפִיעל אִיך הָאבּ גֶעקְלִיעבֶּען. פֶערשְׁרִיעבֶּען אוג פַּאר-צֵייכֶענְט דֵי
וֶועלְכֶע אִיךְ הָאבּ אין זכּרון אוּג רִי וֶעלְגַע אִיך הָאבּ פון אַנְרֶערֶע גֶעהַאט , הָאבּ אִיך פָארְט
נִיט גֶעהַאט אַללָע, אוּג א ,הַאלְבֶּע אַרְבֵייט' הָאבּ אִיךְ נִיט גֶעוָואלְט רֶרוָקען .

וַוייפִיעל מֵיהֶע אִיך הָאבּ מִיר גֶעגֶעבֶּען הָאבּ אִיךְ רָאך גֶעוֶעהען אַו;עם אִיז ,אַ מַעֲשֵׂה
אֶהן א סוףי, ד. ה. עס הַארְף נָאךְ צָעהן יָאהר רוֹיֶערֶען בִּיז אִיךְ זָאלל קוּמֶען צוּ אַ עֶנְדַע+
נָאר אֵיין גֶערַאנְק הָאט מִיר פַאר-שְׁפָּארְט דִי צֶעהן יָאהר-- רָאס אִיז גֶעווֶעוֶען מיין . אויפרוף
וֶועגֶען רִי שפרִיוָארְטֶער אין יוּרִישֶׁען פָאלקְט-בְּלַאטט' (4 טי 1886) . דָארְט הָאבּ. אִיךָ אִין
קוּרְצֶען ערקלָארט דֶעם ווֶערמָה פון אַשְׁפּרִיכ"וָוארְט בִּבְלֵל אונ פון +זֵיישֶׁע שְְּׁרִיכווארְמֶער
בִּפְרֵט, וֶעלְכֶע מְרָאגֶען זִיך אַרום וֶוער וויְטווייפִיעל הּנְרֶערְמֶער יארֶען. אוּנְֶערֶע עֶלמֶער-
זיירֶעם אוּג עִלמֶּער-בָּאבֶּעם הָאבֶּען גֶערֶערְט מיט רִי שְׁפְּרִיכווָארְטֶער . אוּג בַּיי אוּנָו ליִענֶען
יי זף אוֹיך אוֹיף דֶער צוּנְג אוּג. וֶען נֵיי פַּאסֶען נָאר ציש שֶנצעס קוּממֶען זֵיי אַללײין גָאר ‏
אונ"גֶעבֶּעטֶען . | הי

אִין דֶעם ;אויפּרוף' הָאבּ. איף זִיף גֶעוּוֶענְדֶעם צוּ יֶערֶען . וָואס אַיִנְטֶערֶעמִירְט זִיךְ פאר
דֶער זַאףְ. מֶען זָאלל מִיר מִיט-הֶעלְפֶען אין דֶעם . ר. ה. מֶען זָאלל מִיר צוּ"שַׁיקֶען שִׁפָּרִיב-
הַוַארְמֶער י יֶערֶער פוּן ַיין אָרְט . פון ויין גֶעגֶענְד , אוּג מַאקֶע בַּאלְד אִין דֶעם אֵייגֶענֶעם נוּמֶער
פָאלקם-בְּלַאט אָנגֶעהֵייבֶּ רֶרְקֶען אֵינִיגֶע פוּן רִי שְפְרִיוָוארְמֶער וֶעלְבֶע הָאבּען וִיף
גֶעפּונֶען אין מֵיינֶע כְּתָבִים ,

וִוי עס הָאט זִיךְ דֶער-נָאךְ אַרוֹים-גֶעוִיוֶען . זֶענֶען מֵיינֶע וָארְמֶער נִיט גֶעוֶועוֶען יול
קוֹרֵא בַּמִדְבְּר'-- אִין א צַייט פוּן עטְלִיְבֶע וַואכֶען הָאבּ. אִיך בִּיו טויוֶענְד בְּרִיעף בֶּעקוּמֶען :
(עת ער בְּרִיעף איז גֶעוֶעזֶען מִיט שְׁפְּרִיבוארְטֶער י רִי בְּרִיעף וֶענֶען גֶעוֶעוֶען נִיט גָאר פון

== 000 --

דוּסְלַאנְר אוּג פּוֹילֶען . זָאנְדֶערְן אויך פון אויסלַאנד אָפִילוּ אִין אפְּרַקֵא אִין אוסְטְרַאיַע האט
זִיף אויך גֶעפוּנֶען אַ צוויי דְרֵיי פַארוארְפֶּענֶע יורֶעלֶעךְ וָואם הָאבֶּען נִיט פַארגֶעסֶען רִי שְׁפרִיבי
וָוארְמֶער פוּן וייֶער פָאלְק אוג הָאבֶּען אוֹיךְ אריינ-גֶעשִיקט . |

נָאך מיין פָארְמִירֶען דִי בְּרִיעף הָאבּ אִיך גֶעוְעהן אַז דֵי מִייהֶעלְפֶער צוּם זִאמֶעני
מְלייבֶּען שְׁפַּריכְוַארְטֶער זֶעגֶען : דָאקְטוֹרִים . אִינְושׁענְיֶערֶען, שְׁרִיפּט שְׁמֶעלֶער . סוֹחֲרִים ,
בעליימְלָאנוֹת . פְּרָאסְטֶער עוֹלָם אוּנ אֲפִּילוּ יודישֶׁע מָאכְמֶער , מִיט יי וָוארְט אַללע
הָאבֶּען זִך פַאר-אִינְטֶערֶעסִירְט פַאר דֶער אִירֶעעָ.

אִיבֶּער-קוְקענְדיג דִי בְּרִיעף הָאבּ אִיךְ בַּאמֶערְקְט. אַז דִי אֶמָתַעואָרְגִינָאלֶשׁ רי-. ‏ שֶע
אוּג זַאפְּטִינֶע שְׁפְרִיכְווארְמֶער הָאבֶּען זיך צום מָעהר גֶעפוּנֶען אִין דִי בְּרַיֶעף פון דֶעם
פְּרָאסְמֶען עוֹלָם. דֶער פַאקט ייט אַז אוּנוֶערֶע אִינְטֶעליגֶענְציע הָאט זיך ליידֶער דֶערוֵויימֶערְט
פון דֶעם פָאלְק , נָאר אִין אֵיין וֶועגְם זעהט מֶען אוֹיף פוּן זִייֶערֶע בְּרִיעף או זֵיי וֶענֶען נָאף
פָּארְט צוּ-גֶעבּוּנְדֶען צוּם פָאלְק. פון זי הָאבֶּען מִיט פֶערגֶענִינֶען צוּ גֶעשׁיקְט הָאמֶשׁ צוּ פִּנֶף
אָדֶער צָעהן שֶפְּרִיכְוארְטֶער, פארוועלבע אי ראנק אלֶעמֶען גָלייך פוּן דֶעם גַאנְצֶען
הַארְצֶען .--

אָבֶּער אִין דִי מָעלות וָואס אי הָאבּ גֶעפוּנֶען אין די שְׁפְריכְוָוארְטֶער פון רֶעם
פּרָאסְטֶען עוּלם הָאבּ אִיך אויף גֶעפִינֶען פִּיעל חֶמְרונוֹת . עֶרְשְׁטֶענְם הָאבֶּען מַהייל פון זי
: גֶעשְׁרִיבֶּען מיט אַוא כְּתֵב אַז מֶע הָאם זִיף בֶעדַארְפְט אַרֹיס נֶעהמֶען דִי אוֹיגֶען אִיבֶּער-לִייֶענֶען
אוּג צְוֵייטֶענְם הָאט זִיךְ וֶעלְטֶען גֶעפוּנֶען אַ גַאנץ וָוארְט מֶען זָאל עס נִיט דַארפען אוים"
בֶּעסֶערֶען ! נָאר פָאר זִייֶער מֵיהֶע רַאנְק אִין? זֵיי נָאן אַמָאהל פוּן טִיעפֶע | הַארְצֶען .

אִיךְ הָאבּ נָאךְ גֶעהַאט זָעֵהֶר אַשְׁוֶוערֶע אַרְבֵּייט 1 אויס-צו-קלויבֶען דִי שׁפּרִיכְוארְמְשִי
פוּן דִי בְּרֵיעף. וַייל דָאס רוב פוּן זֵיי הָאבֶּען בֶּעשְׁרִיבֶּען דִי אֵייגֶענֶע ואס דֶער צְוֵויימֶער.
כִּמֶעט צְוֵיי וָאהר הָאבּ אִיךְ גֶעאַרְבֵּייט אַרוּם דִי בְּרְיֶעף אוּנ פַּנֶף הוּנדֶערט פון זַי זֶענֶען
גָאך גֶעבְּלִיבֶּען נִיט בֶּעאַרְבֵּיטֶעט.

אוּג אַזֹי וִי אֵיהר זֶעהט אִיז דֶער רֶעזוּלְטַאט גֶעווֶעזֶען זָעהר א גוּמֶער. ערְשְׁמָענָם
הָאבּ אִיך פַארישְׁפָּארְם אָניצוּיקוּמֶען צוּ רִי גֶעצֶעהלְמֶע בִּיכֶער וָאס הָאבֶּען זִיךְ שׁוין צוּרִיק
מיט יֵאהרֶען גֶעפַּרִיוִוט צוּקַאמֶענ-קלייבֶּען יוּרִישֶׁע שִׁפְרִיכְוארְמֶער ‏ איף בִּין וְעהר צוּ פְרִירֶען
דֶער פַאר, וַייל דִי. שֶפְּרִיְוָוארְטֶער פון רִי רוּסִיש--פָאלְִישֶׁע יודען זֶענֶען אִין רִי בִּיכֶער
גְרָאסְמֶענְטְהֵילְס פַאר גְרֵייוֶט . נִיט רִיכְמִיג אוּנ גֶעקינסְטֶעלְט . אוג אין צְווייטֶענְט נִיט אֵיינֶעם
פוּן זיי אִיז נָאךְ נִיט גֶעלּנְגֶען צוּטַאמֶענְקְלֵייבֶּען אַלל ע יודישע שפריבוואמֶער , מִיט אֵין
וָוארְט 1 אִיךְ הָאבּ די שְׁפַּרִיכְוָוארְטֶער נִיט גֶענֶעמֶען פֿוּן קיין שם בּוך נָאר { ל ייך פוּן
רָעם פָּאלְק.

דֶער וַוייל הָאבּ אִיך גֶעוֶעהֶען אַו פון רְרוְקֶען אִין יפַאלְקפ-בְּלַאטי צָעהן אָדֶער עלֶף
שֶׁפּרִיכְווָארְטֶער אַ וָאךְ, וֶועט ‏ קֵיינְמָאהל צוּ אַעֶנְדֶע נִים קוּמֶען אִין מֵיין צְעהן יְאהרִינֶע.
מֵיהָע וֶועט פָארְט צוּ גְרוּנד גֶעהֶען, רֶערִיבֶּער הָאבּ אִיךְ אוֹיפגֶעהָארְט זֵיי צוּ רְריִקען .

מיט מיין קוּמֶען קיין וַארְשָא הָאט וִף מִיט מֵיינֶע שְׁפּרִיכְוארְטֶּער גֶעְרָאפֶען

-- 000 -=
אַזֶעלְטֶענֶעם נְלֵיק , דער צוּיפַאלל הָאט מִיך דָא צו-זַאמֶעניגֶעפִיהרְט מִיט אַ הִיגֶען בֶּעואוּסְמֶען
אינְטֶעליגֶענְֶען גֶעלֶעהרְטֶען אונ גַעאְמֶעמֶעטְן מאנן. ה. י. ב. . פון וואנֶען אִיךְ הָאב. נָאף
פּיעל גֶעהָארְט אִין פֶּעמֶערְסְּוּרָג אֵלם לֶיעבּיהָאגֶּער אונ צויזַאמֶענ-קלַייבֶּער פון יוּרִישַׁע
שׁפְריבְוָארְטֶערי אוֹיךְ הָאבּ אִיך גֶעהֶערְט ואוג דער נָאךְ וֶעלְבֶּסְט גֶענֶעהֶען פוּןזיין גֶערִיהמְטֶער
טְּהִייֶערֶער. בּיבּליַאמֶעק. בַּיי ה. ב, הָאבּ. איך גֶעפוּנֶען פיער גֶעשׁרִיעגֶּענֶע בִּיבֶער מִיט יוּרִישָׁע
שׁפריְלָארְטֶערי רֶערֶענְפארְטֶען 1) ושׁפְרַאכְגֶעְרוֹיכֶטו מִיֶערְקְלַארוּנגֶען.

.

אִיבֶּער"קוְקענְדִיג ה. ב. כְּתֲבִים הָאבּ. איך גְטֶעמֶען אַז {עס איז אַ רִיזֶענ-אַרְבֵּיים, אוב
ווירְקְליף ה. ב. קָאט אִין דֶער זַאךְ גֶעאַרְבֵיט צְַַאנְצִיג ואר , ה. ב. אִיז גֶעוֶועוֶען אַװי גוּם
אוג מִיר נִיט אָבּ-גֶעזָאנְט זִיךְ בֶּענִיצֶען מִיט דִי כִּתָבִים וי איף וִוילל,

אִיךְ הָאבּ אַלְוָא מִיט דֶעם דרוָקען פוּן דִי שְׁפְּרִיבְוָאְרמֶער נָאר השעִן ב. צוּ . פֶער-
דַאנְקען י-- | |

אוג אַװי וי אִיך רֶעבֶען דֶערווייל נָאף נִיט צו רְרוְקֶען ירֶעיענְטוארְטָטן" הז * איך
גָאר אויםגֶעקְליבֶּען דֶער ווייל רִי ישְׁפּרִיכְוָארְטֶערי , |

איצְט וֶעכֶען גֶערְרוּקְט די אַללֶע שְׁפריכווארְמֶער וָואם איך הָאבּ אַרױם גֶענוּמֶען פון
ה. ב. כָּתָבִים אוּג אוֹיך מַיינֶע ווָאם אִיך הָאבּ. וְעלְבָּסֶט צוּקַאמֶענְגֶעקְלִיבֶּען אִין אַ צייט פוּן

1 רֶעדענס"אַרְמֶען הֵייסְט אזעלכע ווארטער וָאם גֶעבֶּען אַלוס א רִיכְטִיגֶען גֶעדַאנְק דורך אַ בִּילד פון לעבּען פּ
יי לִמשָׁל : זִיטְצֶען אויף שְׁפּילקֶעם'! אונְטֶער דִי דְרֵיי וָארְמֶער פַארשׁטָּעהט וֶערֶער אַז דִי מֵייטְשׁ אִיו : אז איינֶער
הָאט קיין לייט נִיט צוּ"זיטצֶען ו אָדֶער עֶר וָיילל נם זִיטְצֶען אונ מוז פָארְט נִימְצֶען אונ נָאךְ אַנְדֶערֶע פִיעל בֶּעדַיימוּנגעֵךְ +

נּנְרַאם שֶׁטְרֵאם מאף מִיר אַ לֶעסְנִיקי די ה, אֵיינְס מִיט דֶעם צְוִייטֶען קעהרען זיך גָאר"נִיט אָן י .פון דער
אָאנָו הָאכֶּער קוֹיפֶען . פון פוֹיגֶעל מִילְדִי א, ז. וו מִיט אֵיין הָארְט ן ירֶערֶענס-אַרְמֶעף הֵייסֶם צו"זאמ"י
מֶענגֶעשְׁמֶעלְמֶע ווארטֶער ווֶעלְכֶע גֶעמֶען איבֶּער דֶעם זִינֶען פון דֶעם שמעעם דוּרָך אַ פִינוֹר דוּרֶך אַלֶעבֶענְם בֵּילְר גֶענְרִינְדֶעמ
אוֹיף פּרַאקְטִיקֶע ו אונ דֶער"צוּ קוּרְץ אוג דֵייטְלֶיך . , 1

שְׁפְּרִיכוָוארְטֶער זֶענֶען וִוידֶער גָאר עפִּיס אַנְדֶערְשׁ י אִין גֶעקֶען שפְּרִיכווַארְטיאָיו דָא מוּסָר ו חָכְמָה . אֹמֶת , רֵיינֶענ
הוּמָאר אוג סאמירע, לְמְשָׁל : עֶוער עֶס הָאט הִינְדֶער אִין דִי וִויעגֶען זָאל לֵייטֶען לָאזֶען צוּיפְרֶיערַעני
ה. אַו דֶער וָואם הָאט קינְדֶער טָאר נִיט רֶעדֶען אייף יֶענֶעם אֲפִילוּ נִיט אויף קיין שׁלֶעכְטע מֶענְשָׁען ו ווָארוּם וֶוֶער וֵויימָט .
עי נַיינֶע גקינְדֶער ווֶען זֵיי וֶוֶעלֶען אוֹיס"וַאקפֶען ווֶעלֶען זיין בֶעמֶער פוּן דִי שְׁלֶעכְטֶע י אוּג אַנְדֶערֶע וועלֶען הָאבֶּען דָאם רעבט
גָאךְּ מעהר רֶעדֶען אוֹיף זֵיִי אוג די עלְטֶערֶען וֶועלִין הָאנֶען בוְיונוֹת . דָרום דָארְף יֶעדֶער מַעֶנשׂ נִיט רֶעדֶען אויף, קיינעם קיין
שְׁלֶעכשְם קען זִיך דֶען גֶעדֶער פוּן דֶעם אשְׁפּריכוָוארְט' נִיט אַרָאפּ נֶעהמֶען אַ גוּמֶען מוָּר ,

;אַ יודִישָער מענוג אִיו א קיהלער תִּשְׂעֵה בָּאָבֵיי אַ יודִישׁ גְלִיק אִיז אַז,ער קומט צו ברכוי+
א יוּרישׁ גֶעוִוינֶם אִיז דֶער גוֹרֶל צוּ גָרִישׁי,

ווִי"פיעל מְדויֶערִיגֶער הוּמַאר י פַאמִירֶע ‏ אוג דָאךְ אֶמֶת + וִוי"פִיעל רִיכְטִיגֶע בִּילויער פין רֶעם יורִישֶען לֶעבֶּען גע
פֵּינֶם נִיך אין דֶעם דָאוִיגֶען שְפְרִיכוָוארְט ?

פֹ

נָאך אינס ; אוֶען פְּרֵייעֶט זיךְ נָאמט ?-- וֶען אַיין בֶּעמְלֶער קְרַאצְט דֶעם אַנְרֶערֶען, מיי
-גִינְרִיגֶע מֶענ שֶׁען פּרײַען זִיךְ אַז אוּנז אִיז גוּם י אַז מִיר מַאכֶען גוּטֶע גֶעשֶׁעפְמֶען ! ווֶען מִיר ואוֹהנֶען אִין צֶעהן צימטער,
נִימְצֶען אֵיי דֶער וֶערשְׁמֶער לָאוְשֶׁע אִין מֶעהְאַטֶער י פאההען אִין א קארֶעמֶע י אוֹיסגֶעבֶען טיענניער אוֹיף צִיערוּנג אונ לנקסום,
אוג דֶער גְרוֹימֶער נָאטט פְרִייֶעט זִיךְ וֶוֶען אֵיין אָרֶעמַאנן הֶעלפְט דֶעם אָנדֶערֶען מִיט ואס ;עס אִיו . דֶערפוּן קען מֶען אויף
דְרִינְגֶען וִוי גָאם אִיז בְּרוֹגָז וֶוען דער רייִכער הֶעלְפְט נִים דֶעם אָרֶעמַאנן ! וָואס פַאר אַ גְרוֹימֶער טיעפֶער גֶערַאנְק גֶעפִינְט
עי ןע שׁריבָארְט לאז רָאס הָארץ אִיז פולל, גַעהן רי אוינען אִיבֶּער .סנעי מאכְֶער .=

6 אן סה יי

אלפנ ואאגאט

צָעהן יָאהר 2) אוּנ ִ אִיהר ועהט לִיעבֶּע לֶעוֶער גֶעפִינְט זִיךְ אִין דִי שֶפְיִיכווָארְמער
דייס יאהר. אַרבָייט + --

ביר ְלֵייבְּט נָאךְ צוּ בַּאמֶערקֶען אַז וִי פִיעל ה. ב, אוּנ אִיךְ הָאבּ בֶּעאַרבִּייטֶעם
דִי שְׁפְּרִיכְווָארְטֶער , זֶענֶען זֵיי דָאךְ גֶעבְּלִיבֶּען פְּרָאסְט אָגִינַאל , פּנקט וי דֶער עוֹלֶם
רֶערְט ויי. רֶען אוּנזֶר צְוֶעק אִיז גֶענֶוענֶען נִיט צו הִינְסְטְלֶען דִי שְפַּרִיכְוָוארְטֶער
אוּנ זֵיי ריכטיג איבּער-ג עבּען דרום הָאבֶּען מיר אִין אֵייניגֶע אִטֶער אִיבֶּער
עלא דיא גרייֶוען וֶועלְכֶע רֶאם פַאלְק הָאט אָנ ְגֶענוּמֶען .

4

- | = מ, ספעקטאר,
! = וארשא רעצעמבער 1857 5

=
נב 9) װי איך האב פריער געזאגט געפינען זיך ביי מיר ביז 800 בריעף מיט שפריכווארטער ,

נאר זיי פארדערען נאך א יאהר צייט זי צו בעארבייטען , איך קען פאראוים ניט ואגען וויפיעל עס וע
יך צו { זאממען קלויבען, װעל איך זיי אלם ביילאגע ניו דרוקען צו די דאזיגע שפריכווארטע .

מ. 90

יוּדִישֶׁע שְׁפְּרִיכְווארְטֶער

יּרִי שֶׁע שִׁפְרֵיכְווארְמֶער

:

.וע

בי

פ

גיינרֶערֶענִישׁ איז ערְגֶער וי אַ קרָאנְק גו
אַ אָרֶעמַאגן וִוילל אוֹיך לֶעבֶּען .
5 אַ אָרִימֶער מְיוּחֶם אִיז גֶעגְלִיכֶענְט צוּ רִי
{ = שׁבְרִי לוחוֹת
(צ ַּארְג מיט א גארג קומען זיך נים צוי
גויף. אָבֶּער א מַענשׁ מיט אַ מֶענְשֶׁען יא
אַ בּוֹים בֵּיינְט זִיךְ נָאר וֶווען עֶר אִיז יוג
א בְִּינֶד הִינְרֶעל גֶעפִינְט אוֹיךְ אַ מָאל אַ
קֶערֶענְריל :
- אַגְלִינֶד פֶּערֶד טְרֶעפְטנְלֵייְ אִי גְרוּבּ אַריין
אַ בִּוזְקוּנִים אִיז אַ פַארְטִינֶער יָתוֹם
א בַּעלימְלָאכָה אַרְבֶּעט פַאר דעם עֶסְמֶען
אוּג עֶסְט פַאר דֶער אַרְבֵּייט

58

, א
ר

אַבַּעלמְלֹאכָה שְׁטַארְבְּט נִיט פַאר הוּנְגֶער
גג אַ בֶּערִיהמֶער אִיו גוּם צוּ שְׁלַאנֶען
אַ בְּרוּגֶען שֶׁעפְּט זיך אויף אוֹים 3
אַ גַאנְץ וָאהר בָּארְוים אוּג תִּשֶׁעהבְּאָב

3 אי זָאקֶען 8 |
אַ גַאנֶץ יאהר שִׁיכּוּר אונ פּורים ניכטערייי

14
15 אַ גַאנְצֶער נארר אִיז אַ הַאלְבֶּער נָבִיא 4

1 אַ גַאסְט אוֹיף אַ וַייל זֶעהט אויף אַ מֵייל,

וע אַ גוּט וָארְט בְּרַינְגְט אַ גוּמֶען עֶנמְפֶּער

16 אַ גוּמֶער בְּרוֹיכְט נִיט קיין קלעפיא שְׁלֶעב-
מֶען הֶעלפְט נִיט קיין קְלֶעם .

19 אַ גוּמֶער מָאגֶען,קען פיעל פֶּערְמְרָאגֶען

39 אַ בִּיסֶעל אוֹג א בִּימֶעל וֶוֶערְט אַ פוללע
שיססעל

אט א

4 זיך איינרערען (איינבילרען) אז מען איז קראנק, 9} אללעס האט אַ ענדע

ו

1 א געֶמאַכֿטץַ מכשפח אוו עֶבֹּנֹעָר פֿון
א אָמת'ע,

2 אַדאַנק קעֶן מעֶן ניִט אין קעֶטעֶנעָ אַרײַן
לײַגאך, אי

5 אַדאָקטאָר קעֶן זיַך אַלײַן ניט הײַלען

4 אַ הונד בּלײַבּט אַהונף --ד+.

8 אַ הונד װאָס בּילט בּײַסט ניט

6 אַ הונד זאָל מײַן האַרץ אוֹים:חאַפען
װאָלט עֶר משוגע געװאָרעֶן .---י-

7 אַ הײַמיִשעֶן גגב קעֶן מעֶן ניִט אײַנהיטען

8 אָהן פֿײַעֶר איז קײַן רוֹיך ניט .

9 אַ ואוילעָר יונג. אי שטעָנרוג אין דעֶר
עֶרף יי אי 22 וו

0 8 װאָריִם און חרײין מײַנט אַן קײַן ווִפעם
איַן ניִם רא - -

אַ וַייבּ שְׁמֶעלְט אוֹיףדי פים אונ וַוארפָם

דל

פון די פִּיט
אויף אַ יּנְגֶען בּוֹים שְפְִּינְגֶען אללע צִגֶען
5 אויף אַ כַעָשֶׂה פְרֶענְט מֶען קיין קַשׁיְא ניט
4 אויף א גַארר אִיז קֵיין פֵּירוֹשׁ צוּ מאבען
6 אוֹיף אַ פַארשׁוָוע פֶערֶר שְׁטֶעלֶען זי אַל-
לֶע פְּליגֶען
4 אויף א פרעמְדֶער בּארְד אִיז גוּמ זִיך צו"
לֶערְגֶען שֶׁערֶען
7 אוֹיף נָאמט טָאר מֶען קיין קשִׁיא נִיט
פְרֶענֶען |

, אַ גרונד 1 אַ ‏ מלמף

האט זיך אמאָל מיט דעם װאָרטיל פאר"ענטפערט װען איוגער האט איהט פאָר-געהאלטען פאר-װאָס עף

ערקלעחרט, זיינע תלמורים פאלש דעם חוטש

, האטש װען ער האט שוין גענוג
װאָס איז אגאנץ יאהר ארום געלאפען בארוועט, האט זיך אים
זאָל מיט דער פֿרעמענע ווייוען אז ער קלאָגט נאָך דעם בית"
קיגדער אוג גארראָנים זאגען דעם אמת (ארער 1 זיי קאָנען קיין

מאָל אין זיין לעבען

= 000 ==

9 אויף דֶעם גֵנָב בּן ענָט דָאס חִיטֶעל נו

9 אוֹיף דֶעם רום אִיז שְׁמֶענְדִיג דָא

0 אוּמגֶעקֶעהרְט הֵייסְט אוֹיך גֶעפָּאהרֶען

41 אוּמזֵיסְט אִיז נָאר דֶער טוֹירְט אוּג דאך
קאסְט ער רָאס לֶעבֶּען

42 אוּמָעמאוּם אִיז גוּם אונ אִין דֶער היים איז
נָאך גֶּעמֶער |

אוּנְמֶער רִי אוֹיגֶען מֶעג מֶען רֶערֶען ווָאס

מֶע װיל |
4 אַז אִימְלִיכֶער צָאהלָט בֶּעוּנְדֶער, אִיו דֶער
בֵּיימֶעל גֶעזּנְדֶער

אַז אין אָרֶעמַאנן עֶסט א הוהן אִיז ער
קְבַאנְק אָדֶער דֵי חוּהן

אַו אַ קַארְנֶער וֶוערְר מִילֶר עֶסְט ער
בָארֹשְׁט מִיט לֶעקָאך . |

אַז נָאמט גִיבְּט ברוֹידט גֶעבֶּען מֶענְשֶׁען
פּוּמער 2 |

8 אַז נָאמט גִיבְּט מִיט דֶעם כֶעפֶּעל. גֶעבֶּען
מֶענְשֶָׁען מִיט רֶעם שֶׁעפֶעל

9 אַז גִנָבִים שְׁלָאגֶען זי קוּמְט אַרױיס רִיגְגֵבָה

0 אַז דָאם הַארֶץ אִיז פולל, געהן רִי. אויגֶען
אִיבֶּער

64 אַז דָאם מיידִיל קאן גיט מאנצען זָאנְט זי
די כּליזָמַר זֶענֶען שׁולְִיג

5 אַז רִי בּעליבּהְמֶע אִיז א שְׁלִימ-מעגִיצֶע
אִיז דִי קֹאמֶּץ א נאשערֶען

5 אַז די ווֶעקְט זאָנְטי זָאל מען גְלויבֶע

4 אַו די מוֹין אִיז זַאם, אִיז אִיהר דָאס מָעהל
בּיטֶער

אַז דִי נְגִידִים זָאכֶען. הָאבֶּען די אַרֶעמֶע-
לֵייט וָואס צוּ קאבֶען

6 אַז דִי קֹאמְץ וַאשְׁט זי וֶועלֶען זיין גָאסְט
אַז דִי ‏ רֵייפֶּען. צוּשפְּרִינְגֶען . צויפַאלְט

דָאס פַּאס

יט

1 ד. ח, דער בעל-עברה רעכענט זיך תמיד אין סכנה }

אַז דֶער בּעֲלִשִׂמְחָה אִיז אַ פְּרֶעמֶער-קוּמט
די גָאסְט גָאר נִים אָן

9 אַז דֶער הָאן קרַייט. קרַייט עֶר אוּמָעמְאוּם

6 אַז דֶער ווָאגֶען פַּאלְט, נֶענֶען דִי רֶערֶער
צוּישְׁווֶער -

אַז הֶער טֶעסֶער זִיצְט אוֹיף דִי שְׁפֶּענֶער
נֶעגֶען רִי שְׁפֶּענֶער-- שְׁפֶּענֶער

אַז דֶער מַאגן שְׁטַארְבְּט וויימֶען רי שְכֵנִים

וִוי פִיעל קִינְדֶער עֶר הָאט

66 אַז דֶער מִידוּר אִיו נִים גֶעשְׁמָארְבֶּען. אִיז
דֶער רָבִּי אוֹיך נִיט גֶעשְׁמָארְבֶּען

4 אַז דֶער קאפ אִיו נִיט רָאי געהט אַללֶעס -
אִין רֶער עֶרְד

6 אַז דֶער רָב גֶעסְט אִין שְׁמְרֵיימֶעל. גֶעהְט
דִי רִבָּצִין אִין סְפָּאדִיק

6 אַז דֶער תֵּלָמִיר אִיז אַ וואוֹילֶער. אִיז דֶער
רָבִּי אוֹיך אַ וואוֹילֶער

זט אַזױ גייט עִם אוֹיף דֶער ווֶעלְטו אֵיינֶער הָאט
דָאס בַּיימֶעל אוג דֶער אַנְדֶערֶער דָאס גֶעלְד

8 אַזוֹי לַאנְג בִּיוֹ דָאס רֶענְדֶעל אִיז נִים אוֹיסם
גֶעבִּיטֶען גִילְט עם

9 אַזי לַאנְג דָאט רֶעדֶעלְ דְרֶעהט זִיךְ, דְרֶעהְט
עֶס זי | -ו

ז אַזֵייגֶער וָאם שְׁטֶעהטי אִיזבֶּעמֶער אֵיידֶער
עֶר שֶׁלֶעכְט גֶעהְט

גז אַז מָע אִיז בְּרוֹנָז אוֹיף דֶעם מֵוֶן, ענְטְפֶערְט
מֶען קיין אֶמִן נַיט

גז אַן מֶע אִיז פויל הָאט מֶען נִיט אִין מויל

טד אַז מֶע אִיז צו קלוגי לט מֶען נָאר אִין
דֶער עֶרְד

וז אַז מֶע גֶּעקוּמְט דָאם בְּרייט . קוּמְט דֶער
מוֹירְט

וז אַז מֶע בְּרִיהט זיךְ אָבּ אויף הֵיימֶען בְלָאז

מֶען איה קַאלְמֶען

אויף אַ יאריד האט פליצום איינער אַ

געשריי געמחון ;אויף דעם גנב ברענט דאָס היטעל", דער וועלכען די, װאָרטער האבען איבער-געשראָקע

האט זיך א האַפ געטהון כיי דעם

היטעל , דער מיט האט ער זיך אלליין אוים-געגעבען , 2} ווענן דעם

מענשען שפיעלט דאס גליק, פערריענען בי איהם אגדערע מענשען אויך ,

== 000 --

וז אַז מָען גִים א זֶעץ אַחוּנְט וָאיֶען אַללֶע

צז אַז מֶע גַנָבְתּ אַרױס דָאס פֶערְד פַּארי

= שְׁלִיסְט מֶען רֶעם שְׁטַאל

ז אַז מֶען גֶעהְט אִין מִימֶען. הָאט מֶען א
נָאלְדֶענֶעם שְׁלִיטמֶען |

פז אַז מע גֶעהט גְלֵייך. פַאלְט מֶען נִיט

אַז מֶע דַארְף דֶעם גִנָב. שְׁניירְט מֶען איהם
אָבּ פוּן דֶער תְּליָה

אַו מֶע הָאט בְּרוֹירְטיזָאל מֶען קיין לֶעמֶעל
ואָדֶער לעקעך) גי זּכֶען

3 אַז מֶע הָאט דִי ווֶעלְט .הָאט מֶען יֶענֶע
וֶועלְט אויף 1 |

אַז מָע הָאט נִיט אוֹף שַׁבֶּת. הָאט מֶען נִיט
אוֹיף זוּנְטָאג גן |

4 אַז מָע הָאט נִיט קיין פִּנְגֶער .;קען מֶען
קיין פַיינ נִיט מַאכֶען

אַז מע הָאט נִיט קיין קאפּמוז מֶען הָאבֶּען
אין דִי פים 99

6 אַז מֶען הָאט גֶעכְמֶען גֶעגֶעסֶען. אִיו מֶען
הַיינְט נִיט זַאם

ז אַז מע הָאט קינְדֶער אִין די יגֶן זָאל מֶען
ליימֶען לָאוֶען צוּ פְרִידֶען.

אַז מֶע הַאקְט הָארְץי פַאללֶען שְׁפֶּעגֶער

9 אַז מֶען וֵויינְט זִיךְ אוֹיס. וֶוערְט גְרִינְגֶער אויף
דֶעם הַארץ

0 אַז מֶען ווילל זִיךְ אויס-שְׁלָאגֶען דִי הוֹצְאוֹתי
שְׁלָאגְט מֶען זִיךְ אוֹי דִי צֵיי

9 אַז מֶען ווילל זִיךְ בַּיים כְּבוֹד דֶער-הַאלְמֶען

4 אַז מֶע פּויקט. לָאז מֶען פּויִקען 5

מוּז מֶען דֶעם מָאהל-צֵייט אויף צְוִייֶען
שְׁפַּאלְטֶען - .

אַז מֶען ווילל יֹצֵא גַיין פַאר דֶער ווֶעלְמי
קָאסְט פיעל גֶעלְר |

98 אַז מֶען וֶועט דִיר אָן רֶערֶען אויף יֶענֶעם
זָאלְסְט דוּ נִיט גְלויבַּן בי עִם וֶעהֶען רִינֶע
אויגֶען | -

4 אַז מֶע וֶערְט אן דָאס גָעֲלֶר. ווערְם מַשׁ
אָן רֶעם שֵׂכָל

וו אַז מֶע זָאגְט גֶעשְׁטָארְבֶּען-נְלוֹיבּ

6 אַז מֶע זָאנְט מְשׁוּנֶע גְלויבּ!

זפ אַז מֶע זּכָט אַבָּאנְדֶער. גֶעפִינְט מֶען 8.
גְלֶעוֶער :

8 אַז מֶע מָהוּם אַהוּנְד גוּמֶם בֵּילְט ער -

9 אַז מֶע מְהוּט מִיט רֶעם שָׁווֶער. שְׁלָאפְט מֶען
מיט דֶעם בֶּער. 4

10 אַז מֶע לֶעגְט זִיך הּנְגֶערֶעג. שְׁטֶעהט מֶען
אוֹיף שְׁלֶעפֶערִיג

גטג אַז מֶע לֶעבְּט אֶהן חֶשְׁבֹּ. שׁטַארְבֶּט מֶען
אֶהן וִידוּי |

8ג אַז מֶע לֶעבְּט רֶער לֶעבְּט מָען אַלֶעם

6 אַז מֶען נֶעמְט אַרָאבּ רִי סְמֶעטֶענְעי
ְּלֵייבְּט די זיֶער-מִיל

0

1:

15 אַז מֶע צָאהלְט גֶעלְד, איז וֶוערְט גֶעלְף /
16 אַז מֶע צוּ מְרֶעט אַוָארֶעםי קְרִימְט,ער
זִיהְ אוֹיךָ

4 דער וואס האט די וועלט קען טהון גוטט אויף דער וועלט ער זאל האבען יענע װעלט

אויך , 9} ווען עס האט נאר געפעהלט געלד אויף

שבת װעט מען זונטאג. געווים ניט האבען, ווייל אים

שבת קען מען ניט פאר-דיענען אנ-צו-גרייטען אויף דעם אנדערען טאג . 3} אז מען פאר-נעסט עפים
מיט-נעמען אוג מען מוז זיך אומקעהרען זאגט מען: דער קאפ האט פאר-געסען אוג די פים מוזען ענטפערעןי
4} אז מען טוהט א שידוך מיט דעם שווער ווייל ער איז א שאָנער יוד , האטש די בלה אין א מיאוסע ,
י} ' דאס שפּריכװאָרט שטאמט פון דער דאזיגער מעשה: אמאָליגע יאהרען איז געוועזען איינגעפיהרט
אז ווען איינער האט אויפגעהערט צאהל ען זיינע חובות ר, ה, , אנגעזעטצט" פלעגט קהל שיקען א פויקעך
ער זאלל זיך שטעלען ביי דעם אנזעצערם שטיב אדער קראם אוג זאל פויקען בדי די גאנצע שטאדט זאל
וויפען ער עס האט אנגעזעטצט, איינמאל האט זיך געמאבט, אז שטערעל דער קרעמער האט אנגעזעטצט
אוג דער פויקער האט א טעות געהאט אָנשטאָט וואס ער האט בעדארפט זיך שטעלען פויקען ביי שמערעלס

קראָם האט ער זיך געשטעלט ביי בערעלס קראם,

אז בערעל האט פליצום דערהערט וי מען פויקט געבע

זיין קראָם אוג האטש טהייל האבען איהם געזאגט אז דער פויקער האט א טעות געהאט , גאר בערע
האט דעראויף גענטפערט ,אז מען פויקט זאָלל מען שוין ווייטער אויך פויקען* אוג האט טאקע אויפגעהערט

צאהלען זיינע בעלי-הובות ,

-- 0 -

, אַז מֶע קוקט אַרױס אויף דֶעם שְׁוֶערְס

= שְׁמוֶעל, גָעהט מֶען בָּארְוֶועס

109 -אַז מֶע קלַאפְּט אוֹיף דֶעם טִישׁ. רוּפָט זִיךְ

| אָהן דִי שֶׁעער

9 אַז מֶע קלויבּט
ְלָאטֶע אַרַיין .?

10 אַז מֶע קען נִיט אַרִיבֶּער, מוּז מען אַרוּנְמֶער

131 אַז מֶע קען נִיט בֵּייסֶען. זָאל מֶען בי צֵיין
נִיט וַויינֶען |

צּו. אז מָע;קען נִיט מַאכֶען וִוי מֶען וילל מוּו
מֶען וֶועלֶען וי מֶען קען

וו אַז מֶען שְׁמֶעלְט נִים אֵייינֶעהמְט מֶען נִים
אוֹיס

4 אַז מֶע שִׁיקְט אַ נַארר אוֹיף דֶעם מארק,
פר'ען זיך די קרֶעמֶער

1 או מֶע שְׁמְיֶערְם. פָאהְרט מֶען

זט אַן מֶע שְׁפֵייֶע רֶעם צִיגֵייגֶער אין פּנים,
ואנֶט ער; עס רֶעגֶענְט :

זגו אַז מַע שְׁפִּיעלְט זִיךְ מִיט אַ קַאמְץ. מוּ
מֶען פאר-ליעבּ גֶעהמֶען אִיהר קרַאטְץ

1 אַז עס אִיז נִיט דָא קֵיין פְלֵיישׁ. גְרִיוֶעם
מֶען די בֵּיינֶער |

19 אַז עִם גֶעהְט, לוֹיפְט עס

10 אַז ;עס קוּמְט אַרוים פוּן אַ קַאטְץ. מאכט
עָם ,מְיאוּי,

צוּ פִיעל, פַאלְט מֶען אִין

1 אַז נעס קוּמְט דֶער בַּאשֶׁערְטֶער. ווֶערֶט .

דָאס אִין צְווֵיי ווארְטֶער
138 אַו עס קוּמֶען דִי מֵאוֹת . קוּמֶען דִי דָעוֹת,
3 אַז קָאטֶער אוּנ מוּטֶער וֶענֶען שָׁדִים. קוּמֶען
אֵרוֹים קִינְדֶער וי רִי רוּחוֹת

4 אַז צְחֵיי זָאגֶען שִיכּוֹר, דַארְף זיך רֶער.

רְרִיטֶער לֵייגֶען שְׁלָאפֶען
15 אַז צָוֵויי שְׁלָאפֶען אוֹיף אֵיין קישֶען, דַארְף
ויה דֶער דְרִימֶער נִיט מִישֶׁען

6 אז קרוּפְּנִיק אִיז אַיין אֲכֵילָה. אִיז חַאנְדְרִיַָסַע

אַ קֹהָלָה

1) ביי א שידוך ווען
האט זיין פעקיל צרות,3) אויה
אויך פרעטרעס ניט פיינד,

פקאמענוט

מע ץ,ייבט צו פיעל טהוט מען
יעדער פראגע איז דא א ענטפער

4 אַ חײַי. שָעה הֵייסְט אויך גֶעלֶעכְט זי

9 אַַ חִסְרוֹן רִי כֵּלָה אִיז צוּ שָׁאן

9 א טוֹימֶען מְרָאנְט מֶען נִי צוּרִיס

0 אִיבֶּער אֵיין אָנגֶעהוֹיגֶּענֶע חֵלָה אִיז נִים'
גוּט קיין הַמוֹצִיא צוּ מַאכֶען

11 אַ יור אַ למֶדֶן גי זִיך שְׁמֶענְדִיג אַנקעצח

אַ יור נִיט זִיךְ אַללֶע מָאהל אַניַעצָה

3 אַיורִישׁ מֵיירִיל פַאר-יצְט נִיט |

4 אַ יּרִישֶׁע נְשָׁמָה גקישקש קען מֶען נִיט

שַׁאצֶען
1 אַ רִישֶׁע ענן רֶע אִי זערְנֶער וי נײַשעַױ-
כַּשׁוּף

6 אַ יוּרִישֶׁע עשִׁירות אִיז וי אַ מארצאווף
ְחוֹרֶשׁ מַאין שְׁנֵיי

זגג אַ יּדִישֶער תֶּענוּג אִיו א קִיהלֶער תִּשְׁעה'
בְּאָב. אַ יודִישׁ נָלִיק אִיז אַז ער קומט צו
ְּרְכוּ, אַיוּדִישׁ גֶעווינְס אִיז דֶער נוֹרֶל צוּ
קריש

5 אַ וּנְגעל אַ שְׁטִיפֶער הָאט אַ גוּם קעפּעל

19 אַ יוּנְגֶער {ק ען שְׁטַארְבֶּען אוּג אַ אַלְטֶער
מוּז שְׁמַארְבֶּען

0 אַיְָחִיד קעגֶען קהֶל וְרַבִּיםו פערליָרט אַלְעִי
מָאהל |

1 אִיטְלֶעכֶער אָרֶעמַאנן וַוייסְט פון זַיין
יעשִׁירוֹת

1 אִיטְליכֶער הָאט זיף ניין בֶּערְגֶעל מִיְטו
פַאר זַיין מְהִירגן

2 אִיטְלֶעכֶער וָארֶעם הָאט זַיין דָארוּם פו

4 אִיטְלֶעבֶער מֶענֶשׁ מוז קוָקען אִינְטֶער זיף'

נָיט פַאר זִיְ

1 אִיטְלֶעכֶער נִישְט אִיז מּקיף אויף זַיין מיסְט'

6 אֵייגֶענְס אִיו לִיעבּ 14

זגג אֵיידֶער מֶע דֶעריְקַאנְט רֶעם מֶענְשֶׁען
מוּו מֶען פְּרִיהֶער מִיט אִיהם אוֹיף עסֶען
אַ שֶׁעפֶּעל זַאלְש

לסוף דעם ערגסטען שידוך .‏ 2) איטליכעף
{װאַרום?--- דאַרום",4) אנדערע האבען אבעו

9 אֵיידֶער מֶע וֶערְט וִיבָּעלִי יַנהר
אַללֶעס פַאר דִי אוֹינֶען

9 אֵיידֶער עס וֶעט קוּמֶען די נְחָמָה י קען
אוֹיס"נָעהן דִי נְשָׁמָה

10 אֵֵיין אויג שַׁאדְט דֶער גַאנְצֶער בַּאק

4 אֵיין = אוֹיפגֶעקְקֶערְטֶער אִין ‏ אַ קליין
שְׁטָארְטִיל עסְט קֹאשִׁי מִיט הֵלָב אָרֶער
שְׁנוֹייץ מִיט בְּרוֹירְט

4 אַיין אַלְטֶער בְּרֶעכְט אוּג אַיוּנְגֶער בֹּיֶעט
אִיז נָאךְ ניט גְלייך

18 איין אָקֶם הָאט אַ לַאנְגֶע צוּנג אוּג קען

קיין שׁפֶר גִיט בְּלָאזֶען

4 אַײין אָרֶעמַאנן אִיז וִוי אַלֶעכֶערדִינֶער זאַק,

6 אֵיין אָרֶעמֶע מְלָאכָה איז אוֹיךְ א מְלָאכָה

.6 אַיין מָאהל אִיז ;עס שָׁאן , צְווייימָאהל
הָאט,עם חַן ‏ דְרֵיי"מָאחל בְּרֶעכְט מֶען שיין
הַאלְז אוּנ בַּיין

יזא אֵיין מַאמֶע קען צֶעהן קִינְדֶער צוּ פְרִידֶען
שְׁטֶעלֶען אֶבֶּער צֶעהן קינְדֶער. נִים אֵיי
מַאמֶע.

18 אַייגֶעמְס שָׁלִיםמַוֶל אִיז יֶענֶעמְס מִזל

19 אֵיינֶער הָאט דָאס אוֹיף דֶער-לִינְג. דער
צווַיימֶער אוֹיף דֶער צוּנָג

10 אֵיינֶער וִוילל לֶעבֶּען אוּג קאן נִיט. דֶער.

אַנְדֶערֶער קאן אונ ווילל נִיט

1 אֵיין שְׁוַאלְבּ קען קיין זּמֶער נִיט מַאבֶען

1 אִין א בְּרֵיימֶער מְהִיר אַרַיין אִין אַשְׁמָאלֶער
אַרוֹים

16 אֵין ‏ אַ גְרוֹיסֶען מֵייךְ הַאפֶּם מֶען גְרויסֶע
פּישׁ,

4 אֵין א סַך מְלָאכוֹת אִיז ווייניג בְּרָכות

16 אִין בָּאר גֶעגֶען אַללֶע גְלֵייךְ

6 אִין רֶעם שְׁלָאף ִינרֶענְט מען נִיש.

אֵין דֶער מִקְוֶה לָאזְט מֶען אַללֶע;עבָרוֹת ,

8 אִין ‏ פּוֹילֶען ‏ אִיז אַללֶעס קרים נָאר רִי
טְרֶעפּ זֶענֶען גְלֵייך

| 9 אִין ציוויען אִיז שְׁטַארְקֶער

10 אַכשרֶער גְרֶאשֶׁען אִיו בֶּעסֶער וי אַ
טרפ ֶערְִּיל |

11 אַ לָאךְ מַאכְט אַגֵנָם

דג אַ לינְגֶער גְלוֹיבְּט נִישקֵיינֶעם

1 אַ לִינְנֶער מוּז הָאבֶּען אַ גוּמֶען זִכָּיון

דג אַ לינֶען מִיט א סִימֶן 0

5 אַלֵיין קען מֶען עסֶעןאְבֶּער ניט אַרְבֵיימֶען.

דג אַללֶע אָרֶעמֶע לייט הָאבֶּען גּמֶע הֶערְצֶער.

דג אַללֶע הוֹיִקֶערְם זֶענֶען קָרִים נָאר דֶער
הוקר כִגֶלֶף אִיז גְלֵייךְ 1

פדג אַללֶע חַונִים וֶענֶען אאנים אָבֶּער גים

אַללע נַארָאנִים זֶענֶען חְֲנִ

טג אַללֶע יִקְרָנִים הָאבֶּען עס דֵלוּת

אַללֶע מעלוֹת קענֶען נִיט זַיין אִזאֵינֶעם,
וו אַללָע = מְשּׁנָעִים. שְׁלָאגֶען וֶענֶעם רִי

פֶענְסְטֶער
15 אַללֶעס אִיז בַּיי וּדֶען וויינִיג נָאר שֵׂכֶל הָאט.
יֶערֶער גֶענוּג

168 אַללֶעם בֶּעסֶער וי גֶעשְׁטָארבֶּען
14 אַללֶעס בֶּעקוּמֶט מֶען 9 פַאר גֶעלְד גָאר קיין
שֵׂבֶל ניט

198 אַללֶעם זָאל מֶען קֶענֶען-נָאר נִישְט זָאל

מֶען גֶּערַארְפֶען
אַללֶע שׁוּסְטֶער גֶעהֶען בָּארוֶועס
אַללֶע שֵׁיינְרֶעלֶעס וֶענֶען מִיאוּסֶע.
אַללֶע גִיטֶעלֶעס וֶעגֶען בָּאוּ,
6 אַמָאהל קויפְט מֶען דֶעם קְליגֶען פאר אַ
גְרֶאשֶׁען אוּנ דֶעם נאר פַאר אַ רֶענְדֶעל
199 אַ מוּטֶער מוּו הָאבֶּען אַגְרוֹיס פַארְמוּך די
חָסְרוֹנוֹת פוּן די קִינְרֶער צוּ פַאר-יֶעקען
196 אַ מוֹכַר סֶפָרִים אִיז .קיין לִמְדֶן . אַ חַלֶפן
אִיז קיין עוֹשֶׁר אוּג אַ קְבְרוֹת יור אִיז גיין
צרִיק

1 אַ מְחוּתְן מָאר קיין הוּנָד נִיט זִי

3 אָ מַחֲלוְקָה אִיז אַ פַייֶער

4 =
מס ‏ 0ס
= =

1} א פסוק אין משלי ;חוקר רגלף מבית רעך" , ד, ה, האַלט זעלמען דיינע פים צו-קוממען אָפּט

;צן דיין בעקאנטען ,

-- 000 --

3 אַ מֵיאוֹסֶע מויד מָאר מֶען ‏ קיין קוּשׁ נִיט
גֶעבֶּען

4 אַ מְיוּחָם עסְט רוחוֹת

5 אַַ מֵיידִיל אִיז וי אַ הַאנְדְטוּךְ. זז

6 אַ מֵייסְטֶער וֶוֶערְט נֵיט גֶעבּוּירֶען

17 אַ מַנָהָג בְּרֶעכְט אַ דִין

18 אַי מְשוּגֶענֶער מֶעג אַללֶעם מְהוּ

1 אַ מַשְׁכן זָאל מֶען פַאר-וֶעצֶען . נָאר אֵיין
גְכִיר זאל מֶען זיין

0 אָמָת אִיז גוּט עדוּת צוּ זַאגֶען

1 אָמֶת קוּמט אַרױס וִוי בּוֹימֶעל אוֹיףוַאקֶער,

2 א נארר אִיז א גור

85 אַ נַארֶר אִיז אַ קַאלַיִקֶע אוּיף אַללֶע פּיער ג

4 אַ נַארר אִיז גֶעוּנָד

95 אַ נַארר ! אַנַארר ! אוּנ שָׁאקֶעלְט זִיְ

8 אַ נַארֹר הָאט קיין שְׁמָאדְט ואָרמן

דפ אַ נַארֶר זָאגְט וָואס;ער וֵוייסְט אוּג אַ קְלוּגֶער
וֵוייסְט וָואם ער זָאנְט

5 אַ נַארֶר מָאר מֶען .קיין הַאלְבֶּע אַרביימ

| נִיט וויינען 3 :

9 אַ נַארְרֵי שְׁקייט אַז עס נְרָאמ אַ מָאהל, אִיז
דָאס אויך אַ נאררישקייט

0 אַ נַארִישְׁקֵייט גֶעדֵיינְקְט זִיךְ

1 אַ נַארר לַאכְט דְרֵיי מָאהלגן

18 אַ נַארר קען אמָאהל זָאגֶען א נְלייךְ וָוארְט
אוֹיךְ

3 אַ נארר (קען מָעהר פְּרֶעגֶען אֵיידֶער צֶעהן
קלוּגָע,קעגֶען,ענְטְוֶוערֶען

4 אַנָגִיר קוּמְט אָבּ אונ אֵיין אָרֶעמַאנְן קוּמֵט
אוֹיף אִיו נָא נִיט גְלייף.

טי

=

5 א נייער בָּעזִים קערְט גוט

15 אַ גֶעהמֶער אִיו נִיט. קיין נֶעבֶּער

7 אַ עוֹשֶׁר הָאט קיין יוֹשֶׁר

אַ פָּארֶאשְׁוֶע אין הָאנִיג גֶעפְּרֶעגֶעלְט אִיף
אוֹיך וִים

9 אַו פוֹילֶער שָׁלִי גֶעפִינְט אַללֶע תִירוּצִים.

80 אַ פָּסוֹק מִיט אַ שְׁמֶעקֶען 6

1 אַ פָּרִיץ הָאט אִין זוגן פֶערְד-- אוּנ הוּנָד 8
אַ יוד וַייבּ אוּנ קֵינְד

ול אַ פְרֶעמְדֶער פֶּעלְץ וַארֶעמְט נָימ

5 אַ צֵרִיק אִין פֶּעלְץ ו

4 אקָאטְץ אָדֶער = אַ הִינרִיג אבי אַקַאטְץ
אוֹיף שַׁבָּת

אקָאמְץ קען אויך .קאליע מַאכֶען

5 אַ קאמאר,קען אוֹיף בּייסֶען

27 אַ קַארְגֶער צָאהלְט טייר . אַ פוילער
גֶעהט מָעֲהר

5 אַקִבְצְן אִיז אַ בּעל-צְהָקֹה אוֹיף פְרֶעמְדֶע:
קֶעשֶׁענֶעט

55 אַקִבְצֶן הָאט תָּמִיר. אַ שָׁאנֶע מָאכְמֶער .

0 א קְלַאם פַאר"גֶעהט אַ וארְט בּיי"שְׁטָעהט,

ייז אקליין קִינְד אִיו אַ שְׁפִיעלְכֶען. אַגְרום.
קֵיגֶר אַ מִיהלְבֶען

5 א קְראגקען ‏ פְּרֶענְט מֶען. אִגעוּנְדְטֶען
ִיבְּ מֶען

א קרַאנְקער לֶעבְּט פון קְרֵיינְק

4 א רב אֶהן א רִבָצִין. איז אַ חַאלְבֶּע מַעשָׂת:

וא אַ הַאלְבֶּע שַׁאֲלָה אִיו מְרִיפָה

6 אָרֶעם - אִיז קיין שַׁאנְד

זאג אַ שָׁאן מֵיידִיל אִיז אַ הַאלְבֶּער נן

1 יעדער שדכן אוג ווער עס ווילל נאר, רערט איחר ‏ שידוכים וי יי עד ע | געפעלט, אָדער: בל זמף'
זי איז נאך ניט קיין בלה קען יעדער יונגער מאנן זיך אנמעסטען פאר א כלה, דרום זאָגט מען : ,א מויריט

איז וי א האנדטוך , װער עס ווילט ווישט זיף" ,

| 2 נאריש זיין איז אזא קראנקהייט ווא עס איז שוועף
אוים צו-קורירען וי א קאליקע וואס איז געלעמט / אויף די הענד מיט די פים

זועט ער אלץ ניט אויפהערען צו פרעגען, (אדערז אלע מאל װעט ער נייץ

.‏ 18 ווייל ביז אין עגדע
פראגען געפונען) . 4} (1 אז

ער הערט , (8 אז ער פערשטעהט , (8 אונ אז דער-מאנט זיך . - | דער פסוק ,ולבני ישׂראל לא יחרץ
בלב לשונו" (שמות י"א ז') ווערט בענוצט פאר א סגולה ווען הינד פאלען אן : דאך איז וגט דער ביי אויך

א שטעקען צו האבען, ווירקט עס נאך בעטער 1 6

: אין דעם רעדען קען מען קיין אונטערשיער ניט מאכען
אז מע זאגט , צדיק? צי מיינט מען א צדיק--- א פרומען יוך אדער דאס אות ,צ" אזוי

וי אין מיטען ווארט

שריובט מען א קוימע צדיק ,צ" אוג צום סוף װאָרט א שלעכטע ;ץ' (פערדארבען פון דיומשען שליבט-

גראדע:),ץ" מוז אין װאָרט פעלק" געשריבען װערען א שלעכטע , ץ" דאריבער אז מע וויטט
צָדיק זאגען א שטאָך װאָרטיל זאגט מען איהם. אז עֶר אין א צדיק אין ,פעלק"

-װואָרט ,{פעלץ" .

א שלעכטין
דאס הייסט װי די ,ץ" איך

= 000 --

9 אַ שָׁאן פֵּנִים קאסט גֶעכֶר גו

60 אַי שַׁרְבָן מוּז זַיין א לִנְגֶער

1 אַַ שוֹחָט טָאר קיין פְּנִימָה נִיט מַאכֶען

2 אַ שְׁמוּבּ אֶהן א בּעל-בַּיתמֶע אִיז אַ פוּהר
אֶהן רֶערֶער

4 אַי שְׁטֶענְרִיגֶער נְרֶאשֶען אִיו בֶּעסֶער פוּן
אַ זֶעלְטֶען קֶערְבִיל :

4 אַ שְׁמֶעקִין הָאט צְוֵיי עקין

5 אַי שִׁיכּוֹר בְּרוֹיכְט מֶען נִיט צוּ שְׁטוֹיסֶען

6 אַַ שִׁיִקְסֶע בַּיי אַַרֶב;קען אוֹיך פּסְקֶענֶען
שַׁאָלוֹת

אַ שְׁלִים-מַול פַאלְט אויף דֶעם רוָקען אוּג
צוּ בְּרֶעכְט זִיךְ די נָאז

8 אַ שְׁלֶעבְט וַוייבּ , אִיז וִוי א וינד אויף
דֶעם לֵיי |

9 אַ שְׁלֶעכְט וַוייבּ אִין עֶרְגֶער וי דער מוֹירְט,

6 אַַ שֵם מוֹב , אִיז בֶּעסֶער װי אֵין אֶכֶן
מוֹב יי |

גפ אַ שׁנוּר מיט אֵיין אֵיירֶעם זֶעגֶען אַ
שָדִים

4 אַ שָׁעֹה אִין גןעדְן אִיז אוֹיךְ גוּם

אַז שׁפרִיכְוָוארְט , אִיז לְהִכְדִיל אַ תֹּרָה

3

4 בַארְגֶען מַאכְט זָארְגֶען

ביז דֶער פֶעמֶער וֶוערְט מַאגֶער געהט דֶער
מָאנֶערֶער צוּ גְרוּנְד

6 בִָיז זִיבָּצִיג יָאהר לֶערֶענְט מֶען שֵׂכָל , אוּנ
מֶען שְׁמַארְבְּט אַַנַארר

זאג בִּיסְט"דוּ אַ בְּהָמָה קאי שְׁמְרוֹי

66 בִּיסְט רוּ אַ זֶעלְגֶער, שְׁמָעק זשֶׁע פּוּלְווֶער

24 בי אֵיין אָרֶעמַאנן זָאל מֶען ‏ קיין גֶעלֶר
לֵייהֶען

6 בַּיי אַ פֶערְד קוּקט מֶען אויף דִי ציין. אַ
מֶענְשֶען אויף דֶעם שכֶל

6 בֵּיירֶע אִין איינעם, אִיז נַיט דָא בי קֵיינֶעם

בַּיי דֶעם אָרֶעמַאגן וֶערֶט דִי הָכָמָה
דֶער שְׁלַאנֶען - |

בָּיים מִשְׁפָּט מוּו מֶען בֵּיירֶע אוֹיסיהֶערֶען

4 בַּייינַאכְט זֶענֶען אַללֶע קה שׁוַארְץ -

206 בִּינֶד מֶיךְ אויף אַללֶע פִיער, נָאר ווַארְף
מִיך צְוִוישֶׁען מֵיינִיגֶע

66 בֶעסֶער אַ בּוֹשֶׁת פָּנִים אֵיירֶער אוה
פָנִים

זא בֶּעסֶער. אַבִּיטֶערֶע בּלַאט פון נָאם
אֵיירֶער אַ זִיסֶע פון מֶענְשֶׁען

36 בֶעסֶער אַ גֶעווַאנְרֶעמֶער נארר אֵיירֶער
אַ הֵיימֶעשֶׁער חָכֶם

6 בֶעמֶער אַ ויימָאג אִין הארץ אֵיירֶער אַ
חַרְפּה אִין פָנִים

6זע בֶּעמֶער אַיוּד אֶהן אַ בָּארְד וִי אַ בָּארְר
אָהן אַיּרֶען

גד בֶּעסֶער אַ יוּנְנֶע אַלְמְנָה. אֵיירֶער אַ אַלְטֶע
מויר

גד בֶּעמֶער אֵיין אוּמרֶעכְט לֵיירֶען . אֵיירֶער
מְהוּן

חפ בֶעסֶער אֵיין אַלְטֶער מָאפּ. אֵיירֶער אַ
נִייֶער שַׁארְבֶּען

4 בֶעסֶער אֵיין גוּמֶער פְרַיינְר. אֵירֶער צעהן
תֵּיינֶר

פד בֶּעמֶער אִין גויֵשֶׁע הֶענֶר , איירֶער אִי
יוּרִישֶׁע מֵיילֶער |

6 בֶעסֶער אַ נָאהנְטֶען
אַ וַוייט קֶערְבֶּעל

זדפ בֶּעסֶער אַפַּאמֹשׁ, אֵיירֶער. א ַאלְשע
קוּשׁ |

8 בֶעמֶער אַ קְוִוינְט מַזְל אֵיידֶער אַ פנ
נָאלְר |

דס בֶעסֶער אַ רֵייבֶער שָׁכֵן .
אָרֶעמֶער בַּעל-הַבַּיִת

80 בֶעסֶער בַּיי זיך, קרוּפניק {קאלישזאיירעו
בַיי יֶענֶעם גֶעבְּרֶאטֶענְם

גְרֶאשֶׁען אֵיירְעו

אֵיידֶער אי

ו} דער וואס ווילל האבען א שאָן פנים פאר דער וועלט דארף געבען צרקה , מיט-העלפען ארעמ
.לייט { לעבען שאָן װי אַ מענש א, ז, וו, ‏ אוג דאס אללעס , פערשטעהט זיך מוו קאטען געלר +

=- 000 --

1 בֶּעסֶער בַּיים טַאמֶען בְּרוֹים, אוּנ בַּיי זִיךְ
קוילֶעטְשׁ

9 בֶֶעסֶער גוּט גֶעשֶׁעהְן, אֵיירֶער שְׁלֶעכְט

| = גֶעהַאט |

8 בֶֶעסֶער גֶעזוּנָד גֶעהֶערְט, אֵיירֶער קְרַאנְק
גֶעזֶעהן

4 בֶעסֶער דָאם גְלִיק זּכְט דעם מֶענְשֶען .
אֵיירֶער דֶער מֶענְשׁ רָאם גְלִיק

8 בְֶּעמֶער דָאם קֵינְד זָאל וֵויינֶען. אִיירֶער די
עלְטֶּערֶען

6 בֶּעמֶער דעם בַּעֶקער . וִוי דֶעם דָאקְטָאר,

בֶֶעסֶער דֶער גֶערְשְׁטֶער רוֹגָו אֵיירֶער דֶער
אַנְדֶערֶער :

5 בְֶעסֶער מִיט אַ קְלוּגֶען פערְלִירֶען+ אֵיירֶער
מִיט אַנַאר צוּ גֶעפִינֶען

0 בֶֶעסֶער פַּאפִּיער ‏ צוּ-רֵייסֶען, אֵיירֶער
פַּארְמֶעט 1

סנ בֶּעסֶער פִּיער אִין פְרִייְרדֶען אֵיירֶער צְוַיי
אִין לֵיירֶען 8

91 בֶּעמֶער פְּרִיהר אֵיין וָָארְט, אֵיידֶער צְויי
רֶער נָאךְ

5 בֶעסֶער צָעהן מָאהל פֶערדָארְבֶּען, אֵיידֶער
אֵין מָאהל גֶעשְׁטָארְבֶּען

8 בְֶעסֶער שְׁלֶעכְט גֶעפָאהרֶען. אֵיירֶער גוּם

גֶעַאנְגֶען
4 בְרֶעכְט וי אַ רג . צּרַייסְט זי די
ַאנְצֶערקייט 7

גי
58 נָאמט בַּאשֶׁערְט דֶעם פְרִינְקֶער זַיין װויין,
אוּג רֶעם שְפִּינֶער זַיין פלאקס
6 נָאטט נִיט דִי קעלט. נָאךְ די קלֵיירֶער
7 גָאמֹט גִיט נִיט בְּחָנֶם |
26 נָאמט הָאט גֶעשְׁוארֶעןּ אִין דֶער וַועלְט

ריס

1 בעסער תנאים צו-רייסען וואס מע שריובט אויף ‏ פאפיער איידרער א גט

זָאל גָאר נִישְׁט ווֶערֶען פַּאר-לוירֶעןז

9 נָאמט זִיצְט אוֹיבֶּען, אוג פָּארְט אוּנְמֶען

0 נָאמט שִׁיקְט דִי רְכּוּאָה פַאר רֶער מִכָּה

201 גָאלְד לֵייכְט פוּן בְּלָאטֶע אַרױס

גַדְלוּת לִינְט אויף דֶעם מֵיסְם |

5 גוּםן אִיז דֶעם וָאם וֶֶערְט בַּאנְלִיקְט אוֹיף

דֶער עֶעלְמֶער

4 גוּמֶע מָאגֶער , וֶענֶען שְׁלֶעכְטֶע צָאהלֶער

0 גוּטֶע פֶערְד ‏ בְּלָאנְדְוֶען ייט

806 גָים נִיט אַרױס רִי אוּמרֵיינֶע . כָּל זְמֵן דו
הָאפְט נִיט דִי רֵיינֶע

חספ גֶעבֶּענְטְשְט וֶענֶען דִי מֶענְד ואס מָרוּן
ֶעלבְְּט

!= גָעה לַאנְנְצֵאם. וֶעסְט דוּ שְׁגֶעלֶער קוּמֶען

9 גָעה פַאמֶעלֶעךְ. וֶועסְט דוּ נִישְׁט פַאלֶען

גֶעקֶר אִי בְּלָאטֶע אָבָּער בְּלֶאטֶע אִיז
קיין גֶעלד

1 גֶעלָר גֶעהט צוּ גֶעלֶר

9 גֶעלֶר פֶּעררִינֶען. אִיז גְרִינְגֶער נֵוי צוּ
הַאלְמֶען

5 גֶעלָד ‏ פַאר"לִירֶען אִיז נָאר נִים, מוּהט
פַאר"לירֶען אִיו אַללֶעס פַארלָארֶען

1 גֶעפַּאשֶעט אִין גֶעפָּאהרֶען 3

6 גֶעצְוואוּנְנֶען אוג גֶענַיים . מָּהוּם נָאמט
לייך

6 גְרָאד אִיז שְׁמֶענְרִיג גוּם 4

זנ גרָאקֶע הָאר זֶענֶען קֹבְרוֹת בְּלַעמְלִיד.

9 רינ צו וַאגֶען, שְׁרֶער צו ראנ =

אי

9 נָאם אויג דֶער-צֶעהלְט ואס דָאס הַארְץ

מַיינְט = דפ 56 דעב יי
0ס דָאם אוֹיבֶּערְשְׁטֶע קְיַיר פַאר-רֶעקְט
- אַללֶע לֵייר

וואס מע שרייבט אויף

פארמעט , 2} איידער א פאר-פאלג (מאנן אוג ווייב) זאָללען זיך קריעגען איז גלייכער זי זאללען זיך גמץ,

ער וועט התונה האבען מִיט איינער אוג זי מיט א
שפעטער פיער אין פריידען. 3) אום"געפאַשעט קען מען ניט פאהרע

,גראד" הייסט צו"דער"פאאר , וואם צו"
אייגער ארער איונע ; אִין צווייען איז שטארקער א. זי װ, .

ארבייטען , 4)

יינעם װעט אויפ-קומען פריער צוויי אין ליידען אוג

{|; או מע עסט ניט קענן מען ניט
רער"פארר אין גום , א פארך אין בעטער וי

=-- 000 --

| 54 דָאם בֶּעסְטֶע עפֶּעלֶע חַאפֶּט אוים דֶער
חֲוִיר

8 דָאם בְּרוֹיט פַאלְט שְׁמֶענְדִיג מִיט די
פּוּטֶער אַרָאבּ

3 דָאם גוּמֶע גֶעדֵיינְקְט
שׁלעכְטָע גָאךְ לָאנְגֶער

4 דָאם גוּטֶע פֶּערְד שְלָאנְט מֶען

8 רֶאם הָעמְד אִיו מִיר נָאהְנְמֶּער וִוי דָאס
קְלֵייר

6 דָאס וָוארְט אִין מויל אִיז אַ הַארר. פוּן
מויל אִיז אַ נארר

דָאס וַוייבּ מַאבְט פוּן רֶעם מַאנְן וָואס זִי
ווילל

95 דָאס מֵוֶל לָאזְט נִיט לַאנְג מִיט זִיךְ שְׁפִּילֶען,

929 דָאס עֶפֶּעלֶע פַּאלְט נִיט וַוייט פון בּוֹימֶעלֶע.

0 רָאס עֶרְשְׁמֶע וַוייבּ, אִיז אַ גֶעווּנֶר צוּםלייבּ,

1 רָאט פְּנִים אִיז אַ מָכוּר

32 דָאם קרִיגֶעל גָעהט זָא לַאנְג נָאךְ וואסֶער
בִּיו דֶער אוער בְּרֶעכְט וִיך אָב

3 דָאר וואוּ. מֶען הָאט דִיך לִיעבּ גָעה
וֶוענִיג אוּנ דָארְט ואוּ מֶען הָאט ריף פַיינְט
גָעֹה גָאר נִיט

4 די אוֹיגֶען זֶענֶען גְרֶעמֶער וֵוי דָאס מוֹיל

3 די אִייֶער וִויללֶען קלִיגֶער זיין פוּן דִי

הִירנֶער
6 דִי בֶּעסְטֶע סְחורֶה אִין דֶער וֶועלְט אִיז
מִוּמָן גֶעלְד = + ==.--

7 דִי גַאנְצֶע וֶועלְט אִיז אֵיין שְׁמָארט

5 די גַאנְצֶע וֶועלְט זָארְגְט ‏ די זארגט וָואס
דִי פּערֶעל אִיז אִיהר צוּ שִׁימֶער. אוּנ רִי
צְוֵיימֶע זָארְנְט וָואס דִי ריר אִיז

צוּ שִׁיטֶער :
9 די גַאנְצָע וֶועלְט שִׁטָעהט אויף רֶעם
שִׁפִּיטְץ צוּנְג ו

0 די הַאלְבֶּע וֶועלְט לֶעבְּט וִי שְׂרְרוֹת, רִי
אַנְדֶערֶע אִין צָרוֹת

זִיךְ הַאנְג. דָאס.

2
א -2

דִי וֶועלְט אי א פַיינֶע. אָבֶּער וֶערֶער
הָאט רָאט זַיינֶע

2 די וועלְט אִיז וי אַ לִייטֶער : אֵיינֶער
געהט אַרױף דֶער צְווייטֶער אַרָאבּ

3 דִי זונן שֵׁיינְט גְלייך. אוֹיף ארֶעם אונ רַייךְ.

4 רִי וֶעלְבֶּע זנן מַאכְט ליינַאנֶר ווייס,
אוּנ דֶעם צִיגַאנֶער שְׁוַוארץ

6 דִי טָאכְמֶער שְׁטְרָאפְט מֶען . דִי שְׁנוּר
מֵיינְט מֶען

דיערְשְׁטֶע פְלוֹימֶען זֶענֶען וֶערֶעמְרִג

1 די פּיס מְרָאגֶען, וואוּ דֶער קאפּ זָאל רוהעןי

8 דִי צֵייט מַאכְט נְרָאה די פָּאָה. אוּנ ענְדֶערְמ,
דֵי דָעה י

דִיי צִיג עֶסְט דָא גְרָאז אוּנ דָארְט גְרָאז גז

960 די צוּנְג פַערפִיהרְט דֶעם מֶענְשֶען צום
נְלִיק אוּג אוּמְנְלִיק

1 דִי תּוֹרֶה הָאט קיין גְרוּנ

דָלוּת אונ גאַוִה פַּאסֶען ניט צוטַאמֶען

ואס רֶעם אֲמֶת מֶעג מֶען זָאגֶען אֲפִילוּ איין -

| אֵיגֶענֶעם טַאמֶען :

4 דֶעם אָרֶעמַאנן אִיז תָּמִיר דֶער וִוינְד אִין
רִי אויגֶען |

35 ֶעם גֶעפַאלֶענֶעם הֶעלְפְטגָאמטֹ *

6 דֶעם דָלוּת פַּאסְט אַללעס.

זפ רֶעם לִיגְנֶער גְלוֹיבְּט מֶען נִיט אֲפֵילוּ אויף
אַ אָמֶת אוֹי 2

4 רֶעם רְבִּינֶם ;ֶעסֶען אוּנ רֶעם פֶּערְדֶם
טְרנקען קען מע אוים הַאלְמֶען. ָבֶּער
דֶעם רִבֵּינֶם טְרִינְקֶען אוּג דֶעם פֶּערְרֶם
ֶעסֶען אִיז אוּנמֶענְלִיך |

9 דֶעם רֶשָׁע גָעהט אוױף הָ ער װֶעלָמ,
דֶעם צָרִיק אויף יֶע נָ ער וֶועלט

96 דֶעם שַׁרְבֶן שְׁטְרָאפְט {אמט נִיט פַּאף
יינֶע לִיגֶען א א .=

גפ דֶער אָמֶת אִי ו רֶער גְרֶענְטֶער שׁווינרֶעלי

4 דעם געמייגעם מעגשען און אומעטאום. שלעכט {

4

דֶער אֶתְרוֹג קאסְט דִי גַאנְצֶע גֶעלְד . אוּג

אִיבֶּער רֶעם לוּלָב מַאכְט מֶען רִי בְּרָכָה ,

9 דֶער ‏ בֶּעסְטֶער בִּיסֶען קוּמְט אָהן רֶעם
! = עֶרֶנְסְמֶען הוּנְד

4 דֶער רָאקְטָּאר קען צוּ אַללֶעם הֶעלְפֶען .

נָאר נִיט צוּם דָלוּת
96 דֶער דָלוֹת לֵיינְט זי צום יֶערְשְׁט אויף
רֶעם פֵּנִים

6 דֶער האלו חָאט אַ קְלֵיין לֶעכֶעל אוּנ }

פֶער-שְׁלִינגְט דִי חוֹיז מִיט דֶעם דֶעכֶעל ,
זא דֶער חוּנד חַאפְּט אַ בֵּיינֶעל בַּיים בֶּעקֶער ,
ײ דֶער בֶּעקֶער בְּלַייבְּט אַ בֶעקֶער .

5 ער וָואס הָאט אַ הוֹיִקער , מוּז אִיהם

טְרָאגֶען
9 דֶער וָאם הָאט גֶעהָאלְפֶען אוֹיף דִי פּישׁ,
וֶעט הֶעלְפֶּען אויף פֶּעפֶּער *‏ -

7 דֶער וָָאס הָאט דִי מָאוֹת, הָאט די דָעוֹת ,
1 דֶער ווָאס הָאט ליעב צוּ נֶעהמֶען דֶער
ְ הָאט פֵיינְט צו גֶעבֶּען

94 דֶער וָואס זִצֶט לֶעבֶּען בּּך דֶער שְׁרֵיבְּט
4 זף אָן אַ גוּם יְאהר

דֶער וָואם מְרִינקְט זִיךְ הַאפְּט. זִיף אָן אן
{ אַשַׁארְף פון אַ שְׁוֶוערְד

4 דֶער וְוָאם לוֹיבְט זיך אליין מוז עתהָאבֶּען
4 שׁלֶעכְמַע שְׁבֵנִים

5 דֶער ואס רע בְּלָאנרְזֶעט נִיט

16 רֶער זַאמֶער גְלויבְּט נִיט רֶעם הוּנגֶערִיגֶען.
זחט דֶער חָשֹׁן אִיז רִיכְטִיני נָאר רָאס גֶעלֶר
פָּעהלְט

5 דֶער מוֹירְט אִיו קיין נִקמָה .

2 דֶער טוֹירְט בֶּעווייוְט רֶעם אָמָת

0 דֶער טוֹירט ְלייְּ נִיט אִיבֶּער

981 דֶער כַּעס איז אַ נַארר ו'

9 דֶער לוּח טְרֶעפְט אוֹיך אַ מָאהל

5 רֶער לינְֶער רֶעדְט זִיךְ דִי לִיגֶען איין . בַּיו
!-- עֶר גְלויבְט זִיך וֶעלבֶסְט
41 דער מִלָאָ הִמְוֶת הָאט תָּמִיד אַיין אוֹים"
שׁ רייר בל
6 דער פְלָאף הַמְוֶת וָארְגְט נִיט צוּ דֶער

==

1,

2 יי

-- 0

אי

טוֹיטֶער הָאט תַּכְרֵיכִים

דֶער מַלאָ הִמְוֶת שֶׁעכְט אוג בְלֵיינְט
גֶעתֶעמְט

ואס רֶער מֶענְשׁ גָעהט אִין דֶער פי נִסְמֶער
אוּג וֵוייסְט ניט וָואס הִינְטֶער ניינֶע פלי צֶעט.
גֶעפִינְט זִיךְ

ער מֶענְשׁ מְרַאכְט אונ נָאמט לַאכְט

דֶער עוֹשֶׁר בְּלָאן זי אוג דֶער אָרֶעמַאנן
ֶוערְרְט גֶעשְָׁאלע

6 דֶער;ערְשְׁטֶער בִּיסֶען אִיז אַיין עִקבּוֹיר

2 דֶער קוּגֶעל גֶערֶאמה נָאךְ דִי גֶעסְט

5 דֶער רָבִּי מֶעג

3 רֶער שָָׂל. קוּמְט נָאךְ דִי וָאהרֶען

4 רֶער שַׁמֶשׁ קלאפ אִין שיל אַרַיין אוג
לֵיינְּ וד אַליין שְׁלָאפֶען

("
6? הָאבּ. אִין זנ זי ד י וֶועסְט די פַארגֶעסֶען
אֶהן יֶענֶעם |
6 הָאבֶּען מִיר נִים גֶעוָואלְט עֶסֶען מֵן מונען
מִיר ֶעסֶען צִיבֶּעלֶעם
זט הַאלְט מִיךְ פַאר אַרֶב אוג הִיט מִיך וי
אַגִנֵב 1
וס הַאנְרֶעלישַׁאפְט אִיז .קיין גְּרִידֶער-שַׁאפְט,

1
9 וא דָאם ַייב רֶענִירְט וֶוערְט מֶען אִיבֶּער-
גַעפִיהרְט
1 ואוּ דַלוֹת הָארְט איז אַללֶעם
ואו דֶער שִׁטְכִיק אִיו רִיען רָארְט רֵייסְ
עֶר זִיך
וואוס אִיז דֶעם וָואס זִיצְט אִין דֶער הַיים,
5 וואוט צוּ רֶעם וָאס קוּמְט צוּ אַ גְרֵייטֶע
שִׁיטֶעל 7 תבט ,
4 ואר מֶע גֶעהט פיעט י וואקסט קיין גְרָאוֹ,
5 וואו מֶע דָארְף ָא מוֹ הלט גמ

קיין בּח ‏ י-יי שא 2
6 ל{ִן ואן תּוֹרָה דָארְט אִיו הָבָמָה
ספדט הוק ' = אע 2 00 = א + -

= 000 =

י = -

5 וֶוען אַקֵינֶר זָאגְט אחָ

| = בַּאלְד אַוֶועק ג

4 וֶוען א.קינְד פַאלט . שְׁטֶעלְט דֶער מַלֶאָךְ
די הֶענְד אוּנְטֶער

5 וֶוֶען נָאטְט דֶער פָּרֵייט אִיו קיין מָאהל
נִישְׁט צו שְׁפַּעטּ / |

6 וֶוֶען נָאטְט וִוילס מאֶען ן צוּם נַארר, נֶעמְט
עֶר צוּ בַּיים מֶענְשֶׁען אויף דֶער עֶלְמֶער
דָאס וֵייב

ז וֶוען {ָאמט ווילל, שִׁיסְט א בֶּעוֶעם

454 וֶוען גְלויבְּט א לִימְוַאק קוֶוען ער צֶעהלְט
דיי מָאהל אִיבֶּער

9 וֶוען רָאט מל נֶעהְט ,קאלב זי דֶער

ר אָקס .

6 וֶוען רָאם מזֶל וִילל נִיט. מַאכְט קמץ
בֵּית ,בַּא'

1 וֶוֶען דֶער מַאנן אִיז ארב אִיז דָאס נַוייבּ
אַרָבְִּין |

וֶוען דֶער קֹצָב גֶעהט
דֶער הוּנֶד אוֹיף דֶעם קְלָאטְץ

ווֶען וֶועסְט דוּ וויסֶען אַו אִיךְ בִּין דִיר א
אַ גוּמֶער פְרֵיינד ? וֶֶען דוּ וֶעסְט מִיר
נִיט פָאלְגֶען

4 וֶוען זִינְגְט אַ יור ? וֶועןער. אִיו הוּנְגֶערִיג,

495 וֶוען חֶתֶן בּלֶה זֶענֶען נַאשֶׁערֶט . רֶעגֶענְט
בֵּיי זֵיי צוּ דֶער חוּפָה

4 וֶוענְט הָאבֶּען אויערֶען. דִי גַאסֶען הָאבֶּען
אויגֶען

7 וֶוען מֶע הָאט נִים צוּ פַּארלַירֶען. מיו מֶען

אַללֶעם פְּרָאבִירֶע

בָמָה. שִׁיִקְט עס

:

אַוֶועק שּׁרָגֶם

11 וֶוער עס בְּרוֹיכְט אַ מֶף דֶער קען פיעל
נִיט שְׁפָּארֶען |

7 וֶוען פְרִיקֶעם דֶףְ אַ הווקער ? וֶען {ער
זָעהט דֶעם צְווייטֶען חויָקער |

5 וֶוען פְרִייֶעם זִיך נָאמט?-- וֶען אֵין
בֶּעטְלֶער קְרַאמְצְט דֶעם אַנְרֶערֶען

וֶוען פְּרִייֶעט זיך דֶער אָרֶעמַאנן ? וֶוען
עֶר פַארלירְט אוּג גֶעפִינְט

6 וֶוען פְרִייֶען זיך דִי חֵרֶר יּנִגְלֶעךְ ? וֶוען
דֶער רָבִּי זיצְט שִׁבְעה

6 וֶוען קלָאגְט דֶער ארֶעמַאגן + וֶוען;ער הָאט
צְווֵיי חַתוּנוֹת אִין אֵיין מָאג

ז, וֶוען שַרְכָנִים שְׁלָאנֶע זִיךְ. צו געהט רֶער

לארה יוט 8 וא 5000 22

שְׁרוּך
וֶוֹער עס אִיו פיל דֶער הָאם נִים אִין
מויל

79 וֶוֶער עֶס גְרָאבְּט א גְרוּבּ אויף רֶעם צְוֵֵיימֶען
דֶער פַאלְט אליין אַבײין ‏ -

0 וֶֶער עס גְרֵייט נִיט אָן גערָב שַׁבָּת , דֶער
הָאט נִיט אויף שַׁבָּת

1 וֶוער עם הָאט אַ גֶעהַאנְגֶענֶעם אִין רֶער
מִשְפָּחָה , פַאר דֶעם טאר מֶען קיין שְׁטְרִיק
נִיט רֶער-מָאנֶען

2 וֶוער עֶס הָאט אלֵיין נִים צו קײַען רער -
ָאל יֶענֶעם נִיט לייָען

3 וֶוער נעם הָאט גֶעגֶעבֶּען צֵיין. רֶער וֶעט
גֶעבֶּען בְּרוֹיט

4 וֶֶער גֶעס וַוארְפְט דִיר מִיט שְׁמֵיינֶער וַארְף
אִיהם מִיט בְּרוֹיט

48 וֶוער עִם וִוילל אַללֶעם וִוימֶען, וֶערְט גי

3 וֶוען מֶע שֶׁערֶם רִי שָׁאף צִימֶערֶען רי אֵלְט,

! לָאממָעף ‏ /-5=+ 6 וֶוער געס וִוילל בָּארְנֶען דֶער ואל קוּמֶען
וֶוען - נֵאהְט א שְׁניידֶער אוּמְזִימם ‏ וֶען מָארְגֶען

! עֶר מַאכְט נִיט קיין קְנִיפָּעל ז4 וֶער ;עס טוג ניט פָאר ויה מויג נִים פאף -
סא וֶוען ;עם אִיז נִים וי מֶע ילל מון מֶען יֶענֶעם '
וֶועלֶען וי אִז . | 49 וֶוער עָם לֵייגְט זי הונגֶערִיג. שְׁלָאפֶען.

9 דֶעם חָלוֹמֶען זִיד גֶּעטְלֶער

יי -. 1} ווייל א קיגד איז מעתר ניט וו א קינ א קען באלר נאך רער חכמה זאגען א גערישקיעט, ?2

ה-- 000 ==

4 וָואם אֵייגֶער הָאט א י| זִיךְ. וַארְפְט ער
פוּן זִך

408 וָואם אַלְמֶע קייען מְהוּן ינְגֶעשְׁפַיֶע

9 לאו א סוֹד דָארְט אִיו אַגְנֵבֶה

6 וָוֹאס בַּאשֶׁערְט רָאס בַּאוֶוערְט

44 וָוֶאם בי אֲנִיכְטֶערֶען אויף רֶער לוּנג . אָי
בַּיי אַ שִׁכּנְרֶען אויף דֶער צוּנְג

וָואס בַּיי דֶעם נָגִיךְ פַאר-ווַאלְגֶערְט זִיף .

- גֶעפִינְט זִיף ‏ נִיט בַּיים אָרֶעמַאנן ‏ אין

פַארהֶעגֶען

18 וָאם בי יע גע ם אִיז שָׁאן

וָואס בִּיללִיג אִיז מַייֶער

זְוָאס גָאט מהוט. אִיז מִסְתְּמָא גוּם

5 וְוָאס דֶער מענשׁ מְהוּט זיף וָעלִבְּסֶט,
ואלְטֶען אִיהםקיין צֶעהן שׂנָאִים נִי
נּעמְהוּן |

וָואס דֶער פְּרִיץ אִיו גְרֶעמֶער אִיו ער אַלץ
קלֶענֶער בַּיי זִיךְ : -

| 419 וָאס וֶוערְט מִיט אַ מָאהל אַ מְיוּהֶם ?--
אַ יום"מוֹב-רִיגֶער וֶעקעל פַאר פַּסַח אוּנ
אַ בַּעליתְּקִיָעָה אום ראש הַשָּׁנָה

3 וָואם מֶע הָאט וִוילל מֶען נִים אונ
וָאם מֶע ווילל חָאט מֶען נִיט

9 וָואם מֶע הַאנְדֶעלְט אוּם"שׁבֶת גֶעהט אִין
דֶער וָואךְ צוּרִיק

ווָאס מָעֵהר גֶעוַוארְט מָעהר גֶענַאררְט

8 וָואם מֶע נֶעהמְט נִיט אַלֵיין דָאס הָאט
מֶען נִיט

וָואם מֶע רֵייסְט נִיט אָב מִיט גֶעוַאלְר

|| דָאס הָאט מֶען גִיט

4 וָואם גָאהֶענְטֶער פוּן שׁוּל אֶלֶץ װַיימֶער
פֿון גָאמט -

5 וְוָאם געלְטֶער אִיו אַלֶץ קֶעלְטֶער

5 וָואס ;עס וֶועט זַיין מִיט כָּלייִשְׂרָאֵל וֶועם
ניין מִיט רָבִייִשְרָאֵ יי

7 וָואם פַאר אַגום מָארְגֶען אזא גוּם יְאהר,

48 ואס פַאר אַ כְּלַייוָמָר אַזֵא חֲתוּנָה

5 וָואס פַאר אַ קְהֵילֶה אִוֵא פַּרְנָם

0 וָואם צו נָאמט אִיז צוּ נָאמט . אוג ווָאס

וְ

צוּ לֵיימֶען אִיז צו לֵיימֶען
1 וָואס צוּיפִיעל אִיו אוּנגעזוּנֶר
2 וָואס קוּמְט אַרוֹים פון רֶעם גוּטֶען בִּיער. -
אִין רֶעם שְׁלֶעכְטֶּען פֿאס ?
וַארְף דִי קֹאמְץ וִוי דוּ וִוילסְט בְּלייבְּט זי
שְׁטָעהן אוֹיף רִי פִים |
4 וי מֶע שְׁמִיערְט אַזױי פָּאהרְט מֵיטָ

- 45 וי דִי שְׂרְרוֹת אִזוּ אִיז רֶער מֶשָׂרֵת.

6 נִוי דֶער הַארר הָאלְט דֶעם הוּנְד , אזי
הַאלְט איהם דָאס גַאנְצֶע גֶעזִינֶר |

7 וַוייגֶּער הָאבֶּען לַאנְגֶע הָאר אונ קוּרְצֶען
שֵׂבָל |

6 וַייבֶּער הָאבֶּען נַיין מָאס רֵיי

0 וַייז ‏ א הוּנָר א פִינְגֶער, ווילל ער די
גַאנְצֶע הַאנְר

וֵויינִיגֶער עוֹלֶם גְרֶעטֶער רִי שִׂמְחֶת

1 וֵויינֶען אוג לַאבֶען , אִיז בי ווייבֶּער לַייכְטֶע
נַאהֶען

442 וויללְְט הָאבֶּען אַ פָּנִים בי לֵיימֶען ?הָאבּ
פְּרֵיהר בַּיי זיך אַלֵיין |

! 4 וִוי מָע בֶּעט זִיךְ אוים אַזֹי שְׁלָאפְט מֶען

4 וִוי מֶע נֶעהמְט זִיךְ פָאר ‏ אַװֹי הֶעלְְּט
נָאמט

5 וִוי"פִיעל /קעפּ אַזױ פִיעל דָעוֹת

וֶֶעגֶען שִׂנְאֵת חֵנֶם אִיז רָאס בֵּית הִמַקְרְשׁ
חָרוּב גֶעוָוארֶען

47 וֶוֶעמֶען נָאמט ווילל דֶער קויקען. רעם

קאנֶען מֶענְשֶׁען יט דֶער שְׁמיקען

8 וֶועמֶען אמט לִיעבְּט דֶעם שְׁמְרָאפְט עֶר,

וֶען אַחֲִיר וָואלְט הָאבֶּען הֶערְגֶער, ווָאלְט
דִי וֶעלְט קיין קיוּם גֶעהַאט :

וֶוען אי אַלְמֶער מַאנן נֶעהמְט א יעג -
וייבּ וערְט דֶער מאנן יונ אע דָאם
וַייבּ אֵלֶט

1 ווֶען אללע מֶענְשֶׁען וָואלְטֶען גֶעוֶוען נבִיאִים
וָאלְמֶעןני גֶעוֶוען,קייןענייִם

9 וֶוען אַ גארר וַארְפְט א שְׁמֵיין אִיןכְּרוּנֶען
אַרֶער + אין נָארְטֶעןו . ;קענֶען קיין צְעהן
מַלוּנֶע נִישְׁט אַרוֹיס-גֶעהמֶען |

= = 000 --

וֶוער גע פֶּארֶעט. זִיך מִיט סְמָאלֶע רֶּער
מוּו זִיךְ דִי הֶענְד אוים-שְׁמִירֶען

49 וֶוער יעם פַאר שְׁטֶעהט נִיט אויף דֶעם
וִוינְק. צוּ רֶעם נֶעמְט סֶען א שְׁטֶעקִין

1 וֶוער עס פִּיהלְט זִיךְ דֶער מֵיינְט זִיךְ

2 וֶוער ;עם קאכְט נָאךְ דֶעם בּוּךְ אוּנ זֶעהְט
נָאךְ דֶעם לוּחַ. דער הָאט דֶעם רוּחַ

4 וֶוער ;עס קאן קיין פּוּלְוֶער נִיט שְמֶעקֶען
דֶער זָאל אין דער מִלְחָמָה נִיט גֶעהְן

4 וֶוער עס קוּמְט פְרִיהֶער . דֶער מָאהלְט
פְרִיהֶער

4 וֶוער עס שְׁמֶעלְט ניש אי ירֶער נָעהמֵט |
נִיט אוֹים

6 וֶוער ;עס שְׁמֵייבֶעלְט אִיז אַ פַיינֶד , וֶוֶער
עֶס שְטְרָאפְט אִיז אַ פְּרַיינְד ,

0

זפ זָארְגֶען אונ יָאהר מַאכֶען גְרוּי דִי הָאר +‏

5 וִיבֶּען זִיהן בְַּינגֶען אַ ְטוּהל אִין גן זערְן ‏
ִיבֶּען טָאכְטֶער אַ שְׁטוּהל אִיןגֵיהֵנָם,

409 זַיי נִים צוּדפיעל זִיס, מֶע זָאל דִיךְ נִיט
אויפעסֶען . זי יט צוּ פיעל בִּיטֶער, מֶע
זָאל דִיך נִיט אוים-שְׁפַּיֶען

6 זְכוּת אָבוֹת אִיז קיין קַאמָאוֶועם גז

4
גנט הִבְרוּתָה אִיז גים מִיט זיין אֵייגֶען וַוייבּ.

53 הוּצְפָּה גִילְט ,
0ט חן קָאסְט נִיט מָעֵהר וי אומ"חן

יט

3

צו

, :
4 מַאמֶע מַאמֶע מִטען פון קִינְדֶער ליירֶען?
906 מחו אַ הוּנְד גוּמֶם בּיִלְלט עֶר נָאך
6 מִייֶערֶע סְחוֹרָה וַואקְסְט פון רִי עערֶר
ארוים ט | ה סח
צ'
7 יָחוּם אוֹיף דֶעם בַית"קקכרות --אִין דֶער
הָיים צָרוֹת
5 יֶערֶער אִיו פַאר זַיין גֶעלֶר אַ פְּרִיץ
609 וֶערֶער בַּעל דַרְשֶׁן דַרְשֶׁעט פַאר זִיךְ
0 יֶערֶער גַאנְג אִיז וֶוֶערְט גֶעלְד
1 יֶעדֶער הוּנָר אִיו אַבַּעליבַּיַת אוֹיף זיין
מִיסְט
יֶערֶער וָוארְמִיל הָאט זַיין אֶרְטיל
יֶערֶער יוד הָאט זַיין פַּעקִיל
גֶערֶער מָארְגֶען גְרַיינְגְט זַיינֶע זָארְגֶען
גו וֶערֶער מֶענְשׁ אִיו אױף זִיך בְּלֵעֶד . י ,
6 יֶערֶער נַארר הָא שֵׂכֶל פַאר זִיף
גס יֶעדֶער נַארר מֵיינְט אַז ער אִיז קלוג
4 יֶעדֶער סוֹחֵר לוֹיבְּט זיין סְחוֹרָה
יֶערֶער פַאר זִיךְ . גָאמט פַאר אַללֶץ
יֶערֶער קִינֶר וֶוערְט גֶעבּורֶען מִיט ניין מול,
נֶערֶער . שְׁטָארְטיפִיהרֶער הָאט פֶער-
שְׁמַאבֶענֶע הָענְ
וֶערֶער שֵׁיינקֶער לויבְּט זיין בּיער
3 יעדֶע שְׁמָארְט הָאט איהר מְשׁוּנֶענֶעם
געט יְרוּשָׁה אוּנ נדן-גֶעלְר הָאבֶּען קיין ֶוערְט,
נאָדֶער 1 קיין מל נֵימ

12

2

515

514

19

3

- 6 +

1} וועגען דעם שפּריכװאָרט זינגט דאס פאָלק ראם דאָזיגע ליערעלע ;

דָאם ווייב 1 א , מיין מאנן , זי דו קיין גאַרר, לאַך
מיר מיין טאָכטעריל ניט אויס, זִי איז
מאקע א יאשטשערקע גרין אוג דָאר ,
זי קומט אבער פון שאָנע לייט ארוים,
איהר זיידע דער צדיק װועט זיך מיהען,
וועל איך מיט איהר נאך א גוטען
שרוך טחון ,
זבות אבות אין קײן קאטאװעס |

7אר 140 +ד 654ח ראק

:ׂ

ג
1
: 644 2
י 0422 *

{ אָ , מיין ווייב, דו ביוט זעהר גערעכט,

דיינע רייד זענען להבדיל א תווה ,

דיין טאטע אוג מאמע האבען זיך אויךף

גיט גערעכט,

עקומען א קונה אױף זײעל

שטיקעל סחורה,

נאר דיין זיידע דער צדיק האט זיך געמיהט
האב איך מיר געביך אָב-געבריהעט

בוֹת אבות אין קין קאטגוועט. {

דער מאנן !

צו-ם

פ} אזוי דאכט זיך אז עס געפינט זיך גאר ניט די סחורה צו פאר"קויפען; ווערט גאך מיוֹער ואקמען
ארוים מוחרים אוג ברוונגען פוז אונטער 2 ער עֶרֹד די טייערע סחודת צו, פאך"קוימען ,

4 =

בכ /
5 כָבוֹד וַואלְגֶערְט זִיךְ אוֹיף דֶעם מִיסְט וֶוֶער
| עֶס וִוילל נֶעמְט אוּמזיסְט
56 בכָּסֶף וְוָהֶב מִמְהַר מִמְזָרִים
זפ בַעַס וְחֵמָה מַאכֶען דֶעם מֶענְשָׁען פַאר
אַבְּהָמָה

ל

5 לַאנְג. גֶעבָארְגְט אִיו אַלְץ נִיט גֶעשֵׁיינְקְט, .

5 לֵיירִעֶע הָאנְד מַאכֶען קאליע דִי ואנְד
0 לֶעבֶּען אַ פֶּעמֶען מָאפּ אִיז זי גוּט צו

רֵייבֶּען
1 לֶעבֶּען א שְׁוֶערֶען וָואנֶען אִיז גוּם צו פום
צוּ גֶעהן

0 לֶעבֶען זָאל מֶען צְִישֶׁעןגויִם. שְׁמַארְבֶּען
+- צְווישֶׁען יודֶען
5 לֵייג אַ קראנקען וִוי דוּ ווילְסְט, מחוּם אֵיהם
אַלץ וֵויי |

(*4
4 מִיט. אַ יּדֶען אִיו נָאר גוּט אִין שׁוּל צו
(גֶעהְן | י
וט מיט אָמַת קוּמְט מֶען פאר גָאמט -
6 מִיט אַ נארר אִיז איין אֵיבִיגֶער צער
97 מִיט אַיקלוגֶען קען מֶען אַללֶעט אוים-

פִיהרֶען
5 מִיט דֶעם מלאַך הַמְוֶת טְרַיינְּט מֶען נִיט
קיין קֹאמָאוֶועס

מִיט וָואם דֶער מָאפּ אִיו אָנגֶעבְרענְטדֶער-
מיט שְׁמֶעקְט ער

0 מִיט וָאס מֶע חַאנְדֶעלְט ידָאס קְלֶעפְּט
זיף אָן

מִיט וַיינֶען. בַּאצָּאהלְט מֶען נִים .קיין
חוֹבוֹת

63 מִים וֶועלְכֶע מענְטְשֶׁען מע הָאט צוּ מוּן

= אַזֹי אִיז מֶען אַליין '

אלאאוהאמת

4 אזוי זאגט יעדע מוטטער , 2} עס וואלט דאז

מליקם מלך הדש" מאכט, רשיי שנתחדשו גזרותיו ;

זיין ארינדיל א קאפיטעט תהלים, 8} אויף דעס פסון |
2

פנפאוואט

=

מִיט טְרַאכְטֶען וֶועסְט דוּ גָאר נִיט מַאכֶען:

4 מִיט פְרֶעמְדֶע הָאנְד אִיו נוּם פַייער צוּ
שַׁארֶען ‏ /

מִים. צְווֵיי רִימֶער שְׁטְרָאפְט ואָדֶער;ג
שְׁמֵייסְט מֶען נִיט

4 מִיט קָהֶל אִיז זךְ שׁלֶעכְט צוּ מִשְִָׁי ‏

זו? מִיט שְוַוייגֶען פַּארְרְרְט מֶען זִיךְ נִיט .

| 66 מִיט שְׁרִייען פִיהרְט מֶען נִיט אוֹיס

9 מים תּוֹרָה וֶוערְט מֶען נִיט פַּאר-פַאלֶען :

סט מַיינֶע קִינְרֶער זֶענֶען נָאטמם וואוּנְדֶער וו -

מע דארף עמֶען אבֶּער ניט פְרֶעסֶען ,

טס מע דער"קאנט דַעֲםפּו{יגֶעלנָאךְ רִיפֶּערֶערְן

5 מֶע דֶער קאנְט נָאף דִי בַּאקֶען וי דִי
צֵיינֶער קנאקען יא

4 מָעֹהר גוי--מָעהר מול,
{ וט מָעֹהר לֵיכֶט פַאר-בְּרֶענְט וִוי גֶעלֶר פאר"

רִינְט

6 מָעֵהר סוֹחֲרִים--מָעהר גְלִיק

זט מַע זָאל זִיךְ הֶענֶען אוים-קויפען פון רֶעם
מוֹירְט וָאלְמֶען רי אַרֶעמֶע לייט שָׁאן

בע

פַּרְנְסָה גֶעהַאט ט ײ

:
6 מָע מָאר רָאם שִׁטְריְקֶעל נִיט אִיבּער"ז

צִיהֶען
מֶע טָאר נִיט אויס-זָאגֶען פוּן חֵרֶר
וס מֶע מָאר נִיט בֶּעמֶען אויף א נייֶעם מֶלֶך ו
1 מֶע מוּז זִיךְ אַמָאהל מַאכֶען צוּם נַארר ,
6 מֶע מוו זיך שְׁטְרֶעקִין נָאף די עקִין. ‏ 6
60 מע מוּז פאר דֶעם רוּחַים וֶענֶען אוֹיף
אמלע - יא
4 מֶע מֵייגְט ניט דִי הֲגָרָה נָאר די קניידליך +.
וס מע מֶעג זיין שְׁוַארְץ אַבִּי אגוט הארץצ.

א

66 מֶע גָארט נִיט יֶענֶעם נָאר נִיךְ אַלין ,

וז מָע קנַייפְּט די בּאקֶען רי פַארְבּ זָאל

שְׁטָּעהן :
6 מֶע קען די וֶֶעלְט דָאס מויל נָים פאוי"'
מַאבֶען א

-

6 מע שְׁפַּעֶלְט דֶעם חֶהֶן וַיינֶענְרִיגֶם אונ
עֶר הָא זינֶם אִין ויֶען--

6 מִשָׁה רַבֵּינוּ הָאט מִיט דִי יוּדֶען אויף נִיט
יקֶענְט אויסיקוּמֶען

3

זט נָאךְ אַ שְׂרָפֵה וֶוערְט מֶען רייף
גזש נָאךְ יום מוֹב בְּלַייבְּט חוֹבוֹת אונ קיומינֶע

וָואשׁ.
מדט נוֹיט בְּרֶעכְט אֵייוֶען .. דָלוֹּת בְּרֶעכְט
שְלֶעסֶער

4 ניט אזֹי גִיךְ מְהוּט זִיך וִוי עס רֶערְט זִיךְ,

דס נִיט דָאס הַארֶץ וָואס לַאכְט אִיז פְרעהלִיךְ,

זט נִיט דָאם הִיטֶעל אִיז פָאר-רְרֶעהְט. נָאר
דֶער קאפּ

זזט נִים רָאס שָׁאנֶע פָּנִים אִיז דֶער עֵיָקר. נָאר
רֶאם שָׁאנֶע הַארְץ

וז נִיט פִיעל גֶעמְרַאכְט. אַבִּי גוּט גֶעמַאכְט,

9 נִים קיין מְזוּמָנִים. נִיט קיין שָאן פָּנִים,

0ס נֶעמָט נָאמְט נָאר צוּ רָאט גֶעלְר, נֶעמְט ער
דֶעם שֵׂבֶ אויך. צוּ

ם
גס סְיָ לַָבָמָה שְׁפֵּיקֶה - אָבֶּער שְׁתּיקָה אַליי
אִיז קיין חָרָמָה
עי
4 יֲהרְלִיךְ אִיז שְׁוֶערְלִך
3 עעלְמֶערֶען קענֶען אַללֶעס גֶעבֶּען נָאר נִיט
== היין | מול
4 עס אִיז אַ גְרוֹיסֶער חילוּק פוּן וְכַךְהִיָה אוֹמָר
בִּיו וְכֵה הָיָה מוֹנָה ג
9 עס אִיז אַ מִצְוֶה פוּן אַ חֲוִיר אַהָאר אוֹיס
== צוּדרַייסֶען ג
6 טעס אִיז בְּחָנֶם וַואסֶער אִין גְּרוּנֶען אַריין

י

שי

צוּגִיסֶען, אַז עס קוּמט ניט אליין צוּ פליםען
ן

זו עס אִיז נִיט דָא קיין מעלָה אֶהן א
חִסָרוֹן

3 עס גֵייסְט נָיט קֵיינֶער וֶועמֶעס מָארְגֶען אָיוֹ -

עס עסֶען בי נָאטט אַללֶע נְלֵייךְ . אָרֶעם
אוּג רֵייךְ |

0 עפֶּעם שְׁלֶעכְטְס וֶעט רֶער רוּחַ גִיט נֶעמֶען.

גפ עֶרְגֶער וי ְׁלֶעכְ קֶען נִיט זי

3 ער זוּכְט אַ פְּנִימָה אויף דער זֶעג+
3 עֶר קוּמְט נָאףְ דֶער יְרוּשָה אוּנ מוו בָעַ-

צָאהלֶעןקבוּרָה גֶעלֶר. |
4 יעֲשָׂי גִים נַתִַשַׂד פוּן שִׁמְרוי

| 8

6 פַָאר אַ גנָב אִיז קיין שְלָאס ניטדא: ;

וט פַּאר אַ גֶעשְׁלַאגֶענֶעם הוּנְד טָאר מֶען יין
שְׁמֶעקֶען נִים ווייוֶען 5

זפ פַאר אַגַר טָאר מֶען קיין נוי נִיט שֶׁעלְמֶען

6 פַאר א הֵייטֶעשֶׁען ננֶב,קען מֶען זִיךְ נִיט
אֵייניחֵיטָ -

0 פַאר אַ טוֹבָה קוּמט אֶפְּטמָאהל אַרָעה .

600 פַאר אֵיין אַלְמֶען שְׁלֶעכְטֶען חוב נֶעמְט
מֶען פְּלֶעווֶע אויף

נוש פַאר אַ מֶענְשֶׁען מיו מֶען זיך גִיכֶער פַאר-
עַנְטְוֶוערֶען . וִוי פַאר נָאטט

פַאר אַ נַארר איז קיין סוד ניט

3 פַאר אַנַארר טָאר מֶען קיין הַאלְבֶּע
אַרבַּיט נִיט וַוייוֶען |

4 פַאר אָנקוּקֶען צָאהלְט מֶען.קיין גֶעלְר.

5 פָאר אַפּעקעל. מַאכֶער אִיז אַ פִינְסְטֶערֶע
נַאכְט אַ לִיכְטִינֶע וֶועלְט

6 פַאר אַ צֵאפּ הָאט מֶען מוֹרֶא פּין פָארֶענְט.
פַאר אַ פֶערְד פוּן הֵינְטֶען . פַאר אַ גַארר
פוּן אללע נֵיימֶען

ז6 פַאר אַ שְׁכּוֹר, אִין
בְּרָאנְקֶּעןינִיט רָא

-קיין - שְׁלֶעכְטָעָה

1} פון צו-זאָגען אוה דעם װאָרט ביז צו-צאהלען במוומנים , פ} מע זאָגט אויך 1.,פון א חול 48

האר איז אויך גוט" , י =

וְּ
622 פוּן וואוּנָשֶׁען וֶוערְט מֶען נִיט רַייךְ,

:

יא יו

== 118 --

אַללֶעם. גָאר

006 האר גֶעלְד ‏ קריגט מֶען
מַאטֶע מַאמֶע נִיט

9 פַאר דֶעם אָמָת שְׁלָאנְט מֶען.

0 פַאר דֶעם טוֹיט ;קען מֶען זִיף נִיט
בֶּעהַאלְטֶען |

1 פַאר דֶער ווֶעלְט מוּז מֶען מָעֵהר יֹצֵא
ַיין וִי פַאר גָאטְט

3 פַאר מָארְנֶען זָאל נָאמְט זָארְגֶען

!618 פַאר נויט טְהוּט מֶען אָן דֶעם שַׁבָּת אִין

דֶער ואבֶען

4 פַאר נייט,עסְט מֶען ווייסברויט

פון א נֵנֶב איז שְׁוֶוער צו נִנבִינען.

66 פון אַ חַזִירִישָׁקן . עק קען מֶען קיין
שְׁטְרֵיימֶעל נִיט מַאבֶען

זג6 פוּן אֵיילֶענֶעשׁ קוּמְט קֵיין וְגוּמֶם נִיט
אַרוֹיס

5 פוּן אַנַארֹר הָאם מֶען צער

66 פוּן אַ פְּרֶעמְדֶער פֶּעל אִיו גוּט פַּאפֶעס
צוּ שְׁנַיירֶען

950 פוּן דֶעם בֵּית עוֹלֶם נֶעמָט מֶען נִים
צוּרִיק

1 פוּן דֶער חוּפָּה צוּ דֶער סְעוּרָה הַאלְט זִיךָ
הַאלְט זי מִיט דֶער בִּירֶ

3 פוּן יוּרִישֶׁע רֵייר קען מֶען זִיךְ נִים אָב"
ואשֶׁען מִיט צָעהן וַואסֶערֶען

4 פוּן לֵיירִיגֶע פֶעסֶער אִיו דֶער לֵיארֶעם
גְרֶעטֶער |

658 פוּן נֶעמֶען וֶערְט מֶען נִיט בְּרֵלוּת .

6 פון.על חַמְא וֶוערְט מען ניט פֶעט .

זנס פון קֹנְאָה קוּמְט שִׂנְאֶה

8 פוּן הַענוּג לֶעבְּט מֶען נִיט , פון צָרוּת
שְׁטַארְבְּט מֶען נִיט

9 פּוּרָים אִיז קיין יום טוֹב . קַרָחוֹת קיין
קרֶענְק .

0 פֵייֶער אִיו אַ גֵנֶם

גאט פֵינֶף מָאכְטֶער פַארְגֶעהְט דָאם גֶעלֶעכְמֶער,

פְליה נִיט הוֹיך, וֶועסְט דוּ ‏ נִים פַּאלֶען

ִידְִג

028 פֶּערִיל אוֹיף דֶעם האלו--שְׁטינֶער אויף

דֶעם הַארְצֶען
4 פַּרְנָסָה הִיטט אַללֶע מַכּוֹת
3 פְרֶעג נִיט דֶעם רוֹפָא . פְרֶעג רֶעם חוֹלָה.

| 6 פְּרֶעמְרֶע קליירֶער ַוארֶעמֶען נִיט

צי
זט צְרָקה זָאל קיין גָעֵלֶר קָאסְטֶען . נְמָלוּת
חֲסְדִים זאל ;קיין ענְמוּת נָפֶשׁנִיט מַאבֶען
וואלְמֶע גֶעוֶועוֶען פִיעל צַדִיקִים ,
8 צו אֲ קֵינְד אַ רוט , צו א נַארר אִ שְׁמֶעק קיןי

וס צוּ בָארְשְט דַארְף מֶען קיין ציי

0 צו בְּרוֹיט גֶעפִינְט מֶען שוין 8 מֶעמֶער

1 צ ו גוט אִין אוּמגֶעזוּנֶר .

3 צו' רִי געֹשֶׂר מַכּוֹת גֶעמְט מֶען נִיט קיין
הָתֶן צוּ גַאסְט : |

5 צְוָיי הַארְטֶע שְׁמֵיינֶער מָאהלֶען גִיט ,

4 צְוַיייקֶעמְץ אִין אַיין זאק קענֶען קיין שָׁלוֹם
הָאבֶּען

צְוִוישֶׁען דֶער קִינְרבֶּעמֶערִין אוּג וַארְמֶערִן
וֶוערְט דָאם קֵינְד דֶער שְׁטִיקְט

6 צֶוִישֶען מִיהר טָאר מֶען ‏ קיין ‏ פִינְגֶער
אַרֵיין לֶעגֶען

7 צוּם קבְּצֶן אַרוֹיס טְרַייבָ
עוֹשֶׁר

4 צוּם שְׁלִים-מַזֶל מוּו מֶען אוֹיף מל הָאבֶּען.

9 צוּ"פיעל כָּבוֹד אִיו אַ הַאלְבֶּער. שַׁאנָףײ +

660 צוּשָאן אִיו אַמָאהל אַחִסָרוֹן; //

61 צוּ שְׁטַארְבֶּען הָאט מֶען אַללֶע מָאל צַייט;

לארף מֶען איין

ק .
וט קֵיין גֶעבְרֶאטֶענֶע טויבֶּען פְלִיהֶען נִים אִין
מויל אַרַיין
3 קיין מִיעסֶע כַּלֶה אִיו נִיט דָא /
4 קיין תְּשׁוּבָה אִיו אוֹיך אַ תְּשׁוּבָה
65 קְלֵיירֶער מַאבֶען לייט
6 קליינֶע הִיתֵּרִים בְּרַיינְגֶען גרוֹיסֶע יסוּרִים ,
דוס קליינע, עבָרוֹת בְּרַיינְגֶען גְרוֹיסֶע גָרוֹת , וְ

= *- =
: 7

1

= 114 --

{ פוז קְלֵייֶע קִינרֶער לָאוֶען נִיט שְׁלָאפֶען אוג
גְרוֹיסֶע לָאזֶעןינִיט לֶעבֶּען

5פס קְלֵיינֶע קינרֶער . קְַיינֶע . זָארְג + גְרוימֶע
קינְדֶער.גְרֹיסֶע זָארְג

6 קינרֶער אוּנ גְלֶעזֶער הָאט מֶען.קיין מאהל.

צו פַיעל
מפט קֵיינֶער װַוייסְט ניט וֶעמֶען דֶער שִׁיךְ
קוועטְשְׁט נָאר דֶער וָואס גָעהט אִין אֵיהם.
אס קֵיינֶער ווייסְט נִיט וֶועמֶעם מָארְגֶען עס
וֶעט זיין
66 קֵיינֶער מָהוּם נִים יֶענֶעם נָאר זִיךְ אליין,
8 ינֶער שָׁרֵיים נִים ,אוי זי אַז עֶס מָחוּם
נִישךָ. -
8 8

יל
, '

2 ראש הוֹרֵשׁ נִיסָן אִיז א טייָעדֶער בִּיסֶען .
6 רִבּוֹנוֹ שָׁל עוֹלָם 1 הייבּ מִיךְ ניט אוג וַארְף
מִיךְ נִימ
רָוּף מִיךְ נַארר . נָאר נִיבּ מִיר לֶעקֶעך.
וו רֶערֶען אִיז ילְבֶּער, שְׁויעֶען אִי גל .

:

שֶׁר

0+
6 שׁבוּעוֹת אִיו רָלֹר בֶּעסְטֶער זם מו+ -
60 שַׁבֶּת הָאט רֶער רֵשֶׁע אין גַתֵיגֶם אױף
רוּה ,
וד שַׁבֶּת"שְׁמֶעךְ הַאלְמֶען נִים ו
4 שְׁוֵייגֶען הֵייפְט גֶערֶערְט
שְׁוֶערֶען אִיו עֲהרְליךְ . הַאלְטֶען אִיז
שְׁוֶערְלְדַי ‏ - י
4 שְׁמַארְבֶּען פַּארואָמט מען ניט ג
דפ שְׁמִיל ווָאסֶער גְרָאבְּט מִיעף
דס שְׁמָעֹה ניט אוּנְמֶער דֶער הַאנְד וֶועסְט רו
נִיט הֶערֶען דיין אֵייגֶענֶע שַׁאנְד,
זז שְׁלִים-מַנְל וואו גֶעהסְט דוּ ? צוּם אָרֶעמַאגן,
שְׁמַיים דָאס פֶערְר מִיט הָאבֶּער נִיט מִיט
אֲ בֵּייטְשׁ
זט שְׁפַאר ! שְׁפָּאר 1 קוּמְט דֶער רוּחַ אוג
נֶעמְט צוּ נָאר
0 שְׁפּיעל זִיך נִי מיט פייער -
ו ""
1 הּוֹרָה איז רִי בֶּעסְטֶע סְחוֹרָת ז

= שָׁהמערי ת = א 6" אר ער לעס שרשררשר שי רש + אָרס א א פא 4

ירוי

ּדִישֶע שְׁפְריכָרְטֶעף

שיערעשייעשץ עשייער ריט

אוים איינעם. מאנוסקריפט דעם העררן י. ב,

4 1 מזזסם 95 170ע80ת2?2 מנסננגס פגום 1ס/סזוגנסנעקם 28619606
(כארטזעצונג פון ‏ ,הויזפרייגד" ערשמעם בוך 1888)

;עבען פון מ, ספעקמיי-

6
אַ בָּאד אָי װִי תֵּשָלִיך. 41 זי אַליין נֶעמֶען ,
08 א בָּאגֶע צונג ‏ א עֶתְנֶער ‏ נִי | 608 אַבִּי נָאהְרֶען-צָרוֹת קוּמֶען אַלֵיין.
אַשְׁלֶעכְטֶע הַאנְד , 6 אַבַּייטִיל. אָהְן גֶעקֶר אִיז אַ שְׁמִיק
4 אַ בָאוֶע שְׁוִיגֶער מְרַייבְּט צום גֶם, לֶעדֶער , |
5 אַַ בָּאוֶע שְׁמוּעָה אִיז ווַאהֶר ופְלֵיהְט 7 אַַ בִּייֶעס גֶערֶערְט אוּג פִיעל גֶעמֵיינְט,

וי , 608 אַבְלִינְרֶער אִיו קְרַאנְק אויף די אוֹיגֶען,
6 אַ בָּאו ‏ שְׁפִּיעל קוּמְט צוּרִיק , אַ שְׁטוּמֶער אִיו קרַאנְק אױף דֶעם
7 אַבָּאקְסֶער אִיז שְׁוַארְץ , אָבֶּער זִים מויל, אַ נַארֶר אִיז קרַאנְק אויף אַלֶע

װִי צוּקער, רמיח אַבָרִים,

5 אָבְגֶערעמֶענְט אִיז חַאלב בֶּעצָאהְלְט. | טס אָבְּלענֶען אִז גָאר גיט ְעו,

9ס אָבְֶּעמְהוּן אִי אָבְּגֶעמְהוּ ‏ 0 אַ בֶּעהֶעלְפֶער האט א פַּארְאוע
60 אַבַּרְחָ מֵאכֶם דִי נַאנְצֶע שְׁטוּב הישֶׁקֶע. 2

פְרַעהְלִיך אוּג אַלֵיין הָאט;ער אִין דֶער 1 אַבַּעַל-בַּיֶת אִיז שׁוֹין וָאס. 1

הוט 8 אס 2 י

הֵיים ‏ צָרוֹת ‏ (אונ אלין לִיעגְט ער | 709 אַ בַּעַל-נאֲוָת אִיו עֶרְגֶער פון א בַּעֲלי
אִין דֶער,ערְד), |ו תַּאֲוָה ,

1 אַ בָּהוּר טָאר ,קיין שֵׁדָכָן נִיט זַיין טאוּג | 703 א בּעַל-חוֹב אַז = אַ שׁוּלְרִיגֶער -- אנ
א הוּנְד ,קיין קצב), אַ שׁוּלְרִיגֶער אִיז אַזִינְרִיגֶער,

9 אַבַּחוּר מַאכְט קירוּשׁ אִיבֶּער שְׁפֶּעגֶער, | 704 אבְּרוּנְֶיער שְׁליפְט אַליין,

3 אַבי אַקְלַאטְץ--אָ הוּנָד וֶועט מֶען שׁוֹין | 105 אַגַאנְצֶע שְׁטָארְט שַׁיָקֶם מֶען, קיי
גֶעפִיגֶען ‏ ִיבִּיר נִיט א וֶועק.

4 אַבִּי גֶעוּנֶר - רָאס לֶעבֶּען מען מֶען ! 706 אַנַאסְט אִיז וי ארֶענֶען. 8

1 ד. ח. אזוי וו השליך רייגיגט די נשמה פון זינדע , אי דײנינט א באד דעם פּערפער פון
שׂמימץ . 2) ווייל ער עסם אין פיעלע היווער קאן ער נים אזוי שצרענג אבהימען מילכדיגט אוג פליישינט ,

5 ד. ה. ער האט שוין עטוואם צו בעדייטען . 4) ד, ה. אנפאנגם אין ו מען איהם ועהר גערן, אבער
שפעמער איז ער צו פיעל, (הויז-פֿרייגר) 1

=

209

0 אַ

290

גלֵך

=( יע

אַנַבְּצֵי רֶערְלֶענְט קֵיינְמָאל נִיט צוּ
גַבְּאוֹת }
אַנּטֶען פְּרינֶר בֶּעקוּמְש מֶען

אוּמְזִיסְט -- אַ שׂוֹנֵא מוּז מֶען זִיךּ קויפִיןױ.

אַ גוּמֶען שָׁווְעהר אִיו שְׁוֶער צוּ
הָאבֶּען ‏ אַ שְלֶעכמֶען שְֶׁעהֶר א
שער צוּ בֶּענְרַאבֶען ‏

גוּמֶער בַּעַל-בַּיַת שְׁמֶעקט אוּמֶעוּם
העכיין די נָאז,

אַגוּמֶער גֶעהֶערְט אוֹיף ,דעם טע
אָרֶם ,

אַגוּמֶער חַבַר אִיז נוט אוֹיף דֶער אוּנ
אוֹיף יֶענֶער וֶועלְט ,
אַנּמֶער מױם אִי
אַשְׁלֶעבְט לֶעבֶּען .

בֶּעסֶער ויא

אַ גוּטֶער יד בְּרוֹיבְט ,קיין בְּריעףין

אַ שְׁלֶעבְטֶעןיוּרֶען הֶעלְפְט, קיין בְּרִיעף.
אַ גוּטֶער יור הָאט לִיעב צוּ נֶעהמֶען

אבֶּער נִים צוּ גֶעבֶּען ,

א נוּמֶער יור קוּמט גוּם אויס זַיין וועלְט,

אַ גוּמֶער נַארר אִין אַ בָּשָׂרֶה בְּהֵמָה,

א גוּטְטֶער גֶעסְסֶער אִיז א שְׁלֶעבְמֶער

פַאסְטֶער ,
אַגּטֶער פְריינֶר אִיו מֶען גָאר בִּיו צו
דֶער קעשֶׁענֶע ,

אַ גוּטֶער רָב מוּו קֶענֶען רֶעם פִינְפְפֶען
שׁוּלְחְערוּךְ אוֹיך . ג)

אַ גוּמֶער שְׁלִיטְוֶעג איז אַגוּטֶער
ואגֶענְוֶעג ; אַ גוּמֶע מָאכְטֶער אִי
אַגוּמֶע שָׁנוּר, אַ שָׁאן . מֵיידֶעל אִיו
א שָׁאן ווייבֶּעל אוּנ. אַשָׁאנֶע יוּרֶענֶע
אִין אַ שָׁאן מֶָת, |

2לך

728

14

198

4
797
2908
199

190

201

עי
203
4
1959
106

61
708
159
240

241

249

1

אַנױ אַז קְלֵיינֶער-הייט קליין אוב

גְרוֹיסֶער-הֵייט גְרוֹים, ‏ אוּנ אַ יד --
פַארְקֶעהרט ,

אַ גוֹיֵשׁ גְליךְ-וַוארְטֶעל אִיז לְהַבְרָיל
אַ תּוֹרָה ,

אַגִילְרֶען נַאגֶעלֶע ציעהְט אֵיין אִייֶערן

ָאגֶלֶ.

אָנ מִילַת-חָסֶד אִין בַּײ

טהייערֶער וי אַ נָרָבָה ,

אֲגֵנָב מוז זיין אַ חָבֶם ,

אַגְנִיבֶה הָאט, קיין הַצְלָחָה נִיט. -

אַנֶע עשְָׁאלְלֶענֶער מֶעג אַללֶעם סֶע
אַ גְרוֹיסֶע שִׂמְחָה אִיז אוֹיף אַ ק? לֵיינֶע

ַוילֶע, |

אָרֶם אַמֶענְטְשׁ - קאטְשֶׁקע דרְעה דִיךְ,

(ריק זיף .

אָרָם יִסוֹרוֹ מֶעפָּר וְסוֹפוֹ לָעֶפָר - בּינו

בנ אִיו גוּט א מְרונק בְּרָאנְפִין.

אָדֶם קְרוֹב לַאפּיצֵאפּ, 8) /

אָדֶער גָאר אָרֶער גָאר נִים

אָדֶער טְרֶעף אָרֶער פֶעהֶל, |

אָרֶער מִיט גוּמֶען אָרֶער מִיט בֵּיוֶען ,

אָרֶער עס הֶעלְפְט נִיט אָרֶער מֶען

דַארְם נִיט ,

אַ חוּנֶד גֶעהְט מֶען אוֹיס דֶעם וֶועג .

אַ חוּנָד מָאר, קיין די נִים זַיין ‏

א הוּנד פוּן א וָאהֶר בִּילְלט גִיט,

א הוּנֶר שָׁיִקט אַ הוּנָד -- אַ רֶב שִׁיקְט

אַרָב,

אַ הוּנָד. שׁיִקְט מֶען | נִיט אִין ָאְקֶע

העריין .

אַה ואס קְרֶעהְט , אַ נוי וָואס יוּרִישׁ

גָאמט

{) ד ה. הלכוח רבגות . 9) פאדאדיע כון אדם קדוב לעצמו .

שו,, ר
=

43
44
49
46
44
48

7249

50

= 8 --

בֶערְט אוּנ אַיוּרֶענֶע וָאס לֶערְנְט
תּוֹרָה אָי נִיט קֵיין גוּטֶע סְחוֹרָה,
אֲהֵיהְן אִיו גוט צו עֶסְסֶען זֶעלבַּאנ :
אִיךְ אוּנ דֵי הֵיהְן, 1 -
אֶהֶן איין פּויעֶר אִי אוֹיך אַ יָארִיר .
אָהֶן גֶעלֶר אִיו קֵיין וֶועלְט,

אֶהְן הוֹצָאָה אִיז קֵיין הַכְנָסָה ,
אַהֶערִינְג אִי נֶענוּג פַאר צֶעהְן
פֶּערְשׁוֹין -- אַ הוּהְן נָאר פַאר צְוֵיי.
אַוָאגֶען אִיו יֶער - אַשְלִיְמֶע

יי

א וָאנֶען מיט ,הֶעמְט-אִיךָי ‏ צָאהְלְט

קיין מָכֶם *

אַ ווָאלְף פֶערְלִיערְט זֵיינֶע הָאר אבֶּער
נִים זַיינֶע נַאטוּר ,

אַ וָארָם אונ אַ וָוארְט -- אוג אַ פַּאמְשׁ

אוֹיף דֶעם אָרֶם ,

59

אַטָארְט אִיז אַזוֹי גוּם וי אַ חֲתִימַת-יָר.
אַוָארֶם אִיז נָאר אַוָארְט אוּ
אַ חֲתִימָה אִיו מַאקֶע אַ חֲתִימָה,

א ווַייבּ אִיז וִוי א הוּנֶר אִין שְׁמוֹבּ, 1)
אַוֶעהְטֶעג אִיו עֶס או לִירֶען וז
מֶען ,

אוֹיבּ אזוֹי -- אִיז מִימְוָאךְ דֶער בְּרִית |
אוֹיךְ ‏ מִיר א קוּנֶץ צוּ ַיין אַבֶּעקֶער !
מֶען נֶעמְט אַמֵייגֶעל אוּג מֶען מַאכְט
א בִּיגֶעל, |
אוֹי ‏ מֵיין לִיבֶּער פָאטֶער . װִי וֶוערְט
מֶען דיך שׁוין פּטוּר ! -
אוֹיט אַ בַּחוּר

1) ד. ה, נעמריי אוג אנהענגליך ,

אוּג אוֹים אַ הֶעכְט

9) ד. ה.

מַאבְט מֶען אַלֶערְלֵי גֶערִיבְט,

200

761

109 {

208
704

09

200

71
179

718

אוֹיסְגֶעווַאנְדֶערְט אַלְלֶע לֶענְרֶער אוֹג
אִיו אַ הָיים גֶעקוּמֶען אָהֶן הֶעמְדֶער ,
אוֹיסְגֶעוַאשֶען דִי ‏ שִׁיסְסֶעל -- אוג
וַוייטֶער בָּארְשְׁט , |

אוֹים דִי אויגֶען - אוֹים דעם הַארְץ. פ}
אוֹים בַּלָה וֶויעדֶער א מויר, פ)

אוֹים קינְדֶער וֶוערֶען לייט אוּג אוֹים
לייט וֶוערֶען רְרַאבֶּעםו,

אוֹיף אֵייז אוֹיג נָאר אי רִי קוּת
בְּלינֶר. ג)

אויף אֵיין שְׁלַאג פַּאלְט קיין בֹּים:
נִיט אוּם ,

אויף אַלֶע כַּלוֹת רוּהֶט די שְׁכֵינָה,
! אוֹיף

אַ לֶעבֶערִיגֶען. מאן מֶען ייד
דֶערְוַארְטֶען ,

אויף אַמִצְוָ וֶענְגֶעו דָא
אויף אַ קוּפָּע מִיסְט גֶעפ
אַ מָאהְל אַ פִנְגֶערִיל,
אויף א השִׁיא אִיו אַ תירוץ .
אוֹיף אַ שְׁלַאנְג מָאר מֶען ,קִ
נִים הָאבֶּען. 5)

אויף אַ שְׁלֶעכְטֶען פָּרֵיץ טָאר מֶען .קיין

בַּעֲלָנִים.

אֲסַךְ ג
ינָט מ מֶען אויך'

ין רַחֲמָנוֹת

מַפָּלָה נִיט בֶּעמֶען. 6)

174

אוֹיף רֶעם גוּטֶעאָרְט וָאנְט מֶעןך
אִיטְלִיכֶען נָאךְ אַ נוּם ווָארְט.

אוֹיף רֶער מַלְבָּה גְרֵין נֶעהמְט מֶען
אוֹיך אַ מָאל אוֹיס אַ גְרוֹימֶען קאן .
אויף דֶער מִצֵבָה וֶענְנֶען אלְלֶע יוָדֶעך
שָׁאן :

וועגן טען זעחם איינעם ניט פערגעסם מען איהם {.

)‏ ווען א געשעפט נעהט צוריק . 4) אז מען ווילל איינעם. צו רעדען צו א שלעכטער טחורה אונּ מען רעדט

איין אז דער חסרון אין א קלייגיג קייט , 9) דאס בעציה זיך אויף די מעשה מיט דעם בױיער וואט האם.
אמאהל ווינטער געפינען אויף דעם וועג אייגע ערפרארענע שלאנג , פאר רחמנות האם ער זי אױפּנעהויבען
אוג אריינגעלעגט צו זיך אין בוזען , = זי צו ערווארמען, קוים אבער האם זי אײפֿנעלעבם , האט 7 איהם
אריינגעלאזען דאס גינם ‏ גלייך אונ הערין אריין אוג איחן געטעדטעט , מען בענימצט דאם ביישפיעל אוץ?
8 שלעכשען מענשען . 6) ווייל מען ווייפט נים וי דער גײער וועם זיין ,

- 4 =

7 אויף דרי' זַאכֶען שְׁטֶעהְט דִי װעלט : } 799 אַ זָאהְן וי עֶר גֶערָאמָה - אֵיין אֵיידֶעם

אוֹיף נעֶלֶר, ‏ אוֹיף גֶעֶלֶר אוּנ אויף וי מֶען וִויל, ג) |
גֶעלֶר, - י אַזָאהְן + נָאךְ רֶעם מויט -- אַ מָאכְטֶער

8 אויף אוָיילְט אִיךי ‏ אוּנ וָאלְט אִיך' --בייט לֶעבֶּען. =
בָּארְנְט מֶען,קייןגֶעלָר ‏ גד אַז אִימְליכֶער קֶעהְרט פַאר גי מִיר,

79 אוֹיף וָואס פַאר אַ פּוּהֶר מֶען וִטְצְטי | - אִיו רי נַאנְצֶע גַאסס רֵיין.
אִזֵא גִינוּן זִינגֶט מֶען, 8 אַז אֵיין אָרֶעמְמַאנְן וֶעהְט אַנְרֶאשֶען

0 אוֹיף מִצָוֹת אוּנ תִּכְרִיכִים ‏ מוּו זַיין ‏ שְׁפְִּיְגְטער פוּן דֶער הויט הֶערוֹים,

1 אוֹיף מָתִים מָאר מֶען זִף נִים | 796 אַ איין וַייבֶּעל שְׁטַארְבְּט אִין
פַארלָאוֶען . || - קִמְפֶּעט קִינְרְבֶּעטט) שֵׁייט זִיך דָאס

2 אוֹיף ניט גֶעהֶען אוּנ אויף נִים פָאהְרֶען אַנְדֶערֶע ווייבֶּעל אִין מִקְוָה הֶערַאן
הָאט מֶען קֵיינֶע חֲנְמָה נִיט. צוּ גֶעהֶען,

אוֹיף פְּרֶעמְדֶע אִינְדָיְקִיס ‏ אִיז נוּם צו | 797 אַז אַלָאהְמֶער לוֹיפט אוג אַנָאר
פַייפֶען ו) קוֹיפְט קוּמֶען בֵּיירֶע גְליךְ אָן.

1 אוֹיף רֶעגֶען אוּנ אוֹיף דֶעם טוט הָאט | 708 אַו אַ קִינְד חַאפְּט אִיו עִם אַ חָכְמָה,
מֶען נִים וָאס צוּ בֶּעטֶען . והּירֶע אַו אַנרוֹיסֶער חַאפְט גִיבּ מֶען אִיהֶ
קוּמֶען אַליין) . ִיבֶּער דִי הָאנֶר ‏

2 אוֹיף שְׁוַוארְצֶער עֶרֶר וַאקְסְט די | 79 אַז אַאֵינָד פֶערְלֶיערְט יוּנְגֶערְהֵייט רִי
בֶּעסְטֶע תְּבוּאָה , מוּמֶער , אִיו אֵיהֶם נְעבִּיךְ וְעֵהֶר

6 אוּמְזִיקְט זֶעצְט זִיךְ אֲפִילוּ ;קֵיין מַנֶּ בִּימְמֶער .
נִיט , 00 אַז אַקֶעכִין שְׁמַארְבּט בֶענְרָאבְּט מֶען

7 אוּמְזִיסֶט טְרִינְקְט מֶען נאר ואסקער, יי אוּנטֶערְן קֹימִין.

78 אוּמָזִיסְט ‏ קען נָאר דֵיא קישָׂקע | 801 אַו אַשָׁאנֶע הוּהְן גֶעהְט הֶערוּם אִין
הֶערוֹיסְקְרִיכֶען . שָׁמּוּבּ, אִיז אוֹיךְ שָׁאן ,

9 אוּמְעדוּם אִיז גּוּט הִילֶף גָאר נִיט אין | 809 אַז אַ שְׁלִיםמֶעזַאלְנִיצֶע קֶעהְרְט אוים
דֶער שִׁיסְפֶעל . | די שְׁמוּבּ. לָאסְסְט וִי לֶיֶעגֶען רָאס

0 אום שְׁטֵיינֶם גֶעזָאנְט אַ סוֹחָר! נִיט/ מִיסָט בַּיי דֶער טְהִיר ,
קיין קוֹנָה נִיט קיין מוֹכָר , 08 אַד בּענלָאי אִיז אַ וָואגֶען ‏ אִיז ,בִּוְמֵן

1סד אוּנְמֶען אוג אוֹיבֶען אִיז אֵיין נְסֹיבֶּק. | = ,קריבי אַ שְׁליטְמֶעץ. 6 .

{) מען ואגט, זיאס אינריקעם קענגען גּיט ליידען דאט פייפען אוג לויפען א וועק ; דער פאר אייגענע
אינדיקעס היט ‏ מען אבער אויף פרעמדע , שאדט ניט וואס לויפען אוועק . 2) א זאהן קאן מען זיך נים
אויפווכען מיט אללע מעלות , אבער איין איידעם יא 8) דער זאהן זאגט קדיש גאך די עלטערן --- ביים
לעבען איז א טאכטער געטרייער . (ניעהע איין ‏ אנדערעם ש. װו, א טאכטער אין דער נוימה .. ;) 4) דער
עם דרארץ פערװועקסעלט אין דעם קדיש בענלא מיט בעגלה ,

יי

08 אַז גָאמָט װִיל אֵיינֶעם שְׁמְרָאפֶּען | 819 אָז דִי בַּלָה שָׁאמְט זי , מּטְמֶען רי
נֶעהֶמְט עֶר אֵיקֶם דֶעם שֵבֶל אַטֶעק |-‏ אּנְשֶערְפִיהְרֶער אַוֶעקְנֶעתֶען. ‏ }

9 אַו נָאמְם לָאסְסְט לֶעבֶּען מוּחֶם ער | 890 אַז רִי נַאסְסֶע בֵּיימֶער בְּרֶענְגֶען, וָואס
דֵאצוּ. מַעֲלוֹת גֶעבֶּען, | זָאלְלֶען שׁוֹין רי טְּרֶאֶענֶע וָאנֶען 1,

6 אַז דָאס וַוייבּ אִיז א זייגֶערִין אִיז דער 921 אַז די.קָאְץ גֶעהְט אַוֶועק , הָאבֶּען
מַאנְן אזייגֶער , דִי מַייו מִחְיָה, |

7 אַז דָאס וַוייבּ איז אַ קִימְפֶעטוֶּען אִי. | 899 אַז דִי קוה עֶסֶט קלייָען, שָׁאקֶעלְט זִיף
דֶער מַאנְן אַקִימְפֶּעטוּר , דֶער בּוֹירֶעם 3),

8 אַז רָאט וַייבּ גֶעהְט אִין מְפֶּארֶעק . | 893 אַז רִי שִׂמְחָה הוֹיבְּט זִיך גָּן שְׁפֶּעמֶער,
גֶעהְט דֶער מַאנְן אִין פַאנְטָאפֶעל, דוֹיֶערְט זי לָאנְגֶער ,

9 אַז ידָאם וֵייבֶּעל דאר שׁוֹין צוּ | 894 אַז דֶער בָּאק אִיו רֶער מַאמֶע אוג רִי
הָאבֶּען , שִיִקט מֶען יֶערְשְׁט נָאךְּ דֶער צַאג איז די מַאמֶע , וָאס-וְשֶׁע קאסט
בָּאבֶּען ו, צִיעגֶענְפְטישׁ?

0 אַז דאס לֶעבֶּען. אִיו זיסֶס, אִין דיא 5 אַו דֶער בֵּיימֶעל אִיז פולט,- אִיו דֶער
וֶועלְט הָפקר , מָאגֶען רוּחיג אוג שְׁטִילָל ,

1 אַו דָאס מַעָל איז,קליין , הָאטְשׁ עֹעֹףזן 806 אַז דֶער וָן הָאט וֶוענִיג שְׂבירוּת ,
דִיך אִין וויין , רֶערְלֶענְט מֶען אֵיהֶם אַפָּאאֶר וִינְגֶערְם.

2 אַז דָאס קִינְד אִיוּ טוױים, הָעִם דָאס | 897 אַו דֶער מַאטֶע נַעהמְט שְׁלָאגְט). די
גֶעפַאמֶערְשַׁאפְּט קְווַאמֶערְשַׁאפְּט) אוֹיף. מַאמֶען גֶעמֶען, דִי קִינדֶער מַאנְצֶען. }

3 אַז דָאס קֵינְד שְׁוֵייגְט, שְׁטוֹיסְט זִיך | 898 אַז דער מַאטֶע נֶעהמְט די מַאמֶע
נִיט רִי מוּטֶער אזעם אִיז הוּנגֶערִיג, וֶוערְט ער אַפֶּעטֶער, /

4 אַו דו ויללסְט ריף ! שׁוין הֶענְגֶען *| 899 אַו דֶער מָאגֶען אִיו לע עֶר אִיז דער
הֶענְג דִיך אוֹיף אַ גְרוֹיסֶען בּוֹים , שְׁלָאף שְׁוֶוער , |

2ט אַז דוּ זָארְנְסְט נִיט פַאר רִיר , וָוֶע ר- 0 אַו דֶער מַאנְן אִיז אַנַארֶר אִיו רָאם
זשָׁע נֶענְן וֶעם פַאר דִיר נָארְנֶען 87) וַייבּ אִין שְׁטוּבּ דער הַ ארֶר,

6 אַז דִי בָּארֶד בְּרֶענָם, אִיו הֵייס אִין 1 אַו דֶער סוֹף אִיז גום אִיו אַלְלֶעם
מוֹיל, גוּם , 1

7 אַו דִי בּעל-בַּיִתִיטֶע אִיז אַקָאטְץ, אִיו | 82 אַו רער פְרָאסְם נֶעמָם שְׁטַארְץ,.
רִי קאטץ א בּעַל-בַּייָע, בּרִיכֶט ער בַּאלֶר דֶעם קָארְק , :

8 או רִי בֶּעלבַּיְתִיטֶע אִיו אַ שֵָׁם- | צ 8 אַז {דֶער קָלָאגֶע רווייגֶעס הָאט גיט, -

מַוִלינִיצֶע איז די קָאטְץ א בִּרְיָה, :

6

4 צו קינד געהען -- האבען, 9) עס ליענם דארין דערזעלצמע זיגן וואס אין

הָאט דֶער בַּ ערֵיהֶמֶע ר גָעִים גִיט,

פרקי. אבות. {אט אין אני

לי---מי ליק 9) עס איז געמייגט } דאט עס זענען פאראן קלייגע מענשליך ואס אז זי האבען נאר עפ'ס

חיוה, ווילען זיי די וועלםט ואלט מיט זוי אויף זיין .

6) אויט אייגעם מינדערליער ,

54

אא קה

פו דֶער קלוּנער בֶּענַארְרִישֶֹׂם דִך. |-
בְּלִייבְּט עֶר אויף אַ נַארֶר ,
אַז דֶער קרָאמֶער בֶּערֶעבֶענְט נִיט רי

! קְרָאם, גֶּערֶעכֶעגְט דִי קְרָאם דֶעם

836

קְרָאמֶער , |
אַז דֶער רָב טְהוּט אַ שִׁידוּךָ מִיט דעם
בָּאדֶער. הַאלְט זִיך דֶער בָּאדֶער הַּאר
אַבָב, |

אַו דֶער שַׁבַּת הוּרְשׁ נֶעהֶם אַהִין
קוּמְט דִי לִיעכֶּע וָאך אַהֶער. ו
אַזוי וי דִי צֵיימֶען. אַזֹי זֶענֶען רי
לייטֶען. פ)

אַזױ וִי עִם אִיו נִיט דָא ,קיין בֶּעוֶעם

אָהְן רִיטְהֶער,. אַזױ אִיז נים דָא קיי

8407

541

549

4

איז פון א ווייבערשען
די ציימען בעסטער , איז ער אויך בעסטער צום צדק

מֶען נִיט רֶערֶען .
וָ

גוּטֶע שְׁטִיעף-מוּטֶער ,
אַװֹי לַאנְג הַאנְדֶעלְט מֶען בִּיו מֶען

| הַאנְדֶעלְט זִיךְ אויס ,

אַזֹי לַאנְג מֶען לֶעבָּט, טָאר מֶען
נִיט רֶערֶען ! אַז מֶען שְׁטַארְבְּט -ק ען

אַז צֵיַקְחֲלִי. אִי

אַ וַארֶענִיק. 5)

אַז מַאנְן אוּנ וַיייבּ שָׁלָאנִין זי בֵיימֶען
זי דִי קִינָרֶער אַ קרְיָעָה ,

אַז מֶע בַּאקְט בְּרוֹיט ואִין אוֹיוֶוען אִיז
די גַאנְצֶע שְׁטוּבּ זַאטְט.

אַז מֶע בָּארְגְט אֵיינֶעם גֶעלֶר, קויפָּט
מֶען זִיך אַ שׁוֹנָא .

אַז מֶע בְּלָאזְט ווֶערְט קָאלְט . +)

אַו מֶע בֶענְמְשְׁט שי לָאוְט מֶען

אַקְנִישׁ. אִיז פְּקוּדֵי

1) ר. ה. קוים

45

52

הֶערוֹיס רִי פֶּערְד פוּן רֶעם שְׁמַאל,
אַז מֶע בֶּעצָאהְלְט נִיט רֶעם שְׁנֵיירֶער

שְׁלֶעפָּט ;ער ריא פַארְכְטְוּנֶע נִיט

- הֶערוֹים ,

59

80

01

99

אַו מֶע בֶּעקימְט גִיךּ פֶערְלִיערְט מֶען
גִיךְ. | |
אַז מֶע בֶּעקימְט גֶעלָר מְרַאסְקֶעט מֶען
מִיט דֶער לַאנְגֶער בַּייטְשׁ ,

אַו מֶען גִיט רֶעם מַייבֶעל אַהָאר
ווילל עֶר גָאר . |

אַז מֶען גִיט גִיט וַעֲקִבִין נִים מֶען
עשוין .

ם אַז מֶע נִָיט גָעהם - אַז מֶען נֶעהמְט

שְׁבֵיי גְווַאלְד ,

אט אַו מֶע גִיט נֶעהְמְט מֶען - אַו מֶע

שְׁלָא גָ ט לויפְט מֶען..

פט אַו מֶע נַיט קרענָק הָאט מֶען

6 אַז מֶען גנביעט אֵיין אֵיי,
! זִיעבֶּען יָאהֶר דָלוּת ,

קְרֶענָק. 5)
הָאט מֶען

7 אַו מֶען גֶעהְט צוּ סָלֵיחוֹת , בְּליבֶּען

95

9

200

אִין דֶער הָיים דִי רוּחוֹת ,

אַז מֶע גֶעהְט צְוִישֶׁען לייט ייס
מֶען וָאס ;עס מְהוּט זִיךְ בּיי זי אין
דֶער הָיים ,

אַו מֶע דָאר הָא
מֶען עֶס אִין אַשׁ,
אַז מֶען רֶערְמַאנְט זִיך אָן דֶעם טוים.
אִיו מֶען מִיט רֶעם לֶעבֶּען נִיט וִיכֶערּ.

פַייער, זוּבֶט

1 אַז מֶע הָאט אַהוּנֶד אוּנ אַ מֶעפְּפֶער י

==

.4

איז דעד ש"ק צו ענדע . קומט שוין די וואך מיט איהרע זאדנען.--- דאם שפריכווארט
נעבעט , {גאמט פון אברהם".. . 9) דער מענש ריכטעט זיך נאך די צייטען , זענטן
ה געבען א, ז. װו, 8) דער תרגום מאכט איף וקחל.

;ואכניש" וואס דער עם הארץ לייענט עם פאר {א קניש" , 4) ד. ה. אז עס קומט ר"ח אלול אוג מע הייבט.

אן צו בלאזען שופר , ווערט שוין

קאלם אוֹג דער אמיען איז נים וויים . 5) ד. ה, גיכטט ,

==? =

אִין שְׁמָארְט;דַארְף מען קיין ,רב נים. ט
אַז מֶען הָאם אוֹיךְ פּוּרִים יְסוּרִים , אִיז
אוֹיך פַּסַח חֹשֶׁף * יי
אַז מֶען הָאט אַ טַאטֶען אַהוּנָד, מֶעג
מֶען אֵיהֶם אוֹיך זָאגֶען ,ואן!

אַז מֶען הָאט אֵייז הֵייגֶענֶע רִירָה אוּג
אַקוּה, הָאם מֶען פַּרְנֶמָה אָהֶן מִיה,
אַז מֶען הָאם אַכַף ש מְהוּן, גֶעהְט
מֶען פון אַלְלֶע ּלוֹת אִין בָּאר
הֶערַיין ,

504

מֶען אַוֶעקְלֶענְצן א צְויקעל. 5

אַו מֶען הָאט אַ קמָאם . אִיז מֶען וי

לָאהֶם, 3)

אַז מֶען הָאט דיא

דִי דָעָה ,

אַז מֶען הָאט הֶענְגֶען אַנֵיי קלֵייר אוֹיף

דֶער שְׁמַאנְג , מָהוּט דָאס אַלְמֶע גִיט

בַּאנְג, י-

! אַז מֶעןהָאט ליעב דָאס וַוייבּ, הָאט
מֶען ליעב אֵיהֶר מִשְׁפָּחָה ,

אַז מֶען הָאם מָעות, אִיו מֶען אַ

| בַּית = ר '

אַו מֶען הָאט נִים וָואס צוּ מָחוּן, אִיז

* אוף אַיין אַרְבָּיים ,

98 אַז מֶען הָאט נִיט פְרֵייטָאג שְׂפַּעם ,

ו- - הָאט מֶען גִיט וָאנְטָאג פָרִיה, ‏

אַז מֶען הָאט. נִים ,קיין אֶתְרוֹג, דַארְף

מֶען, קיין פִּישְׁקֶע נִיט הָאבֶּען , '

07

8 א מַמְבָּעָה הָאט מֶען

509

אַ בַּעַל-

014

אַז מֶען רָאט אַקֵינוּ אי וויִקֶעל, זאל |

אַו מֶען הָאט נִים , קיין בּוֹשָׁׂה פַאר
ליים, הָאט מֶען , קיינֶע מוֹדָא פַאר |

גָאט ו

6 אַז מֶען הָאט נִיט ,קיין
עֶרְגֶער וִוי רער טוים,
7 אַז מֶען הָאט נִיט ;קֵיין בְּרִירָה,

מֶען אֲפֵילוּ מְהוּן אִיין עֲבֵרָה ,
8 אַו מֶען הָאט נִיט ;קיין סוּם, מוּו מֶען
גֶעהְן צוּ פום,
9 אַז מֶען הָאט סָחוֹרָה. הָאט מֶען קנע

בְּרוֹים,, איין

ס

וז

מרָא , :
0 אַז מֶען הָאט פַאר בעל מ מְהוּט וָועת
דֶער בּוֹיך , :

1 אַז מֶען הָאט פְּרִיהֶער הֶערוֹימְגֶעננְביעט
דִי קיה, מַאכָט מֶען דֶער נָאךְ רִי
שְׁטַאלל צוּ. | "

9 אַו מֶען הָאט יקֵיינֶע הַאנָר, {קאן מֶען
;קיינֶע פוֹיסְט (קִילָעקֵי פאהנצא) נִים
מַאכֶען. 4

8 אַז מֶען הָאט יקינְרֶער אִין דִּי וויענֶען
מָאר מֶען זִיך מִים רֶער וֶועלְט נִיט
קֶרֶיעגֶען , |

4 אַז מֶען הַאלְט זִיךְ צ וּ גִידְריג , מרעט
יֶענֶער אוֹיף רֶעם קאפ ,

888 אַו מֶען הַאנְרֶעלְם מִים
פֶערְרִיענְט מֶען אַנארֶעל.

6 אַז מֶען והַאנְרֶעלְט מיט מַאבַּאק הָאט
מֶען אַ שְׁמֶעק +אַו מֶען הַאנְרֶעלְט
מִי הָאנִיג הָאט מֶען אַלָעק. 6 .

7 אַז מֶען הוּליִעט צוּ פִיל אִין דֶער
יוּגֶענְד בֶּעמְטֶעלט מֶען אוֹיף דֶער עלְטֶער,

8 אַו מֶען הִים אָבּ פְרֶעמְדֶם, קוּמם

ופֶערְמָאנְט) מֶען צו אֵיינֶענְס { 2

=:

+ //
אַ נָאדֶעל 4
5) אי

8 =

.-

| 4 דער הונד עסם אויף דאט מריפה עוף אוב דער טעפפער מאכט 8 גײעם מאס -- א שאלה
פרענען ביים רב איז שוין איבריג, וואס-ושע דאר מען דעם רב ? , 9) מען זאלל שוין דענקען אן די

התוגהרקליידער

- 8) ד. ה. מען קען זיך ניט ווענריהרען פון דער קראס , גלייך מען וואלט געלעהמט געוועוען
אויף די פּים . 4) א פויסט מאכען הייסט איינעם טמראשען .

9) או מען האנדעלט מים קלייניגקייען

פערדיעגט מען קליניוקיימען . 6) וועדליג דעם מטחר איז דער פערריעגסט .

39

90

001

א ווינקעל

או מֶען הֵייטְצֶם אִין בָּאר . װערְט
ווַארֶעם אֵין דֶער שְׁמָארְט ,

אַז מֶען וַארְפְט אַ שְׁטֶע קען אִין רֶער
וַַאנָד, ְליבְּט עֶר סע ,1

אַז מֶען ילס אַ הונֶר 8 וֶעטְץ גֶעבֶּען

גֶעפיִנָרט מען אַ שְׁטָ טֶעקֶען ,

אַז מֶען וִיל אַ זאך לֶערְנֶען כְּמֵדֶר מוּ

מֶען יּנְגֶערְהַייט גֶעהֶען אִין חָרֶר ,
אַו מֶען ילס גוּם בּוֹרַקֶענֶען אִיזו
אַלְלֶעם יפ

אַז מֶען וִילֶל הָאבֶּען די קוח , מוּז מֶען
הָאבֶּען רִיא מִיה ,

אַו מֶען ול נָאבְמְהוּן לייטֶען ,‏ מו
מֶען זִיךּ וַוארְפֶען אוֹיף אַלֶלֶע ויימֶען .
אז מֶען ילֶל נִשׁ רֶעם בֶעהֶעלְפְעה

וַארְפם מֶען יי פֶעקֶעל הֶערוֹים,

אַז מֶען יל גִיט דֶעם מון . הֵייסְט עֶר
זי גֶעבֶּען אַ הוֹסָפָה ,

אַז מֶען זָאהְט אִינְְיִקִיס ,
נַארְרָאנִים ,

אַז מֶען זָאהְט-וַַאַקסט ,
אַז מֶען זכט חָלָה, פֶערְליעֶרְט מֶען

ַואקְקֶען

דֶער וַייל דָאס בְּרוֹיט ,

אַז מֶען זמעט אִין דער היים, צֶערְרֵייהְט
מֶען קיין שְׁמִיעבֶעל נִיט, .

09

10

11

19

19

אַז מֶען זֶעהְט נִיט שָָדֶה דִיא בְּלינרֶע |

אִיז רבקה די שְׁוַארְצֶע גָאנֶער ,

א מֶען חַאפְּט נִיט בַּייא דֶער הַאנָד,.

הֵייסְט מֶען ‏ קיין נֵנָב נִיט ;

אַז מֶען מְחוּם אַ בֶּענֶעם שָׁאהְן אָן ,
אִיוֹ עֶר אוֹיך שָׁאן עֶעהְט עֶר אױף
אוֹים װִי אַ מֶענֶשׁ.) ,

4 =

1) ער בלייבט וואס ער איז פריחער געוועוען --- א שמעקען
קירשנער שולדיג פאר דעס-הימטעל , וואס זימצט אויף דעם קאפ }
אדער װי דאס שפריכווארט זאנט |איבער דעם קאפם" ,

, 9) מסתמא איז מען דעם

18
99

00

ט ‏ 2קען מֶרֶעט ‏ אױף דֶער
הַאטְשֶׁערֶע רִיג) שְׁפְּרִינְגְט נִי אױף

צוּרִיק, 8) :
אַו מֶען יְשּׁבִיט זי צוּ פּיעל, נֶעמְט
דֶער אַנְדֶערֶע דִי פַּרְנְסָה אַוועק +

! אַז מֶען לַאכְט, וֶעהֶען אַלְלֶע -

מֶען וֵויינְט . זֶעהְט קֵיינֶער נִיט,

אַו מֶען לָאוְט אַזָכֶר אונ אַנְקֵבָח אַלִין
גין הױז, קוּמָט ‏ קיין גוּמֶס נים
הֶערוֹים , 6
אד מֶען גִיעגְט דיי פָאג כְֵּהָר.

רֶעגֶענְט עס, 1

אַו מֶען לֶעגְט הֶעהֵיין קָרַחַת,
מֶען הֶערוֹיס קְרֶענָק . :
אַו מֶען לֶענְט זיד אָהֶן ועֶטְשֶׁערֶע,
אִיו נִירְרִיג צוּ קאפּפֶּענָם,

א מֶען לֶעגֶם יֵך אִין הְלייֶן,
שְלֶעפֶען אַצֶעק דִי חֲיִים , |
א מֶען לֶעגְט יי נִיט גֶענֶעסֶען,
שְׁמֶעתְט מֶען אויף נִיט גֶעשְׁלָאפֶען+ -
אַו מֶען לֶעגְט נִי הֶערֵיין מַאקֶע,
נֶעמְט מֶען הֶערוים אַ מַכֶּה, |
אַ מֶען מַאכְט אַ מִייְרֶעל נִיט חֲתוּנָה.
מַאכֶט זִי זי אַלֵיין חֲתוּנָה,

אַז מֶען מַאכְט דָאס מוֹיל נִים אויף
פְּלִיעהְט ;קֵייגֶע ‏ פְּלִיעג נִיט הֶערֵיין ‏
אַז מֶען מַאכְם צוּ די אוֹעֶען , נֶעהְט
מֶען אַרּחַ,

אַז מֶען מֵיינְט -- גֶענארְרט מֶען זִיך.
אַז מֶען אִיו שׁולדיג דֶעם קירְשְׁנֶער

נעמט

אִיז מֶען אַ בַּעל חוב אִיכֶּער דֶעם קאפ 3)
אַז מֶען נֶעמְט זִיךְ פיער, לויפט רָאם

5
2

9) רינ (אוֹם פאלנישען) 169 הייסמ

== 9 ==

פִנְפמֶע אַליין נָאך י
991 אַז מֶען נֶעמְט שְׁלאָגְט מֶען אִיבֶּער רִי
הָאנְד , |
אַו מֶען ;עסְסט אוֹיף דֶעם בֵּיינֶעל ,

עי
לייבְּט אִיקֶעשֶׁענֶע דָאס לָאךְ .‏

3 אַזּ מֶען עססט הַדָיר, זָאל עם שׁוֹין
ִינְגֶען אִיבֶּער רעם מױל . -

4 אַז מֶען יֶעסְסט שִׁבָּת מְשָׁאלֶענְט, אִי
מֶען בִּיו מִימְטוָאךְ זָאמְט,

8 אַו מֶען עעסְט שַׁבֶּת קיגֶעל איז מֶען
דִי גַאנְצֶע וָואךְ זַאמְט ,

6 אַז מֶען פַאהרְט שַׁבֶּת ,‏ זִימצְט מֶען

אין דֶער הָאכֶען אין דֶער היים ,
7 אַז מֶען פַאלְלט הֶערַיין, פַאלְט

מֶען אוֹיךְּ הָערוֹים ,
98 אַז מֶען פֶערְוֶעמְצְט דֶעם מֵלֵית, אִיז
שוֹין אַ סִימְן דַלוּת ,-
אַז מֶען פַארְטְהֵיילְט אִין דֶער יּגֶענָר ,
נֶעמְט מֶען צונ-אויף אויף דֶער עֶלְטֶער.
0 אַז מֶען פלִיעהְט צוּ הויך .‏ קעהרט זיך

אִיבֶּער דֶער מוֹחַ , |

99

1 אַז מֶען פְרִיט וִךָּ אוֹף אַגוּמֶע
וְֶמְשֶׁערֶע מְראְט אָן דֶער מֵייבֶעל
ר :

טס אַז מֶען פְרֶענְט , פְרֶעגְם מֶען זיך אָן
מַפָּטִיר ‏ (דֶערפְּרֶעגְט מֶען זִיך) ,

8 אַז הֶען צֶעחלְט מְפִירָה, קוּמָם אוֹיף
דִי כּלִיומֶר א פְּנִירָה,

4 אַז מֶען קָאכְט מִיט שְׁמְרוֹי, בְּלייָ
דָאס ענסע יי 2 ְלי

5 אַז מֶען קאבְט נִיט אִין דֶער וָאכֶען ,

=

הָאט מֶען שִׁבָּת נִיט װָאם צז
עֶסמֶען, 3) |

6 אַז מֶעזמָאן נִיט אִיבֶּערְתַארֶען ואִיבֶּער.
וַארְטֶעס רָאס שְׁכֶעכְמֶע . ,קאן מֶען
דָאס גוּטֶע נִיט רֶערְלֶעבֶּען .

7 אַז מֶען קָאן נִיט אוּג מֶען וֵוייסְט נִיט,
נֶעמְט מֶען יד נִיש אוּנְמֶער.

8 אַז מֶען;קאן נִיט ויא מֶען וִויל, מוּו
מֶען וִיטְצֶען שָׁטִילל 1

9 אַז מֶען קוּמְט אִיבֶּער רִיא פְּלַאנְקֶען
בֶּעקוּמְט מֶען אַנְדֶעלֶע געדאנקען י |

0 אַז מֶען קוּמָט נִים צוּ רֶער צַייט, מט
מֶען עֶסְֶען ואס אִירִיג בְּלַיבְּט,.

ופ אַז מֶען קְלָארְט צוּ פיל אוּם שַׁבָּת.
אַרְבֶּעט מֶען וֶענִיגֶער אִין דֶער וָואבֶען,

2 אז מֶען קְרֶיענְט זִיף מִיט דֶעם רָב,
מוּז מֶען הַאלְמֶען מִיט דֶעם בָּארֶער

ומוּ--מֶען שָׁלוֹם זַיין מִיט דֶעם שָׁאנְקֶעס וצ

אַד מֶען קריעכְט דוּרָך אַפֶענְסְטֶער.
וַואקְסְט מֶען נִים. 2)

4 אַז מֶען רֵייבְּט זִיך גֶעבֶּען אַנָנִיר ;'
רֵייבָּט מֶען. זיך אוֹים אַ לָאךְ.

8 אַז מֶען רֵיכֶם זִך אוף אַגְרוֹיסֶען
עולָם, קוּמְט ,קֵיין הוּנָר נִיט, א

8 אַז מֶען רֶערְט אַ טַד . רֶערְט מֶען פון ‏
זִיך. :

4

:

7 אַז מֶען שֶׁעמְט זִיךְ הָאט מֶען נִים קיין
קִינְדֶער, / | 9
98 אַז מֶען שְוַייגְט {קריענְט מֶען דֶעם.
בֶּעסְמֶען חל יי

6
ר

| פס אַז מֶען שְׁטַארְבֶּט זַאלְצָט מֶען גִים

2 ז

1 אז מען געמט פיער פערד , לויפט נאך א קליין לאשעקל אלט פינּפטעס , 2) ד. ה. ווענן מען איצ.

א זולל וכובא בלייבט אין דער קעשעגע קיין נעלד , 8) אין דער וואכען מיינט מען פריימאנ ביי מאג +
4) אוויי זאנט מען געוואהגליך פיר די קינדער . דאם שפריכווארט מיינט אבער פשום א גנב וואט קריעכש

העריין דורך א 9ענסטער האט נִיט קיין מזל וברבה .

פפפנאן
רירדיית
=
3
2
ע..
{--
שן
א
4
=
=
+-
1--איירי

-- 10 ---

אַיין, ננָאר--מֶען בֶּעגְרָאבְּט) ג

0 אַז מֶען שִׁיעסְט. מַאכְט מֶען .פּי"י

1 אַז מֶען שְׁלָאנְט, שְׁלָאגְט מֶען אויס

- פּוּטֶער, - |

9 אַז מֶען שָׁלַאנְט שְׁלָאגְט מֶען זִיךּ. י

3 אַז מֶען שְׁמִיערְט אָ דִיא רָאדֶער ,
סקְרפֶען יי יט |

4 אַיז מֶען שְׁפָּארְט נִיט רֶעם גְרָאשֶׁען ,
קוּמֶט מֶען נִיט צוּם קֶערְבֶּעל,

5 אַו מָשִׁיחַ ועט קוּמֶען, וֶועלְלֶען אַלְלֶע
קבאנקע גֶעהֵיילְט וֶוערֶען, גאר אַ גַארֶר
ווע אַמַאלעֶעבְליפֶשי ‏ /

6 אַז נַארְרָאנִים הָאבֶּען ליעב וֵיסֶס ,
הָאבֶּען די קְלוּנֶע אויסנֶעמְרַאבְט, 8)

7 אֲזנִים לַכּוֹתֶס - א שְׁטִוֶועל הָאם אוֹיךְ
אצֶשן. /

8 אַז עם אי אֵיינֶעם בֶּעשֶׁערְט דֶער-
טְרוּנָקען צוּ וֶוערֶען, וֶוערְט ער דֶער-
מּנקען אִין אַלֶעפְפֶעל וַואסְמֶער ‏

95 אז עֶס איז אֵיינֶעם צו גוּט, גֶעהְט, ער
זִיך גְלִיטְשֶׁען אוֹיפְן אַיו, 6

0 אַז יעם אִיז דָא אִין טָאפּ, אִיז רָא
אִין טֶעלְלֶער ,

1 או עס אִיז נִיט דָא (קיין מֵיירֶען ,
מַאנְצְט מֶען מִיט שִׁיִקְפֶעם ,

אַז עס אִיז נִיט דָא,, קיין ,פַאפִּפֵָּי גֶעהְט
מֶען .לולאָ". 4) / הו

צֹ

3 ייואייייפיי.

1 דאס אונרעכט אוג די שאנד יעמאנד צו שלאנע
צו עססען, מען זאל נִּיט ואגען, או מען איז א גארר , די קלונע

מען ואלל זיך שעמען וטססע זאכען

966

8 אַז עֶס גֶעהֶט צוּם לֶעבֶּען, פֶערְפֶעהלְט
גִיט,קיין יאהרֶען ,

אַו עֶס הֶעלְפְט נִיט, קיין פַּאמְשׁ, מוּז
מֶען גֶעמֶען דִי בּיטֶשׁ. ‏ -

אַז עָם ווֶערְט נִיט בֶּעסְמֶער, וֶערט
ממיא ער גֶעפְט נֶען
אַזעם מָאהלְט זִיך אִין מִיהֶל. אִיו אִי
רֶער הֵיים רוּחיג אוג שְׁמֵיְל .

אַז עֶס מַאכְט זִיךְ נִיש וִוי מֶען וִויל,
מוּו מֶען וָאלְלֶען וִי עס מאכְ ם
זִיך . |
אַז עִם קּמְט אַ פְלֶעק אויף אַטְלַאס,
ְּלֵייבְּט עֶס דָאךְ אַמְלַאס. 5)

אַו עֶס קוּמְט עֶרֶב-פָּסַח, דְרֶעהְט זִיף
בַּיי די ווייבֶּער דֶער שָׁלייֶער ,

אַז עִם קוּמְט פוּרִים, פֶערְגֶעסְט מֶען
אָן אַלְקֶע יָמוּרִים , |
אַו עס רֶעגֶענְט, רֶעגֶענְט עִם אוּמֶעדוּם,
אַו צְוֵיי שְלָאנֶען זיףּ. חַאפְּט רֶער
דָרִיטְּטֶער דָאס הִיטְטֶעל .

אַן צִיגֶעלֶעם אִיו יצִבּולְעִי אי
קָאבֶּעל עֶקנָאבּוּיִי. ‏ פ)
אַז שְׁקָצִים מִיט מָאהְן אִיז
אִיז פִּיפּיווְדֶע אַ טֵייכֶעל. ?
אַז ישָרָהי אִיז ‏ צֶעהְן אִיז יבָקָה'
עֶלֶעף. 9)

א חוּנם מָאר נִים אִין בַּעַס וֶוערֶען

964

07

09
970

71
979

8
944
975

976

פאללט אוה דעם שלאגער צוריק , 9) כדי
( 5 ןֹ

4) דאס גליק מאכט דעם מעגשען איבערמיטהיג .

האנען די טמובה אז דאם ױססע בלײבט פאר זי +
אכט

4) ,פאפפע" אָוג {לוליא" הייסט אין דער קינדער-שפראכע עססען אוג שלאפען . 9) ווען א מיוחם מו
לער , הערט ער דאך נים אױיף צו זיין א שענער יוד. 6) ציבעלע הייסט אױף
פאלניש 318טץס . 7) שקצים מים מאהן ‏ זייסט א בעליעבט מאכל אין אייניגען געגענדען פאן רוטלאנד ,
פיפיווקע מוז זיין ‏ א גאנץ קליין וואסטערל,, וואס מאכט אגשפרוך צו זיין א טייכעל . 8) איין עס-הארץ
פערװועקפעלם דעם נאמען שרה מיט עשרה אונ דריננט דער פון א רבקה טו זיין עלעף ,

אויך אמאהל א קליינען פּעה

= 11 די

ללפ אַ חון אהן א קול אִיד וי אַ שָׁאף אָהָן
וָאלְ,

8 אַ בון אויפֿ רֶער עֶלְמֶער בִּילְלם וי
אַ הוּנָד. אוּג פְּרֶעסְט װִי א פֶערְד .

9 אַ חון אוג אַ פַערֶר וֶענְנֶען נָאר גוּם
ִּיו פֶערְצִיג וָאהֶר ,

0 אַַ חַזְן זָאנ צְוֵויי מָאהְל. +)

1 אַ חֵוֶן זִינְגֶם אוּג אַ הוּהְן קְרָאהְט איו

נָאךְ נָיט גְלַייךְ.

4 אַטוֹיבֶּער הָאט גֶעהֶערְם, ‏ הו
אַ שְׁטוּממֶער הָאם דֶערְצֶעהלְט, אַו
אַבְּלִינְדֶער הָאט אלֵיין גֶעזֶעהֶען, נִי
אַ קְרִיּמֶער אִיו גֶעלוֹיפֶען . ל)

5 אַ מוֹימֶען בֶּעוִיעֶם מֶען זעבֶּען

מָאג, - אַנַארֶר דָאס גַאנְצֶע לֶעבֶּען,
6 אַ טוֹימֶען וָאלֶל מֶען דִי וָאהרְהֵייט
גָאף זָאגֶען ,
7 אַ טוֹימֶע קוה גִיט ,קיין מֵּילֶך .

9 אַ חֵילוּף אִיו אַ חלף. פ) 8 אַ טוֹיטֶער מאבט, קיין ;קריעג נִיט אָן י
3 אַ חָבם עֶסְסט עֶר וָאלֶל לֶעבֶּען . | 999 אַ מִנְקֶענֶער ,מִי שְַַּׁדּי הֶעלְפְט וי
אַ נַארֶר לֶעבְּ עֶר אלל עָסְסֶען. ‏ מרנְקֶענֶע בַּאנְקֶע. 8) |
4 אַ הָכֶם שְׁוַוייגט ְׁמיל, |100 אִבֶּער אֵין אֵי ‏ אִיו אַגַאנְצֶע
98 אַ חָלֹם אִיו אַ הַאלְבֶּער נָבִיא, שְׂמָאדְט חָרוּב גֶעוָארֶען .
6 אַחָלוֹם אִיז אַנַארְר; גָאטְט אִיז | 1001 אִיבֶּער אַצְוַיִקֶעל וָאל מֶען קין
אַהַארְר, הָעמְד נִיט קאלַיַע מַאכֶען .
87 אַחָלוֹם אִיו װִי אַמַארְשֶׁעלֶעק. 3) | 1009 אִיבֶּערְגֶעקּמֶענֶע צָרוֹת אִיז נוּם צוּ
5 אַחַר הַמַעֵשֶׂה, הֶעלְפְט ,קיין חִרְמָה , רֶערְצֶעהלֶען . 1
9 אַ מָאכְמֶער אִיו אַוְָאלֶף. 2) 83 אַ יד אוג אַואלֶףם גֶעהֶען נִיט אוּם
0 אַ טָאכְטֶער אִין דֶער נוֹימָה -- אַ זָאהְן לֶערִיג, 9)
נָאךְ דֶעם טויט, 8) 1004 אַ יור גֶעבּוֹירֶען - אַ וד פֶערְלוירֶען. .
1 אַ מַאנְץ גֶעהְט נים פַאר, קיין יֶעסְסֶען. | 1005 אַ יוּדִינֶע. אָהן א ,צְאִינָה וְּאינָה אִיו

וִוי אַ שֵׁייגֶעץ אָהן א ַייפֶעלֶע,
6 אַַ יוּרִישֶׁע יְרוּשָׁה אִיז אַ גִילְרֶענֶע

2 אַ מַאפּ אִין וָואנֶען שַׁארְט נָיט. 8)
5 אַ טוֹב-לכּל אִיז אַ רַע-לָבֹּל

{) די שמיללע אוג די הויכע ש"ע, 2) ד. ה. אז מען מאכם א חילוף נאררם מען זךְ אב .
4) אזוי װי ‏ א מארשעלעק זאנם אמאהל וואס איינט צום צעהנטען קומט נים, אװי אױך דער חלום *
4) א יודישע טאכטער אז זי האט חתונה רייסט זי ארום די עלטערען אווי וי א וואלף די ארעמע שעפעלעך ,
די עלטערען מעגען זיין ארעם איז אוסער נדן מיט אללע חתונה -- הוצאות , מיו די יודישע טאכטער האבען
שאמעמענע אוג זיידעגע קליידער, טייערע אוירענגליך אוג צירוננ, ווער שמועסט א וויים זיידען קלייד אויף איין
מאל צוֹ דער חופה געהן מוו די יודישע טאכטער אודאי האבען , נאך אונזער מיינונג קען קיין געפעהרליבעף
וואלף גאר נִים זיין װי אונזערע יודישע טאכטער זאלען לעבען אוג געוונד זיין + 9) פון א זאהן זעגען די
עלמערן זיכער אז ער וועם נאך זי קדיש זאגען { אבער אין א נױמה איז א טאכטער נעטרריער אנ
צערטליכער , 6) ביי די ראגאטקעט זוכען די טטראזשניקעם בראנפען אין דעם וואגען, זיי האבען איזערנע
שפיעזען מיט וועלכע זי מאפען הערום אין דעם היי ארער שמרוי , אויב עס געפינם זיך נים קיין בראנפען .
?) אז מען הערם דערצעהלען גרויסע ליגען אוג גוזמאית . 8) א מרוקענער ,מי שברן" הייסט אז. מען איו קיין -
געלד גִיט מנדר . 9) ד. ה. ביידע לויפען שטענדיג הערום צו זכען פרנסה ג |

--- 19 =--

אָדֶערו 1)
7 אַ ייישֶע מויר װֶען מֶען נִיט
גַייטהֶען .

8 א יוּרִישֶׁע קאפָּאטֶע אִיז אַ זַאק מִיט
צְווֵיי קלֵיינֶע זָאקלֶעך.
אַ יוּרִישֶער אאֲרֵאו' (28122) איז
אַ פּוילִישֶׁער ערַאלִיבָּאגי 68111082) אוג
זי אַרוּסְסִישֶׁער ,סָיי טְשַׁאס'. (ציסצ /06)
0 אַַ יוּרִישׁ ‏ עֲשִׁירוֹת אִיז וִוי אַ בִּינְמֶעל
שְׁטְרוֹי , 9)

אַ יד מִיט אַ גְרוֹיסֶען כְפָּארֶעק
אֶבֶּער מִיט אַ מָרִיעָה הַארְץ.
אַ וּדֶען טָאר נֶען נִיט גֶעבֶּען דָאט
נֶע בָּאמֶעגֶע גֶעלֶר. 3)

1009 וו

1011

1012

6

1013 אַ ירֶענֶם פַרְנָמָה איז יָגוֹן נַַנחָה אוּנ
זיין גְלִק אִי א מערָבָה ,

1014 אַ ידע שְׁאִינוֹ ירע אִיז א הָאלְבֶּער

} ידע

35 אַ יוּנָג בּיימֶעלֶע בֵּיינְם זִיך, אײן

ׂ אַלְמֶעם בְּרֵיכֶם זִיך .

6 אַ יוּנָג. וייבּ. אִיז וִוי אַ שָׁאן פייגֶעלֶע

4 וָאס מֶען מוו הַאלְטֶען אִין שְׁטֵייגֶעלֶע

107 אִיז דָאס פוּן מִייֶערן, וֶעט עֶס זי
פֶערְשְׁלִיעֶרן , אִיז דָאס פון , דְרַיין
וֶעט עִם צוּנֶעהֶען. ג

38 יאֲיזְהוּ - נַבּוֹר ? -- הַכֹּבַשִׁי ‏ א גָלייךְ
וערְטֶעל 8)

109 אִיטְלִיכֶס הַארְץ לֵיירְט גַיין שְׁמֶערְץ.

1000 אִימְלֵיכֶם חָדֶר הָאט ַיין נַארר,

1001 אִימְליכְס מָאפְפֶּעל גֶע פִינָרְט זִיך זיין
שְׁמֶענְגֶעל

1) איינע גילדענע אדער הייסם (אויך אים דייסשען) העמאראירען

1052

1054

1009

1006

1097
1008

אִמְלֵיכֶס מָאנְמֶעלֶע הָאט נַן
קַאנְטֶעלֶע ' |

אִיטְֵיכֶע בַּת-יְחירָה מַאכְט זי אִיתֶר
חַוירְל צוּ-רֶעכְט,
אִימְלִיבֶע מִשְׁפָּחָה הָאט וֶף אֵיהֶר

גְטְרָחָה הַמְרְחָה)
ִימְלִיֶ ר אידעם איו א שְׁטִיק
שֶׁוֶער , |

אִיטְלִיבֶער בֶּעם אויף אַ שְׁמִיקֶעל

בְּרוֹים, אוג מֵיינֶם גָאר אנ
בְּרָאנְפֶען. | 0
אִיְלִיבֶער בַּעַל-בַּית הא אַפְליי אי
דֶער נָאז. ואָדֶער פְליענֶען אֵין רער
נָאו), : 2
ליכער גֵנָם הָאם זִיך זיין תִּירוּץ-
אִימְלִיבֶער הָאט ליעב דֶעם אֶמֶת ,

ָגֶער נִי.אטְלכֶער אט איה
אִיטְלֵיכֶער חוּנָד אוֹיף זַיין גְרוּנד . /פן
אִיטְלֵיכֶער וָארֶעם הָאט זַיין ָאד ?
אִיְִיכֶער יוד הָאט ִיף גַיין שְלח
עָרוּךְ. וי יי
אִימְלִיבֶער ‏ מֵיעָם נָאר די גְרוֹיהֶע
קּנְץ. װִי מֶען בֶּעקוּמְט רָאט
בִּיסֶעלֶע מֵינץ ‏

אִיטְלִיכֶער מֶענְטְשׁ הָאט זִיף זיין
שׁגְעוֹן ,

ִימְליֶער מְשׁוּגֶע'גֶע
קלָאר,

אִימְלִיכֶער צַד הָאט אַ צַד שָׁכִּנְגְרוֹג
אִיטְלִיבֶער עוֹשֶׁר הָאט זַיין וֹשֶׁר.
אִימְלִיְבֶער שֵׁידוּךְ וָאס מֶען מְהוּט

ר וֶערְט תַּמוּ

4
. 9) ד. ה. עס טהוט א פלאקעף'

אויףם איין מיניט אין לעשט זיך באלד אויס. 8) דען ער קרענקט זיך דער נאר ווארום ער האט פאר דער
טהורה נים מעהר פערלאננט , 4) די בעליבית-טעס האבען דיעוע רעגנעל אז זיי מאכען פמח קעליך אוב /
הרעמזליך פון מייערן אוג פון חריין. ) ווען איינער פיהרם זיין זאך אויס, האלט מען אֵיהם ממילא פאר א בריו?+

1039 |

1040
1041

1042
1045

1044

1045
1046

1047

1048
1049

60
1054

אִיו גוּט - נָאד אַיָאהֶר (
מֶען גֶעעָאהְריי

אֵיידֶער אִיךְ זָאלל שְׁמַארְבֶּען פַאר
הוּנְגֶער . עֶסם אי שׁוֹין לֶיעבֶּער
גֶעכְּרָאפֶענֶם אי

אֵיידֶער דֶער טַאמֶע אִיז גֶעבּוֹירֶען
שְׁמֶעהְט דֶער זָאהֶן אוֹיף דֶעם דַאךְ,
אֵיידֶער דֶער יד גֶעהְט אִין מַארְק
הֶעייןקָאסְט אֵיהֶם אַללֶעס וָואלול.
אִיידֶער | הֶערַיינְצוּלֶעגֶען ‏ אִין רֶער
ּוֹנקֶע, לֶענְט מֶען לִיעבֶּער הֶעַין
אִין דֶער קישֶׁקֶע . 1)

אֵיידֶער מֶען אִיז מנָדֵל א קליין קינד,
עִפם מֶען פְִיחֶר צֶעקְן גְריסֶ
אָקְסֶען אוֹיף ,

אֵיין אױג הָאם מָעחֶר גְלוֹיתֶּען
אֵיירֶער צְוֵויי אויערן. 8)

אֵיין אויג מוּו אוֹיך שְׁלָאפֶּען,

אֵיין ‏ אֶבְּנֶעשֶׁעהלְט אֵיי קוּמט נִיט

גְלֵייךְ אִין מויפ הֶעבֵיין ,

אֵיין אָהֶל קענן אִין אַזַאק נים
ְּלִיכֶּען פֶערְָּרְֶען. רֶער שְׁפִיטֶ
קוּמְט הֶערוֹיס הַיינְט אָרֶער מָארְגֶען,
אֵיין. אֹיסְגֶענֶעבֶענֶע מָאכְטֶער, אָי
אֵיין אָבְֶּעשְגִימֶען שָׁמִיקֶעל בָּוֹים, 8)
איין אִיבְריג גְלָאזֶעל וויין = מַאכְט
שְׁמֶערְץ אוּג פַיין,

אַיין אִירֶעם אִיז וי 8 טְשָׁאלֶענְט, 1)
ייז אֵיינָיקל הָאט מֶען ליעבֶּער וי

די רעטאעט יוייייי, ייס

אפשר

באלד פטור ווערען אונּ פון איהם ירשנ' ען.

6) ר.

קאיהם שוין נים זיין ג

4 פאר צייטען ויער עס געוואלט געלר זאממלען,
3) איך פערש
װי ער קונעל וואס מען שטעללם ה

א יונג מיידעל ביי = זיך

ה. וואס ער כארמאנטם , דאס

1082

1008

1004

1057

1058

1059

1000
1001
1002
1005
1064

1065

1006

אֵיין אֵייגֶען קינ 1 |

אֵיין אַיינְשְׁפַּאְרֶער אט בֶּעסֶער נָ*
אַ פֶערְדִינֶעל ,

אֵיין אַלְמֶען, אִיז גוּם צובֶּעהַאלְמֶען א

אֵיין אַלְמֶער יד אִין שְׁמוּבּ אִיז אַ בָּרָכָה
אֵיין אֹלְטֶע יורֶענֶע אין שָׁמוּבּ אִין
אַנְסרָחָה עַמְרָחָהי ‏ -

אֵיין אַלְמֶער פְרַינֶר = אִיז בֶּעסֶער

וִוי נייע צְנָוֵיי :
אֵיין אַלְמֶער שַׁארְגֶען לֶעבּם אִיבֶּער
אַ נַייֶעם טָא .

איין אָקס פַאר אַנְרֶאשֶׁען, וֶוען דֶעף
גְרְא'שֶׁען אִיז נִיט דָא .

איין אָרֶעמַאנְן אוג אַ קרַאנְקֶער זֶענֶען
שְׁמֶענְרִיג בקִיף + 8)

איין אָרֶעמַאנָן אִיו אַותרן אוף
אַפעמְדְן בייטֶעל, ‏ /

אֵיין אָרֶעמַאנְ; אִיז וי אַ הײַקער. )
איין אָרֶעמַאנְן הָאט א בָּאז שְׁלימְמִל,
אִין אָרֶעפַאנְן האם ניט ואם
אָנְצְוֶעהרֶען . 68

אֵיין אָרֶעמַאנְן מַאכָם א חל אִין
אַ יִקרוֹת ג
אי אָרעמַאְן
חֲלָשׁוֹת ,

אֵיין אְרֶעמַאנְן שְׁמֶעהְט
עפאש
אֵיין אָרֶעמַאנְן שְׁלָאפְט אִין

גְיִיקְט

זי מִימ
בֵּיי דֶער

דֶער

פינסְטֶער ,

פפֿלענט עס קלייבען אין א פוֹשׂקע. 2) ביי עדוֹת זאנין 3
טעה נים דעם זינן פֿון דיזעם שפריכווארט, 4) מען ווייס נִּיםט וי ער וועט הערויסקוממען

עריין אין טשאלעגט-אובען . 5) ד. ה. צו בעגראבען , | אזוי דענקט
ווען זי האם חתוגנה מיט איין אלמען מאנן אוג ווינשט זיך זי זאל איהם
6) ד. ח. מען וויל זײ נים דערבאזערן אוג גיבם איהנען גאך .
מראנט ער אויף זיך .. 8) ער כעז אללעט פראבירען == דענן ארגער קענן

== ימו =

67 אַיין אָרֶעם קהל אִיו נִָים דָא+ +, 98 איין ֶקשֶׁן פַּאלְט תָּמִי. אִי דֶעף

עג אֵיןאשהַיל נִשׁ דֶעם מַאנְן ר | - בְּלָאטֶע הי

=== הַאלְבֶע פְּנסָה , || + אֵייגֶער בֶּענְשְׁט מױּמֶן-- רֶער אַנְרֶערֶע

9 אֵיין נָאמְט אוּיף אַלֶע שׁוּנְאִים ,‏ ? הָא ט מְוּמְן מצֶעהְלְט מְווּמֶף,.

| 1000 אֵיין טַאטֶּע צֶעהְן קִינְדֶער דֶערְנֶעהֶר , | 1058 אֵיינֶער נִים תִיט לֶעפְפֶּעל -- אַיינֶער
אָבֶער צֶעהְן ִינְדֶער אִין מַאטֶען-- | - נִט מִיט שֶׁעפפֶעל.
אִיז צוּ שְׁווֶער . | 6 אֵיינֶער הָאט מִזוּמָן בַּיי מִיש, דער

1 אֵֵיין ‏ נַארֶר אִיז א כַכִין אויף דֶעם אַנְדֶערֶע אין טַ אשׁ, |
אַנְדֶערן . : || 1057 אֵייגֶער הָאט נִים אִין וִינָן, דֶער

108 אֵיין נֵארֶר מֵאכְט שַיעל אַנְדֶערֶע הָאט נִיט פוּן וִויהֶין ‏ 8)

| נַארְראנִים , | 8 סאֵיינֶער הַאלְט דִי קה בַּיי דִ' הֶערְגֶער.

103 א יין נַארֶר קֶענְן מֶעהֲר אָנְקוֹיפֶעץ | + אה דֶער אַנְדֶערֶע מֶעלְקְט 1
אֵידֶער צֶעהְן קלעע הֶענְנֶען | 1089 אֵיינֶער לַאקַאמֶעט זִיךּ אוֹיף דֶעם רָוַח,
פֶּערְקוֹיפֶען + - אוּנ דֶער אַנְדֶערֶע אויף דֶעם עקרְן א

4 אֵיינְס - אִיז ;קֵיינָם, 2) 0 אֵיינֶער = שְׁרֵיים , אַהִי ' 1 אוג ‏ דֶעף

5 אֵייגם מִיט דֶעס דְרִיטֶען אָי נִיט אַנְדֶערֶע שְׁרֵייט ,הָעמיֵאי. ו 9)
;קיין מְחוּתָן . 8) - '| 101 אֵיין פַּארְשׁוֶוע שָאף מֹאכְם

6 אֵיין עוֹלָם אִיו נִיט ;קיין גוֹלָם, - אַלְלֶע שָׁאף פַּארְשִׁיוֶע *+‏ 4

107 אֵיין עוֹשֶׁר הָאט אוּמֶעדוּם אַרָנָה, 2 אֵיין צַר אִיז תָּמִיד פַארְטִיג + ח)-

8 אֵיין עווּת פֵּנִים אִיו בֶּעמֶער וִי | 1093 אֵיין צִיגַאנֶער גִנְבִיעט נִיט בַּיי רֶע
מוּמְן גֶעלֶד . . : אַנְדֶערן .

106 אֵײן עַווּת-פָּנִים קוּמִם נְלֵייך אִין גד | 1094 אי רֶע קוה אִיז דָא אויף דֶער
עֵרֶן הֶערֵיין. 8) וֶעקְט 7 8)

0 אֵיינֶעם דַאכְטזִיךְ, אַו בַּיי דֶעם 5 אִיך וָואלְט גִיוָואלְט זֶעהען וי עֶס
אַנְדֶערן לֵיינְט-זִיךְ ז צוּם סוֹף אִיז וֶועם נָאךְ טֵיין טוט צוּנֶעהֶען ,
רָאס גָאר אַמֶעשֶׁען קנָאפֶּעל. |1096 אִיף נִיט פױל - גִיש יעֶר מיר

1 אֵיינֶעם וַוארְפְט מֶען הֶערֵיין, רֶעש| - אַפַּאפְשׁ. |

אַנְדֶערְן וַארְפְט מֶען הֶערוים, | 1097 אִין א בְּרוּנגֶען וָאס מֶען הָאם פוּן
9 אֵיין עַקְשָׁן אִיז אָרְגֶער וי אַ קאליעקע. אָיהֶם וַואסְסֶער גֶעטְרוּנְקֶען אלל מען

655

גיאויקיילירקקלידי ישי

1) וואס פאר א יחיד איז צוֹ טהייער אדער צו שווער , קען א דבים לייכט אויספיהרען , 2) זאנם
אטוטער או זי האם נאר איין קינד . 8) ד: ה. זי קעהרען זיך מיט איינאנדער נאר נים אן . 4) ווייל ער
זוארם נִיט מען זאל איהם פריהר בעמען. 9) איינער אי קיין בעל צדקה ווייל ער ווילל ניט , דער אגרערע
ווייל ער קען גים. 6) ד. ה. איינער ציעהט הער , אוג דער אנדערע הין (מיט , אהי" אונ {העמיא" מריי?ם
מען אן אקטען) . ) איין צד װילל תמיד דעם שידוך מהון , 8) עם בעציעהם זיך וואהרשיינלעך אוים 57
פרה. אדומה {

קיין שְמֵיין נִים הֶערַיינְַארפֶען. 4 | 11 אָן דֶעם בֶּעמְמֶען קגֶר פֶערְגֶעסְט
8 אִין אַ וּטֶער שָׁעָה צוּ רֶעדֶען אוּג אִין מֶען . יב 66
אַ שְׁלֶעכְטֶער צוּ שְׁוַייגֶען 3 אִין רֶעם שְׁלָאף גייט אַלְלֶעם אַוֶועג ר
9 אֵין אוֹרַה מַכְנִּיס אוֹרַח , 4 אִין דֶער הֵיילְגֶער גְמָרָא ‏ גֶעפִינְט
0 אִין - אַזל עֶס מֶען אויף דָאס מֶען אַלֶץ , אֲפִּילוּ אַ דַארְרֶע וואנץ , י
מווּמֶנֶע גֶעלֶר . 8) 5 אִין דֶער יוּגֶענְד ‏ אַ לִינְגֶער , = אוֹיף
11 אִין אי ָפְפֶע פָאפֶּפֶעל שְׁטֶעקְט דֶער עֶלֶמֶער אַגֵנֶב , |
אִיטְלִיכֶע מוֹיז הֶערֵיין רָאס קָאפְּפֶעל. 6 אִין דֶער מוֹירֶם נָלִיק גֶערָאמָה דֶער.
9 אִין אַ לֶערִיג פַאסס הקאן רִי בְּרָבָה בִּיק , יי
{ = נִיט הֶערֵיין. 3) | 7 אִין דֶער שְׁמָאדְט װאוּ מֶען אִיֹ
3 אִין - אַ מִנפַה אִיז אַצִיעג אך גֶעבּוֹירֶען פַּעהְלט מָּמִיד אַ חוְרֶשׁ . +)
אַבְּהְמָה. - 8 אִין וִינְמֶער אִיו צְוֵיי מָאחֶל אִין רֶער.
4 אִין אַ שֵׁיינֶעם עִפּפֶּעל גֶעפִינְט מֶען ואךְ שַׁבָּת. 8) וי אל
אַמָאהֶל אַסָאלֶשי / 111 אִין חָָמָה ְאִיןתְּבעָה בָר שׁלֶעכְטֶע
8 אִין בָּאנַארִיַע ;קרֶעהֶען דִי חֲזירִים, 1) קארמען. 9) | =
6 אין בָּאד זִיךְ צוּ שֶׁעמֶען אָי נִים דָא | 1120 אִין הֶשְׁוִון מאכְט מֶען חִשְׁבּוֹן, 0 /
פַאר ווֶעמֶען, : 11 , אֵין לִי * -- אִיו פְּטוּר, 1 1)
7 אִין בְּרִיָרָה -- אִיו א גְרוֹיסֶע מְיֵרָה. ‏ | 1199 אִין לְרַחֶם בַּקַארְטֶען ; פ 1)
8 אִין בְּרַירָה --וֶערְו קוּ סָאבַּיע. 65 | 1198 אִין מִיטְמֶען טַאנְץ פְּלֵאצֶט רִי
9 אִין דִי אוֹיגִין חֵייסְט גֶערֶערְט, אּנְטֶער |‏ סְמרעֶע. | 1
דִי אוֹיגִין הֵייסְט גֶעבִּילְט. - 4 אִין נֵיסְן אִיו גוּם צוּ שְׁמַארְבֶּען -ז
110 אִין דִי קטוֹרֶת אִיז דָא הֶלְבְנָה אויך, 6) אָבֶּער נָאר פַאר יֶענֶעם, 5
1 אִין דֶעם בּױף וָעהֶם ֵיינֶער נִים, | 1199 אִין מֶעוְשֶׁערִימְשׁ שְׁמַארְבְּט קיץ
! = אויף דֶעם בּוף זֶעהֶען אַלְלֶע , עוֹשֶׁר נִיטּ, 15)

יט

{) מען זאל ניט משלם זיין רעה תחת מונה . 9) עס דאכט זיך אלץ ; עס איז זעחר וואלוועל אוג
מען גיט מעהר געלד אוים . 9) ד. ה. אז אין דעם פאסט איז נים דא קיין ביער אדער קיין וויין , קאן מען
גיט פערדיענען . 4) איזט אייגע קליינע שטאדט אין פאלען הץזע0 . 12 פאליש .80010 טא 1042
0) ד. ה, אין דער שעהנסטער משפחה איז אמאתל דא א פסול . 7) נעמליך דער חרש { אייר" } מען זאגט אין
דער געבורטשטאדט איטליכען יונגען מאנן ,דו" אנשטאסט ;איהר" . 8) ווייל עס זענגען זעהר קורצע טענ
דאכט זיך אזוי *. 9) אזוי זאגט מען ועגן די קארמע געהט ניט . 10) די קראמער מאכין געוועהנליך מדידת
| ר"ח חשוון . 11) ווענן איינער זאגם: איך האב ניט אבצוגעבען , מוז ער פמור זיין , דענן, זאגט איין
דייטשעס שפריכווארם : װא גיכטס איזט , רא האםט דער קעניג זיין רעכט פערלארען . 19) ביים
קארטענשטיעל ואלל מען אויף דעם אנדערין קיין רחמנות האבין. 19) מעזשערימש איז א קליין ארעט שטערטיף
אין פאלען, טען ערצעהלם איינע אנעקדאטע דאס איין שנאררער (בעסטלער) איז אמאהל געקומען צו א גרויסען
גביר ,, דער זעהר געפעהרליך וואר, אוג האט זיך געמעלדעם אוּ ער האמ א רפואה פּאר דעם
קראנקען . דער גביר אי זייער ‏ גייגעריג געוועזען צו הערען וואט די רפואה איז , האט איהם דער שנאררעף .
געראמהען, ער זאלל פאהרען קיין מעזשעריטש, ווארום דארם איז נאך קיין מאחל קיין עושר גים געשטארבען,

-- 16 ---

אִין פִּינִטְשָׂעוו טָאנְט עִסוּ 6
אִין פְרֵיידֶען אִיו אַיָאהֶר אַ מָאג,
אִין לֵיידֶען אִיז אַמָאג אַיָאהֶר,

1

1 אִין שְׁבֵט מרינְקט זִיך אָן דֶער אֶקס

וַאמְט, 8)

אַכּהֵן אִיו אַ כַּעֵפָין.

אָכֶט אוג אַכמציג (89) אִיו אַ יוּרישֶׁע
ז

לה .

140
1141
1142

1148
1144
1145

אַלְלֶע חַוְנִים זֶענֶען נַארְרָאנִיש ג
אַלְלֶע חַס-וְשָׁלוֹסיס וֶענֶען מֶענָלִיךְ :
א לִיטְוַאק גֶעמְט וי אוּנְטֶער אֲפילו
צוּ. זיין אֵיין אֵמם ,

אַ לִימְיַאק שְׁמַארְבְּט נָי, ג)

אַלֶלֶע יוּדֶען הָאבִּין אַיין שֵׂכָל.

אַלְלֶע יוּדִין קֶענְנֶען זיין חַוְנִים - נָאר
דָאס רוֹב זֶענעֶן זֵיִי הֵייוֶערִיג,

1 אַ בַּעסִין אִיז עֶרְגֶער וַויא אַשְׁוֶעבְּלֶע 6 | 1146 אַלְלֶע יְמִים-טוֹבִים וֶעללִין בָּמֵל
2 אַַ כַּפָּרָה אַ יָחִיר פַאר אַ רַבִּים, ֶוערין, נָאר פּוּרִים וֶועט בְּלֵייבִּן, 8 .
8 אַכֶַּרָח גֶעלֶר -- אַבִּי דֶער בָּבוֹר אִיו | העגן אַלְלֶע בַּות וֶעגֶען שֵׁיין. אַללֶע מֵתִים
8 גָהיס , / וֶענֶען פרוּם, .א
1154 אַ כַּפְּרֶה דִי כְהּנָה פַאר אַ שֵׁיין | 115 אַלְלָע מָאגֶעלֶעך זֶענְֶען פְליישִיג .ס;
- פָּנִם, = 11 אַלְלֶע מִיאוּסֶע פַּרְנָסוֹת הָאבִין שִׁיצֶע.
! 1135 א לַאנְגֶע קְרֵינָק אִיו אַ זיכֶערֶער מויט, מַוָלוֹת ,

אַלְמֶע (קְרַאנְקע) לייט זָאלֶען גָאר גיט
גֶעבּוֹירֶע וֶוערִין ‏

אַלֵיין - אִיז רִי נָשָׁמָה רֵיין ‏

ַלְֶע גְלִיערֶער וִילָלֶען רירֶען א

1190

1181

אַלְלָע סִימָנִים גֶעמֶען אוּנְמֶער, נָאר
דֶער מִימֶן דֵלוֹת בְּלַייבְּט,
ַלְקֶעםקען דֶער מֶענְשׁ פּארְגֶעסְמֶען
נָאר נִיט צוּ עסְמֶען .

די צוּנְג שְׁטֶעלְלְט מֶען הָערוֹי. | 1159 אַלְלֶע, עֲלָיו-הַשָׁלוֹמיסי זֶענֶען נוּם,

9 אַלְלֶע ‏ גַעֲלך שִׁירוּכִים = הָאבִּין ;קיין | 1138 אַלְלֶע קְלוּנֶע גֶעהֶען צו פוסס אונ
קיום - אַלְקֶע נַארְבָאנִים פַּאהְרִין אֵין

}) אנעקדאטע ; אין אקליין שמעדטעל לעבען פינטשעוו! איז א פאח? אוֹם שבת-צוינאכטט פייער
| אויט-גענאננען אוג מען האט געשיקט א יונגעל קיין פינטשעוו ער זאלל פון דארם פייער ברינגען , איידער
! ער איז אבער פערגאנגען די פאאר װערסט האם עס דערווייל אנגיהויבען צוֹ טאגען. אז ער איז צוריק
| געקומען אונ מען האמ איהם געפרעגם פאר וואס ער האם קיין פייער נים געבראכט, האם דאט יננעל
} געענטפערט : ;אין פינטשעוו טאגט עם שוין" . -- מיר שיינם אגער , דאסט דאס שפריכווארט האם איינען
היסטארישען גרונד אוג שטאממט פון דער צייט דער פאלנישען דיססידענטען . דיעזע פארמחיי איז פאן דער
טאלנישען רענירונג זעהר פערפאלנט געווארדען אוג האם זיך געמוזט מאכען יד אחת מיט די יודען ‏ די יודען
זעגנען דער פון זעהר צופריעדען נעוועזען , ווייל זי האבין דער ווייל גרויסע פרייהיימען גענאפּטען . דא אבער
אדוי הויפטשטאדט פון די דיססידענטען אונטער איינעם געוויסען שימאן בודגי איז גיוועוין אין פיגנטשעוי ,
האנען די יודען דאס מודיע געוועזען איהרע אנדערע ברידער אוג האבין איהנען געשריעכען : {מפּינטשעוף
יצא אור" - 9) ר"חה שבט שמעלצם געוועהנליך דער שנעע , אוג עס איז דא פיעל וואסער . 8) ער וירף
באלד אגנעצונדין וי פייער . 4)) זא זאגין די פאלנישע יודען אויף איהרע ברידער די ליטוואקעט + א לימוואק
שטארבט נים אלט לימוואק { דען ער 'טויפט זיך שטארבם ער אלט קריסט ; מען פערשיקט איהם נאך סיביר ,
שטארכני ער אלס טּיבירניק ; אדער ער וואנדערט אויס קיין ארץ ישראל , שטארבם ער אלם ארץ-ישראל-
יד , אבער אללעס נִים אלס לימוואק . 9) ווען משיח װעם קוממען . 6) ווארטשפיעל : מענעלעך פאן מאגען
אוֹנד מענליך ד. ה, עס קענן מעגליך זיין .

די
יט

:

א

1154

1159
1186

1157
118

1199

160

101

1102

1169
1164

1192

1166
1104

1108

1109

110

;2

קארֶעטֶעס ,
אְַלֶע שְׁטוּמֶע וִוילֶען אַס+ רֶערֶען.
א מָאהֶל' הָאט יע א חַייוֶעל,
אַ מויד מִיט א היקֶער מַאכט זָארג
עֶרֶב וּביקר , |
אַמוּק,קען אוֹיךְ ועה מְהוֹן . )
8 מַאמֶע אִיז אַ.קְנֶעכְט, אַ מַאטֶע אִי
שמֶענרִיג גֶערֶעכְט =
אַ מַאמֶע אִיז אַ פָּאקְרִישׁקֶע , זִי דֶעקְט
צוּ רִי קִינְדֶערְס הֶמְרונוֹת אוּג דֶעם
מַאנְנְ בּיוֹנות |
אַ מַאמֶעלִינֶע מִישְׁט מֶען מִים
פַוְרִיקי מֶען שְׁנֵיירְט עֶס מִיט
אַשְׁטְרִיק -- אוּנ דֶערְנָאך כֶּנְשְׁט מֶען
וי 8 פְליעג ,
א מַאנְן אויף אַ שְׁפַאנְן, אַ בַּארְד אוֹיף
איין אֵייל, '
אַ מַאנְן וי אַ מױיז אוג אַ ייב וי
אַחיו איז נָאך יש גְסִיף. /
אַ מִיאוּטֶע מוֹיד אִין אַשִׂנְאַת-חָנָם,
אַ מִיאוּסֶע מוֹיר הָאט פַיינְט דֶעם
שְִּׁיעגֶעל.
אַמַכָּה אִיז גוּם -- בַּיי יֶענעםאונמער
דֶעם אָרֶעם,
אַמְלָאָה ה אִיז אַמְלוּכָה,
אַמְלָאכָה אִיז א פַּאנְצֶער פַאר דֶעם
בלות ,' |
אַ מַלְאדּ - קעגְן אויך היינֶע ‏ צְויי
שְׁלִיחוֹת מָחוּן, |
אַמִמְזָך מֶעג מֶען נַיין אוג קָלוּג מוּ
מֶען זיין ,

1171

179

1178

174

1178

170

1177

1178

179

1180

1181
1188
1188

1184

188

1186

187
1188

2189

0 אַ נַארֶר וַואקְסְט }

אַ פליעג :

אַ מֶענְשׁ איז אוּמֶעמוּם אַ מֶענְשׁ ;
אַ מֶענֶשׁ אִיו וִי אַ פלִיעג
אַמֶענֶשׁ מָאר זִיךְ נִיט פאר ,קֵיין זַא

=
. -יעג,

פֶערְשְׁוֶערֶען , :
אַמֶענְשׁ קען אױף וִף מָעתֶר
עְִטְרָאגֶען, אֵיידֶער צֶעהְן אָקְסֶען

קענְגֶען רֶערְשְׁלֶעפִּן .

אֶמֶת אִיו נָאר בַּיי נאמט,

אֶמֶת וַואקְסְט פון דער עֵרֶר הער
אַנָארֶעל קענן מֶען אִין .קיין
נִיט גֶּעהַאלְמֶען.

אָן איין אָרֶעמַאנְן קען מֶען
לֵייבְט פֶערְוינְרִיגֶען ,

אָן אַ טוֹד א קֵיין בְּרָכָהו ‏ -
אָן אַ קהלִישֶׁער קלַאמְקֶע איז זִיך גום
אָנְצוּהַאלְמֶען ,

אָן א ידמול וֶערְ מֶען נִיט בי
אָן א שָׂרָרָה פֶערְדִיגְט מֶען אַ פּויער
אָן דִי גְרויע הָאר דֶערְקֶענְט מֶען רי
יָאהֶר,

אָן דֶעם אִיז קיין בְּרָכָה, וָואם רֶערְט
אוֹיף זַיין מִשְפָּחָה ,

אַ גאר אִיז יין אִיגֶעגֶער מֶסֶר (רַארְף

יה

,קיין מֶסֶר הָאבֶּען .

אַ נַארֶר גִים -- אַקלוּנֶער געמ ג
אַ נַארֶר הָאט אַ שָׂאן וַוייב "-
אַ נַארֶר הָאט אַ שָׁאנֶע וֶעלְט ג

אַ נַארֶר הָאט לִיעבּ וֵיסֶם ג

אֶקֶן רֶעגֶען

אַמֶענְשׁ אִיז א מָאהְל שְׁטַארְקֶער פוּן | 1191 אַנַארֶר וֶוערְט נִיט אש אוג
אַייוֶען אוּנ 8 מָאקֶל שְׁטַפֶּער פון |

יי א יי יי

וואסטער וֶוערט גִים װיַער,

64 בעציעחם ויך אוֹיף רי לענענדע פון דעם קיזער "ישוט ,

113
113
14
112
116
1197
118

1199
1000

-- 18 --

אַנַארֶר זֶעמֶצֶט מֶען
אִייֶער :

גִים ‏ אִיבֶּער

אַ נַארֶר נַארְרט מֶען פון דֶעם בָּאד

הֶערוֹיס ,

אַ נַארְרֶעשֶׁער קאפ וֶוֶערְט ,קיין מָאל |

נִיט גְרוֹי ,

אַנַארֶר קען מֶען נִיט אוֹיסְגֶענַארְרֶען,
אַנַארֶר שִׁיִקט מֶען פָּארְאוֹיס,
אַגָנִיד הָאט פַיינְט בָּבוֹר וִי אַ קַאטְץ
סְמֶעטֶענֶע ,

א גְקְמָּה אִיז אַגוּטֶער בִּיסְסֶען,

אִגָקמָה אִיז א הַאלְבֶּע נָָמָה ‏

אַנקמָה! דֶער טַאטֶּע הָאט רִי מַאמֶע
גֶעשׁלָאגֶען ‏

1 אַ סוֹד אִיו נָאר אוּנְטֶער פִּיער אוֹיגֶען

1208
1009

אוּג אוּנְטֶער פִיעֶר אוֹיֶערְ) , 6
אַסוֹד גֶעהְט נָאר אִין הוֹיוֶען, 8) -
אַ סוֹחָר מָאר ,קיין הוּנֶר נִים זַיין, אוּנ
אַ הוּנֶד אַ סוֹחַר -- גֶעווִים נִימ,
אַסוּהָר פָאהְרְט אוֹיף יַארִירִים,
אַבֶּעטְלֶער גֶעהֶט צוּ פוּם,

א סֶך זְמִירוֹת אוּנ וֶוענִיג ‏ לָאקשִׁין ,

אַסֵפֶר אָהֶן
אָהֶן א נְשָׁמָה ,

אַ הַקְדָמָה ‏ אִיו אַגוּם

א פַאלְשָׁער פְּרַיינְד ‏ אִיז אָרְגֶער װִי

אַהּנֶר ,

אֵיין עֵרָב אִיו אַ דנרען (43162) +

אַ פַּארֶד ‏ מָאר ,קיין רֹאש-הַקהֶל נִיט
זַיין ‏ אוּג אַ סָמַארְקָאטֶער-- קיין בַּעל-
קוָרְא) , |

פאאר רז

1210

111

112

1212

| קיעט זיךְ,

1019

1090

אַפַּארְך טְרָאנְט אִין בָאה אוֹך

אַ יַארְמוּלָקֶע 434 , :

2
בִּיָתִיד זָאל מֶע ןלייה
בְּיָחִיד אל מֶען

א א פּוילִישֶׁען בָ
אַ דֵיימְשֶׁען
פְריען. 4
א פוילֶען אז נוּם צוּ שִׁיִקען נָאףְ
רֶעם מַלָאַךְ הַמָוֶת ו

א פּוֹילֶען יקענְנֶען מַאטֶע אונ מַאמֶע
אוֹיך נִיט הֶעלְפִין , :
אַפילֶער שָליםַ אִיז אַהַאלְבֶּער

ָבֵיא ‏
אַ פוילֶער שָׁלִיחַ צֶערְרֵייסְט נַאר רִי
שִׁיךְ

אַ פּוֹיער, ;קאך אֵיהֶם זִיסֶם אוּנ זויַער,
בְּלַייבְּט ;ער אַלְץ אַ פּויִער,

1 אַ פונד מוּו אָבְּמְרֶעמֶען דֶעם פור,

אַפֶערר אוֹיף פַיֶער פִּיס כְפָּאמִו-
בְּפָרם אַ מֶענְשׁ אוֹיף

6 !יי

אֵיין צוּנָג,

אַ פְוּמֶען יּרֶען זָאל מֶען וּבֶען

צְוִישֶׁען אַלמֶע הוּלְטַאיִעם. -
אַפּרְנַם מֶעג זַיין גְרוֹי וִי אַ הָאהְ
זִימְצְט נער פָּארְט אוֹיבֶּען אָן

א פְּהֶעמְדֶע קֵאְץ אִיז אִיבְּרִיג אִין
שְׁטוּבּ, |

אַ פְרֶעמְדֶער בִּיסְטֶען שְׁמֶעקְט זֵיסֶג
אַ פרֶעמְדֶער נַארֶר אִיו אַ גֶעלָאכְטֶער
אונ אֵיין אֵיגֶענֶער אִיז אַ שַׁאנֶר,
אקַאטָאוֶועס אִיז אַהַאלבֶּער אָמֶת. "
אַקַאמְץ וַאשְׁט זִיך ‏ אוּג אַ גוּמֶער

:
גנ

:
צ

1) או פ'עלע מענשען ווייטען א זאך , איז עס שׂוין קיין סוד ניט . 9) מען וויל? דאמיט זאגין , דאט
א מוד האלטען קען גאר איינער וואס טראגט הויזען ד, ה, א מאנספערואן. 9) ווייל ער ווילל נים מען זאל דעס
פארך הערויסזעהן , זאגט ער אז מען טאר ניט געהען בקלות ראש , 4) ד. ה. מים א פוילישען זאל מען
מאכען געשעפמען אוב א דייטש ואל מען נעמען פאר א חתן פאר דער מאכטער, וויי? ער איז סאליר אוג
ארדענטליך .

== 19 =

יד בֶּענְשְׁט, | זִיךְ אויך אוֹים) .
6 אַ הַאטְץ וָאל הָאבֶּען פְלִיעגֶעל | 1349 א קְרּמֶע מוחמֶע -- פָּאנְט אַ מותטע+
וָואלְט זִי אַלְלֶע פֵייגֶעלֶעך אִין רער 2 אַ רָב אִיו גוּם אָנּצוּקְלֹיבֶּען -
| = לוּפָּט אוֹיסְגֶעוָארְנֶעןי ‏ / אָבֶּער נִיט אֶבִּצוּוָאגֶען. ‏
127 אַ מֵאמְץ זָאל מֶען פַּאר, קיין פַארְטֶּער | 1941 אַ רָב וָאם {קען וִנגֶען אוג א הו
נִיט מַאבֶעןי /-י// ואס {קען לֶערְגֶען אִיז אִין בֵּיירֶע
8 א קאבִין פֶערְטְהֵיילְט זִיך נִים ‏ יינֶע בְּרָכָה. ‏ /8===ור
פפפן אַקארְֶער נָבִיר אִיו דֶער עֶרְנֶסְטֶער { 1945 אַרְבֵייט אִין.קיין שַׁאנר כִּפָרִם אין
קִבְצֶן ‏ אַפְרְעמֶר לֵאנֶהי ‏ 7= יבין
0 אַ גָארְגֶער לִיענְט אוֹיף דֶעם גֶעלָד | 1946 אַרַבִּים פִיהְרֶט שְׁמֶענְרִיג אוֹיםו+ /
וי אַ הוּנד אויף דֶעם בַּיין י. 7 אַ רְבִּיצִין הָאט אַ לַאנְגֶע הַאנָד אוּג
1 אַַ קַארגֶער צעהרט וצָאהלְט) אַרְגֶער , אַקוּרְץ אויעֶר + 8)
אב אִיו דִי בֶּעסְמֶע שְׁמִירָה. ‏ | 1248 אַ ווֹיטְהֶען מח מֶען יגֶערְהֵינּ
13 אקהָל אִיז,קייןגלֶן ִיש + 1) פֶערשְריבֶען. 8)
14 אקֵינְד אָהן אַ מאממקע, אִיו וי אַמְהִיר | 1949 אַ רֹימְהֶער אִיו אַרַמֵאי ‏
אָהן אַ קְלַיאמְקֶע . 1250 אַרֵייבֶען ‏ טַאטֶען אִיז כּדְאי צוּ
187 אַקִינְד אָהֶן אַ פָאטֶער אִיו אַחַאלְבֶּער בֶּענְרָאבֶּען , אי צ
יָתום , אָהָ אַ מוּטֶער - אַ גַאנְצֶער | 1281 א רַיינֶער אָרֶעמַאנְן, - אִיז אַ שָׁאנֶער
יָתוֹם , | דלוּת, 7)/ :
6 אַ הַלוּנֶער ‏ פֶערְשְׁטֶעהְט פון אֵיין | פפפן אָרֶעם אִיז נָלִיךְ װִי גֶעשְׁמָארְבֶּע
| וָארְט צְוֵויי, אָבֶּער בֵייךְ אִיו נָאך ניט גֶעלֶעבְּט +
1927 אַ קלייט אִיז אַ גִילרֶענֶע קייט. )8‏ | 1308 אָרֶעם אִיז נִים בי --קרום אִיו ימ
8 אַקליין אי אִיו אויך אַכַּפָּרֶה,- נְלייך,
19 אַ ְלֵיין ‏ שְׁמָארְטֶעל אִיו נִי | 1254 ארֶעם אִיזקיין שַׁאנְד --אָכֶּער אויף
אַ לַאמְמֶערִין .‏ 5) קֵיין גְרוֹיסֶער בָּבוֹר נָיו יי
0 אַ קלְפִי אִיז אַפֶּערְקֶעהְרְטֶע פַּאפִּיער- | 1458 אָרֶעם אוּנ פְּרֶעהְלֶיך-- לוּפָמִיג אוּג
| מֵיהֶל. 2) | לֶעבֶּערִיג יו יו א
1 אַ קניל הָאט אויף אֵיין (עק וִויְקֶעלְט 6 אָרֶעמֶע לֵייט קַאבֶען מִיט ואסֶער +,

1) בעזע צוננען זעמצען צוֹ : אבער א ס ך גזלניט . 2) קליים היימט אין מאנכען גענענדען איך
דוסלאנד א קראם . 9) די הי מען זעהט וואם בי יעדען טהוט זיך אין שמוב .‏ 4) אין א פאפיער"מיהל
לענט מען העריין שמאמים אונ עס קומט הערויט פאפיער, אוג אין א קלפי לענט טען העריין פאפיער (צעטטעל)
אונ עס קומען הערויט שמאמעס (לומפען), 0) זי נעמט גערן פיע? אוג: הערט גערן ועניג . 0) ווייל דאס
פאלק זאנם , ראט א רויטהער ד. ה. א מענש מים רויטהע האר איז קין נומער מענש, זא ניבם דאם
שפריכווארט איין עצה , מען זאלל איהם יוגגערהייט פארשרייבען ‏ ראטים ער זאל שפּעטער , ווענן עְר
װועט גרוי ווערטן , ניט קענען לייגענען אז ער איז קיינמאהל נים רוימה געוועוין , 7) א ריינער ארעמאנן
הוימט ווען מען האם װענינסטענם קייגע הַַבוֹת גִים * :

א =+

-- 20 ==

אָרֶעמֶע קְרוֹבִים זִיטְצֶען אוּנְטֶער דעם
אוֹוֶוען ,-

1258 אָרֶעמֶער דַאךְ! ואס קנאקסט דו ?

19 אָרֶעמְקֵייט. אוג פוֹילְקֵייט וֶעגֶען יי
בְרִירֶער ,

0 אַרֶענְרֶעל אִיזֹ הֲלין-- אָבֶּער
גֶעוויבְטִיג ומֶּהֶייֶעס,

61 אַרֶענְדֶעל הֲערֹיף. אַרֶענְדֶעל
הֶערָאבּ -- אַבּי זִיּ נִיש גֶערוּנְֶען ,

9 אַ שֶׁעמֶערִיג וַייבּ אִיז גוּם צוּ שָׁלָאנֶען.

8 אַ שָׁאמֶעדִיגֶער ,קען, קיין לַמֶדֶן נִיט
זַיין , יו

4 אַ שֶׁען וייבּ איז אַ הַאלְבֶּע פַרָָה,

9 אַַ שַׁדְבְן אִיז וִוי אַ מֵיהֶל ,

6 אַן שְׁוֶוערֶער בַּייטֶעל מַאכְט אַ לֵייכבְט

געמִמָה, יו

זאג אַי שׁויגֶער מִיט אַ שְׁנור פָאהרֶען נִי
אוֹיף אֵיין פוּהֶר ,

9 א שׁוּלְרִיגֶער אִיז וִוי אַ זִינרִיגֶער ,

9 אַ שְׁמָאךְ מַאכְט אַ לָאך -/

0 אַ שְׁטִיעף -- מוּטֶער אִיז אַ שְׁמָאךְ --
מוּסֶער ָ

3 אַַ שְׁטִיעף -- מוּטֶער גִיט דֶעם שְׁמִיעם-

|= קֵינָד דָאס עֶרְשְׁטֶע פוּן טְהֶעע אוּג
דָאם לֶעסְצְטֶע פון קַאוֶע. +)

3 אַ שְׁטיעף-מנָמטער -- גִים שִׁימְטֶער ,

1208 אַ ששִׁירוּך אִיז וי אַ לֵייטֶער אַז מֶען
שְׁטֶעלְט אֵיהֶם ָרּם *,קריעכְט מֶען
הערוֹיף : -

8 אַ שִׁידוּל

וֹ

יי

זָאל מֶען מְהוּן אִין דֶער הָיים |

175
1976
1977

1278

1219

1280

181

= 2
:

1952

1288

124
1259

106

107
1088
1989

אוּג אַ גְנֵכָה אִין דֶער פִרָעמֶר ,
אַשִׁידוּךְ (אוּג א שְׁמָעק מאבַּאק) מָאר
מֶען נִיט אוֹיסְשְׁלָאגֶען.

אַ שְׁכּוּר נארר) אוּנ אַ וָואגֶען הָי
גֶעתְט מֶען אוֹים דֶעם וֶעג ,

אַ שִׂכּוֹר וֶעסְט אַלְלֶעם מָאפּפֶּעל,

א שְׁכּוּר טְרִיגְקְט אויס רֶעם בְּרָאנְפִין
כְּרַיימָאג. בֵּיי מָאג אוג מַאכְט שַׁבָּת
קידושׁ אִיבֶּער אַ חֲלָה,

אַשְׁכּּרקאן זִיך אויסְשְׁלָאפֶען. אֶבֶּער
אַנארר קאן ניט קְליגֶער וֶוערֶען ,

א שָׁכֵן אִין שְׁטוּבּ אִיו װִי אַגְלֶעקִיל
בַּיו דֶער מָהִיר , 9 0

א שְׁלָאפֶערִיגֶען, לָאש מֶען
אִיבֶּעף , - אָבֶּעך נִים אַ הוּנְגֶע-
רִי גָעזי

אַ שָׁלִים-מַלְִיצֶע - פֶערְלֵירְם ‏ די
ספָּארְניצֶע (8048168) .
אַ שְׁלֶעכְם וַוייבּ ‏ טְרַייבֶּט אִין רֶער

אד הֶעהֵיין ,

אַ שְׁלֶעבְטֶער חַבֶר אִיז אַ גוּמֶער מְקִבָּר
אַ שָׁלֶעכְמֶער פּוּרִים אִיו אַ גוּמֶער
שׁוּשָׁן פּורִים, 5) |

א שְׁנירֶערְס אַ וַוַייבּ אִיז קיין אֲשֶׁת"
אִישׁ

א שְׁפְּרִיכְוָארט אִיז א וָאהְרְוָוארְט,
אַ שְׁקַארְפֶּעמְקע איז נִיט, קיין בְּנֶךְ,
אַ שֶׁקְכַאבּ {קאן שוין שֶׁקְהַאבֶּערִיגֶער
נִים וֶוערֶען .

{1) ביידע זאכען , נעמליך { טהעע ווען ער איז ניט גענוג אנגעצויגען אוג קאפפע, מים דעם ביסטערן
-זאטץ , זעגען ניט גום . 9) ד. ה. וואס דער שכן זעהם אוג הערם ביים אגדערען , קליגגט דערמים די

-גאנצע גאסע ,

0) די ארעמע ליים האבען פורים קיינע צייט פרעהליך צו זיין { זי מוזען געלד ציעאויק
!נאממלען נאר דער פאר מאכען זיי זיך א שענע טעורה אם שושן פורים .

א

ד) 2
= 21 6

0 בָאדַאי ((006) זִיך אֵיין אוֹיג , אַבִּי | 1304 בַּיי דֶעם כֹּהְן גָדוֹל שְׁטֶעהְט שָכַפָי
יֶענֶעם צָוֵָיי. בַּעֲרוֹ". פ)

121 בּארְגֶעלֶע, לַאבֶעלֶע - צָאהלֶעלֶע , | 1508 בַּיי ך עם עֶסְמֶען קענָגן מֶען קוים
יינֶעלֶע. נו | דֶעם הוּנְנֶער פֶערְגֶעסֶען .

199 בּויָדֶעם, בּוּידֶעם -- אוים בּוֹירֶעם! | 1806 בַּיי טָאג צום נָט - בַּיי נַאכְט צוּם

3 בּוּשָׁה מְהוּט וָועה, בֶּעטט . |

4 בְּחְנֶם קריענט מֶען בש 7 בַּיי פָאמֶער אוּג מוּמְמֶער אִיז קיין

58 בִּיזְטוּ מְשׁוּנֶע - לָאז רִיך בִּינְדֶען ֵיֹנְד נִיט אִיבְּרִיג ,

196 בִּזְוּ מְשׁונֶע-- שְׁלָאג-נֶשֶׁע די קָאפּ | 1308 בַּיי מְליינֶע קעֶדֶער אִיז שְלֶעכְט צוּ
אָן רֶער הַאנְר. נָאר לְאו אַנְדֶערֶע עֶסְסֶען , בַּיי גְרוֹיסֶע קִינְדֶער אִיז'
גֶעמַאף - | שֶׁלֶעכְט צוּ גֶעהֶען. 63 . שְ

7 בַּיי אַ גוּטֶער ַעל-בותימֶע אִיו | 1509 בִּין אִיך אַחוהן , מוּו אִיך קָרֶעהֶען. |

| פולל דָאס פַאסט , 0 בְּלוּש אִיז ניט ,קיין וַואסְסֶער , :

8 בַּיי אֵיין אֶבְיֹן אַ צֶוִלִינְג אִיז וִי | 1311 בְּמָקוֹם שָאִין אִישׁ אִיו אַהֶערִינָג
רָאס פִינפְטֶע ָאד אִים וַואנֶען. / אויך פִּיש , -

9 בַּיי אַ נַארר נֶענֶען דִי הֶענְד אוּג דִי | 1812 בֶּעוִינְנם זִיף דֶער הָכָם, גֶּעוינְנט זִיף |
צוּנְג אִיבְּרִיג 6 אוֹיך דֶער נַארר , ;

0 בַּיי ‏ אַ פוילֶען וַואקְסְט דֶער וֶענ | 1313 בֶּעם א פַּארְךְ צוּם מִגָיִן וֶערְט עִף
אוּנְטֶער די פִּים , בֵּיי זִיך גָרוֹים ;

1 בַּיי אַ שִׁכּוֹר אִיז בְּרָאנְפִין דֶער עֶקֹר . | 1814 בֶּעסְסֶער אַ גוּטֶער שׂונָא, ֵיֶער

1302 בַּיי דֶעם אוֹקָקעהרֶען די שְׁמוּבּן / אַ שְׁלֶעב כְמֶער פְּרַיינְד, הא
גֶעפִּינְט מֶען אַללֶעם , 1815 בֶּעסְמֶער אֵיין אוֹיפְגֶעקוּממֶעגֶער נָבִיר,.

3 בַּיי דֶעם ְלָאוֶעל גֶעפִינְט מֶען אַסַףִּ אֵיידער אֵיין אָבְּגֶעקוּמְמֶענֶער עוֹשֶׁר 6
גוּמֶע פָרֵיינָף . | 1816 בֶעסְטֶער אַ יין קוּה אִין דֶעס שְׁמַאלְלג

א

א

1) צום בארגען געלד מאכט מען א פריינדליבע מיעגע, אבער צום אבגעבען ווערט מען ברונז . 9) דאט
בעווייזם, דאס דער היילינכטער מענש האם אויך זיינע עבירה'ליך . 3) ד. ה.. פאר קליינע קינדער מוז מען

קאכען וואס זי קענען פערטראנען עםּ זאל איהגען נים שאדען ; גרויסע קינדער פערלאנגען מלבושׂים , וואס
מען געמט באדאי פון ױך העראב ,

1914
'

1518

1919
1890

1821

1879

1528

1824

= 99 --

אֵיירֶער צֶעהְן אִין פֶעלְד ,
בֶּעסְסֶער אַ מִיאוּס וַַייבּ פַאר זִיך *
אֵיירֶער א שָׁאן נַייבּ פַאר אַנְרֶערֶע .
גֶּעסְסֶער אֶנְצוּקוּמְמֶען
אֵיידֶער צוּ רֶעם בֶּעסְטֶען מֶענְָען ‏
בַּעססֶער אַ סְעוּדָה, אֵיירֶער אַ חֲהוּנָה,
בֶּעסְמֶער אַפַּאטְשׁ פון אַחָכָם'
אֵיירֶער אַ קִישׁ פוּן א נַארר .
בֶּעסְמֶער אַ שָׁארֶעל ,
אַ שָׁאדֶען, 1) |
בֶּעסְמֶער אַ שַׁאנְד אִין פָּנִים, אִיידער
אַקְרָאנְק אִין בּויך ,

בֶּעסְסֶער אַ שְׁטִיץ מְרוְקֶען בְּרֹיט,
אֵיידֶער צוּ לַיירֶען נוֹימָה ,

בַּעסְסֶער בֵּיי דֶעם עֶרְנֶסְטֶען צוּ
הָאבֶּען , אֵיידֶער דֶעם בֶּעסְטֶען
שׁוּלְדִיג ‏ צוּ זַיין ,

בֶּעסְטֶער גוּט אוּנ אַכִּיסְמֶעל, אֵיירֶער

אֵיירֶער

= שְׁלֶעכְט אוּג אַ פוּלְלֶע שִׁיסְסֶעל.

96

1897

1828

4

19

:

.1330 בֶֶעסְמֶער זִי ד צוּ וִוינָשֶׁען,

==

בֶּעסְמֶער דִי הָנָאִים צֶערֵייסֶען,
אֵיירֶער רִי כְּתוּבָּה ,

בֶּעסְמֶער רֶער שׂוֹנֵא זָאל אִין מִיר
גוּמֶם זֶעהֶען, אֵיירֶער אִיך אי אֵיהֶם
שְׁלֶעכְטְס '

בֶּעסְמֶער זִיך אָנציקֶעהְרֶען מיט רֶער
רְבִּיצֶען , אֵיירֶער מִיט דֶעם רָב ,
בֶּעסְסֶער וךף צו בִּיקֶען צוּ דֶעם
א אֵיידֶער צוּ רִי פִיסס ,

; אֵיידֶער

? ,טיט

יֶענֶעם צוּ שֶׁעלְטֶען,

1 בֶּעסְסֶער מִיט אַקליגֶען אִין גִיִהְנם,

:

-איידער עם פערלאנגערן דורך שאנדע

טא

צוּ , עֲלְנוּין

1509

1800

17

. יפא

אֵיירֶער מִים אֲנַארר אִין גן וערְן +
בֶּעסְסֶער נִים הָאבִּין , אֵיידֶער צוּ נַיין
בֶּענְרָאבֶּען , |
בֶּעסְמֶער פוּן אַגוּמֶען מֶענְשֶען רָאט
עֶרְגְסְטֶע אֵיידֶער פוּן אַשְׁלֶעכְמֶען
מֶענְשֶׁען רָאס בֶּעסְטֶע.

בֶּעסְסֶער פוּן אַנְרַאטְשׁ אַ פַּאטְשׁ,
אֵיירֶער פוּן אַ נַארֶר אַקש. /

בֶּעסְסֶער פְּרִיהֶער בֶּעוָאהְרֶענְט ,

אֵיְרֶער שְׁפֶּעטֶער בֶּעוויינְט,
גֶּעסְטֶער פְרִיהֶער שְׁמַארְבֶּען,. אֵיירֶער

דֶערנָאךְ פּנָר'ץ. 3)

בֶּעמְסער צוּ גֶעבֶּען דֶעם קֵינָד מִיט
רֶער וַַארְמֶער הַאנְד , אֵיירֶער מִיט
רֶערקַאלְטֶער. 68 /
בֶּעסְֶר צְניי מָאהֶל פְרֶעמְי
אֵיירֶער איינְמָאהְל בְּלַאנְדוֶען, א
בֶּעטְסֶער צוּ זֶעהֶען לֵייר, אֵיירֶער צוּ -
הֶערֶען פְּרֵייר, 4) |
בֶּעסְסֶער צוּ טוֶען מִיט אַ הֵיימִישֶען
גַנָב , אִייְרֶער מִיט אַ פְרֶעמְדֶען רב ,
בֶּעסְסֶער צֶעהנְמָאהל מֶעסְמֶען אינ

| אִייִנמָאהל - אָבִּשְׁנֵיירֶען, אֵיירֶער
פּערקעהרט ,

1849

1349

1244

1285

בֶּעסְטֶער צֶעהְן שְׁלֶעסְמֶער . .יי
אָיין דָלוּת ,

בֶּעמְסֶער שָׁנַארְץ אע פֶּעחְקֶע,
אַיירֶער וִַיים אוּג לֶיעֶפּקע ,
בּעקוִם ריר נֵייע פְּרֵינָו,
פֶערגֶעם גִי רִי אל טָע.
בַּערְאטה דִיך מִיט וֶועם רוּ וויללסְט

-ק

רער

גָאר.

1) בעסטער א קלייגע שאדען וי א ורויסער . 2) ד. ה. בעסער פערליערען דאט לעבען אין עהרפ ,

, 8) ד. ה. עס איז בעסטער צו געבען גדן ,

איידער איהם צו לאוען

-ירושה - 4) אווי זענען מוסטער , וואס וואללען איהרע צימטעריגע קינדער נים אוועקגעבען אין דער פרעמר ,
- יי וואללען ליעבער ציזעהען דאס שלעכטע אוג דער היים , איידער צו ערען דאס גומע אין דער פרעמד י

1946

1847

1548

נָאר אַקְרִיעכֶער. 8)

:

געטהאן : שייגעץ וואס מהוסם דו ,. 2) ד. ה. ער בעצאהלט נִים באלד, 8) ער שפרינגם נים

--- 94 ----

אוּג מְחוּ מִיט אֵייגֶענֶעם שֵׂכֶל.
בֶּעשֶׁערְט נָאטט אַ טוֹחֲר שִׁיקְט
רוּחַ אַמֶעקְלֶער.

בְּרָאנְפֶען אִיז אַ שְׁלֶעכְטֶער שָׁלִי:
מֶען שִׁיִקט אֵיהֶם אַרָאבּ אוּנְמֶען (אין
בּוֹיךְ) קְרִיכְט ער גאר אַרױף אוֹיבֶען
ואִין קאפ .

גְרַאנְפֶען פֶּערְרְרֶעהֶם

ט דֶער

רֶעם / קאפ -

:

שי

נָאמט אִיז אֵיין עַהרְלִיכֶער בֶּעצָאהלֶער,

גָאמט אִיז אַפָאטֶער, אַז ער נִים
נִים (קֵיין מִכֶּה , גִיט ער אַ ְלָטֶער
נָאט אִיו אַ שָׁאנֶער בַּעל-בַּיִת ,

גָאטט אִיז גֶערֶעכְט אוּנ זֵיינֶע מִשְׁפָמִים
וֶענֶען גֶערֶעכְטי /

נָאטט אִיז דֶער בֶּעסְטֶער דָאקְטָאר ,
נָאטט גֶעהְט נִיט אִיבֶּער קיין קלָאמץ. 6
נָאטט הָאט גֶעגֶעבֶּען , נאמט הָאם
צוּגֶענוּמֶען + 8) |
נָאמט הָאט גֶעגֶעבֶּען דֶעם נֵאור
הֶענְד אוּנ פוּם או הָאט אִיהֶם
גֶעלאוט לוֹיפֶען ,

נָאטט הִים אָבּ פַאר אַ יין זָארג .
נָאמט, הִיט אָבּ פַאר אַ שָׁקר-

1249
1090

101

1892

צָרוֹת נֶעמְמֶען אִיהֶם נָאר הֶערָאבּ,
ְּרניע לַייט גֶעהֶען אויף אַ נַייט,
בְּרוֹים אוּנְטֶערוֶועגס הֵייסְט נִיט קֵיינֶע
משָׂא פְרָאנֶען ‏ :
בְּרֶעך אוֹיף אַ וֶעמְמֶעל , שְׁפְּרִינגְט
הָערוֹים אַ יור , ) |
גֶּעסְסֶער יוֹאי עָא) אֵיידֶער לֹא ,

ָּלְבּּל |

נָאמם הֵייסְט אוֹיד קיין נַארר גִים זַיין .
נָאמט ווארט לַאגְג אוּג בֶּעצָאהְלְט.
גוּם (מִים פרָצֶענְט , |

גָאמט וַַייםְט וָואס ;ער מְחוּט .
גָאמט וע הֶעְפֶען, וי הֶעלְפְט נָאר
גָאמְט בִּיז נָאמט וע הֶעלְפֶע
גָאמט זָאל אבְּהִיטֶען פַאר בֶּערְרִיטָשֶׁע-
וֶוער נְגִירִים אוּנ. אוּמַאנִיער חֲסִירִים ,

1

- פַאר קאנְסְטַאנטִינֶער ‏ מְשָׁרְתִים אוּנ
פַאר = מָאהְלִיוֶוער אַמְּקוְרְסִים . פַאר

1208

קאמענֶעמצער חָאדַאמַאיעס אוג פַאר
אָרֶעסָסער הוּלְטַיאיֶעָם +
נָאסט זָאל אָבְּהִיטֶען פַאר יוּרִישֶׁער
חוּצְפָּה, פוּן יורִישֶָׁע מֵיילֶער אוּג פון

יוּרִישֶׁע קָאפּ -

איס*

) דאס בעציעהט זיך אויף א אנדער ווערמיל : איין פייגער יונ האם געוואלט עפטען | אום יום
כפור ,‏ נארי כדי קייגער זאל גִים זעהען , איז ער אוועק מיט א בולקע אונטערן שמאדם , זיך געשטעלם
אויפין פרייען פעלד, אוג נאכדעם וי עֶר חאם זיך גום ארום געזעהען אויף אלע זייטען , האמ ער אויפגעבראכען
די בולקע.. . אבער פון דער בולקע אליין איז ארויסנעשפרונגען א פערבארגענער יודעל אוב א געשרו

שהום אללעם אוף גלייכעם וועג . 4) יה נתן ..ת, לקח י

נאר ער

-- 94 ---

9 נָאמט זָאל אָבְּהִימֶען צוּ הָאבֶּען אַיין ְּלֵייבֶּען , ג}
קִינְד אוּג אֵיין הָעמְד, 4 גַנְבֶענֶען אִיו א קְליינֶערֶע חִרְפָּה , וֵוי
0 נָאמט וָאל וָאלְלֶען הֶערֶען דֶעם אָבנֶעבֶטש. ‏ . /
פַּאסטוך, ווָאלְמֶע אַלֶלֶע שָאף אוֹיס | 1889 גֶעבָּאהְנטֶער שָׂבֶל, מוֹיג נִים ,
גֶעפְנָרִיט , 6 גֶעבֶּענְטְשׁט איז דֶער גְרֶאשֶׁען. וָואס
1 נָאמט זָאל צוּהֶערֶען דִי נַארְרָאנִים , | + עֶר אִיו גֶעשְׁמִיערְט מִיט חֵלָב וחַזִיה).
וָאלְלט דִי וֶועלְט גֶעהַאט אֵיין אַנְדֶער | 1387 נָעה אִיך פֶּאָוָאלִיע , זָאגְט מֶען . א
פָנִים, יי - = אִיך רעד . גָעה אִיך גֶעשְׁוִינָד ,
נָאטְט לֶעבֶם אוֹבֶּעץ אוב מִיר זָאגְט מֶען אַז אִיךְ צֶערַייס דִי שִׁיךְ. 5)
מוּטְשֶׁען זי אוּנְטען , 8 נָעהן זָאל מֶען נָאר צוּ דֶעם קאפּ. -
3 נָאטט צָאהלְט נָאףְ דִי מַעֲלוֹת את | 1389 גָעֹה רֶעד אַו רִי צִתָּג אִיו אִין
שְׁמְרָאפְט נָאף די חֶסְרוֹנוֹת , נָלוּת . 6)
1374 גַאמט שֶׁיִקט נִים אַרָאבּ פון אוֹיבֶּען, | 1390 גֶעלֶר אִיז אֵיין עְבוֹרָה-זָרָה, ָבֶער אז
אַו מֶען ליענְט אוֹיף דעם אוֹיוֶוען, 1) עֶס אִיו נִיט דָא, אִיז אַגְרוֹיֶע צָרָהגָ
5 נָאלֶר הָאט א מֵיאוסץ מאל?ן ‏ *': | זמ גֶעלָר אָי קֵיילֶעכִ -- אַמָאהְל אִיו עִש.
אִיו דָאך אַ יַחְסֶן , | דָא, אַ מָאל אִיו עֶס רָארְט, | א
1376 גַאנְץ גוט - קאטְשֶׁקֶע נָאר בֶּעס | 9ספן גל אִיו שְׁמֶעלְט-- אָבֶּער שְׁמֶעלֶם
פֶער. 8) אִיז ,קיין גֶעלר = יע
77 גום אִיז אַ ידֶען אַ מֹבּה ** בי ' | 1303 גֶעלֶעבְּט װִי אַנארר, גֶעשָׁארבֶּ
8 גוּט אִיז צוּ הָאפְפֶען , שְׁלֶעבְט אִיז וי אַנַארר, 6
צוּ וַוַארְטֶען . 1304 גֶענּטְהשַׁאפְטק קאסְט גֶעלֶר, )
9 גוּטֶע בְּשֵׂרוֹת הֶערֶם מֶשׁ 15 די | 4 גֶעקלֶעב אב גֶעֶעבְט. 68
130 = לוֹיבָּט זִיךְ אַליין } { 1896 גֶערֶערְט אִיז גֶערֶערט. אָבֶּער נִים |
גָעטהוּן. .
1081 גָרים אע טוחת * 7 גֶעשְׁוִינִד אִיו נָאר נוּם פָלֵיי צג
9 גִנְבָ'עט מֵיין בְּרוּרֶער -- הֶענְנָם מֶען הי = וי
: 1 נָנָם 2 הַאמֶען . צ) ה

דעם ננב. 8}
6 דע | 2
3 גגִנְבִיענֶען אוּג בַאבֶּעוֶוען זָאל מֶען אוּנ | 1395 גְרֵיים רִיר אָן אִין דֶער יגֶענְד}

אֵיין עֶהרְלִיכֶער מַאנְן זאלל מֶען| וֶעסְטוּ הָאבֶּען אוױף רער עֶלְטֶערא.
55 : ם ט = 5 864 , זי

--- ק

{) ד, ה. אז מען ארבייט נים (ווארטשפיעל : {אבען" אונד {אפען" ביידע ווערען גלייך אויפגעשפראבען)=
9) ווארטשפיעל : גאנץ גום אוג גאנז איז גום . 9) מען ווילל איהם נִיט דערקענען פאר קיין ברידער פ
4) דאם זאנט מען אויף מענשען וואס גנבענען אוג ראבעווען אונ וויללען נאך ביי דער ועלם היימען
עהרליכע לייט דער מים ,‏ וואס זי ווארפּען ארוים עטליכע רוביל אויף צדקה אדער אויף שטאדט - זאכען ,
8) דער פערז איז פון א געוויסעט קלאגעליער פון א שׂמיעפטאכטער {, וואס קען די שטיעפמוטמער קיין מאל
ניט צו פריעדען שטעללען . 6) ד. ה. אז מען טאר ניט אללעס הערויס-זאנען . 7) ד. ה. ביז מען זאממעלמ;
ערפאהרונג , מוז מען רבי-געלד בעצאלען . 8) זאגען קראנקע לייט וואס מווען אפט די געזונדחיים לאמען +
9) פון איילעניש קומם קיין גוטס נים הערױם .

=

1099

1400
1
1409
1405
1404
1105
1408 ,
18:
1408
5

1409
180

א

111

אויבֶּען , צ)

א וז שואליר 4683 :8417

רָאס אוער מֶעג מֶען אִיטְליכֶען
גֶעבֶּען. רִי הֶענֶד דֶעם גוּמֶען פרֵיינֶד,
אבֶּער ָאס מויל נָאר דֶעם וַייבּ, 4)
דָאס אַנְדֶערֶע וַייבּ הָאט אַ גָאלְרֶען
לֵייבּ ,

רָאס. אָרְגְסְטֶע

4551
ידי =" אבל ייינטל-.
אט :

מ6= א

סטע לֶעגֶען אי סֶע
פוּן דֶעם בֶּעסְטֶען מויט,
רָאס בֶּעסְטֶע מִילְבְרִיגֶעס אין דִי 9
מָאג) אִיו דָאך אַ שְִׁיְקֶעל פָלִיישׁ,
רָאם בֶּעסְטֶע פֶערְד, דַארְף הָאבֶּען
א בֵּיטֶשׁ אנ דֶער הְלוּנְסְטֶער
מַענֶמְשׁ אֵיין יעֵצָה .

יט
וט

רָאם גוּטֶע וֶוערְט מֶען בַּאלֶ גֶעוָואהְנְט,

רָאם גוּטֶע {קאן מֶען נִיט אוֹיסְבְרֵיינ-
גֶען אוג רָאס שְׁלֶעכְמֶע נִישָׁם. אַיינ-
קַארְנֶען : יי א

דָאס נִירְנֶם אִיו גִיט אַװי שְׁלֶעכְט
ִי דָאס קוּמְמֶען צוּנ -אִיהֶם ‏ -
רָאב נָלִיק אַליין הֶעלְפְט נִיט דֶעם
מֶענְשֶׁען , וֶעגְן דֶער מֶענְשׁ הֶעלְפְט
נִים מִים ,
רָאס הָאלְצֶעפְפעֶלֶע שְׁוִימְט פון

יי

5
דָאם הַארְץ אִיו אַ הַאלְבֶּער נָבָיא,
רָאם הִינְדֶעל וֶוערְט מִיט דֶעם

שֶׁעכְטֶען גֶעוואקָנְטֹי +
ָא לֵייכֶסְטֶע אִיו צוּגֶעבֶּען יֶענֶעם

1119
143
14
14
146
1417
1418
1419
140
181

1429
148

1424

ו

אֵיין ;עצָה - דָאס ‏ שֶׁוֶערְפְטוּ וִיך
אַלֵיין. |

ָאס בע לעג מע יט איף
רֶעם טוֹימֶען . |

דָאס עֶרְשְׁטָע וַייבּ -אִיז וִוי אַהונָד .
רָאם צְוֵיימֶע וַייבּ וי אַ קַאמְץ. 3)
רָאס עערְשְׁטֶע וֵַייבּ אִיו פון {אטט .

| רָאס אַנְרֶערֶע אִיו פוּן מֶענְשֶׁען אוג

דָאס דְרִישְמֶע פון דֶעם רוּחַ,

דָאס כָּנִים זָאגְט אוֹים דֶעם סוֹד,
דָאם צְווַיימֶע נייבּ אִיו וי אַ מַאך-
צאֶרֶע נֵגָן* = =
אש קיר הַאלְט עֶתלר בֶעם
מֶעְשׁט =

דָא קערְגֶעל אִיו דֶער גרֶעסְטֶער
ָשֵר י / יי
דָאס, קערְבֶּעל אִיז נִיט ,קיין מִמְעָר ,
דָאס רֶענְדֶעל מֶעג זַיין נָאךְ אַװױ
רוים , מיו מֶען עִם אָבּ בֵּייטֶען פַאר
א בְּרויט :

דָארְט אִיז גוּם , וואו מִיר זֶענֶען נִיט
דָא. . |
דוּרֶך אוּרְחִים נִיט מֶען אוֹים קינדֶער,
רודֶך אַקאטְץ שִׁקְט פֶען קיין
שָׁלוֹחַ מָנוֹת נִיט, |
דוּרֶף ‏ אשְׁלֶעבְט קֵינֶד , קוּמָמֶען נו

7 יט

=
210 אאלע

געלְמֶערין. צּ וינֶר

: 1) ד, ה. אויט זערען זאל מען יערען, די האנד דויקען דעם נומען פּריינד , אבּער קישנן נאף 37
מּרוֹי, 2) דער ערגטטער מאכט זיך מייסטענט גרוים .
י שוג דפ צווייטע אין פאלש װי א קאטץ. /

| הויז-פר יינדן

9) ד. ה,

דאס ערשטע ווייב אין נפפריי וי א הונף

== 96 =+

93 דוּרך גֶעִינְנֶער גִיט מֶען אוֹיסקִינרֶער | 1443 דִי צוּנג אִיו נָיט אִין גָלוֹת ;

6 רי אַבְיָה, איו רי בֶּעסְטֶע תְּפלָה, 4 רִי צֵייט. אִיז רֶער בֶּעסְטֶער רָאק-
7 רִי בֶּעסְטָע גֶעפֶעלֶעך ֶענְנֶע דֶער | טָאר, ג) 20

מַאמִים. {) 15 דִי קאמץ וֵוייסְט וָואס זִי נַאשְׁט.
5 די גַאנְצֶע וֶועלְט אִֹז װֵי אַהָוֹם. ‏ | 1446 דִי קִישׁקֶע הָאט נִיט,קיין פֶענְסְטֶער.
19 רִי וַַייבֶּערֶם שָׂכֶל אִיו דָאס צִיהרוּנָג-- | 1447 דִי קְרוֹבִים דֶערְקֶענְט מֶען אַו וי

דִי מָאנְגֶערְט צִיהרוּנְג אי דֶער שָׂכָל װֶערֶעץ ריך. /
6 דִי וֶעלְט אִיו אוֹיךְ אַוֶעלְט. 1448 רִי שָׁוואלְבֶּען הָאבֶּען רָאס בֵּית-
141 דִי וֶועלְט הָאטפיינְט אי ארֶעפאְן | = הַמִקֶרֶשׁ גֶעלָאשׁען. +

אַבַּעֵל נַאוָה + ,. === 9 דִי שְׁמַאלְץ רֵינָט אוים אוג רָאס
2 דִי לֶיעבֶּע איז זִים ,. נָאר זִי אִיז גוּט ָרִיב בְּליבְּט אַנְרוּב, 8)

מִיט בְּרוים, . | 140 רִי תְפִילָה גֶעהְש הֶערוֹיף אתּ די

1433 דִי לֶעמִצטֶע פָּאאר הויוֶען ‏ אָדֶער ְּרָכָה קוּמט הֶעָרְאבּ ‏ /

רָאס לֶעמְצטֶע הָעמֶ) זָאל מֶען | 1451 דלוּת ! קאך אשי דָא

פֶערזֶעטְצֶען נָאר רַייךְ א נְבִיר) זָאלל קיין אַייער!,

מֶצץי ‏ . |4ג רֶעם - אָרֶעמַאנְס גֶבְּרָאטֶעם
4 דִיי מְלָאכָה הָאט ליעב א מְרוּנָק. ג) שְׁפִּיהר ט מֶען ווייט, רֶעם עוֹשְרִים

1.2 דִינְג רִיר א פָׂרַת אוּנ מְהוּ עֶם דִיר טױט הֶערְם מֶען יי + -

אַליין . בי | 145 דֶעם אָרֶעמַאנְן ‏ קאפט זַיין קוּלִישׁ
6 דִי נים מַאכֶם דֶעט מֶענְשֶׁען טְהִייֶערֶער, וִוי דֶעם נָגִיר זַיין ויך עיין

בֶּעסְטֶער - דָאס לק מַאכְט אִיהֶם גֶעבְּרָאמֶענְט) ,

שְׁלֶעכְמֶער ' ײ 4 רֶעם יוּרֶען פֶעהלְט תָּמִיר אַטָּאג. ?)
7 דִי נויט שַׁארְפְט דֶעם = , 5 רֶעם יוּדֶען מֵיירְט יי אי מְנָלק נִיט
3 דִיי נִשָׁמָה קען מֶען נִיט אוױיסְשְפַייען, אויס . 8) |
30 רִיענֶער זֶעגֶען מרֵיי, אַז זי זֶענֶען ניי. | 146 דֶעם יִקְרוּת פִיהְלְט גָאר רֶער ָרעמַאנְן
0 דִי עֶרְנְסְטֶע סְחוּרָה אִיו עלאי. )3‏ | 1457 דֶעם נַארר קען מֶען קֵיי טְשָׁאלֶענְט-
1 דִי צָווֵייטֶע קְרֶענְק אִיו נֶערְגֶער פון בְרֶעטֶעל פַאר רֶעם מױל נִים

רֶער עֶרְשְׁטֶער . מַאכֶען , פ - דיי
3 דִיי צינג אִיז אָהן בֵּייגֶער א | 8 דֶעם עוֹשֶׁר פַּאסְט אלָקֶעם : סנ -

יי

41 רי בעסטע געפלען זעננען די גאמודליכע ציין, זואס מען בעקומט פון דער מומטער , 2) בעל |
מלאנות האבען מיימסטענט ליעב א כוֹסה + 8) ד. ה. או מען האם גנאר קין חורה גִּים (לא 1 ניכט) + '
4 די ציים האלט אללע וואנדען . 5) איינע לענענדע אז די שפינען האבען אין בית המקדש העריין פייער -
געטראנען אוג די שוואלבען האבען דאט פייער געלאשען - 6) אז מען יק א געשעפט אוג מען ואגט או עם
אין גאר א שמאלץ-גרוב (ווארטשפיעל ; גְהוֹב אוג גריווען פון די גענו) . 7) מען מייגט דעם שבת , הײל
ער קאן אם שבת נים פערדיענען . 5) ד. ח. אללע גחױהות אוב אללע צרות פערפעהלען נים דעם ארמען ,

זורישען מאלק , 9 ד. ה, מען קענן דעם נארר גי פערוועהרען גאררישקיים צו זאגען . 10) ורעגינסמענט
רערט זִיךְ רד עושר איין או ער מעג אללעס מהון, גי יאמד לו מח תעשת ,

9ן רֶער אֶמֶת הָאט פִּים אִיו עֶר
עֶנְטְלָאפֶע - דֶער שָׁקֶּר הָאט נִיט
מיין פִיס אִיז עֶר (דא ֶבְּליֶען ‏

6 דער אֲמָת מְהוּם בַּאנְג,

1 דֶער אָרֶעמַאנְן איז גֶערֶען אַו ער

בְּליבְּטבַיי דעם עָר

דֶער אָרֶעמַאגְן לֶעגְט רִי צֵיין אִי

בֵּייטֶעל (אין מָארְבֶּעש הֶערֵיין (אויף

דֶער פָּאלִיצֶעשׂ. 1)

1402

143

רֵי שְׁפִּיטְץפִינְגֶער . 9)

דֶער בֶּעסְטֶער כָּהֵינֶר אִיו

קֶערְבָּעל,

דֶער נֹנֶב בַּיי דֶער מְּהִיר אִיז דֶער

בֶּעסְטֶער שׁוֹמֶָר ,

דֶער נְרֶאשֶׁען גִילְט דָארְט וְואוּ עָר

וֶוערְט גֶעשְׁלָאגֶען,

רֶער גְרוֹימֶער שְׁוִימְמֶער וֶערְט צוּ

לֶעצְט רֶערְטְרִינָקֶע אוּג רֶער גְרוֹיסֶער

קַלֶעמְטֶערְנִיק ווֶערְט רֶערהַרגיעט) ,

דֶער נְרֶעסְטֶער וֶועהטֶעג אִיו ך ער,

ואס מֶען קען אֵיהֶם פַאר אַנְדֶערֶע

נִים הֶערוֹיס זָאגֶען ,

דֶער גרֶעסְטֶער נַארר אִיו פַאר זִיךְ

קְלוּג ,

6 דֶער הוּנָד אִיז ווֶערְמה דֶעם שְׁטֶעקֶען,

1 דֶער חוּנְד אָיו צוּ ,קיין פְלָארֶען נִיט
גֶעעָאהְנט ,

144 רָאס

1405
146

1407
1468

1468

אועעכעעעכ טא טנעטטוט טאה

4) ווייל ער האט נִיט צו עססען , האבען בי איהם די ציין קיין

רֶער בְּלִינָרֶער הָאט זַיינֶע אוֹיגֶען אִי

9 דֶער רוּנֶר לָאנְט מִיךְ צוּ דֶעם פָּסוּק
נִים קוּמֶען + 3

3 דֶער וָאלְף אִיז וַאמט אוּג רִי צִשֶג

= אִיז נִים צוּ רִיסְסֶען . ג

4 דֶער וָאס הַאלְט די פֶּענְן אִין רֶער
הַאנְד, שְׁרייבּט זי אָן אַגוּ יָאהר ,

5 דֶער וָואס וִוילס ַאֲוֶה מְרַייבֶּען , מו
הוּנְנֶער לֵיירֶען,

6 רֶער וָואס שְׁוַייגם,
עֶפֶּעס.,

77 דֶער וָאס שֶׁעמְט זִיךְ נִים פַאר רֶער
ועלְטם, הָאם אוֹיךְ פַאר נָאטט נָיט
קֵיין מורְא , |

8 דֶער וויימֶעסְטֶער וֶועג, אִיז צוּ דֶער
קֶעשֶענֶע. :

79 דֶער וֶועלְט קָאן מֶען נִיט דָאס מוֹיל
פֶערְשְׁלִיעסֶען ,

0 רֶער וִינְרִיגֶער מֶענְשׁ מון אַלְלֶעם
אויסְשְׁטָ עה ען, :

1481 דֶער חֲוִיר אִיו מְרִיפָה
מָקַח אִיו כָּשֶׁר ‏

92 דֶער חֲוִיר שְׁטֶעלְלט רָאס כָּשֶׁרְז
פִיסְסֶעל הֶערוֹיס, 5)

3 רֶער הָבֶם בּוֹיט אַ שְׁטוּבּ אוג רֶער
נַארר צֶערְבְּרֶעכְט זִי,

4 דֶער חָבֶם שׁבל יט זִיךְ ‏ אֲפִילו פן
דֶער תְלָה ! הֶערָאבּ, :

מיינְט אוֹיך

- אָבֶּער רער

8 דֶער טיט רָעֶרְלעט פוּן אללע צְרוֹת ו
:

נדויפע ארביים . 9) ער מון מיש- +

די הענד הערומטאפפען . 9) צוויי יודען זענען אויף די דערפער טיט פחורה הערוימגענאננען האנדלען , אמאחל
האמ איינעם פוֹן איהנען אונגעפאללען א גרויסער הונד , דער צוויימער וואס האם פאן װיימענם געועהען
האט געשריהען ; זאנט דעם פטוק (ולבני ישראל לא ירהץ כלב לשׂונו) האם איהם יענער געענטװערט : דער

תונד לאזם מיך צום פפוק ניט קוממען ,

4) ביידע פארטייען זענען צו פריעדען
האם געשפאלטענע קלויען. --- אזוי שמעללם זיך דער צבוע'ק פאר א ארים +

, 9) אום צו בייגען או ער

1458
1457
148
149
= |
1451
149

1453
144

145

146
147

18

188

1300

דֶער מּעס לַעֶנֵט אִין די שָׁפִּימֶך |

פִינְגֶער. 4)

דֶער יַאבֶּערְנִיק. בְּלייבְּט אֶהן אַ הָעמְד
לשְׁמַארְבֶּט אִין אֶסְטְרָאג) ,

דֶעריבְּ ער גֶעהֶען, די גָענָו בָּארְפִים
בָּארְוִיס) ,

דֶער יד הָאם נָאר נַעלֶר צוּ

-פֶערְלִירֶען. אוּנ צַייט קְרַאנְק צוּ זַיין 5)

דֶער יוּד שְׁלָאנְט - אוּג שְׁרַיים אַליין
גֶעמַאלְרי ,

דֶער יוּר שְׁלַאנְט זִיך מִיט דֶער רָעָה |

אונ שֵׁיסְט מִיט דֶער רְאֹיָה -

דֶער יֵצֶר אִיו אַ מִיצֵר.

דֶער יֵצֶרהֶרֶע הָאט תָּמִיר דִי מַעֲרְכָה.
רֶער מְלאָ חַמות הָאט פִיעל
אוינֶען . 5 -

דֶער מֶלַמָד. אַרְבַּעש מִיט דֶעם
מֵייטֶעל. דֶער עוֹשֶׁר בַּצָאהְלְט מִיט
רֶעם בֵימֶעל '

דֶער מֶענְשׁ אִיז אִין דִף אַלַיין

פַארְנַארְט +

דֶער מֶענְשׁ אִיו דָאך נָאר אַבָּשָׂר
וָדֶם 4
דֶער מֶענְשׁ אִיז נָאר וי אַ סְטָאלְיֶער ,

הַיינְט לֶענם עֶר אוּג מָארְגֶע ען שְׁטַארְבְט
ער
דֶער מֶענְשׁ זָאל נִים וָארְגֶען ,

וָואס עֶס וֶועט זַיִין מָארְנֶען -- לָאז

;ער לִיעבֶּער דָאם פַארְרֶעכְמֶען. וָאס
עֶר הָאט קאליע גֶעמַאבְט גֶעכְמֶען .

דֶער מֶענְשׁ זִינְדִינְט , אונ דֶער הָאן

"יש

101
1502 |
)08
1504
1305
1506
1507
1508
1509
110
1511

112

1018

1216

|

וֶוערְט

דֶער פָּאטֶער אִיז

אַ כַּפּרֶה ו
רֶער מֶענֶשׁ . סח לֶעבֶּען פאר

צְיעַקאוָואסְט (010480046) וֶוֶענֶען .
רֶער משקל ומוּשְׁכַּ רָאשׁן
אַ רוח הַקיּרְשׁ

דֶער מֶשָׁרֶת אִיז אַזֹי וי דֶער הַאר.
דֶער גָדִן גֶעהְט אַ וע אויף שַׁרָכָנוֹת.
דֶער סוֹד לֶיענְט אויף דֶער נֵאם. ג)
דֶער עוֹשֶׁר הָאט דָאס מִול.

דֶער עוֹשֶׁר עֶססְט נִים ,קיין רֶענרְלִיְּ
אונ דער אָרֶעמַאגְן עֶססְט נִיט קינֶע
שְׁטֵיינֶער אוּנְטֶער דֶער יויך .

רֶער עוֹשֶׁר ְׁלָאפְט אוּג זַייגֶע רְוָזִים
גֶעהֶען .

רֶער ענוּי הַרִין אִיו זֶערְגֶער פוּן רֶעם
רִין אַליין ‏

דֶער יֶערְגְְטֶער יַארִיר גִיִט מָעֵהֶר
פַּרנְמָה , וי דֶער בֶּעסְמֶער פְרַיר,
דֶער מֶערְנְסְטֶער מָאהְנֶער אָי רָעַח
אִייגֶענֶער מָאגֶען

רֶער ערְגְסְטֶער שׁוּחֵט אִיו רֶער בַּעַל-
טַאקְסֶע.

דֶער ערְשְׁטֶער גֶעִינֶער אִיו דֶער
לֶעִצְטֶער. פֶערשִׁיעלֶער. 8)
גֶעמְרֵיי, וֶען ִי
טוּטְטֶער שְׁמֶעהְט דַאבַּיי +

דֶער פוֹילֶער וֶערְט פְלֵייסִיג , וֶוען
אַנְרֶערֶע גֶעהֶען שְׁלָאפֶען .

אי

דֶער פּוֹיֶער לִיענְט מִיט דֶער פּוֹיֶערְמֶע

אַזױ לַאנְג ‏ אויף אַיין קישֶען, בַּיו

{) פאן איינעם גומען עססען זאנט מען אז מען לעקט דאפאן די פינגער. 2) גטיועתנליך האמ דער ייר קיש

געלך אויטצוגעבען , נאר ווען ער מאכט שלעכטע געשעפמען דאנן געפינט זיך כיי/איהם געלך צו פערלירען ; אויןל
צייגם האט דער יוד קיין מאהל גים, נאר קראנק צו זיין מוז ער זיך שוין ציים געהמען, 8) ד.ה.ער זעהט אללע אוב
קייגער קאן זיך פאר איחם נים בעהאלמען. 4) ד. ה. איפֿליבער קענן איהם. 9) רעגעל ביי רעם קארמעגשפינלס

"
:

ביירֶע בֶּעקוּמְמֶען גיין גֶעוויסְסֶען. +

7 דֶער פְּדְאצֶענְט עֶססְט אױף דָאס |

1518

1519

1350

1521

-- 29 ---

א
דֶעם צִינַאנֶער קומט נָאף צֶעהְן
שַ רֶעשְׁט) הֶערוֹים ,

דֶער קאפ אִיו דוּלל, דֶער בּוֹיךְ אִי

פּוּלֵל, דֶער מָאגֶען וֵוייסְט נִיט פוּן
נֶעפֶּעס צו וָאנֶען , |

דֶער קַארנער לִינט אוֹיף רֶעם גֶעלָר
וי אַ הוּנֶר אוֹיף דעם בַּיין.

דֶער קלוּגֶער בֶּעהַאלְט דֶעם שָׂכֶל
אוּג דֶער נַארר װַייוְט הֶערוֹיס זַיין
נַארְרִישְׁקייט ,

דֶער רָב הָאט דָאס רָב בּנָוֹת. ז)
דֶער רזַח בְּליבְּט קְלֶעבֶּען אָן דִי
רָאדֶערְ, 3)

דֶער שְׁוֶערְסְטֶער פֶּעלְץ איו אוּט
וִיִגְֶער גֶערִינָג = רָאס גֶערִינְגְסְטָע
הָעמֶר אִיו אוּם זוּמְמֶער שְוֶער.
דֶער שִׁירוּךְ אִיז אוֹיף אֵיין זַייט
תָּמִיר פַארְטִיג. 8) |
דֶער שִׁידוּך זֶעהְט אוֹים וִי דֶער
שַׁרָכְן,

רֶער עָכּוּר אִיו גֶעשְׁטָארבֶּען, דֶער
שֶׁענְקֶער איו פֶערְרָרְבֶּען. ‏ -
דֶער שֵׂבֶל אִיו אַ קְרִיעכֶער, 2)

דֶער שָׁלִימימְקִָיק הָאט תְּמִיר
פְּרֶעטֶענְיעָם צו גָאמט. 6)

דֶער שֶׁענְסְטֶער כָּבוֹד אִיו, אַז מֶען

151

1587

1584

196

140

וישצֶט אִין דֶער הָיים,

דער שֶׁענְסְטֶער שְׁפַּאצִיער אִיו פַאר

זיין אֵייגֶענֶער מְהִיר .
רֶער שֶׁענְקֶער הָאט ליעב דֶעם
שִׁנּוּר, אֶָּער רִי מָאכמֶער וֶועט {ער

אֵיהֶם נִיט גֶעבֶּען .

רֶער שֶׁענְקֶער לֶעבְּט פוּן דֶעם

אוֹיבֶּערשְׁמֶען. 6)

ְבֵיי זַאכֶען ַואקמֶען אִיבֶּער נַאכְט +

רוָחִים , רֵירֶה-גֶעלֶר אוּג מֵיירֶען + א
דיי וַאבֶען טוֹיגֶען נִיטם אױף דֶער

וֶועלְט; אַ פּיֶער אַ חָרִים, אַרַב איין

עַם-הָאָרֶץ אוּג אֵיין אָרֶעמֶער פָּרִיץ ,

דיי זַאכֶען פַּאסְסֶען נִים, אָבֶּער
שָׁארֶען נִיט: אַו אֵיין אַלְמֶער מַאנְ

נֶעמְט א בְּתוּלָה, . א טְּרוּנק בְּרָאנְפֶען

גָאך דֶעם עסְסֶען אוב אַו מֶען
שְׁלָאגְט דָאם וַייבּ,

דָרֵי טֶעג ‏ אִין מֶען אַגַאסֶם =

שְׁפֶּעמֶער ווֶערְט מֶען צוּ לַאסְט ,

דְרֵיי מָאהֶל גֶעצוֹינֶען אִיו עֶרְגֶער נֵיי

איצְמָהֶל אָבְֶּעבְרענְט. 7

הֵָיי מֶענְשֶען אִין דֶער וֶועלֶם זִנְגֶען
פַאר צָרוֹת: אַ חוָן . אַ בֶּעטְלֶער אוּנ
אַ מַארְשֶׁעלִיק . |
דרָעה נִיט צוּ פּיעל, וָָארוּם דוּ וֶועסט
אִיבֶּערדְרֶעהֶען,

{) ווארטשפיעל מיט רבנות -- דאס שפדיכווארט ‏ מייגט א רב וואס האם א סך טעכמער ואס קהל
| וו זי שערזארנען . 2) ווען מען מאכט א ווייטע רייוע וועגען א קליינעם פערדיגסם . 9) ה. ה. איין צַף

צוילל תמיד דעם שידוך . 4) ד. ה. ער נעהם לאגנזאם אונ קוממט תמיד צו שפעם . 9) ווייל אליין קאן עה
3 ארבייטען ,‏ מיינם ער, או גאמט ני אללעם פאר איהם מהון . 0) דא מינט מען דאס אױבערשטע
- פון דעם ביער אדער בראגפען , וואט דער שענקער פערגעסט אנצוניעסען אין דעם גלעועל הערין

אונ ניט דער פאר שׁוֹים / דאס שפריכווארם זאגט אז פון דעם אױבערשטען לעבט דער שענקער 4.
דאם איז ‏ זיין פרנסהת וואס אין איטליכען גלעועל דערפעהלט א בינטעל . /) דאס = אויבערציעהקן
פון אין וואהנוגג אין די אגדערע ‏ מאכט שטענדיג מיעל שאדען .

164
1549
124
14
14
146
1847

1544

1549

1850:

181

152

64

טה,

מראנם ניט קיין בעסטערן אוג ריינערן ראק ואנ ער אז עסמען איז געמהינער

-- 30 =

הָאדְעוֶוע אַ וָואלְם װִי לַאנְג. קוּקט
אַלְלֶעם אִין וַאלֶר הֶערַיין,

הָאוֹחָו בְּיַר אִיו רִי בֶּעסְטֶע תְּפלָה ,
הָאוֹח בי שְׁטֶעהְט גְרוֹיס גֶעשְׁרִיבֶּען ,
הָאוֹחָו בַּיַר -- שָׁלוֹם בְּקֶעשִׁינֶע .
הָאט יֶענֶער רִי נִשְׁמָה -- הָאבּ אִיךְ
דָאס גֶעלֶר , יי
הָאט מֶען עס נִיט שֶׁעפְפֶעלְרִיג ,
הָאט מֶען עס לֶעְפֶעלָדיג. :

הַאלְט דִיר דֶעם כָבוֹר אוּנ ליב
אִין דֶער הָיים ,

הַאמָאנָאי , אִיו נֶעמְהִינֶער
וו אמַאפָאמְֶעלְ , 1)

הָאסְט מוֹרָא ? - לֵייג דיךְ אִין בּעטט
הֶערֵיין :
הָאסְט מוֹרָא *
שָׁמַע, |
הָארֶעוֶוע מֵיירֶעלֶע, וֶוֶעסְט דוּ הָאבֶּען
א ְלירֶעלֶע ,

הַארְרֶען אוּנ הָאפְפֶען הָאט שון

וי

-- לייעְןושֶׁע קְריאַת-

ה

|

|

1558
14
1958

1560
1557

128

109

1560 |

161

10809

1508

אַמָאהֶל גֶעטְרָאפֶען .

הוּנְגֶער קען נִיט יקֵיין גֶעבָּאט,

הוּנֶד בִּילְלֶען 1 -- מְחוָּּנִים פָאהְרֶען:
הוּנְדֶערְט אוּנ הוּנְדֶערְט אנ אֵיינָם
אִיו אַלְלֶעס אֵיינְס ,

הְוִיק פוּן דֶער הַאנְד אִיו אויך אַרִיוַח .
הִיטֶען זָאל מֶען זִיךּ פַאר די פְרִיינֶר ,
נִים פַאר דִי פֵיינְד ,

הַכּל הֶבֶל - אוּג גֶעֲהֶבָלֶם מוּ
וֶערֶען ,

הַמַבְדִיל בֵּין קודֶשׁ לחוֹל -- וֶוערצם
הָאם גֶעלֶר , דֶעם אִיז וואויל ,

,הֶעמט אִיךּי ,אוג פֶּעמֶּעךּי גֶעבִּן

דָאף 4

קיין פָכָם !

,הֶעמט אִיךַּי אִיו אַ יפֶעמְעדִּי -- הָאבּ

אִיךְ אִיו אַ נְרוּנֶ, 3)

הֶענְג אִי בַּיי דֶעםקאפּ, הֶענְג אִיךְ
בֵיי די פִים ,

הֶענְגט מֶען אוֹיף אַיין פום פ. זָאלל

מֶען שיין אֹשְהֶענְֶען אויף בַּייךְעי

וואהלטעג יק אוֹיך אַמָאהל דָאם | 1608 ואוּ אַ לַיחֵיי אִיז אַ צְרָה אוֹיף יוּדֶען .

הַארֶץ אָב ,

יט

1806

וואוּ דֶער ! רָלוּת לעב זִיךְ אָן. האן

{) ,האמאניא" הייסט בי די קינדער עסטען , אז מען מאכט איינעם פארווירפע , פאר ‏ וואט עף

"העטכדאין' אדער {וואלט איך" .

, 9) װען יעמאנד אנת

81 די

מֶען אֵיהֶם נִיט אַזוֹי בַּאלְד פָּטוּר

וֶערֶען. |

וואוּ דֶער עַנַיינֶער שְׁטֶעהְט אֵיין,
דָארְט רֵיהְרט ער נִיט,

ווא: הָאט אַ הוּנְד אַ הז ?

וואוּ הִינֶד בִּלְלֶען, דָארְט אִיו אַמוֹשָׁב,

וואוּ זֶעקס וֶוערֶען זַאטט, הָאט דער

ִיבֶּעמֶער גֶענוּג,

וואוּ פְלֶיעבְּשַׁאפְט דָארְם אִיוּ קֵיין

עֶנְגְשַׁאפט. 4)

1379
173
1374
1378

1376
זדפ1

1578
1579
180

181
152

) זאנט מען אוז די קאנטע שמיממם נִים ,
צו זן .

וואוּ מֶען דַארְף א שְׁמֵיין, דָארְט אִיז
עֶר דָא.

וואוּ מֶען רַארְף הָאבֶּען צגָקֶער, טוג
נִיט קיין זַאלְץ .

וואוּ מֶען הָאם גע פֶּערְלוֹירֶעןדָארְט
מוּו מֶען עס אָבְּויבֶען .

וואוּ מֶען זֶעהט אֵיהֶם נִיט. דָארְט
ואקסְט.ער .

וואוּ עֶס אִיז אִיבְּרי, דָארְט פֶעהֶלְט. 8)
וואוּ עֶס אִיו וָָא יש אוג פִישׁ ,
דָארט אִיז אַ פָרֶעהְ לִיבֶער טִישׁ ‏
ווא עֶס וֶענְגֶען דָא פִּיעל קֶעכֶענָם ,
דָארְט אִיז רָאס עֶסְסֶען רוֹי.
וואוּ עִם פַּאלְט אַ שְׁטֵיין,
עֶר מִיך אַליין .

וואוּ עס שְׁטֶעהְט נִים, דָארְט זָאנְט
מֶען נִים .

ואוּ. צְוֵיי, אִיז ;ער דֶער דֶרִיטְטֶער .
וואוּ וי עֶסְסֶען פוּן אֵיין שִׁיסְמֶעל,
הָאן וז אַדְריטְטֶער אָנעְֶסֶע

טְרֶעפְפט

| אַ בִּיסְמֶעל ,

1556
1554
1558

1080

1587

1558

1369

190

1591

1592

1098

194

וָואס אִיךְ נִיט ויים ,

וואוּ שָׁלוֹם, דָארְט אִיו בְּרָכָה .
וָואלְוֶעל ְלֵייש עֶסְסֶען די הוּנָד ג
וָואס אַ גְרָאבֶּער בֹּיךְ קאסְט. וָואלְט

אִיך גֶעוָואלט פֶערְמָאגֶען - ווָאס עָוּ

אִיו וֶוערְמה, זָאלְקֶען מֵיינֶע שׂוּנָאִים
פֶערְמָאנֶען, | י
אס אִיךְ וַוייס נִיט, הָאבּ אִיך נִים
צוּ זָאנֶען,

מַאכְט מִיר
נִיט אויס ,

וָאם אֵיין קלאפ מַאבְט נִיטו
מַאכְט רֶער צְווֵייטֶער .

וָואם בַּיי אַמֶענְשֶׁען אִיו שְׁוֶוער אָי
בֵּיי גָאט גְרִינֶג ,

וָואס נָאטט מְהוּם בֶּעשֶׁערֶען , קאן
רֶער מֶענְשׁ נִים פֶערְווֶעהְרֶען,

ואס דוּ וֶעהְסְט יט מִיט דֵיגֶצ .
אוֹיגֶען , פֶּעֶסִיכֶער נִים מִיט דֶעם
מויל, |

ואס דִי עָר דֶעקָם צו. כן

פֶּערְגֶעמֶען וֶוערֶען .
ואס דֶער טוֹיבֶּער דֶערְהֶערְט נִיטֹ ג
דָאם טְרַאכְט עֶר זִיךְ אוֹים ,
ואס רֶער שָּׁוּר הָאט אִין ‏ קֶעפֶּעל.
הָאט דֶער נִיכְטֶערְנֶער נִים אן
פְלֶעשֶׁעל ,
וָאס דיי ווייסֶען , אִיז קיין סור גים,
וָואס הָאט צוּ דֶעם פָּנִים וָאס אִין
רֶעם הַארְצֶען מָהוּט דִֵך +
הָאס הֶערְש זֶךָ אִין כַט?

הַאפָּט פִּיש א

-- מֶען

}) שיללער זאנט אויך; 24 התסססון 2810 מ1סט 47} 140168 תסלבהזס! 460 1 180 מזמגוב

בעזאנדערעם אז עס אי אין איה- מעחר געלד וי עס דארן?

-- 89 ---

וָאס וָואלְט דֶער בְּלִינְרֶער גֶעהַאט
צוּ ;קְלָאגֶען ‏ וֶוען ,ער וָָאלְט דֶעם
וֶועג גֶעוֶעהֶען ?

שָאס וֶוענִיגֶער מֶען רֶערְט,
אַלֶץ גֶוְִדֶער ,

ואס טוֹיג דִי הָכָמָהוּ וֶען דָאס
נאררישׁקייט גִילֶט ! .=

וָאס טוג מִיר נִירְנְַארְג; וֶוענְן אִיך

5 9 -י
* 6

הָאבּ דָארְט קֵיין הױו, * 1)

וָאס מִיעפֶער מֶען בּוּקֶט זִיךְ ;מוּדיםי
ואס וַיימֶער גְעהֶם מֶען עעשֶׂה
שָׁלוֹםי צוּ רִיק.

וָאס יוְרשִׁיגֶען יוּדֶען * -- צָרוֹת אוּנ
מֶערִירֶען. 8)

אִיז

1601

1609

נְרֶעטְסֶער דָאס גָלִיק. 3)

וָאס מָעהֶר. ִֶּ , מֶעהֶר חוּלַיאק ,
וָואס מֶעחֶר גָנִיר . מֶעהֶר מְוִינָוַאק.
וָאס מֶען נָרִיים וִךְ נִיט אָן אױף
רֶע ר וֶועלְש , ָא נֶעמְט מֶען נִיט
מִיט אויף יֶענֶע ר וֶועלְט:

וָאס מֶען זֶעהְט גִיט גִייעֶרְהֵייט אִין
! = דֶעם קָאסְטֶען. קָעהְט מֶען אַלְמֶעְהֵי
| אִין סְמֶיעמְנִיק (806604).

וָואס מֶען {קאן נִיט דֶערְלַאנְגֶען, זאָל
מֶען נִיש פֶערְלַאנְגֶען .

8 וָאם /מען הקאן נֵייי לַיינְנֶען פַאר
| נָאטט, קאן מֶען גִיט לֵייגְנֶען פַאר
לִי ים.

4 וָאס מֶען קְלֶעבְּט דֶעם נַארו אָן,.

אִיז פֶערְפַּאלְלען :

בי אי

1619 וָואס קּמָט הֶערוֹים פון
וָאס מִיאוּסֶער דָאס שְׁטִיק,. וָואם.

1611 וָאס מֶען רֶערְם בַּיי פָא דָאס

תָלוּמִיט זִיךְ בַּיי נַאכְט,
2 וָָאס ניי אִיו גֶעמְרֵיי - וָואס אֵלְט אִיז
קאלט . י
3 וְאם נִיטְצֶט אַ יוּנְג מִיט שְׁפַּארֶען ,
וֶען ור קאן נִים. בייטֶען ? אַז עֶר
הָאט ,קיין פֶערְד נִיט) .
4 וָָאם נוּמְצט מַנָל אֶהן בְּרָכָה ?
5 וָואס פַאר אַ נָאמֶען אַזֵא פָּנִים,
6 וָואס פֶעֶרפַּאלֶען . זָאל נִיט בַּאנְג מָהוּן.
7 וָאם צו לַיֲבּ אִיז שְׁמֶענְדִיג טְהַייֶער,
18 וָואס ;קאן מֶען פוּן אַנ-אָקָם מָעהר
פֶערְַאנְגֶען וי אְֶסענְפליישׁ +
דֶעם
ילֶבֶּערְגֶען בֶּעכֶער , אַז עֶר אִיז פולל
מִיט מֶהרֶערֶען ?
וָואם קוּמְט הָערוֹים פוּן רֶעם שָׁאנֶעם
עֶפְפֶעלֶע, אַז עִם הָאט אַי הֶערֶעמְרִג
הֶערְצֶעלֶע ז
וָאס קוּמָט מִיר הֶערוֹים פוּן מַיין
פּוֹילִישׁ ‏ רֶערֶען. או מֶען לָאוְם מִיך
אִין דֶעם הוֹיף נִים הֶערֵיין ‏ -
9 וָאס ‏ רֵייבֶער ‏ מֶען וֶוערְט, וָואס
קַארנֶער מֶען אִיו ,
וָאס שְׁוערֶער מֶען נֶעמְט זִיך פִיר ס
וָאס לֵייכְמֶער הֶעלְפְט נָאמט,
וי אַ הוּנֶר ;קאן,קיין קֹצָב נִיט נַיין,
אַזױ {קאן אַ בָּחוֹר ,קיין שַׁרְכֶן נִיט
זַיין, 8) ,
וי אַזוֹי דָלר מִזָן זינָגֶם , קֶרִיענְט עָר
אַלֶץ אִין מַאמֶען הֶערֵיין + 8

1000

1041

1008

1004

1005

64 דאט שפריכווארט האם זיך געהערם אין נאליציען {‏ אויך איהם דיימשען איז דא זא איין ש"וו ‏
.6418 11405 גוס ססהם 108 ,חם קנסטתנטאן מסומו 4603 8ג . 2) די קראנקהייט העמערראידען ,

8) ד, ה. ואס מיאופּער דאס מיידעל, בעקומם זי אלץ א בעטסערן חתן .
פחורה פאר זיך אלליין בעדארפם . 9) זינגט ער גום, זאגט מען :

4) ווארין זי וואלמען די גאנצע
אך א דוה אין זיין מאמען זינגם ער }

אינגט ער שלעכט , פּערדיענט ער דאך געורים אין מאטען העריין יי

120

יײ

1697
1698

1098
1059

1040

דעם אנדערן גוטס , קאן ער פון יענעם אויך אמאהל א מובה פערלאננען ,

גי

ר =

וִוי דָאס װייבּ אִיז אַמַלְבֶּ , אַזױ אִיז
רֶער מַאנְן אַמֶלֶדְּ. )
וי דִי טוֹיטֶע גֶעסְסֶען , אַזֵא פַּ נִים
הָאבִּין זָיִי ,

וי דֶעם קלוּנֶען אִי בִּיטְטֶער , אִיז
דֶעם נַארר אַלֶץ פְרֶעהְלֶע.
דֶער בּעלענָָה ווילל ,
דְרֶעהְט עֶר מִיט רֶעם רִישָעל,
וי ֶער בָּרוּךְ הַבָּא אַװֹי אִיו דֶער
ַּרְשׁוּתְבֶם ,

וי וָאלל רָאח שֶׁעפֶּעלֶע רוחִיג עֶסְסֶען,
וֶוען דֶער הָאלֶף שְׁטֶעהְט רֶערביי ‏
װִי מֶען אִיו גֶעוָאהְנְטם אִין דֶער
וּגֶענֶר , אַזוֹי מְהוּט מֶען אוֹיף דֶער
ֶלְטֶער

וי מֶען אִיז צוּ ִיעכֶען יָאחֶר , אַזוֹ
אִיז מֶען צוּ זִיעבֶּעצִיג ,
זי מֶען בְּלָאוְט הַערִיי
ִיך הֶערוֹים

וי מֶען וִיענְט אֵיין, אַזֹ שָׁלָאפְט
מֶען .

וֵוי מֶען וִישְצָם אוֹיף דֶעם וֶֶענֶעלְע ,
אַזוֹי וִנֶגט מֶען רָאס ִיֶעלֶע , פ)

אַזי

אַזוֹי בַּלָאזְט

- יאר
דיקיילאל ייגער יש

וי מֶען יוּנגערהֵייט זִיךְ הַאלְט, אַװױ |

וֶעְם מֶען אֵלָם. 3)

וי מֶען שְׁמֶעלְם זִיך. אַזױי שְׁמֶעהְט
מֶען. י-
װי מֶען שְׁטֶעלְלטּ זֶף דֶעם

שְׁמֵיינֶער , אַזוֹי גֶעהט דֶער זֵייגֶער .

יי ינגמעקן |
וִוי דִי דְרָשָׂה , אַזוֹי אִיו דִי בּקֹשָׁה 7

1641
143

1048

וִוי מֶע שְׁפִּיעלְט. אַזֹי מַאנְצְט מֶען.
יצֶּער הָאבֶּען דיי תמֶץ זי
אֵיימָאפְץ, איין אבאַמ;ץ אין איין
אוֹיפואטץ ,

וייבֶּער פִיהְרֶעץ צוּ דעם נֶען
אָדֶער צוּ דֶעם בֶּעוֶען יי נִוי מיי .

! פֶערְפִיהְרֶען זיי) 6 -

1044

1849

1040

1047

1048

1049

1080
1081

1057 |

1008

1054

.9

ונְתְנוּ מַאכְט צוּ רִיק אויך וְנָתָנוּ,. )
וָועה דעם וָאס.ער אִיו גֶערֶעכְט !'
וָועה דֶעם ויבֶעל וָאס קוּמְט אַהַיים.
צוּ דֶעם פָאטֶער אִין הַייבֶּעל. 6) !
וֶועמֶען גָאטט הָאט אַנְגֶעצֵייבֶענְט ו
אָן דֶעם אִיז,קיין בָּרָכָה י |
וֶועמֶען עִם אִיו צוּ עֶנְט. דֶער זָאל
אֶבְּגְנֶעמֶען ,

וֶועמֶען צוּ בְּרוֹיט - וֶעמֶען צוּם
טוֹיט. 7)

וֶוענִיגֶער אַ וָוארְט - אַבִּי אֵיין אָמֶת ,
ווענן אַבֶּוע בַּעל בַּיִתשֶע לֶענְט
אֵיין קרוים אוּג שְׁמֶעלְט בָּארְשְׁט ,
וֶוערֶען בּיירֶע װיָער 8)

וֶעגן אִיז בַּיי אַ הוּנָד יוםדטוב ? וֶוען
מֶען צוּבְּרֶעכְט אֵיהֶם אַ פום . ס)
וֶעגן אֵין אַלְטֶער מַאנְן נֶעמֶם
אַ בְּתוּלָה. הָאבֶּען בֵּיידֶע אֵיינֶע ְוֹיטֶע
נְדוּלָה .

וֶוענן אֵיין בְּלֵינְדֶער פִּיהרְט דֶעם
רֶעם אַנְרֶעהן ‏ פַאלְלֶען בֵּיירֶע אִי

גְרוּבּ הֶערֵיין .
וֶוענְן אַן עוֹשְׁ וד אִיז פֶערְרָארבֶּען אִין

1) פסח . 9) אבנעקירצט פאן נינון. ) ד. ח, אז.מען איז אין דער יונענד סאליד געװעוען, איו מען
אוֹיף דער עלטער געזו:ד, 4) דיא דריי ,זעמץ? זענגען נעטהיג צו דער טואלעטטע. 5) ד. ה. אז אייגער טהוט

6) ד, ת. אז זי מוז אוועגלויפען

צו די עלטערן פאר דעם מאנן, /) אום ראש השנח װערם איטליכען אונגעשריעבען זיין קווימעל. 5) ואגט

מען אין קאטאוועס אױף א בעז ווייב { קרוי אוג בארשם מוען דאך װיער װערען, 9) האם דער הוגר
שלש רגלים" ,

168

1657
168

1009

1660
1661

1002
1065

1664
1002 |
1066
1061

1603

() די

2 - 84 =

8 } אָרֶעם - מַאנְן הָאט עֶרְוָוארְבֶּען--
אִיו נָאךְ נִיט גָלַיךְ.
וֶעגְן אֵיינֶעם אִיו בֶּעשֶׁערְט אַ שָׁלִים-

מִזָל. קוּמְט עס אַהָיים (אין שטוב

הֶערֵיין) ,

וֶוענְן אֵיינֶער רַאטָה דִיר , הֶער: נָאר
פַאר דִיר גֶעקְֶעהר ,

וֶעגְן אַליָהוּ הַנָבִיא אִיו רֶער בַּעַל-
עַנְלָה. פָאהְרְט מֶען גוּם,

עג אַלְלֶע מֶענְֶׁען זָאלְלֶען צִיהֶע
אוֹיף - אֵיין זייט , וָאלְלט זִיךְ די

וֶועלְט אִיבֶּערְגֶעקֶעהְרְט ,

וֶעגְן אַסוֹד זָאלל זַיין אַבְּרָבָה, וָאלְט
מֶען דִי תּוֹכָחָה נִיט אייְגֶערוֹימְט,
וֶוענְן א פְלִיעג שְׁטֶעלָלט ט אוֹיף

אַ וֶעקְסִיל אִיו אוֹיך גוּם,

וֶענן בֵּייוֶערְט זִיךְ נִיט רער שְׁנֵיירֶער
אוֹיף רֶעם שְׁטַיִקֶעל אַרְבַּייט ?-- וֶעג
מֶען נֶעהְט אֵיהֶם תְַּרֵיכִים,

ֶוענְן רָאס מויל וָאלל נִים בְּרוֹיכֶען
צוּ עֶססֶען. ואל דער קאפ אִין
גָאלֶר גֶעגַאנְגֶען,

וֶועג דָאם מַוְל קוּמְט , נֶעמְץ אֵיהֶם
אוֹיף אַ שְׁטוהֶל,

ווענְן דִי גַנָבִים קרִיגֶען וי
דֶער פּוֹיעֶר צוּ זַיין קיה,
וֶעגְן דוּ וֶעסְט רִי וֶועלְט בֶּערֶערֶען,
וֶועט רִי וֶעלְט דִיף גוּט בֶּעקְלֵיירֶען
וֶענְן דִי עוֹשָׁרִים קְרֶענְקֶען , מְהוּען
זי הי אֶרְמֶע לייט גֶערֶענְקֶען. 3)
וֶען דֶער בַּעַלהְקיָעִה עקאן ‏ נִיט

קוּמט

אזען. לֶענְט יד דֶער שָׂשן אי

רֶעם שׁוֹפָר :
9 וֶענְן דֶער וָאלל רעס ְִקיפִהרע
הַעֶנְְעוּ ‏ די אַנְדֶערֶע פְרִיהְרֶען .

0 ווֶעגְן דֶער יוּר פֵייפְט אוּנ דֶער פָּרִיץְ.
אי ט : ט 5 5

קְרַאצְט זִיךְ הינְטֶער דֶעם אוֹיֶער -- אִיז

אַ שְׁלֶעכְטֶער סִימָן. |

1 וֶוענְן רֶער נַארר. וָאלְט גִיט גֶעוֶעוְע .
מַיין , הֶעמט איך אוֹיךְ גֶעלַאכְט,

73 וֶוֶעגְן דֶער רָשָׁע קוּקט אִין ווַאסְסֶעף

הֶערֵיין, פּנרָ'ן רִי פִישׁ. |

673 וֶוען רֶער שֶׁעפֶּס הֶערְט ,מָעוֹז צורי

וִנגֶען . אוּג הָאס קאלב ,אַקְרָמוֹת.

זָאגֶען. מֶעג מֶען וייֶער פְּלֵיישׁ אַוֶעק-

מְרָאנֶען , |
4 וֶוענְן רֶער שְׁטֵיין לִיעגְט אויף אֵיין
; אָלִט, וֶוערֶם ;ער אוֹיךְ פאק
מִיט גְרָאו י.

5 וֶוֶען וֶוערְט פוּן ירעל אַ יבל :

אַז מֶען טְּהוּט אֵיהר אָן אַ הַייבֶּעל, .

6 וע זִי הֵייפְט ערעל גֶעגֶעגרֶעס ,

מֶעג מֶען זעמְטֶען פוּן אֵיהֶר פֶענְרֶעל.

אָדֶער : וֶוען;ער הֵייסְט מֶענְרֶעל אי ז. וי

7 וֶֶען חֶתָן - כֵּלֶה. קוּשֶען זִיךְ שׁוֹין ,

מֶענֶען דִיא שִׁרבְנִים א הֵיים גֶעהֶען,

1678 וֶֶעגְן מען טְהוּט אַ שִׁירוּךּ זָאלל מֶעך .

קוקען אוֹיף דֶער בַּלָהִים קני , 3) .
9 וֶוענְן מֶען עֶמט. רֶערְט מֶען נִי, הי
0 וּוֶענְן מֶען פָא הֶרֶט, ווֵייסט מֶען , |

אָבֶּער וֶוענְן מֶען קוּמָם צוּריקִי
ווֵייסְט מֶען גִיט ו
1 ווֶענְן מֶען שָׁלָאגְט זיך

ט 2

י קַאכָט מש

{) ד. ה. איפליכע אונטערשריפט אוֹיף ‏ א װעקפעל --- אפילו פון א קמצן קאן אויך נים שאדען ג

ה. זיי נעבען פּיעל צדקה .

דריי גרעסמע מעלות ביי א כלה ,

9) עקני' זעננען די ראשי הובות פון קרן , גדן , יחום , דאם זעננען צ+

-- 59 --

ְרֶעפְֶע. 1)

וועְֶן מֶען שֶׁערְט רִיא שֶׁעפְסֶען. פְרֵיע
זי ריא צִיגֶען. 65 /

ווע עְטֶערן זֶענְנֶעןנַארְרֶאנִיוֶוערֶען
דִי קינֶער גַוְלָנָים. 3)

וֶעגְן עֶס גֶעהְט דִיא קָּרְרָה קרח"
קוּמִמט אוֹיף קארְשֶׁען. רֶעטֶעךּ,
תָרֵיין = ג) |
וֶעגן עֶס קיּמְט אוֹיף קָהָל אַ מֶַּ
קוּמְט אוֹיף דֶעם יָחִיר אַ בְּלָאמְטעהָל,
6 וְוֶענְן צַרִיקִים וַואנְדֶערִין. רֶענֶענְט עָם .
1687 וֶועגְן ימי גֶעהען ַאנְצֶען. ור
ַארְפְט אִין שַׁבָּת אִין צִימְבֶּעל
הֶערֵיין . 8)
וֶער אִין נָאמט נִיט גְלוֹיבְּט, זָאל
בֶּעקוּמְמֶען אַ פְּרוּם וַוייבּ ;

וֶוער ;עס אִיו אִין רֶער יוּגֶענֶר אַ זולֶל
ְֹכֵא ‏ וֶוערְט אוי רֶער עֶלְמֶער
אַקְרַאנְקֶער בֶּעטְלֶער,

וֶער עס אִיז אַ קֵינָד צו צְוַאנְצִינ
וָאהֶר , דֶער בְּלַייבְּט אַ שׁוֹמָה בָּיו
הוּנְדֶערְט יְאהר , |

1 וֶֶער עִם איו גֶעבּוֹירֶען אויף נְרָאחָא-
וִוינֶע {גנשיסנסטיץ) אוּג אִיז גֶעויקֶעלְט
מִיט אַ פְּלַאכְטֶע (גומסגון) , גֶעהֶער
נִיש צוּ דֶער שְׁלַאכְמֶע . (8:180018)
וֶוער ;עס אִיז פוּן נֶעמֶערָאוו. אִיז נָיט
פוּן גֶעבֶּערְאוו + 8)

1089

1088
1089

1090

1093

יי

1693 |

וֶער עִם בּויעט א װֶער עס
ואָהוינְט, 7) |
וֶער עֶס בְּרוֹיכְט ניט צו בָּארְנֶען י
רֶער לֶעבּט אָהן זָארְגֶען .
וֶוער עס נִים נִיט צוָּקהָל , רֶער הָאט
נִים מִיט צוּרֶערֶען בֵּיי הָתָל.
וֶער עס נִיט נִים צוּ שְׁטַייֶער, טָאר
נִיט אִין דֶער קֵאשֶׁע הֶערַיינְשְׁפַיֶען
וֶער עִםּ נִים נִיט (קיין סָבוּם, רֶער
הָאט קֵיינֶע הֵעָה נִים ,
8 וֶֶער ;עס הָאט אליין ;קיין כָּבוֹר נָיט+
קאן אַנְרֶערָע, קיין בָּבוֹר יט אָבְּגֶעבֶּען
9 וֶוֶער עֶס הָאט אַ שֵׁם פַּאר אַ פְרִיהֶען
אוֹיפְשְׁטֶעהֶער , רֶער מֶעג בִּיו וייגֶער
על אי בּעּט לֶיענֶען בְלייבֶּע ‏

1094

1098

1096

1097

1700 וֶֶער עִם הָאט רִי מַמְּבָּעֵה, הָאט

אוֹיךְ רִי ירָעָה ,

1 וֶוֶער עס הָאט מִייְִלֶעךּ הָאט רִי
פִים גֶעשְׁווָאלְלין ; וֶער עִם הָאט
זָאהן , הָאט רֵיא פִּים אוֹיף רֶעם.
שְׁטָאלְלֶען . 8)

9 ווֶער יעס הָאט פּוּטֶער אוֹיף רֶעם

קאם, טָאר אוֹיף רֶער וָאנְן נִיט גֶעהֶען..

3 וֶֶער עֶס וִוילל הָאבֶּען רַחֲמָנוֹּת פַאר
ף , מוו הָאבֶּען רַחַמָנוֹת פַאר
אַנְרֶערֶע ,

1704 וֶוער עֶס וֶוערְט אוּמְווסְט בְּרוֹנָו וֶערט

וִירֶער אוּמזוּפְט גוּט ,

1) קרעפלעך עסט מען וועגן מען שלאנט המן , מלקות אונ הושענות . דאפּ פיערטע מאהל -- זענם'
דאם פאלק -- אז טען שלאגם דאט ווייב , 2) זי פרייען זיך וואפ זי האבען קיין וואלל גים , = פערשפארט

מען צו שערען. 8) װענן די קינדער וערען גִים גוט ערצויגען,. געהען זי אוים לתרבות רעה ,
4) דיא ר"ת פון קרח 9) דיא כלי-ומר רופען דעם צימבעל (שבת" ר"ת פון שמש , בדהן , פארהער *
6 דאס שפריכווארט הערם מען נור אין פוילען, אז מען איז נים פון דער אריסטאקראמיע, צעהלט מען גים
צו איהר , 7) ד. ה. װער עס נעמם , דער נים נִים . -- נעמעראוו אין א שטעדטיל אין פאדאליער
גובערגיע , 8' ד. ה. איינער בויש א הוין אין אנדערער נאר בעוואהנם עם ‏

109

1106

107

1105

1609

110

1111

18

1744

8) פסח ביים כדר , ער עט ויילל ניט דאס בימטערע , בעקומם ניט דאם נוטע .

שִׁיסְסֶעל, דֶער עֶס נִיט מִיט ,

וֶוער עס עססט קיין הריין ,
,קיינע איער + )

דֶעם שׁטִינְקט ניט פוּן מייל ,

זָאלְסְט

-- 960 ==

וֶער עֶס בֵּיי דֶער }

זִיטְצֶ נִים
וֶוער עֶס מטְרָאגט צוּ מיר מְרָאנְט
אוֹיךְ פוּן מִיר,

וֶוער עס לִיגְט אוֹיף רֶעם אויבֶען ,
קרִיענְט נִיט ,קיין ֵּיגֶעל. 1

דֶער עִם לֶעגְט זִךְּ מִיט אַ הוֹנֶר
שְׁלָאפֶען . שְׁמֶעהְט אויף מִים פְליי-
וֶֶער עם עססט לַאנְג קוּנֶעל , לֶעבְּט
לַאנְג , 8)

י בֶּעקוּמט

וֶֶער עֶס עסֶסט קיין קְנָאבֶּעל נִיט ,
וֶוער ‏ עם פְרֶעגְט פיעל, דֶעם,ענְפֶערְט

מֶען פיעל .
וֶוערעם צוּ רֵייסְט פִיעל, מוּו פיעל

זָאג דֶעם וַייבּ אַ סוֹר ‏ אוּנ שְׁנַייר
אֵיהֶר אוֹים דֶעם צוּנָג ,

זָאנ נִיט ;הָאְץ וי בִּיו דוא בִּיסְט נָיט
הֶערִיבֶּער גֶעשְׁפְּרוּנְגִין דֶעם קְלָאטץ. |
זָאג נִיט ;הָאפּ ! * בִּים דוּא בִּיסְט נִיט
הֶערִיבֶּער גֶעשְפְּוּנגִין .

קוּשֶׁען דָאם בַּייטְשֶׁעל
עקַאנְטשִׁיק) וָואס גֶעס שְׁלָאגְט דִיךְ , |

1114

1715
116

117
118
119

100

107

לַאמְטֶען 1

וֶוער ;עס ;קאן. גוּט זִינְגֶען. מוּז אויך
גוּם שֶׁלִינְגֶען,

וֶוער ;עס ;קאן נָיט אַ סֶחוָרָה אִיבֶּער-
הַאלְמֶען אַיָאהֶר ‏ מִיט אַמִימְטוָאךּ,
דֶער {קאן, קיין סוֹחַר נִים יי - ג)
וֶוער עס (קאן נִיט ‏ קֵיין פַּאטְשׁ פֶער-
מְרָאגִין, ,קָאן אויך, קיין גֶעלֶר נִיט
פֶערְרִיענֶען

וֶוער עִם קוּמטט נִיט צו מִיר, קוּמְט
נִיט צו מִיר, 8)

וֶוער עס רוּפָט זִיךּ אָן, דֶער קרֶיענְט
נִים ,

וֶער ;עם שׁוֹינְט יֶענֶעמְס בָּכֹר
שׁוֹינְט נַיין אֵייגֶענֶעםְכָּבוֹר,
וֶער ;עס שׁוֹיגְט נִיט דֶעם גַרָאשֶען ,
אִי אַלְליין נִים וֶוערְמה אֵיין גְרָאשֶׁען,

זיי אַ מְעָנֹשׁ, וֶועסְט דוּא זִימְצֶען
דֶער סוּבָּה ,

ייט דָאסם בֵּית הַמִקְדֶשׁ אִיז חָרוּב
גֶעוָארֶען . קאן קיין שִׂמָחָה נִיט פַאר
פוּלל זיין ,

זַיים דָאס שְׁטַארְבִּין אִיז אויפּגעקומעי,

א

אי מֶען יט רֶעם לֶעבֶּען יט זיבֶער.
8 זַיין ווָארְט זאָל נַיין א. בְּרִיק, וָאלְט

1)- אויווען צום איינהייצען . /2) שערצהאפם {‏ ווייל אז מען עססם לאנג פּוגעל לעכט מען לאנג .

4) קיין פתורה טאר נים

באלד גמאם ווערען . 9) ד, ה. װי באלד ער קומט נִים צו מיר, איז ער נעווים גִים טיין גלייכין אדער ער
אִיז גרעסער אדער נידערינער פון מיר (קומם נים צו מיר -- גִים נלייך צו מיר) .

11
179
}/8

174

1732

146

1747

-- 87 -

אִיך מֹורְא גֶעהַאט הֶערִיבֶּער -- צוּ
גֶעהֶען }

ה

חוֹרֶשׁ מַאבְט, קיין רְשָׁעוֹת,

1799
130

176
חור אִיבּערי -- אִיו מְרִיפָה , 1)
תיר ! הָאסְט גֶעלֶר ‏ -נֵיי מֵיין| זלן
מַחוּתֵן ,
יוּנְגְלֶעךּ דָאס נַאכְטְנֶעהֶען אטט. 3
חֶן אִיו גוּם פַאר דִיא צֵיין ; יויך אִי
גום פַאר דֶעם בּוֹיך, 1739
(או

טַאטֶע אוּג מַאמֶעס זִינֶד קוּמט אָב

ר
דָאס /ק נֶר, 1744
מַאפְּפֶעל אִיז שִׁפּוּרֶעבְדִיג; :
מֵבֶת אוּנ שְׁבֵט הַאלְטֶען דֶעם פְּרֵם ,
טְהוּ דִיר הֶערַיין שָׁמַאלְץ אִין דֶעם | 1745

אלו ר.שרי 55 = יייס אוסעסס.

+(

ָא דָאס קקלייר אִיז שֶׁעהְן -- וִי

148

זֶעהְט אָבֶּער ריא סְפַּאדְנִיצָא
(מיומ8סקפ) אוים ? | 1749
יַאקֹא סִינַאנַאנֵא מַאקִי רַאבִּין, | 1750

(.צו8? והז ,82048תצ5 1088)

4 ד. ה: אז מען וויעדערהאלט א זאך אפֿטמאהל ,
שוין קירצער

4 9) ד. ה,

קאנסט דו איהם גלױיבען.

4ט

יאק נֵצֶר הֶרֶע

! וערט ז* איבערדריסטינ
ווענן אייגער זאגם או ער האם שווער געארביים בין ער איז בעקוממען צו פעיטענען , -

ֶיעבֶּען אִיז אַלִגֶען ו.
זִיעבְּצֶעהְן אִיו בִּמְנְיִן ;טוֹבי .

חַנוּנָּה אוּנ פּוּרִים וֶוֶערֶען דיא אָרֶעמֶע
ליימ עוֹשְׁרים ,

חדְמָה הָאבֶּען אִיו נִיט מַעֲשֶׂה סוֹחְר
(,. אִיז נִים סוְֹריישׁ),

חָתוּנָה הָאבִּין. צִי קגֶלְלֶען צִי
שְׁטַארְבֶּען פֶּערְוימְט מֶען נִיט..

חֶתְצֵּלָה הָאבֶּען גְלֶעוֶעמְגֶע אויגֶען:

טָאפּ אוג פוּמְטֶער אויף דֶעם יקאם,
טְהוּ קֵיינֶעם ,קיין שְׁלֶעכְמֶם , וֶעט
מֶען דִיךְּ לָאוֶען צוּ רוּה ;

מָעֵנוֹ בָּחִימִין וְהורָה לו בְּקליוּסקעם.

נַאפַּארְניעָ,

טאר
תְּקִיעַת כֵּף נִיע פָּאמָאוְשֶׁץ. |

ַגַעתִי וּמְצֶאתִי - גְלויבּ, פ}

יוּרִישֶער חֵין אִיז אוּמֶערוּם שֵׁיין 3
פַּארַאלִיע; ‏ יורִישֶער ההיין ‏ אִין

. 2) די נעכט ווערען

-- 98 --
אוּמֶעמוּם בִּימְמֶע. - אוּנ דִי הֹיזֶען. 1)

1 ים 3 י יז מִכפָּר עונו :
1 יוֹם כִּפּוּר אִיז אוּנָז אִיז מְכַפֵּר עֲוֹנוֹת, 178 ירוּשָׁה אוּג נָרֵן גֶענְנֶען וי אַ פלאם, פ)
39 יוצֵא בְּחִפָוון פֶּערְלֶיעֶרְט דָאם גֶעלד 7

נו
7

4 בָּבוֹר אוג גֶעלֶר רֶענֶיעֶרֶען דִיא וֶעלְט. | זאדן כָּבוּר קויפְט מֶען אִין יֹאפְקע.
8 כְּבוֹר אִיז וִויא אַ שָאמֶעןָ! ואס מָעֹהָ | פחן כֹּח גֶעפִינְט מֶען גָאר אִין רער
ט ט ײ זי '
מֶען גֶעהְט אֵיהֶם נאךּ. ווָאס וַייטֶער שִׁיסְסֶעל. 6)
עֶנְטְלוֹיפָם. ער , 8

: ף : 86 ,
3 בָּבוֹר אִיו לֶעבֶּער כְּנָה + 9 בַּעַס אִיז. עבוָרָה וָנָה א

ל

10 לָאו אַ הֹנֶר אױף דֶער בַּאנְק / | 1766 לויפין אונ קויפין טויג נִים. +)
שְׁהּרינְגְט עֶר אויף רֶעם מִישׁ . | זדן לִיגֶען טָאר מֶען נִיט וָאגֶען , אָהֶער

1 לָאז זִי הֵייסֶען שֵׁיינְרֶעלֶע, לָאז זי רֶעם אֶמֶת ד א ר ף מֶען נִיט זָאנִין,
הֵייסֶען קרַיינְרֶעלֶע, אַבִּי אַּלָה. | 1765 לֵיבְט צוּ זָגֶען, שָׁטֶער צ

כטון לָאו זִיף װ ער זָרְגֶען וָאס.ער פֶערְטְרָאגֶען ,
הָאם נִיט קיין נָאמט אוֹיף מָאָרגֶען . | 1169 לִיעבֶּער מִיט רֶעם הֵיימִישֶׁען גֶּערֶער,

3 לָאז עֶס זַיין פוּן רֶעם טֵייבֶעל, אַבִּ אֵיידֶער מִיט אַפְּרֶעמְדֶען דֶב. 8) 6
עָם הֵייסְט פַייוֶעל + = 0דז} לֶעבֶּערִיגֶע צָרוֹת קוּמְט מֶען אִיבֶּער .

גל לָאךְ. ֶען דוּ וֶעסְט דִיך גֶעהֶען | גוזג לָעוּלָם מײ מֶען וֵייגֶע שֶׁעפְסֶען
לֶעגֶען . שֶׁערֶען. 6 ו

1768 לוֹיף נִיט נָאךְּ דֶעם ָּבוֹר , וֶועט ;ער | פדדן לְעולם - נֶעמֶם , תקח -- מָאהְן
אל צוּ דִיר קוּמֶען, | /דדג לֶעֶקער עססְט זָיךְ אוֹיף צוֹ. 0

יי 2

{) וועגן מען איילט זיך א נעשׂעפט צו מאנען . 0) ד. ה. זי פלאמען געשוויבּ!- אויף אי פערלעשע
באלד. 8) ד. ה. אז מען עסטט גיט . 4) ד. ה, מען זאלל זיך פריזזער נוט בערעכגען איידער מען קויפט
|8) ד. ה. אשידוך טהון + 60) ד, ה, צום ערשטען מוו מען זיך אין זיננען האבען , 7} לעקער-אקסענצונגע -

1706

1787

יי

קיין קאן ניט אוימגעטען ‏ 4) מען זאנט אויך אויף דייטש :

= 89 ---

טָאגֶעְְייר - גֶעהְט אִֶּער אַלְען.
פָרֵייר . 18
מַאיָאוֶע -קרָחוֹת איז גוּט -- יֶענֶער

וָאלל עִם הָאבֶּען, |
מִבְמֵיחַ צוּ זַיין אונ גִיט אָבְּגֶעבֶּען ,
פֶערְשׁפָּארְט מֶען אַ קְרָאם צוּ הָאבֶּען,
מוֹרָה בָּאָמֶת -- פָּטוּר בָּקָנם ,
מַחֲשָׁבָה . קֵיין מַעֲשֶׂה. 1)

מִים אַ יוּרֶען אִז נוּם צוּ עֶסְסֶען
קוּנעל --נָאר נִיט פוּן אַ יין מֶעלְלֶער.
מִים אֵיין אוֹיג וֶעהְט בַּיי דִיר רֶער
ְּלִינְרֶער מֶעֵהֶר . וִוי רוּא בַּיי אִיהֶם
מִיט צְוֵיי אוֹיגֶען . 3)

מִיט אֵין אִיגֶענֶעם מַאנְן. מֶעג מֶען
פָּאהרֶען מַעְבָר לָיִם ,

מִיט אֵיין הַאנְד נִיט עֶר. מִיט דֶער
אַגְך ערער נֶעמְט ער.

מִיט אֵיין פָּאר מִים וָקאן מֶען נִים
אוֹיף צֶעהְן חֲתוּנוֹת מַאנְצֶען,.

מִיט אֵיין צַר אִיו מֶען תָּמִיר פַארְטֶעג .
מִיט אַ לֵיימֶער אִוֹיף רֶעס הִימְמֶעל
הֶעוֹיף ; קאן זִיף קֵיינֶער נִים
בֶּעוָאהרֶענען +‏ /

מִיט אַ פְרֶעמְרֶער פִיהֶר . פָּאהרְט מֶען
נִים וַיים .

מִיט נוּמֶע רֶער, קאן מֶען אוֹיךְ די

1089

1790

131

1792

1798

196
1797
1798

עַצָוֹת הָערוֹיס נֶעמֶען :

מִיט רֶעם בֶּע סָ טע הוּנֶר אִיז נִים
גוּט ,קיין עסָקִים צוּ הָאבֶּען ‏

מִיט דֶעם רָבֵּיין קאן רֶער ושׁלֶענְְטֶּערט

תֵּלָמִיר גוּט ,

מִים דֶעם שְׁטַארְבֶּען בֶּענְרָאבְּט מֶען
זִיךְ נָאר .

מִים דֶעם שָׂמְן טָאר מֶען זִיךְ נִיט
שְׁפיעלֶען . . |

מִיט וָאס פַאר אוֹינִין מֶען קיּקט
אֵיינֶעם אָן . אַזֵא פָּנִים הָאט ער.
מִיט מִיטְגֶעבְּרַאכְטֶען בְּרויט, אִיז מֶען
אוּמֶעטוּם אַ גוּמֶער אוֹרַח ,

מִים צְוויי מַייקֶער ;עסְט מֶען נִים ,
מִיט ,שְׁרֵנָאי רוּפם מֶען אוֹיף. אָבֶּער
א קאן ‏ קאן מֶען נִיט אוֹיסְנֶעמֶען. 3)
מֶע! אִיז אַ צִיעג.

מֶעהֶר גֶעחַארְט, מֶעהֶר גֶענַארְרט ,
מֶען דָרֶעהְט מִיט יֶענֶעם אַזֹי לַאנג,

. בּיו מֶען פֶּערְרְרֶעהְט זִיך אַליין .

1799

1800

1801

מֶען וַיינְט נִיט אוֹיף דֶעם , מִי יָמוּת,

נָאר אוֹיף דֶעם ,מִי יִחְיְהי,

מֶען וֶוערְם נִיט גענִיטָּה . בְּיוֹ מֶען
הָאט זיך נִיט פְרִיהֶער אָבְּגֶעבְּריהט, ג)
מֶען וֶערְם פְרִיהֶער אַמצִין אֵיידֶער
אַ בַּעַל הַבַּיִת. 8)

{) טראוועסטיע פון מחשבה כמעשה אוט צו זאנען ; פאר א געדאנקען, קוֹמט נאך ניט צוֹ שטראפען +
9) דו זעהסט מים 9 אוינען ביים בלינדען גאר איין אויג { אונ ער מיט 1 אויג ביי דיר 2 ,. 9) שרגא איז
דער שׂם הקודש פון ווייביש (פייוויש) וואס מען רופם אױף צו דער תורה, נאך איו שונא די ר"ת פון
שעללען , רוט , נרין, אייבעל, אין קארמען,, דאריבער זאנם דאס שפריכווארט אז מיט {שרגא' קאן מען

דורך ערפאהרונג ווירד מען קלוג . 9) ד. ה.

אז מען איז שוין אפילו א קצין פעהלט נאך פיעל, בין ראס גאנצע הױז װערם אייגגעריכטעט מּים עם דארם
צן זיין ביי' א בעל"בות . .

-- 40 =

9 מֶען אלל אַלְלֶעם צום - אוֹים-
לֶענֶען :

1805 מֶען זָאלל רֶעם מָאםּ נִים צוּרֶעקען ,
וָאלְלטֶען דִיא טַייז גֶעוואוסט, וָואס
אִין אֵיהֶם אִיו}

4 מֶען זָאלל וארְמֶען אוֹיף רֶעם לוּחַיס
פָאנָארֶע , וָאלְלש ‏ מֶען ,קֵיינְמָאחל
;קיין בְּוֹים נִיט גֶעהַאט,

8 מֶען זָאלל נִיט גֶעפְרֵיפְט וֶוערֶען טיט
דֶעם, וָאם רֶער מֶענְשׁ,ָקָאן אַלֶץ
פֶערְטְרָאגֶען,
הָאן זִיך אַלֶץ גֶעוֶועהְגִיף)

1808. מֶען זָאלל נִיט רָאס אוּמרַיינֶע ווַאסְסֶער
אוֹיסְגֶיעסֶען , בִּיו דָאס רֵיינֶע קוּמְט
צוּ פְלִיעסְסֶען :

1807 מֶען זָאל נִים רֶערְלֶעבֶּען צוּ שְׁטַארְבֶּען,

8 (מֶען זָאלל נִים הֵייְסֶען אַגֶעוּנְרֶען
ִיךָ לֶענֶען גֶעהֶען ‏ אונ אַ קְרַאנְקֶען
יפשְֶׁעהֶען ‏

9 מֶען וָאלל תָּמִיד בֶּעטִין אוֹיף גוּמֶע
גֶעסְט,

0 מֶען מָאר נִיט גְלויבֶּען רֶעם פֶערְד אִין
וֶעג אוּנ דֶעם וַַייבּ אִין רֶער הַיים.

11 מֶען טָאר נִיט וִמְצֶען אױף דֶעם
מַאטֶענִיס אָרֶט,

3 מֶען מָאר יט פֶערְלַאנְגֶען ואס מֶען
קָאן נִיט רֶערְלַאנְגֶען,

3 מֶען טוז אוֹיסְהֶערֶען בֵּייְרֶע צְרָרִים ,

4 מֶען מוּו זִיךְ אַמָאהְל מַאכֶען דָאס
הַארֶץ פוּן שְׁטֵיין,

15

1816

1817

1818

1819

100

101

1892

מֶען מֵיינְט נִים דיא נָאף
דִיא בַּקִשָׁה,
מֶען מֵיינְט נִים ‏ ריא

ריא אַרַבַּע כּוֹסוֹת ,

לָרָשָׂה

חֲרוֹסָת 9 נָאל |

מֶען קאן אַבְּרִיף לִייֶענֶען. מֶען קאן -
ִינְגֶען י |
מֶען קען בַּיים בֶּרֶעג ‏ אוֹיף

לֶערְמְרוּנְקֶען וֶוערִין

מֶען קאן נָאטט נִים צוּקיין הְלאג
זיין. 4).

מֶען קאן נִים וִיסְסֶען, װי
שְׁמֶעלְלְט זִיך. פ) |
מֶעןקאן קיין מֶענְשֶׁען נִיט רֶעהְקענְֶען
ִּיו מֶען וִטְצֶט נִם מִשׁ אֵהֶס
אוֹיף אֵיין פוּהֶר (.. בִּיו מֶען
הַאנְדֶעלְט נִים מִיט אֵיהֶם),

מֶען קוֹיפט נִיט ;קיין א אִין דֶעם

אַדֶעג

- זאק.

189

154
1895

196

{) ד. ה. מען זאלל זיך אוֹיף נאמט נים בעקלאגען ,

מֶען שְׁטַארְבֶּט נִיט פְרִיהֶער -בִּיו מֶען
קוּמָט נִיט צוּרִיק ‏ אױף רֶער
עֶרְשְׁטֶער מַדְרִנָה ,

מַעמָדוֹת אִיז וֶעלְוֶלֶער ויא תֶּהָ לִים,
מַעֲשָׂׂם מוֹבִים הֶעלְפֶען נִיט .
מֲַשִׂים רָעִים שַׁארֶען נִים.

מָצות אוּנ וַוַיין , . מוז זַיין -- שְׁמַאלֵי
אוג אַייֶער, נִיט זִייֶער וֶעהָה), 8
מַרְבָּה נְבָסִים, מַרְבָּה דְאָנָה ם
מְשׁוּגֶעיגֶע גֶענָו-- מְשׁוּנֶעיגֶע גרִיוֶען ו
מַשְׁבּן בַּבִָּת. שָׁלוֹם בְּקֶעשֶׁעגֶע,

= שי *

2) אװי זאגען בעלידעגלות ‏ 5) אויף פמַ.

150
11

16
17
189

1839
1840
1841
149

143
14
12

1846
147

.יט

|הויז-פריינדן -

== 41 -+

נָאך אַקִימִפֶּעט נָאךְ א בּיינֶע בְּרוּסְט, +)
נָאף אַשְׁלֶעכְטֶען מון אִיו גוט צוּ
דַאוֶוענֶען, 3)

נָאךּ דֶעם מוים הֶעלְפְט שׁוֹין ,קיין
תְּשׁוּבָה-טוען נִיט, |
נָאך ניין (9) חֲרְשִׁים קוּמְט דֶער סור
הֶערוֹיס ,

נָאך שָׁלֹשִׁים מֶעג מֶען שׁוֹין דָאס
שְׁטֶערֶענְיטִיכֶעל אָנְטוּעָן . 3)

נַארר בְּלַייבְּטּ נַארר -- מִקַח בְּלַייבְּט
מָקַח , |
נַארְרָאנִים אוּנ קהאפִּיוֶע ‏ וַאקמֶען
אָהֶן רֶענֶען ,

נַארְרִישְׁקֵייט. אונ שְׁמָאלְץ וואקפען
אוֹיף אֵיין הָאלְץ. |
נְדֵן אוּנ יְרוּשָׁה זֶענְנֶען מִיט דֶעם
טַייוֶועל בְּתַבְרוּתָה .

נויט אִיז עֶרְגֶער וִויא רֶער טוֹיט ,
נויט שַׁארְפְּט רֶעם שָׂכֶל

נוֵֹן בּצִימְבֶּעל חול בְּמֶענְצֶעל,

נִי אַוֵא שַׁאנֶר אִיו צוּ גִנְבֶיענֶען וי
צוּ חַנְפִינֶען,

נִים אַװי נִיךְ ‏ מַאכְט זיךְ ויא עס
מְרַאכֶט וִךָ,

נִי אַלְלֶעס וָאס מֶען ויִים, מֶעג
מֶען זָאנֶען ,

נִים אַלְלֶע פּוּרִים אִיז אַנָם ו

נִיט אַלְלֶע פֶערְד הָאבֶּען אִיןגָליק
נִיט גֶענוּג וָאס מֶען וֶעהרְט אָן דָאס

|

|

1850
101
1859

1898

156
1857
188

1859

1800
1561

נֶעלֶד , רוּפָט נָאךְ וֶענֶער נַארְר

נִים גֶענוּג צוּ זֵיין אַנָגִיד, נֵילֶם נָאה
דֶעם נְנִיר'ס ;קווימְטֶעל אוֹיך,

נִיט דָאם אִיז לִיעבּ, וָואס עֶס אִיו
שָׁאן,. נָאר דָאס אִין שָׁאן וָואס עס
אִיו לַיעבּ,

נִים דָאס אִיז שָׁאן . וָאס אִיו שָׂאןי
נָאר רָאס וָָאס עס גֶעפֶּעללְט,

נִיט דָא , קיין גֶעמְרֵייעֶרֶם ' וי אֵיין
אֵיינֶען וַייבּ,

נִיט דִי טויז אִיו דֶער גֵנֵב . נָאר
לָאךְ אִיו דֶער נַנֶב

נִים רִי מְלָאכָה שֶׁענָרט רֶעם מֶענְשֶען
נָאר דֶער מֶענֶשׁ שֶׁענְדט רִי מְלָאכָה,
נִים רֶער אֶנְמוּטְהֶער ‏ אִיו אַנַארֶר
נָאר רֶער מְהוּעֶר אִיז אַ נַארֶר,

נִים מִיט שֶָׁעלְטֶען את נִיט מִים
לַאכֶען קאן מֶען רִי וֶעלֶם וי
מֶענְשֶׁען) אִיבֶּערְמַאכֶען ,

נִיט ;קיין קֵיגָר, גִיט קיין רִינְד

רָאם.

נִים קיין תֹּרָה, נִיט ,קיין מְחוֹרָה,
גֵיין (9) רַבָּנִים (קֶענְנֶען (קיין מֵנָיִן גִים
מַאבֶען. אָבֶּער צֶעהְן שׁוּסְמֶערֶם יָא.
גע גנָבאַי + = נִיע פַאמְטְאַיי. 46

((148/2 816 (מװ8ע 010
נָיִקס אִיז גוּם צו רִי אויגֶען . 5)

גֶעבֶּען גוּטֶע גֶעסְט, פַּשְשִיינֶיעם מָים
זי אויף, :

4 ד. ה. צוויי מכות אויף איין מאהל . 2) ד. ה. אז מען פערנלייכט איהם מים דעם פריהרען שלעכפש
הוֹן, דייכט זיך אז דער נייער איז בעססער, 8) ראס זאגם מען פון ווענין איין אלם מיידעל וואס אי שוין איכשי
די שלשים, איו שוין ציים ױ זאלל חתונה האבען. 4) ד. ה. גנכ'ע גִים אוג טהו גיש קיין תשוגה ג
9) ניקס קאממט פאם לאמיינישען (צטםת) די נגוסט.
װאַסטער אוים גנ בשרייטעט -- היער איזט עם אין דער בעדייטונג פון גיכטס ץ

צו מאנכען אויגענקראנקהייטען גוירד פערשיערעם

,-- 429 ==

0

9 פוף מוֹחָר. לַפְּלְמָה - סוף גֹנָכ |

3 עעֲרוֹת מַאכְט פַּמָלוּת ,

8 עוֹכָם ‏ כְּמְנָהָנוֹ נוֹהַג .

5 עֶס אִיז אַ מַצְוֶה אַ יוּדֶען צו בֶּענְרָאבִין. 1)

6 עֶם אָיו ‏ גוּם צוּ זַיין אַ בַּעַל-בַּיֶת . אַז
עִם אִיו דָא מִיט וָואס .

67 עֶס אִיז גֶערִעֶנֶער אוֹיפְצוּהֶעבֶּען
אַ שִׁכּוֹר פון דֶער עֶרֶר , אֵיידֶער

אַ גֶעשֶׁעפֶם. ‏ ===--==

8 עֶס אִיז. גִיט דָא ‏ קיין עֶרְנֶערִס וִי
ַיינועהשִיג +‏ :--==-

9 עָם אִיז נִים דָא ;קיין נלִיכֶעֶם ‏ װִי

אַ קרוּמֶע לייטֶער, אונ קיין קרוּמֶערֶעס
וי . אַ נְלייךְ וֶערְטֶעל .
0 עֶס אִיז נִיט ָא קֵיינֶע מִיאוּסֶע בַּלָה
אוג, קיין שׁלֶענְמֶער חֶתָן ‏
1 עס וֶוערְט נָיט פְרִיהֶער לִיכְִיג + בִּיו

ילתליה {
? בי + :

עס איז נִיט גַאנֶץ פִינְסְטֶער .
2 עֶס זָאנְט ֵיינֶער נִים ;אָרוֹן ‏ עוּלְסי
אַז עֶס איו נִיט פָרִיהֶער ;מַה -מוּבוי.
3 עעם זֶענְנֶען פֶערְהַאנְדֶען זַאכֶען אַו זי
זֶענְנֶען ָא אִיז ניכט שָׁלֶעכְט { = אוג
אַ זיא זֶענְנֶען נִיט דָא. אִיו אוֹיך רֶעכְט,
184 עָסם נִיט רִי לָאַקשֶׁען פַאר שִׁבָּת ג
8 עֶס נָיט ,קֵיינֶע בֵּיינֶער, וֶוֶעלֶען ריר
נִים וָועה מְּהוּן דיא צֵיינֶער+ - .
6 עֶסְסֶען אִיז רי בֶּעסְטֶע תְּפִלָה, |
77 עס פְלֵיהְט נִיטקיין שְׁפָאן.עִם וְאלֶל.
נִיט זיין עֶפֶּפֶעם דַארָאן , 8)
8 עעם שְׁטַארְבְּט קיין דוֹר נִיט אוֹים ,
9 עֶרֶב יום-כָּפּוּר וֶענְנֶען אַלְלֶע יורֶען
מָתִים. 8).

פ

180 פַאמֶער ‏ א פוּמְטֶער הָאבֶּען
גְֶעוֶערְֶע אוינֶען.
1861 פַאמֶער אוג מוּמֶערְם בְּרָכֶת ‏ בְּרינְְט
דֶעם קֵינֶר הַצּלְחָה,

עצקפאנהאש

2 פַאסְטֶען הֵייסְט ניט
שְׁפָּארֶען ,
18 פַאר אַנֵנֶב ‏ מָאר מֶען ‏ קֵיינֶע תְּליָה

נִים רֶערְטַאנֶען ג

;קיין בְּרוֹיט

1) ווענן איין יוד טהוט דעם אנדערן שלעכמס זאנט מען, ער טחום עס פאר מצוה ‏ 9) אללעםדינג
האט איינע אורזאכע .‏ 8) ווייל זיי געהען אנגעמהון אין קיטטעל אוג מלית ,

1896 -

וא 59 5 )

14 פַאר. אַ יּרֶען אִיז אַלְלֶעם צוּ' וֶוענִיג,

93 פַאר איין, אֵיינֶען קֵינֶר וֶענְנֶען
עֶלְטֶערן בְּלֵינֶר,

6 פַאר ,אָמֵןי קוּמָט ;קיין פַּאמְשׁ,

7 פַאר אָנְמוּטָה קוּמִם קין פַּאטְשׁ
= נָשׂא =
8 פַאר. אַן אָרֶעם-טַאן אִיז אַ שְוַארְץ

יָאהֶר אוֹיך גֶענוּג,

פַאר אַן עִקְשֶׁן אִיז קֵיין רְפוּאָה נִיט
רָא,

פַאר אַקָראגק ען לָאט מֶעְאִיבֶּער,
אָבֶּער נִיט פַאר,קיין בְּרוֹגִין,

פַאר אַ שְׁטוּמֶען (בְּלִינְרֶען;עֲרוּת לוֹיפָען
דִי גַנָּבִים נִיט אַוֶעק ,

פַאר אַ שְׁמֵילל וַואסְסֶער, פַאר
אַ שְׁמִילְלֶען הוּנָר. אוג פַאר אַ
שְׁטִיִלְלֶען שׂוֹנֵא זָאלל מֶען זִיך הִימֶען .
פַּאר בְּרוֹיט נִיט מֶען שְׁמֵיינֶער,
פַּאר בְּרוֹיט ענְטְלויִפט מֶען גִיט,
פַאר נָאטט הָאט מֶען מוֹרָא - פאר
מֶענְשֶׁען מוּו מֶען זיך הִיטֶען,

189

11

1802

183

134
1898

6 פאר גוּטע גֶעבְט הָאט מֶען שְׁלֶעכְטֶע
טעג
7 פַאר גֶעלֶר הָאט מֶען רֵי אוּנ יֶענֶע

וֶעלְט . |
38 פַאר גֶעלֶד {קרִיענְט מֶען צוּקער,
9 פַאר דֶעם גֵנָב. אִיז אַ יין וֶיֶעג -- פַאר
דֶעם וָואס זּכְט אֵיהֶם, צֶע הֶן וֶוענֶען,
0 פַאר דֶעם מוֹים אוּנ פַאר דֶעם דָלוּת
פקאן מֶען ניך נִים בֶּענָאהְרֶענֶען,

לש יי -מטענ ערו גאטומאומווט,

1 וויענער , מיינט מען וויענער (עסטרייבֿישע} גולרען .

לערנט געשוויג

1 פאר דֶער תְּלַיָה הָאבֶּען רִי מֶענְשֶׁען
מֶעֵחֶר מורָא דִּי פַאר גָאמְט אַלְלֵיין,

98 פַאר וויענֶער בֶּעקוּמְט מֶען רִיענֶער. וו

5 פַאר יּגֶענְד לֶעבְּט מֶען נִים. פַאר
ֶלְטֶער שְׁמַארְבְּט מֶען נִי,

4 פַאר נַארְרָאנִים זֶענְגֶען קֵיינֶע פּקנות
נִיט גֶעמַאבְט,

3 פַאר סְכוּם מָאר מֶען נִיט ענְטְלוֹיפֶען.

6 פון - אַ גַאנְז קוֹיפָט מֶען נִים. ,קיין
הָאבֶּער ,

7 פוּן. א גוּמֶען ,קאפ בִּיז צוּ אַ שְׁלֶעכְמְן
קאפ אִיז נָאר אַ חִילוּק אַגְרִאשֶׁענְרִיג
לִיבְמֶעל. ג) ייו

8 פוּן אַוְוָארְט וֶוערְט א קוָוארְט, -

9 פוּן אַ יוּרֶען הָאט מֶען דָאס גֶענַארר,

1910 פוּן א וָוארְט וֶוערט גָיט (קֵיין לָאך אִין י

קאפּ,
1 פוּן אֵיין אֵלֶט מֵיירֶעל. ווֶערְם 4 יונג
:טי נָערֶם שא יונ
1913 פוּן אֵיין אֶקֶס צִיעהְט מֶען נִיט
הֶערָאבּ,ֵייגֶע צְוֵוי י פֶּעלְלֶען,
3 פון אֵי'ן כֵישׁ װֶערְט טשער נים
זאמט,

4 פון אֵיין יעמְמֶער טַּאבֶם מֶען נִיט
קיין צוּבֶּער. 9) |
8 פון אֵיינְצִינֶע מְרָאפִּין ווֶערְט אַגַאנְצֶעף.

הֶעגֶען . |
6 פון ;אָמַר. אַבַַּי! אִיז נִים קיין רֹאֲנָה,
7 פֿון א קַארְנֶען נָבִיר אוג פין
אַ פֶעטְמֶען בָּאק גֶענֶיעסְט מֶען עֶרְשֶׁם

2) ד. ה. דער וואס האמ א גומען קאם

ד { דער וואס האט א שלעכמען קאפ מוז זימצען נאנצע נאכם אוג לערנען. ‏ 8) ווארטשפיעף

אן עממער (אייטער) מים א נעממער , צובער מים שלה צבור ,

= 44 =

נָאף דֶעם מוים. - צי - .
8 פון אַקְלינֶער מִלְחָמָה וֶערְט
'‏ אַנְרֹיסֶע מְהוּמָה, י
9 פון אַשִׁכּוֹר אִין דֶער יגֶענָר,

וֶוערְט אֵיין אַרֶעם-מַאנְן אויף דֶער
עֶלְטֶער '

0 פוּן | אַשְׁלִים-מִל ווערְט מֶען נִיט רַייְ.

1 פוּן אַ שְׁלֶעכְט גֶעשֶׁעפט רַיים אבּ
אַ פּאלֶע אונ ענְטְלויף : 5

102 פון אַ שְׁלעכְמֶען חזן הֶערְט מֶען רֵי

-- = גְבַיינֶען אוג מֶען ָהֶם דִיא מִיאוּסֶע

די הויוֹת 6 .

3 פוּן א שְׂרָרֶה,ָקאן אָבְּפַאלְלֶען אַ פּּיָער.
אָבֶּער נִיט פון, קיין פּויֶער אַ שָׂרְרָה ,

4 פוּן בָּארְשְׁט מִיט בְּרוֹיט וֶערֶען דִי
בַּאקֶען ריט ,

5 פוּן גְלִיק צוּם אוּנגְלִיק אִיז אַ שְׁפַּאנְן -
פוּן אוּנְגְלִיק צוּם נָלִיק אִיז אַ שְׁמִיק
ווֶעג,

06 פוּן גֶעלְר-ועגֶען גֶעהְט ,קיין שִׁירוּך
ניט אָב .

7 פוּן רֶעם בֶּער אִין דֶעם וַוַאלֶר זָאל

מֶען דָאס פעלל גִיט בֶּערְקוֹיפִין.

1998 פוּן רֶעם הִימְמֶעל גִיט מֶען הֶערָאבּ,
אָכֶּער נִיט הֶערוֹיף ,

9 פוּן דֶעם מױט אות פו אַחֹב
עֶנְטגֶעהְט מֶען נִיט,

0 פוּן דֶעם טייוֶועלָם וֶוענֶען פֶעהְלְט

נָים,

1 פוּן דֶער מוּמְטָעריס קְלָאפּ וֶוערְט

{ דֶעם קִינָד נִיט ,קיין לָאךּ אֵין קאפ ,

9 פוּן וָאלוֶועלֶע פִּישׁ גֶיעסְט מֶען ך

:

= יט

6.0
2

ט

וי הֶערויט ג
3 פון וַואנֶען דִיא כַּלֶה ק' וט הֶערוֹים ,
רָארְט גֶעהְט זִי וויערֶער הֶערֵיין ‏ -

1904 פוּן וַוַאנֶען שׁטִינָקְט דֶער הֶָעכְט 7

פוּן דֶעם קאפּ,
5 פוּן וָואס מען לַאכְט, קוּמט אַלְלֶעם
צוּ רִי אווערִין .
1991 פוּן וָאס מֶען רֶערִם קיּמְט מֶען
אַלְלֶעם אוֹיף דֶעם טיט ,
7 כוּן - וֵייטֶען וֶענְנֶען אַלֶלֶע נֶּע
לֵייטֶען ג
8 פון וַֹיימֶען נַארְרט מֶען לֵיימֶען פון
פון דֶער נָאהֶענְט -- זִיךּ אַלַליין
9 פוּן - וֶוענִיג פֶּערְדִיענְסְט וֶערְט מֶלן
נִיט ְרוֹת,
0 פוּן זָאנֶען וֶוערְט מֶען נָים נְרָאגֶען א
1 פוּן ,חָאפּ - לָאפּי צֶערְְריכְט מֶען זל
דֶען {קאפּ,
3 פוּן מַעֲשׂוֹת דֶערְצֶעהְלֶען קאכט מֶען
קיינֶע וֶועטְשֶערֶע נִים (61:02628).
2 פוּן נָגִידִים הּמֶען הֶערֹים
ְגִירִימִי לֶעף.

4 פון ינְקִי כַּפַֹסי וֶערְט מֶען נִיטבֵייד.
3 פון פִיעל רֶערֶען ‏ קימט אַ =
הֶערוֹיס לֵיירֶען . |
6 פון פַּרְנָסָה וֶעגֶען מוּו מֶען אָפִילו

מַּאנְצֶען מִייז מַאטְשֶׁעקילֶעבֶּען. ג)
דס פון אקאפּ-קאטי גקאן מֶען,קיין עוֹשָר
נִיט וֶוערֶעו ג
8 פּוּרִים דאנקט מֶען נִיט,'
9. פּוּרִים וֶענְגֶען נִיבְמֶערְן אַלֶע שִׁכּוּיִים
0 פּוּרִים נָאף. רֶער כָעוּדָה אִיו אֲפֵּילוּ

י: 1) פאר דעם מֹת בעצאהלען די יורשים דעם קבר , אונ פון דעם באק געמם מען העראב ר פעלל פ

9 מאטשעק. (1420108)

1884

קיין רינד ניט הוּנגְלִיג;

הפ

,- 4

| {ן 1960
פּידִים גֶקטֶּן מֶעג נֶוען וי אָנְשִבּורין
אָבֶּער יוֹם-בְּפּוּר נָקמָן דַארְף מֶטן נַים | 1961
פַאסְמֶען , 1069
ַמרנִישׁ אִיו נֶעלֶר וֶערְטה ג 1063
ַייף נִישׁ, אַו עֶס זֶנְגֶע דָא
הֵינְדִיְקִים אִין שְׁטוּבּ, ') '
פִּינמָא אִיז רייך גֶעוֶועזֶען אונ אִיז 1004
גֶעשְׁמָארְבֶּען אֵיין אָביין ‏ א
פַיעל הֶענֶר מַאכֶען סִים {ער 1968
אַרְבֵייט בַּאלֶר אין געגֶר.
פיל שְׁמֵייבֶעל אוּנ וֶוענִיג לבֶל, 106
פיעֶר אויגֶען וֶעהֶען מָעהֶר וִוי צְוֵויי.
פיעֶר| אוּג ייג 60 אָז כִּמנִין ‏ 1967
רלי , 1068
פִישׁ מַאכְט : כָּרשוּד יין שָׂרְף. | 1969
פַּאמֶעם יי ישָׂרֶה פ)

(מס01ון -- 119609) 170

צוּ אִיטְלִיבֶען נייָען לִיער וָָאן מֶען צוּ
פַּאסְסֶען אַ אַלְמֶען נָגוּ

צְהָקה גֶעבֶּען אוּנ = הָאבֶּען קאן
מֶען נִיט נֶעמְהִין י

צוּ גָאט רֶערְלֶענְט מֶען נִיש {

עו ליק ְּרוֹיכְט מֶען קֵיין חָכָמָה נִיט ,
יי פַאלְלֶען צוּ לאסְט; אַנַארר
צְוִוישֶׁע ן קלוּנָע אונ אַ קלוּגֶער צְוִוישֶׁען
נַארְרָאנִם :

=

פֶערְקייִפֶען ,זאן
;קאז אֲפִּילו ,קיין

אַקֵינֶד - טצּקִימֶען
פַאטֶער אייך נָיִם ,
ְרָאבירֶען געט אִיבֶער רֶע ג
פְרָאצֶענְם נאקסט אָהן רֶענַען 1
פָּרָאצֶענְט גֶעמט אװעק דָאם גָעונ-
מִים די הֶענֶר ,

פְרֵיינָד אִין אַ נוים ג

אַליט ;,

פַּרֶעג אֵיין עֵצָה ‏ רֶעם שֹׂיָא "
טָהוּ פֶּערְקֶעהְרט . |
פְרֶעג אֵיין עֵצָוז יֶענֶעם, אוג רָאבּ
דֶעם שֵׂבֶל בַּי רֵי"ג -.. /
ְרֶענֶען קָאסְט.קיין גֶעלָרו" -,
פרֶעמְד בְֹּים רַייסְט אִין הַאלְרו 1
פְרֶענְרֶע ראָנות גֶעמֶען נים אַוֶעך
דֶעם שְׁלָאף . 3) |

פְּרֶעמְרֶען שֵׂכֶל קרֶענְקְט מֶען אוֹיס .

גרֶען צֶעהְן אויף

צ

או

6,

בֶּעסְטֶער שְׁנֵייער יֹסֵיל דֶער
סְטָאלִיער , |
צְוִוישֶען יְדֶען װֶערְט מֶען נִיש
פֶערְפַאלְלֶען פפֶּערְפְרֶעמְדט) ,
צְווִישֶען פיעל הוּנָדם וֶֶערְט דֶער

הָאז מוים ,

צוּדזָאנִין אונ לִיעבּ הָאבֶּען קאסְט נַיט

קֵיין גֶעלָד ,

1) צז איינער דערצעהלט זאכען ווא קינדער מארען נים הערען., 2) אום צו זאגען אז פאר רי
פיש אוג גאך די פּיש אי גום א ביססל בראנפען. 6) ד. הו פרעסרע ואכען בערית'ען נית רעב
פענעכט אזי שטארק װי אײנענע ,

אי

1

= 440 =

= 1980 צז לֶיעבּ. טָרוּן קָאסְש תָּמִיר מְהַייֶער ,
1 צוּם שֵׂכָל דַארְף מֶען ;קיין מֹחַיל,
2 צו אַ הֶערִינְג דַארְף מֶען ‏ קֵיין זַאלְץ
אוג צוּ גְרִיוֶוען. קיין שְׁמַאלְץ.

2 צו אַ ואוּנָד אוג צוּ. אַ בְּלָאטֶער, אַז
עֶם הֶעלְפְט נִים .קיין רָאקְמֶּער,
הֶעלְפְט אַ מָאטֶער.

צוּרִיק שֵׁייגֶעץִי גילְט נִים,
, צוּריק ‏ שׁויגֶעי נֶעהְט אִין בָּאר
הֶערֵיין +

1084
15

1567 צֶעהְן- רֶע

6 זִיבֶּעלֶעם ּרְהֶערֶען וִיהְהֶען ניט הָאם .
הַארְץ :

אוּג נָאר אֵינֶער
קויפָט .

8 עָרוֹת אִיז קייגֶע דאֲנָה נִיט (אִיו מֶען
נִיש וְשֶׁערְנֶע .

9 צעָרוֹת טְרַייבֶּען דֶעם מֶענְשֶע אויף
רֶעם בֵּית הַקִבְהוֹת -

0 עצָרוֹת לֶעגֶען זִיךְ צוּ עֶרְשְׁט אויף רֶעם
פָנִים .

א

אמט טא 2 עה 8 1 8 וינ סאמאט

ק

1901 קאלבְּלֵיישׁ אִיו -האָלבְּפַליישׁ . 1
2 קקאפּ -דַארֶענִישׁ קוּמְט פוּן צָרוֹת ,
1903 א הָאט קיין וַייבּ ‏ נִיט אוג
אַ שְׁקַארְפֶּעמְקֶע אִיז קיין בָּנֶר נָיט) .
194 = קֶערְבֶּעל הָאם אִין נִך
אַמַאנְגֶעט ,

5 עְקֹהָל קריענְט זִיך . אוג דֶעם שש |

שְׁמֵייסְט מֶען י

6 קוֹרֶם לִכֹּל אִיו גוּם אַ שָׁהַכֹּל, 2

7 קוים פּומְצֶט זך אֵיינֶער אָב די
שְׁטִיעוֶעל, רוּפט מֶען אֵיהֶם אוֹיף
מַפָמִיר , 64 / ו

8 קוק אוֹיה דֶעם מיירֶעל, גִיט אוֹיף

דֶעם קליירעל ,

אי

9 קוק דיף אוּם אוֹיף .די הִינְטֶערְשְׁטֶע
רָארֶער ,

קוּק הֶערָאבּ , וֶועסְט דוּ וִיסְסֶען וי
הוױף דוּ שְׁמֶעהְסְט.

קוּקְט מֶען פַאר וִיך אִיו שְׁלֶעכְט +
קוּקְט מֶען הִיגְטֶּער זִיד-אִיו נָאך
עֶרְגֶע,

| קוק ימי אָן. גָאר רֵיהֶר מִיךְ נִיט אָן
קוקען אוּג הֶערֶען אוּנ שְׁוַויינֶען,
קוקען מֶעג מֶען ; נָאר גִיט גְלָאמְצֶען,
אי . 4)

2000

2009

* 8 9 8 *

2007 קיין 2 חוֹרָה טָאר דֶעם סור נִי
נָמָאֵם ויֶערֶען ,

{) דיא בעלדהבית'טעס זאנען אז קאלבפלייש זעמפינט נים אזוי . וי אקפענפלייש. ) ד. ה. א טרווק

בדאנפען וואס מען מאכם איבער איהם דיא ברכה שהנל.

ט) ד. ה. קוים בעקימט איינער א ביסטעל געלר 6

ווערם צר באלד א שייגער יור אוג מען נים איהם אב כבוד . 4) פון א זעהר וויימען קרוג ,

== 4/ =

יינֶער ‏ הקאן

צערמין
4 = פיט * 4

46 =

' 9

נִִם = קֵיין | הינרעל
5 + הי
: אַו עֶס זָאלל קֵיין בְּלוּט
נּיט גֶעהֶען.
2 קקין אִיז נִיט הֶבֶלן =
0 קִינְדֶער . אוּג גַארְרָאנִיש ‏ זָאנֶען
אָמָת.

1 קינְדֶער הָאבֶּען אִיו לֵייכְטֶער וִי
קינדֶער עֶרְצִיענֶען.- -
קְלִינֶע מֵירְלֶעףּ ציּ רֵייסֶען די
שֶׁערְצֶען. -- גְרוֹיסֶע. מֵיידְלִיף ‏ צוּ

דַייסֶען דִי הָארְצֶען. -
קליענע קינדער , - קְלֵייגֶע פְרִיירֶען --

דֶעם

2012

2013

גְרויסֶע קִינְּדֶער , גְרוֹיסֶע לֵיירֶען.

יי ריא בַּאק אע שְׁמָעלל רִי

פַארְבּ פַאר לֵייטֶען ‏

95 קְרַאמְצֶען אונ בָּארְנֶען אִיו נָאר גוּט
אויף א וַוייל.

6 קְרַאקֶע אִיז נִיט אִין אײן מָאן
גֶעבּוֹים גֶעוָארֶען +

7 הְרֵייד אִיז נוּם -- פַאר וֶוערֶעם. פ)

8 קקרֶערִיט. אִיז אֵיין אִיירֶעלֶע ‏ מַאטֶער-

יע . 5)

קְרֶעפְלֶעך וֶוערֶען אויף פֶערְמִיאוסְט

עִמאָס) ,

2014

2019

אראו + זי אה ייו 6 אי סא אמאל

| 9090 ראש חוֹרֶשׁ אָדֶר לָאוְט מֶען זִיךְ צוּ
דֶער אָרֶער .

ראש חוּרֶשׁ אַיר טְּרִינָקֶט מֶען דָאס
בֶּעסְטֶע בִּיעֶר 4 })

ראש חוֹרֶשׁ נֵיסֶן לֶענְם מֶען דֶעם
קַאנְטְשָׁעק הֵינְטֶער דֶעם הוּשֶָען ;
ראש חוֹרְשׁ אַָר . נֶעמְט מֶען דֶעם
מַאנְְשׁעק א פִיר

רִבּוֹנוּ שָׁל עולָם ! נִיבּ מִיר בָּרוֹיט
אַזוֹי לַאנָג אִיך הָאבּ צֵיין ,

094 רַבִּי מֹשָׁה מֶעג -- מָאשְׁקֵא טָאר נִיט, 8)
.2098 רבִּי נטֶע הָאט תָּמִיר הָרָמָה.

2024:

1) קייען מיינם ‏ מען היער עססען. ד. ה. עפמען איו

6 רַבִּי קָרוֹב! שִׁיעסְט אֵיהֶר פָרִיהֶער ,
וָוארֶען אֵיהֶר וַייט אֶלֶטֶערו )6‏
רוּפָט מֶען רִיךּ נִיט צוּ, רִיקטְשֶׁע רִיך

נִיט צרג :

8 רוּף מִיךְ בֶּער, גָאר יָאג מִיךְ נִיט אִין
ווַאלֶר הֶערֵיין, |

9 רַהֲמָנוֹת ‏ אִיז ‏ אַכְזְְיוֹת }

0 רֵייבּ דִיף ‏ נִים אָן נְרֹיסֶע לייט ,
וָארִין דָאס לָאך וֶועט אַלֶלֶע מָאהְל
ְרֶעסְֶער וֶוערֶע ‏ |

2031 רֶערֶעלֶע יָאק רֶערֶעלָעי אַבֵּ
מֵיינֶעלְעי |

2097

ָאבְנע

קיינע 58 נ'נקייט, עם אי נים קיין הבל י

9 ביים קארמענשפיעל אז מען זאנם דעם געווינגער ער זאל מים דעם קריידעל אויפשרייבען וי פיל דער
יאנדערער האמ צו איהם פערלוירען . ד, ה. או מען בעצאהלט גִים מװמן נעלד . -- קרײד איו א טנולת
-פאר קינדער וואם האכען װוערעם, 9) ד. ה. נים איטליכער פערדיענט איחם צו האבען. 4) דאס זא גענאנטע
.מארצאווע ביער. 8) איין עהרליכער יוֹד מהום א מאהל איין אומרעכם (אדער איין עבירה) וואס ער אלי}
:וואל דארויף געשרינען --- ווענן ‏ איין אנדערער זאלל עס מהון, 6) אזוי שפאטטעם מען פון די יורישיץ
(פאלדאמעז . זי האכען טורא צו שיסען אוג רעדען צוֹ דעם אנדטרי "ר ואלל פריהער שיםען +

09

ןׂ

9010

ניט

6) ר. ה. מען מוז אלליין פיעל 2 מיה האבען ביו מען לערנט
|סו) ד, ה. מען קאן ניט מים גענען דאם פערמעג

| שַׁבֶּת

שָׁאמֶען אָיו גוט צוּ רֶער לֵאמֶםּ. 1)

שַׁאנֹד. אִיו נִיט קין רֹיך

בי זִי
הנ

עֶסְט דיא. אויגֶען נִים אויס,
3 שַׁכָּת אָהֶן אַקעֶעל אִיז וִוי אַ פויגֶעל

אָהְן אַפְלִיגֶעל ,

בֶּת שִֵׁה, אִיו רָאס אֵיז גל
ויא אַוִוירֶע . 5

שִׁירָה וַוַארְפֶּט מֶען
יינֶעלֶען קַאשֶׁע 6 22
שְׁוַארְץ גֶעהֶט ,; קיינְמָאהלי נִים אוֹיס
דֶער מָארֶע + 4)

די

: שְנִיגֶען איו גום + -- רֶערֶען איו גָאף

בֶּעסְסֶער י 48 |
שוֹין דָאס קלייר אִין דער הָיים וֶעם
דִיךְ דָאס קלייר שׁוֹיגֶען צְוִוישֶׁען לים.

יי -י

שׁוֹמָר חנֶם , אִיז אַ הֶענְגלַייכְטֶער , 18

תְבוּאָה - הַאנְרֶעל ‏ אִיז
שֶׂפַעֶל ‏

תּוֹרָה הָאט נִיט קֵיין בְּרֶעג,
תּוֹרָה קוּמְט נִיט בִּירוּשָׁה. 8)

תַּחֲנוּן אִיו קיין כוֹר . 9)

לאפר 7 :טי

052

=

2012
2045 |

044
2045

2046

2048
2049

ת

אַאָארְמֶענְ- | 9054 תַּבְרֵיכִים.

9058 |

9056 |-

1 שְׁמַארְקֶער פוּן אַייוֶען איז קיינֶער נָיט.

שִָׁיפּ רִיךְ גִיט מִיט הֶעם הָוַאנְֶעןּ.
קאפ אִין דער הֵיטְץ הֶענִין. -
ינע אַ מָיאוּסֶע לַאמְטֶע. אי דער |

שִׁין לָאךְ י | :=" .
שי ַייגֶע אוֹיָערְן אִין דִיא ַאסְמֶען. ז

שֵׂכל אוּג הֲרְטָה קוּמֶען תָּמִיר. צ-
שְׁפֶּעט , יי
שֶ בְרִינְגְטז אַ מָאהְל מעחֶר אייך
וי די הֶענֶר, הו |
שׂבֶל זָאלל דֶער מֶענְשׁ לֶערְנֶען ִיג.
עבְּצִיג יאהר, - |
שׁלֶעהְמֶם לֶערנְט מֶעןזִיף בַּאלְּד אוֹים .-
שְׁמֶר א ארך מִיט הָאנִיג = אַ פַּארד.
{ בְלייבט א 9 רף
מַאמְט.- = מֶען = אַהֶן
קעשֶׁענֶעס. 0410

תְּפִסָה אִיז אַזי וִי מִיחָחי ‏
ְּשּׁבָק אוג צְרָקה צֶענֵייסֶען רָעם 8.
ֶעמנִיק. ‏ , }1; י:

אט

{) ווארטשפיעס זיך שאמען אוג שמן בוימעל וואס איז גוט צו דער לאמם . 3) ווירע - לעאָט,-

3) געוועהנליך איז שבּת:שירה זעהר קאלט , אוג רי ארעמע פייגעלעך געפינען ניט קיינץ קערנער צו.
ץ עססען : דארום איז א מצות אוהנען קאשע צו ווארפען. +) די חי טרויעריגע זאכען פעהלט קיינמאף.
ין קיין פאמיליע , -- אויך טאקי פּראסט רערפאר ווייל שווארצע קליירער געהען קיין מאל ניט אױס -
: דער מאבע , 5) אלם אנטווארט אויף דעם אנדערן שפריבווארט ,,דעדען איז זילבער , שווייגען איז גאלר".
6) איך פערשטעה ניט דעם זינן פון דעס שפּריכווארט , ?) וועסט דו וויססען וואס מען רעדט: פון דיר +

פוק ‏ מעבירין את רע הגודה,

| אויף יעגער. װועלט, 11) פאראריע אנ

9) חאטש מען זאגט ראט שט ללערחייט,;

דצעם

ף דעם